always licking;
vampire, blood sucker.
· Calfa
Յիրողութեանցն ոմանք անգոյնք են, որպէս եղջերուաքաղն եւ արալեզն (կամ յարալէզն), եւ որչափ ինչ մերս վերաստեղծէ մտածութիւնս. (Սահմ. ՟Ա։)
Ոմանք անուանեալք, եւ ոչ ենթակացեալք, որպէս արալեզն եւ եղջերուաքաղն. (անդ. ՟Ե։)
Զառլեզն ի շանէ ... զոր արալեզն կոչեն. (Եզնիկ.։)
perpetually bright;
inextinguishable.
· Calfa
Նորին յաւեժալոյս ճառագայթիւք. (Մաքս. եկեղ.։)
s. zool. drepanis, sandmartin or shore-bird.
· Calfa
«մի տեսակ թռչուն, ֆրանս. martinet, որ է մի տեսակ երկայնաթև ծի-ծառ». մէկ անգամ ունի Վեցօր. 161. «Որպէս ծիծռանց և այլոց թռչնոց, որ անուանեաւ կոչին մաքալուկք, որք յօդոց զմանրամաղ իրս ինչ թռուցեալ բերեն զդարմանս իւրեանց պիտոյիցն»։
Տէրվ. Altarm. 74 մագիւ եամ ման-գաղ բառից։ Իրօք որ բառս գործածուած է բնագրի δρεπανίς ձևի դէմ, որ ծա-գում է δρέπανον «մանգաղ» բառից։ ըստ այսմ արդեօք հայ բառն էլ պէտք է հասկանալ մանգաղո՛ւկ։
Ծիծռանց, եւ այլոց թռչոց, որ անուանեալ կոչին մաքալուկք, որք յօդոցն զմանրամաղ իրս ինչ թռուցեալ բերեն զդարմանս իւրեանց պիտոյիցն. (Վեցօր. ՟Ը։)
chief-priest or president of a heathen temple.
· Calfa
Մեհենակալն զոհս մատուցանէր։ Առեալ մեհենակալին զգիրն։ Գիտացեալ մեհենակալին, եւ այլն. (Նիւս. ի սքանչ.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
Մեհեան ի նմա նշանաւոր. եւ մեհենակալն որէս զաստուած էր պատուեալ ի բարբարոսաց անդ։ Դուստր մեհենակալին ի դիւաց ըմբռնեալ մոլէր. եւ այլն. (Սոկր.։)
dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.
· Calfa
νεκρός mortuus, cadaver. Վախճանեալն. անկեալն մահուամբ. դի անկենդան. մեռած, մեռել. ... (լծ. լտ. մօ՛ռդուուս ).
Յարեաւ աբրաամ ի մեռելոյն իւրմէ։ Թաղեցից զմեռեալս իմ։ Թաղեա՛ զմեռեալն քո։ Մերձենայցէ ի վիրաւոր կամ ի մեռեալ։ Ի մեռեալս ազատ։ Յարիցեն մեռեալք։ Եհերձ ճանապարհ ընդ մէջ կենդանեաց եւ մեռելոց։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ.եւ այլն։
Յամենայն գազանաց ... որ մերձեսցի ի մեռեալ նոց, եւ որ բառնայցէ ի մեռելոց նոցա։ Ի մսոյ նոցա մի՛ ուտիցէք, եւ ի մեռեալ նոցա մի՛ մերձենայցէք։ Տեսին մեռեալ ընկեցեալ ի ճանապարհին. եւ առիւծն կայր առընթեր մեռելոյն. եւ այլն։
always bright or luminous.
· Calfa
Մեծս այս եւ բոլորափայլ եւ եւ մշտալոյս արեգակն. (Դիոն. ածայ.։)
Հանապազորդ վառումն լուսոյն զմշտալոյս պայծառութիւն արդարոցն ցուցանէ առ ի յաստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զհետ քրիստոսի հարսինն մշտալուսովն փութալ ի նշանակեալ նպատակ. (Խոր. հռիփս.։)
enjoying or possessing continually.
· Calfa
Նաեւ ծով մշտավայելեալ ինձ անկարօտութիւն շտեմարանիւր. (Պիտ.։)
wallowing or rolling in ashes.
· Calfa
Մոխրաթաւալ ողորմագին՝ ծերք եւ տղայք դառն ողբային. (Գանձ.։)
Թաւալեալ ընդ մոխիր. մոխրամած.
Զնինուէացիս մի մարգարէի սպառնալ քրձազգածս եւ մոխրաթաւալս արար. (Լմբ. առակ.։)
Զօրէն ոտից գետնաքարշ եւ մոխրաթաւալ լինիցիխ՝ զերկրաւորս եւեթ խորհելով. (Երզն. լուս.։)
full of ashes, ashy.
· Calfa
Լցեալ մոխրով. զանգեալ ընդ մոխիր. աղտեղի եւ անարգ.
Մոխրալից ատրուշանացն սովորութեանցն. (Արծր. ՟Ա. 14։)
Չբերել ընդ մեզ զթիւնաւոր՝ զմոխրալից՝ զպղծախառն ցանկութիւն. (Եպիփ. բարոյ.։)
chamber-candlestick or flat-candlestick;
taper-stand.
