eve of a feast.
· Calfa
Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)
lordly, seignorial, princely.
· Calfa
Զկորուստ աշխարհիս, եւ զթափուր լինելն ի նախարարական տոհմէն. (Ղեւոնդ.։)
premier noble.
· Calfa
Հաճոյ լինել զօրավարին, այսինքն մերոյ նախարարապետին եւ թագաւորի Յիսուսի Քրիստոսի. (Սարկ. քհ.։)
first Gospel-preaching;
preceding words, admonitions or discourses.
· Calfa
Եթէ ոք քան զնախաքարոզն Գրիգոր (լուս) խորհեսցի լինել իմաստուն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Նախագիտութիւն.
· Calfa
Թէ ի շարժմանց սոցա լինին նախգիտական. (Շ. իմ. եղակ.։)
s. gr. preposition.
· Calfa
Նախադիրս ծննդագործ է բան, եւ զծնելոցն չափսն ներառնու։ Նախդիր ասի, զի նախ եդեալ լինի քան զանուն եւ զբայ. (Երզն. քեր.։)
to precede, to forego.
· Calfa
προτρέχω praecurro. Նախընթաց լինել. կարապետել.
cf. Նախընթացիկ.
· Calfa
Նշանս եւ արուեստս առնել առաջի սուտ Քրիստոսին, եւ նմա վկայ լինել եւ նախընթաց. (Լմբ. յայտն.։)
prescience, foreknowledge;
presentiment.
· Calfa
Իւրաքանչիւր ոք յեղելոց կատարելոցն՝ նախ իմացութեամբ խնամոց, եւ առաքինաւոր հանճարով լինի։ Զի՞ (այսինքն զիա՞րդ) նախիմացականն առանց նախիմացութեան լինի եւ իմաստունն առանց իմաստութեան. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
herd of black-cattle.
· Calfa
ՆԱԽԻՐ ասի նմանութեամբ եւ անարգաբար զբազմութենէ չաստուածոց կամ փիլիսոփայից.
Յայնչափ ի բազում ի նախրաց փիլիսոփայիցն աստուածոց՝ եւ ոչ մի աստուած ըմբռնել (եպիկուրեանց). (Եզնիկ.։)
cf. Առաջին.
· Calfa
Նախկին (կամ առաջին) գոյացութեան զինչ ինչ լիցի ներհական։ Նախկին է ամանակին եւ վերջին։ Մինն նախկին է ի թուել՝ երկուց (այսինքն քան զերկու)։ Զգալին՝ նախկին քան զգայութիւն։ Յաղագս նախկընի։ Նախկնին յեղանակք այս են. (Արիստ. ստորոգ.։)
province, region, country;
climate.
· Calfa
Յորմէ՞ նահանգէ իցէ ... ի կիլիկեայ է. (Գծ. ՟Ի՟Գ. 34։)
Տրայիանոս զդակի ընդ նահանգաւ արար։ Դատաւոր նահանգի ուրումն։ Ի թրակ մինչեւ ցայսվայր թագաւորութեան կացեալ, ի նահանգի համարի լինէր այնուհետեւ. (Եւս. քր.։)
ἑπαρχία provincia Գաւառ կամ երկիր նախարարութեան, կամ նահապետական, եւ բդեշխական. կուսակալութիւն. ըստ յն. եպարքոսութիւն, եւ նոմոս, այսինքն օրէնք. եւ կլիմայ, բաժին կամ կողմն երկրի.
patriarchate;
principality;
family house.
· Calfa
Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։
agonotheta, athlotheta.
· Calfa
Այն որ ամի իշխան առաջնորդն է (աստուած) զօրէն նահատակադրի. Եդեալ լինի նահատակացն մրցանակ՝ առաջին եւ երկրորդ եւ երրորդ ի նահատակադրացն. (Փիլ.։)
companion in arms or in martyrdom.
· Calfa
Հանդերձ յուլիանիւ նահատակակցաւ իւրով։ Հանգի՛ր ընդ նահատակակիցն քո. (Ճ. ՟Ա.։)
Նահատակակիցք մեր լինիցիք սուրբ աղօթիւք ձերովք. (ՃՃ.։)
martyr.
· Calfa
Զայսոսիկ ասելով նահատակուհին, լուսաւ հայրն, եւ հնարէր անհանդուրժելի հասուցանել զնահատակուհոյն տանջանս. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Նաճայ.