· Calfa
Ետ թագաւորն ի նոսա մոմակալ ոսկի. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Զ.։)
Մոմակալ սպիտակ ի քարէ պատուականէ։ Մոմակալն կամ ճրագն այն. (Մարթին.։)
Ակօլիտին պարտ է զմոմակալն կրել։ Ա՛ռ զմոմակալս հանդերձ մոմեղինաւ։ Երկուս մոմակալս մոմեղինօք լուցելովք. (Մաշտ. ջահկ.։)
candlestick.
· Calfa
Սէր՝ մոմեղինակալ ոսկի։ Աւետարան ոսկէգիր, եւ մոմեղինակալս երկուս. (Սիսիան.։ Ճ. ՟Բ.։)
Ջահընկալքն ունիցին ի ձեռս զմոմեղինակալսն, եւ զմոմեղինակալսն լուցեալս, եւ զաշտանակնսն ճրագօք. (Մաշտ. կիլիկ.։)
λυχνία candelabrum. որ եւ ՄՈՄԱԿԱԼ. գրի եւ Մոմեղընկալ. Աշտանակ՝ որ ի վեր կալեալ ունի զմոմեղինակալն. ճրագարան. բազմակ. բազմակալ.
library;
փոքրիկ —, book-case, book-shelves.
· Calfa
Յաղեքսանդրացւոց քաղաքին ի մատենակալս դիւանացն եդեալ պահէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
full of man, peopled, very populous.
· Calfa
Լցեալ կամ լի մարդկամբ.
Ետես նա զերկիրն, զի էր մարդալից բնակչօք իւրովք. (Եփր. ծն.։)
Պտղալից մարդալից շինեսցի երուսաղէմ. (Լմբ. ովս.։)
wonderful, surprising, marvelous, astonishing, stupendous, ravishing, charming.
· Calfa
Հիանալոյ արժանի. սքանչելի. սխրալի.
Նշանն յոյժ փառաւոր էր եւ հիանալի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)
Ահագին միանգամայն եւ հիանալի։ Իբրեւ զհիանալի գործս սքանչելեաց։ Հիանալիք բազմաժողովն ցուցանիլ լսողաց. (Պիտ.։)
aggression, assault by brigands.
· Calfa
Ուր իցէ հալածումն յերեսաց հինից կամ ասպատակաց.
Փոխեցին զաթոռ հայրապետութեանն աղուանից ի չորայ քաղաքէ ի քաղաքն պարտաւ վասն հինահալած արշաւանացն թշնամեաց խաչին քրիստոսի։ Մինչեւ ցգետն եփրատ հինահալած արարեալ արշաւանօք զհետ ընթանայր թշնամին։ Հինահալած արշաւանօք տարեալ զնոսա անցուցանէր ընդ գետն. (Կաղանկտ.։)
corporal, a fine linen-cloth on which the priest places the chalice at mass.
· Calfa
ՄԱՐՄՆԱԿԱԼ որ եւ ՄԱՐՄՆԱՊԵՏ. Սինդոն փոքր, կամ սուրբ կտաւ, որ դնի ի ներքոյ սկհւոյ եւ մաղզմայի՝ իբրու վերընկալ կամ պատանք մարմնոյն քրիստոսի. (Մաշտ. կիլիկ.։)
reputed, deemed, looked upon as;
ընդ մեռեալս —, thought to be dead;
չ-ն յազգս, not numbered among the nations. without genealogy;
ոչ էր — արծաթ թէ իցի ինչ, silver was made no account of.
· Calfa
prepared, composed;
furnished, equipped;
splendid, magnificent, sumptuous;
future, to come, hereafter, that is to be, coming;
—ք, the future, futurity, time to come;
պատմուճան —, coat in reserve, put by or kept for future use;
— կեանք, աշխարհ, the future life, the life to come, the other world;
ի — ձելումն, in the other life.
· Calfa
taken away;
repudiated;
ի բաց —, exclusively, to the exclusion of, except, but, save.
· Calfa
Մակդիր կնոջ արտաքսելոյ ի տանէ առն իւրոյ. ի բաց արձակեալ. դուրս ըրած.
Այրի, կամ հանեալ։ Զայրի ըամ զհանեալ։ Այրւոյ կամ հանելոյ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 13. եւ ՟Ի՟Ա. 14։ Եզեկ. ՟Խ՟Դ. 22։ Թուոց. ՟Լ. 10։)
fold, plait;
wrinkle;
in folds, in plaits;
— առնուլ, to flow gently, to ripple, to undulate;
— ի — առնուլ, to flow loosely, to curl, to float, to wave.
· Calfa
«ծալք, ոլորք»։ Նար. Նչ. եզեկ. որից են կազմուած՝ ծալ առնուլ «վէտվէտիլ, ա-լիքը ալիքի վրայ բարձրանալ» Տաղ. ծալ ի ծալ առնուլ «ծալծլուիլ, ոլոր ոլոր լինել» Տաղ. ծալել Դ. թագ. բ. 8. Յհ. ի. 7. ծա-լած «ոլորուն, փաթութեալ, ոլոբածոյ» Կիւրղ. թգ. ծալածոյ Նչ. եզեկ. Կղնկտ. ծա-լումն Փիլ. Պղատ. տիմ. Արիստ. աշխ. ան-ծալ Սկևռ. ևն։-Բառիս երկրորդ ձևն է ծաղ, բրի վրայ տե՛ս առանձին։
ՆՀԲ յծ. հյ. կուղ «ծալք, ոլորք» և եբր. կալ։ Հիւնք. ծաղիկ բառից։ Schef-telowitz BВ 28, 296 սանս. ǰala«ուռ-
կան, ցանց»։ Karst, Յուշարձ. 425 թաթար. tol, dol, չաղաթ. tol-amak, ալթայ. tol, թրք. dol-ašmaq «շուռ գալ»։ Մառ ИАН 1916, էջ 235 վրաց. ցալի «զոյգ» բառին ցեղակից. հմմա-հյ. կրկնել, որ նշանակում է նաև «ծա-լել»։ Պատահական նմանութիւն ունի սանս. jal «ծալել»։
ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Մշ. Ջղ. Սլմ. Վն. ծալել, Ախց. Երև. Կր. Ղրբ. Մրղ. ծալէլ, Գոր. Սկ. Շմ. Ոզմ. Տփ. ծալիլ, Սչ. ձալել, Ննխ. Տիգ. ձա-լէլ, Խրբ. ձալիլ, Հմշ. ձալուշ, Հճ. ձալլել, Ակն. Պլ. Ռ. Սեբ. ձալլէլ, Ասլ. ձալլէ՝լ, Զթ. ձալլիլ, Ագլ. ծա՛յլիլ «ծալել», ծօյլք, ծէօլt, ծօլք «ծալք»։ Արևմտեան գրականի մէջ գոր-ծածուած ձևն է ծալլել, որ ռամիկ համարե-լով՝ հնի համեմատ ուղղում է ծալել Մա-սեաց աղաւ. 1864, էջ 123։ Նոր բառեր են՝ ծալապատիկ, ծալպակաս, ծալծլել, ծալծլո-տել, ծալմաշ, ծալուծալ, ծալուկ, ծալք, ծալ-քատեղ։
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. წალო ծալո «անկողին-ների ծալքատեռ»։
(լծ. կուղ. կամ եբր. կալ). ἔλιξ, πλοκή, πτύγμα voluta, plica, plicatura. Կրկնումն մասանց յիւրեաց վերոյ. որ եւ ԾԱԼՈՒՄՆ. Փաթոյթ. ոլորք. Ծալք, ծալուածք.
Տիպ ծալ ի ծալ թփոցն տերեւ յօրինեսցուք. (Նար. տաղ.։)
Որպէս գլորեալ մատեանն՝ կարգաւ զծալսն բանալով ընթերցօղն. (Նչ. եզեկ.։)
ԾԱԼ ԱՌՆՈՒԼ. Ծածանիլ. ալեաց զալեօք գալ.
Ի վարդագոյն ի սուրբ արեանցն (մանկանց բեթղեհեմի՝) ծով ծալ առնոյր ի մէջ ծնողացն. (Տաղ.։)
ԾԱԼ Ի ԾԱԼ ԱՌՆՈՒԼ. Գալարիլ. պտոյտքիլ. ծռմռկիլ.
Ի խնջոյս իջեալ աղջիկն առաջի թագաւորին. հերքն ծալ ի ծալ առեալ՝ նմանեալ արքայ օձին. (Տաղ.։)
pliant, folding, pliable;
wrapped up, enveloped;
—ոյ թղթեան, roll of papers;
—ոյ խորան, աթոռ, portable altar;
camp-stool, folding-chair.
· Calfa
ԾԱԼԱԾ ԾԱԼԱԾՈՅ. Ուսանօղ զծալս. զոր լինի ծալել եւ բանալ. կամ Ոլորածոյ. փաթութեալ. Ծալելի.
Կինկղիս՝ կանկեղոն ծալածով է. (Կիւրղ. թագ.) (այն է կողինջ ծովու ոլորածոյ)։
Յայսպիսի մատեանս ծալածոյս գրէին զգիրս. (Նչ. եզեկ.։)
Առնել խորան ծալածոյ փայտեղէն. (Ճ. ՟Ա.։)
Աթոռ արարեալ երկաթի ծալածոյ, եւ ոտք են ոտից մարդոյ նման. (Կաղանկտ.։)
to plait, to ruffle, to fold;
to turn in or up, to roll or wrap up.
· Calfa
εἱλέω, ἑντυλίττω, -σσω πλέκω volvo, involvo, plico. Կրկնել. կուղ կուղ անել. ոլորել. ծալլիլ, պլորել.
Առ եղիա զմաշկերակն իւր, ծալեաց, եւ եհար զջուրն. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 8։)
Վարշամակ ծալեալ։ Նափորտ ծալեալ. (Յհ. ՟Ի. 7։ Շ. խոստով.։ Փարպ.։)
Եհար դեղարդեամբ, եւ սլաքն որպէս զմոմ ծալեցաւ. (Հ=Յ. ապր. ՟Ի՟Գ.։)
wrapped up, enveloped.
· Calfa
Ծալեալ, կամ ծալածոյ գոլով. ծալս ունելով.
Առաքեցի ոսկի ծածկոց ծալովի. (Թղթ. դաշ.։)
folding;
— ծովու, rippling, undulation;
ծալմունք ամպոց, gathering cloudiness.
· Calfa
καμπή flexus. Ծալելն, իլն. Ծալք. եւ Թաղկումն կամ խտացումն իբր ծալմամբ.
Ի վերայ միմեանց ծալմամբ.