· Calfa
Բառ այլազգ. նէխ, սէտճատէ, նէհալիլէ. Ակումբ մազեայ, կամ հիւսեալ ի տերեւոյ. կապերտ. գորգ. պարիխ.
post, post-office;
գլխաւոր — տան, post-master;
պաշտօնեայք — տան, post-office clerk;
կնիք —տան, post-mark;
մնալի ի —տան, poste restante, to be left at the post-office.
· Calfa
to get humid, moist.
· Calfa
νάω fluo, madesco. Խոնաւանալ. թրջիլ. թանալ. ջրարբի լինել. ոռոգանիլ. տամկանալ. ...
cf. Նայեցուած.
· Calfa
Զլռութիւն, եւ զխոնարհ նայեցողութիւն (տպ. նայեցութիւն)։ Ա՛ծ զնայեցողութիւն մտաց քոց յանճառելի լոյսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Նայեցուած.
· Calfa
Զլռութիւն, եւ զխոնարհ նայեցողութիւն (տպ. նայեցութիւն)։ Ա՛ծ զնայեցողութիւն մտաց քոց յանճառելի լոյսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
look, sight, aspect.
· Calfa
Զլռութիւն, եւ զխոնարհ նայեցողութիւն (տպ. նայեցութիւն)։ Ա՛ծ զնայեցողութիւն մտաց քոց յանճառելի լոյսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to look at, to cast the eyes on;
to gaze at, to stare at;
to view, to gaze on, to behold;
to mind, to take care.
· Calfa
Նայեցան նոքա յերեսս (կամ ընդ երեսս) նորա։ Նայեցեալ ընդ խորամանկութիւն նոցա։ Զարթո՛ զաչս իմ, եւ նայեցայց ի սքանչելիս օրինաց քոց։ Ի կային եւ ի զոհս նորա ոչ նայեցաւ։ Նայեցարու՛ք երկինք, եւ խօսեցայց։ Աստուած յօգնել ինձ նայեա՛։ Որ հովուեսդ Իսրայէլի՝ նայեա՛ց։ Նայեա՛ց ի ձեայն աղօթից իմոց։ Իսրայէլ յիս ինչ ոչ նայեցաւ.եւ այլն։
νοέω, κατανοέω, βλέπω specto, aspicio, inspicio, cerno, considero προσέχω (յորմէ պռոսխոմէն), attendo. սանս. նայանա, ակն։ Հայել (որպէս թէ ընհայել, ներհայել). նկատել. դիտել. ուղղել ղաչս. ակնարկել. ակնկառոյց լինել. ուշ ունել. անսալ. զգոյշ լինել. ... (իսկ յն. նօէ՛օ, նշմարել աչօք մարմնոյ կամ մտաց).
s. bot. giant-fennel, ferula.
· Calfa
Շիշ նարդնիսայ լի՝ քաղցրահամբոյր շրթանց. (Տաղ.։)
ՆԱՐԴԷՍ ՆԱՐԴԻՒՆ ՆԱՐԴՆԷՍ ՆԱՐԴՈՍ. եբր. նէրտ. յն. լտ. նարտօս, նա՛րտուս . νάρδος nardus, silex, oleum nardeum. իտ. spigo, naro. իտ. Ազնիւ բոյս, եւ ծաղիկ, եւ իւղ նորին. կրկին ասի լինել՝ իբրեւ բանջար, եւ թուփ. ծաղիկն ծիրանագոյն՝ անուշահոտ յոյժ. եւս առաւել իւղն փնջաձեւ հասկաց, եւ մշկահոտ տերեւոց.
s. bot. nard, spikenard, nardus Indica, (oil and perfume).
· Calfa
Շիշ նարդնիսայ լի՝ քաղցրահամբոյր շրթանց. (Տաղ.։)
ՆԱՐԴԷՍ ՆԱՐԴԻՒՆ ՆԱՐԴՆԷՍ ՆԱՐԴՈՍ. եբր. նէրտ. յն. լտ. նարտօս, նա՛րտուս . νάρδος nardus, silex, oleum nardeum. իտ. spigo, naro. իտ. Ազնիւ բոյս, եւ ծաղիկ, եւ իւղ նորին. կրկին ասի լինել՝ իբրեւ բանջար, եւ թուփ. ծաղիկն ծիրանագոյն՝ անուշահոտ յոյժ. եւս առաւել իւղն փնջաձեւ հասկաց, եւ մշկահոտ տերեւոց.
dyer.