Ի վերայ միմեանց ծալմամբ. (Փիլ. տեսական.։)
Դարձեալ կոչեցաւ ծով, զի ծալմամբ եւ ծաւալմամբ այլայլի միշտ. (Վրդն. ծն.։)
Պատառեալ զշարունակ ծալմունս ամպոյն. (Արիստ. աշխ.։)
Խափանեցուցիչ առ ծալմունսն գոլով ... ծալմունս. ոչ ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
flower-stand.
· Calfa
Որ բարձեալ ունի կամ կրէ յինքեան զծաղիկս.
Ծաղկակալ սկտեղբն իբր զինու վարեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 66։)
laughable, funny, ridiculous, ludicrous, burlesque.
· Calfa
Նոքա զծաղրալից երկիւղն ախտանային. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 8։)
Եւ ոչ որպէս պղատոն, որ զծղրալից զվարս իմն հաստատէր։ Քանզի զմարդիկն լինել կորուսին, յածեալ շրջին կուտել անձանց այլուստ զյաճախ ծաղրալից փառսն։ Միովն ծաղրալիցս (կամ ծաղրաստ), եւ միւսովն ատելիս առնէ։ Սեղանս արծաթի, եւ զայլ ամենայն ծաղրալիցս յաճախեն մարդիկ. (Ոսկ. մտթ.։)
Ծաղրալից տեսողաց։ Զծաղրալիցն յաւելուն (բան). (ՃՃ.։)
Ծաղրալից աքցոտել ոտիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
hair-band or ribbon.
· Calfa
Կապ որ կալեալ ունի զծամս, որպէս ծոպ եւ վերջք ոսկեթել, չարիւք մարգարտաց կամ ոսկւոյ եւ արծաթոյ. Ծամկապ, մազկապ. ... յն. պէսպէս. ἑμπλοκή torques (հիւսք). եւ κάθεμα monile (մանեակ). եւ περίθεσις circumpositio (քայռ). տե՛ս (Ել. ՟Լ՟Ե. 22։ Ես. ՟Գ. 19։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ Որպէս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17). κόμη coma (ծամք)։ եւ (Ոսկ. եփես. ՟Ի.)
Մի՛ ծամակալս ի ծամս. յն. մի՛ առ ծամելեօք։
topful, well filled, very full;
complete, fulfilled, perfect;
— պարապմամբ, in detail, exactly, minutely, in every particular.
· Calfa
գրի եւ ԾԱՅՐԱԼԻՑ. Ծայր ի ծայր լի. ծայրագոյնս առլցեալ.
Եղիցի նա իբրեւ դրախտ ջրալից, պտղալից, ծայրալիր (կամ ծայրալից) պտղով. (Մծբ. ՟Գ։)
Ծայրալիր վայրօք վայելչացեալք. (Պիտ.։)
Եդեալ ծայրալիր պատարմամբ՝ զսկիզբն, զմիջոցն, եւ զկատարումն. (Եղիշ. ՟Ա։)
Լցաւ ծայրալիր հոսմամբ գետն կուր. (Կաղանկտ.։)
dilating everywhere.
· Calfa
Ծայր ի ծայր ծաւալեալ. ամենասփիւռ.
Ծայրածաւալ եւ ջահաբորբոք լուսովն. (Անան. եկեղ։)
Գերալիր լրութեամբ՝ ծայրածաւալ ծագողութեամբ. (Ասող. ՟Գ. 1։)
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
· Calfa
Ատեա՛ զպզերգութիւն, տաղտկա՛ ի չարութենէ։ Մի՛ տաղտկալ եւ մի՛ վհատել։ Եփր. (Արծր.։)
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
Իբր կր. Տաղտկալի լինել.
ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.
love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.
· Calfa
Սէր յաստուծոյ է։ Աստուած սէր է, եւ որ կայ ի սէրն, բնակեալ է յաստուած, եւ աստուած ի նմա բնակէ։ Երկիւղ ոչ գոյ ի սէր, այլ սէրն կատարեալ ի բաց մերժէ զերկիւղն։ Այս է սէրն աստուծոյ (այսինքն աստուածասիրութիւն), եթէ զպատուիրանս նորա պահեսցուք։ Յայսմ երեւեցաւ սէրն աստուծոյ (այսինքն մարդասիրութիւն նորա) ի մեզ . եւ այլն։ Առ սէր քո (այսինքն վասն սիրելոյս զքեզ)։ Առնել սէր (այսինքն բարեկամութիւն)։ Վայելեսցուք սիրով (այսինքն ցանկութեամբ)։ Սէր կանանց. եւ այլն։
Չիք սէր բարձրագոյն քան զքրիստոսի սէրն զիւր հաւատացեալս։ Այլքան օրինակօք զսիրելոյն իւրոյ զնոսա յաճախաբար պատմեաց. (Նանայ.։)
ἁγάπη (որ եւ ագապ). charitas, amor ἁγάπησις dilectio φιλία amicitia ἕρως amor. (յորմէ Սիրել. սիրտ. սերտ). Բերումն ոդւոյ առ ցանկալին. վառումն եւ տենչ սրտի առ կարծեցեալ կամ իրական բարին. ցանկութիւն. յօժարութիւն. հաճութիւն. յարումն. բարեկամութիւն. շնորհ. բարերարութիւն. գութ. զգուանք. տարփումն, եւ առփանք,
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
· Calfa
Նման արծուոյ՝ յորում ժամու կաքաւուց երամս սլանայցէ։ Ընդ բնաւս սլանան։ Զերանս ածեալ ի վերայ առիւծու՝ սլանայր յարեւմուտս. (Փարպ.։ Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 25։)
Թեթեւաբեռն մարմնով եւ մտօք սլացեալք։ Ուրացեալք զաշխարհս՝ թեթեւաբեռն մարմնով սլացան առ տէր աստուած յոյսն իւրեանց։ Ոչ է պարտ յերկինս սլացելոցն ի նիւթոց ստորաքարշիլ. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. տնտես.։)
Սլացեալ սերովբէն սաւառնացեալ նստէր ի վերայ վիմին ոսկիապարտ թեւօքն. (Տաղ.։)
πέταμαι, πετάομαι volo, volito διοδεύομαι iter facio per, transeo, transvolo. Սրանալ (որպէս սլաք նետի), սրաթռիչ լինել. սուրալ. սուրհալ. խոյանալ. խաղալ.
sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.
· Calfa
Զմարմինն (կուսին) աստուածընկալ՝ առաքելոցն ամփոփեալ ի սնդոնի մաքուր եւ սուրբ կտաւուց. (Լմբ. վերափոխ.։)
Ցոյց ինձ ինձ զոտս քո. եւ հիւանդն ի բաց առեալ զսընդոնն՝ եցոյց նմա. (Վրք. հց. ձ։)
ՍՍՆԴՈՆ որ գրի եւ ՍՆԴՈՒՆ, սՆԴՈՒ, ՍՆՏՈՒ, ՍԻՆԴՈՆ, ՍԻԴՈՆ. Բառ յն. սինտօն, սինտօնի . σινδών, σινδόνη sindon, tela tyria, linteum, corporale. Սաւան կտաւի յերկրէն սիդոնի եւ տիւրոսի. բարակ կտաւ. բեհեզ. օթոց. պատանք. պաստառակալ. եւ Մարմնակալ.
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
· Calfa
Շրջապատեալ բարձր եւ սուր լերամբք. (Ուռպ.։)
Սուր ունկն կալջիր հայրութեան խրատոյն խորհրդոց. (Եւագր. ՟Ժ։)
Սրովք աչօք իսկ տեսի, եւ ի միտ առի գիրն, ոչ եթէ համբաւովք տեղեկացեալ. (Ստեփ. սեւան.։)
ὁξύς, ἡκανημένος acutus, praeacutus եւ velox. Սրեալ. սայրասուր. հատու. բարկ. բարակ. նուրբ. եւ Արագ յոր եւ է կարգի. արագընթաց. արագալուր. արագատես. արագամիտ. կտրուկ.
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
· Calfa
Կատարեալ առաքինութիւն խնդրէ ճշմարտութիւն ի սպասաւորաց խորհրդւոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
διάκονος, -ών minister ὐπηρέτης, ὐπουργός , λειτουργός, προσκαρτέρων minister, administer. Որ սպաս տանի կամ կայ ի սպասու. արբանեակ. ծառայ. եւ Գործակալ. մատակարար. պաշտօնեայ արքունի կամ եկեղեցական.
stadium;
furlong;
զվկայութեանն —ն ստանալ, to gain the crown of martyrdom.
· Calfa
Ստադեացն ի մարտակցութիւն յոյժ կրթեալ է. (Ճ. ՟Ա.։)
ՍՏԱԴԻՈՆ կամ ՍՏԱԴ. Բառ յն. սդա՛տիօն. στάδιον stadium, curriculum եւ այլն.. Ասպարէզ. որպէս Կայք եւ տեսարան խաղուց ընթանալեաց. կրկէս. մրցարան. թատր.
waywardness, insolence, petulance, insubordination, mutiny;
ստահակութեամբ գնալ, to behave in a disorderly manner.