· Calfa
Նարօտաներկս լինել (հրէից), եւ օդագործս, եւ որ այլ այսպիսիս. (Պիտառ.։)
lake.
· Calfa
Օդոց՝ որ ի ծովային ծոցոյ, ի գետոյ, եւ ի նաւաբաշխից շնչեալ լինին. (Արիստ.։)
(իբր նայաբաշխ). λίμνη palus, stagnum, lacus. Լիճ, ակմ ծովակ, ուր կայ բաժին ինչ ջրոյ կամ ծովու, (յն. լի՛մնի. յորմէ թերեւս եւ Լիմն անապատ ի ծովն բզնունեաց).
to run aground, to strand, to founder, to be lost.
· Calfa
Ի ներքոյ կալով նաւելն մեզ, հետեւի նաւաբեկ լինել՝ կամ ոչ. (Նիւս. բն.։)
shipwreck, wreck;
stranding.
· Calfa
Եռացոյց ի վեր զալիս, եւ սաստիկ նաւաբեկութիւնք լինէին. (Ղեւոնդ.։)
ναυαγία, -άγιον naufragium. Բեկումն կամ խորտակումն նաւու. նաւաբեկն լինել. կէմի ՝ կամ.
cf. Նաւագնացիկ.
· Calfa
Նաւագնաց լինին ընդ ծով ի հեռաւոր աշխարհս. (Լմբ. իմ.։)
ՆԱՒԱԳՆԱՑՔ գ. Նաւարկելի վայրք. (ըստ յն. բնակելի վայրք).
sea-faring, navigating, travelling by sea;
navigator;
voyager;
— լինել, to navigate;
to go by sea, to voyage;
—ք, navigable waters.
· Calfa
fit for shipbuilding purposes.
· Calfa
Գաւառ լի նաւակառուցական ծառօք. իբրու դիւրապէս զնաւակառուցականն առտուիցեն զօրութիւն։ Այսոքիկ ի նաւակառուցական զինուորութեան բանք. (անդ։)
voyaging together;
fellow-voyager.
· Calfa
Ոչ նաւակից լինել եւ ճանապարհորդ, եւ ոչ քաղաքակից ասի իսկապէս իմաստուն ընդ անզգամին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 74։)
shipwreck.
· Calfa
Ի նաւակոծութիւն անկեալ՝ հանին զնա ալիք ծովուն ի ցամաք. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Զ.։)
cf. Նաւամարտութիւն.
· Calfa
Սպանումն յամենայն տեղիս լինիցի, այլ եւ ի ծով նաւակռիւք. (Լմբ. յայտն.։)
cf. Նաւամարտութիւն.
· Calfa
Սպանումն յամենայն տեղիս լինիցի, այլ եւ ի ծով նաւակռիւք. (Լմբ. յայտն.։)
to sail together.
· Calfa
συμπλέω, συμπλώμι una navigo. Նաւակից լինել. նաւել. ի միասին.
cf. Նաւամարտիկ.
· Calfa
Ի պատերազմունս, ի ձիամարտս, հետեւակամարտս, նաւամարտս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 100։)
naval engagement;
mock sea-fight, naumachy.
· Calfa
Հարկ է լինել նաւամարտութիւն վաղիւ, կամ ոչ լինոցել. (եւ այլն. Պերիարմ.։)
captain, commander.
· Calfa
Նաւորդքն ընդ նաւավարս, ընդ նաւապետսն ղեկավարք։ Որպէս նաւի զօրագլխականի. զի թէպէտեւ ոչ իցէ անդ նաւապետն (առաջին), պէտք լինին մի ըստմիոջէ նաւապետացն. (Փիլ.։)
command, steering, working, piloting a vessel.
· Calfa
Լա՛ւ է ընդ խոհեմագունի լինել նաւապետութեամբ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Նաւապետութիւնք, մշակութիւնք, վաճառականութիւնք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 16։)
cf. Նաւաստի.
· Calfa
Աշխարհս է ծով ալիասաստ, լե՛ր դու արագ դիտօղ նաւաստ. (Կրպտ. ոտ.։)
to steer a ship.
· Calfa
Զիմանալի զիշխանն եւ զառաջնորդն եւ զնախկինն, յորմէ այլքն տիրին եւ վարին եւ նաւաստին։ Ընդ նաւաստողին՝ միայն ընդ գեղեցկութիւն հրաշացեալ է (անմիտն), ոչ ընդ գործն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)