· Calfa
Զստահակութիւնս զամենայն յոգւոց ի բաց վարեալ հալածէր. (Փիլ. իմաստն.։)
Ստահակութիւն ոչ էր նախ, մինչ ոչ էր անհաւանեալ աստուծոյ սատանայ եւ մարդն։ Դառնան մարդիկ ի ստահակութիւն կամակար մտօք. (Յճխ. ՟Զ. ՟Է։)
Ի մանկածուն կողմն միտեալ կարկառէր զանիրաւ ստահակութեանցն (մանկանն) տուգանս։ Զանկարգ ստահակութիւնս յինքենէ զատուցեալ։ Խրատ զգաստացուցիչ ստահակութեանն. (Պիտ.։)
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
· Calfa
Ահաւասիկ վայ մի էանց, եւ վայք երկուք գալոց են. (Յայտ. ՟Թ. 12։)
Վա՛յ ի վերայ վայի հաստատեալ կայ նոցա։ Վայ ի վերայ վայի կարդան հակառակ զօրութիւնքն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։ Լծ. ածաբ.։)
Վա՛յ զվայիւ աղաղակեալ։ Վա՛յ զվայիւ ճիչեալ. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Վա՛յ քեզ մովաբ։ Վա՛յ մեզ։ Ու՞մ է վա՛յ։ Վա՛յ ձեզ. վա՛յ նոցա։ Վա՛յ ինձ։ Վա՛յ է ինձ։ Վա՛յ վա՛յ քեզ։ Վա՛յ ինձ, վա՛յ ինձ, վա՛յ ինձ, յաւուր յայնմիկ։ Վա՛յ վա՛յ, քաղաք մեծ։ Վա՛յ վա՛յ վա՛յ՝ որ բնակեալ են յերկրի. եւ այլն։
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
· Calfa
Վառեսցի իբրեւ զհուր անօրէնութիւն, եւ վառեսցի յանտառս մայրեաց։ Իբրեւ զձիւթ վառեալ։ Իբրեւ փայլակն վառեսցի։ Վառեալ էր հրով, եւ ոչ այարէր մորենին։ Վառեսցի զնովաւ, եւ կերիցեն զնա.եւ այլն։
Զսպառնալիսն որպէս հուր վառէ ի վերայ ամպարշտաց։ Վառեցան որպէս զճառագայթս լուսոյ ի մէջ աշխարհաց. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Ա։)
Վարդագոյն վառեալ ծաղիկ. (Շար. այսինքն հրափայլ եւ արծարծ։)
Վառեցէ՛ք ի ձէնջ արս՝ ճակատել առաջի տեառն ի վերայ մադիամու։ Զմի մի ի նոցանէ առաւել վառէր մխիթարութեան բանիւք՝ քան զինուքն։ Առցէ սպառազինութիւն զնախանձ իւր, եւ վառեսցէ զարարածս առ ի խնդրելոյ զվրէժս ի թշնամեաց։ Վառեցարուք անցէ՛ք առաջի եղբարց ձերոց։ Անցցեն վառեալք եւ կազմեալք առաջի տեառն ի պատերազմ։ Անցցէ ձեր ամենայն վառեալ ընդ յորդանան։ Վառեալք զինու։ Արքն վառեալք։ Վառեսցարու՛ք պատրաստեցարու՛ք։ Քրիստոսի չարչարիլն մարմնով վասն մեր, եւ դուք ի նոյն միտս վառեցարու՛ք.եւ այլն։
Ի զէն զինուորութեան Քրիստոսի զինքեանս վառեալ. (Յհ. կթ.։)
Դարձեալ վառեալ առ նա չարին՝ զիւր մեքենայս բազմագունին. (Յիսուս որդի.։)
Յորժամ կին մարդ զամենայն ինչ զառնն առեալ՝ զանդամօքն վառիցէ, տառապանք են առնն։ Յորժամ զոսկին ի գլուխ եւ յականջս եւ ի բազուկս վառիցէ, կարճին այնուհետեւ ձեռք առնն յողորմութիւն. (Ոսկ. ես.։)
Սովն բռնադատեալ յորովայն՝ վառէ զաջ գողոյն կարկառուլ ի քո տուն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
ՎԱՌԵԼ ՎԱՌԻԼ. ὀπλίζω, ἑνοπλίζω, καθοπλίζω, -ομαι armo, -or;
armis instruo, -or περιζώννυμι praecingo, -or. Սպառազինել, իլ. հանդերձել զինու զարդու, կազմել պատրաստել. եւ Քաջալերել կամ արծարծանել զոգի ի պատերազմ. եւ Գօտեւորիլ.
to be weak of sight;
to have sore eyes;
աչք իւր վատեալ էին, his eyes were dim;
cf. Վատեմ;
cf. Վատանամ.
· Calfa
staircase, stairs, ladder;
երկբացիկ —, double ladder, trestles;
ծալածոյ —, folding ladder;
— չուանեայ, rope-ladder, foot-rope;
— հրդեհի, fire-ladder, fire-escape;
— պաշարման, scaling-ladder;
— շրջանակաւ, winding staircase;
ելանել ընդ —ղս, to go up stairs;
իջանել ի սանդղոց, to come down stairs;
ելանել ի վեր սանդղովք, to scale, to climb over, to escalade;
ելանել սանդղովք ի պարիսպս, to scale the walls.
· Calfa
Եւ ահա սանդուղք հաստատեալ յերկրի։ Բարձեալ բերէին սանդուղս եւ մանգղիոնս։ Ընդ եօթն սանդուխս ելանէին ի նա։ Եօթն սանդուխք ելանելիք նորա. (Ծն. ՟Ի՟Ը. 12։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 30։ Եզեկ. խ. 22=37։)
Երեւացին նմա սանդուղք լուսեղէնք, որ կանգնեալ էր յերկրէ յերկինս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Բարի հնազանդութիւն. եւ նա է սանդուղք արքայութեան երկնից։ Եդեալ սանդուխ՝ ելեալ բնակեցաւ անդ, եւ զսանդուխն առին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
վերայ սանդղոց կանգնեալ կայր։ Եւ ընդ սանդուխտ։ Նեղ սանդուխտ յերկրէ յերկինս. եւ յերկուս կողմանս սանդխտոցն էին ցցեալ տանջանարանս. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը. եւ Հ=Յ. փետր. ՟Ի՟Է.։ նոյպէս եւ Տօնակ.։)
ՍԱՆԴՈՒՂՔ եւ ՍԱՆԴՈՒԽՔ. κλίμαξ scala κλιμακτήρ gradus scalae. Գտանի գրեալ եւ ՍԱՆԴՈՒՂ, եւ որպէս ռմկ. ՍԱՆԴՈՒՂԴ, ՍԱՆԴՈՒԽՏ. (որպէս սանտրաձեւ ուղ կամ ուղի) Ելանելիք աստիճանաւ, եւ աստիճանք նորին.
to freeze, to ice, to frost, to chill, to congeal, to coagulate;
—ցեալ, frozen;
— ծով, North sea or Frozen Ocean;
— գօտի, frigid zone.
· Calfa
Ցրտանայ ի ձմերային, եւ սառուցանէ զամենայն գալարաբոյս խստոցն. (Եղիշ. ՟Ը։)
πηγνύω, ψύχω, ψυχρίζω congelo, frigefacio. Տալ սառնուլ. սառնացուցանել. սառեցնել պաղեցնել
to be shaken, to totter;
to tremble, to shudder;
to be dismayed, cast down;
— ի հիմանէ, to shake to its very foundations;
սասանեալ կալ, to stand abashed.
· Calfa
Փոքր մի եւս սասանեալ էին ոտք։ Խռովեցան սասանեցան որպէս արբեալք։ Ապաւէն իմ, զի մի սասանեցայց. (Սղ. ՟Հ՟Բ. ՟Ճ՟Զ. եւ ՟Կ՟Ա։)
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
· Calfa
Ի բազում տրտմութենէ եւ ի տխրութենէ իմմէ վարանեալ կամ մինչեւ ցայժմ. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 16։)
Նեղեցաւ տագնապեցաւ, տարակուսեցաւ, վարանէր յանձն իւր։ Տարակուսեալ վարանէր առ անհնարութիւն տեղեացն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Գ. 45։)
Անբժշկական վիրօք վարանեալս։ Երկչոտութեամբ կարծեաց վարանեալ։ Ի միտս անկայունս երկեակ ճանապարհաւ մահու վարանեալն. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Ը։)
Վիրօք յանցանաց՝ վշտանայ հոգիս, վարանեալ շրջիմ. (Ժմ.։ (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
Վարանեալ յայսոց պղծոց՝ եկն խոստովանեցաւ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Նստի վարանեալ (կամ դարանեալ) ընդ մեծամեծս։ Վարանի (կամ դարանի) ի գաղտնիս։ Վարանի (կամ դարանի) յափշտակել զաղքատն. (Սղ. ՟Թ. 29. 30։)
ἁπορέω, ἁπορέομαι, διαπορέω in angustiis haesito, nescio quo me vertam ἑκτήκομαι maceror. Ի վարանս մտանել. յանհնարս մտանել. մատնիլ յանձկութիւն. մտայոյզ լինել. տատամսիլ. ծփիլ տարակուսանօք. տագնապիլ. հալիլ մաշիլ. տատանիլ. պարանիլ. պաշարիլ. վարակիլ. անճրկիլ, շուարիլ, նեղը ինկնալ, մտմտալ.
rosy-fingered;
— բանայ արշալոյս զդրունս արեւելից, the — Morn opens the gates of the East.
· Calfa
ῤοδοδάκτυλος roseos digitos habens. Ոյր մատունքն իցեն հանգոյն վարդի. մակդիր հերայի չաստուածուհւոյ՝ այսինքն արշալոյս՝ առ քերթողս.
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
· Calfa
Զնոյն գոգցես զօրէն բանաւորացս վարժի իմն (եւ) հրահանգի զանօրէնութեանցն ցոյցս։ Վարժէր եւ հրահանգէր (մովսէս) ի նմին յեգիպտոս զբանական պայծառութեանցն գիտութիւնս։ Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)
Բխեցին ջուրք, եւ վարժեցան ընդ ամենայն կողմանս. իմա՛, ուսան սովորեցան ընթանալ. այլ լաւ եւս է ընթեռնուլ՝ վիժեցան, կամ շարժեցան։
simple, pure;
vulgar, ordinary;
private;
cf. Սոսկալի;
footsoldier;
—, — ոք or մարդ, a private person, an individual, person of retired or secluded habits;
— կեանք, private life;
—ք ոմանք, some private persons.
· Calfa
Ձիավարժից, եւ սոսկականաց։ Հերքեալ ի վեհիցն՝ սոսկականացն սպրդիմ։ Սոսկականօք եւ քաղաքայնօք։ Սոսկականաց ... Քաղաքայնոց. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ա. Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. գանձ խչ.։)
Այն որ բազմի յաթոռ սոսկական։ Ասէ մեծ արքայն ձայնիւ սոսկական։ Բացափայլեալ գեղով սոսկական։ Զարիւնն ըմպել տաս սոսկական. (Գանձ.։ Տաղ.։)
ՍՈՍԿԱԿԱՆ. ա. (ի բայէս Սոսկալ). որպէս Սոսկալի. սոսկաւոր. ահաւոր. անպայման. գերահրաշ. φρικτός horribilis φοβερός terribilis, eximius, excelsus.
to be greatly afraid, to tremble, to shudder with horror, to dread, to fear;
սոսկացեալ դողալ, to be horror-struck, terrified, to quake with terror.
· Calfa
Դասք վերին զուարթնոցն սոսկացեալ զարմացեալ կային. (Շար.։)
Երթաս ի ճանապարհ հեռի, եւ ի խորշակի սոսկաս, իմա տոկոս, կամ համբերես սոսկալի օրինակաւ։
φρίσσω, -ττω horreo. Դողալ. սարսիլ. սարսափիլ. սօսափիլ. քստմնիլ. զարհուրիլ.
horror, great fear, trembling, shuddering, terror, dread, dismay, fright, apprehension;
— հերաց, bristling up of the hair;
դողումն եւ — կալաւ զբանակն, a panic spread through the army;
— պատահեաց ինձ, I was seized with horror;
— ածել, բերել, to terrify, to strike with horror, to make one's hair stand on end.
· Calfa
φρίξ, φρίκη, φρικασμός, θραυσμός horror περίφριξις refrixio, frigor. Սոսկալն. դողումն. սարսափումն. քստմնութիւն. ահ. ահաւիրք. եւ Սարսռումն ի ցրտոյ. ահուդող.
custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.
· Calfa
Ոչ չոգաւ ըստ սովորութեանն ընդ առաջ հմայիցն։ Ելին ըստ սովորութեանն իւրեանց։ Ժամանակաւ ձգեալ ամպարիշտ սովորութիւնն իբրեւ զօրէնս պահեցաւ։ Առնել նոցա ըստ սովորութեան օրինացն ի վերայ նորա։ Յելանել նոցա յերուսաղէմ ըստ սովորութեան տօնին։ Ի ձեր սովորութիւն, զի մզի ոք արձակեցից ձեզ ի զատկիս։ Մեք չունիմք այնպիսի սովորութիւն.եւ այլն։
Ժամանակաւ սովորութիւնն հաստատեալ թուեցան օրէնք. (Առ որս. ՟Է։)
Որ եւ սիրելի իմոց իսկ ախորժակացս է, առաւել եւս սովորութեանցս։ երկնայնոցն զարդարեալ սովորութեամբք. (Խոր. ՟Ա. 1 ։ ՟Գ. 67։)
Ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Ծով եւ գետք ճանապարհ հորդեցին առաջի նոցա ըստ ոչ սովորութեան։ ոչ էր սովորութիւն երբեք սրբոյս՝ բարւոյ ընդդէմ դառնալ. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
ἕθος, ἑθισμός, συνήθεια consuetudo, mos եւ այլն. Սովորոյթ. սովորիլն, եւ սովորեալ իրն. բնաւորութիւն. կարգ. օրէն անդիր. աւանդութիւն. քաղաքաւարութիւն. ընթացք հանապազորդեան, տարազ եւ սարաս միօրինակ պահեալ.
to flow, to run out, to leak;
to creep into a hole;
— աչաց, to become weak, to have the sight fail or grow dim, to water, cf. Վատեմ, cf. Ծիւրեմ;
սորեալ աչք, hollow, sunken eyes.
· Calfa
տացէ քեզ տէր սիրտ տրտմեալ, եւ աչս սորեալս։ Առ ի սորելոյ աչաց իւրոց, եւ մաշելոյ զանձն նորա։ Ցիռք ի դաշտս ծծեցին զօդս իբրեւ զվիշապս, եւ սորեցին աչք իւրեանց, զի ոչ գոյր խոտ. (Օր. ՟Ի՟Ը. 69։ ՟Ա. Թագ. ՟Բ. 33 ։ Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
· Calfa
Որպէս Յանձն առնուլ. դնել. ենթադրել. ներալ. զիջանիլ.
Ետու ձեզ զամենայն խոտ սերմանելի։ Կինս՝ զոր ետուր ընդ իս, սա ետ ինձ ի ծառոյ անտի։ Զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու։ Ետ նմա տասնորդս յամենայնէ։ Տո՛ւր ցիս զմարդիկդ, եւ զաւարդ քեզ ա՛ռ։ Տէր ետ նմա շնորհս առաջի բանտապետին։ Եւ ետ բանտապետն զբանտն ի ձեռս յովսեփայ։ Եւ ետ տէր բարբառս եւ կարկուտ։ Տալ ի վերայ ձեր այսօր օրհնութիւն։ Որում տուակ ի տեառնէ իմաստութիւն։ Որ ունիցի, տացի նմա.եւ այլն։
Տալ զպտուղ, զժառանգութիւն, զփրկութիւն, զցնծութիւն. ըստ սրտի. ըստ գործոց. եւ այլն։
Տաց զնա յազգ մեծ. այսինքն արարից։ Լա՛ւ իցէ քեզ տալ զնա, քան տալ զնա առն օտարի. իմա՛, ի կնութեան. եւ այլն։
Սոյնպէս սի՝ Հրաման կամ պատուէր տալ. Պատասխանի տալ. Պատերազմ տալ. Գոյժ տալ. Տալ աւետիս. Երանի՛ տալ. Վրէժս տալ. Ճարակ տալ. Թոյլ տալ. Տեղի տալ. Ի վարձու տալ։ Տե՛ս ի յարակից անուանս։
Սոքա չեն ի վարձու տալոյ զիշխանութիւն հոգւոյն սրբոյ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. այսինքն տալոց. (ռմկ. տալու պէս չեն)։)
Զլեգէոնս այսոցն՝ անդնդոցն տայ։ Տուեալ ի բանտ՝ պահէ մեծաւ զգուշութեամբ ... Եւ դարձեալ տայ ի բանտ. (Ածաբ. կիպր.։ Արծր. ՟Ե. 1։)
Քան զի ոչ էր սովոր արհամարհել զհրաման (հօրն), ետ զանձն իւր երթալ (առ եղբարսն). (Եփր. ծն.։)
Փափկութեան ետ զանձն։ ագահութեան տալ զանձն։ Քնոյ զմեզ տալ դրդեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Շ. մտթ.։ Խոսր.։)
Զսուրբսն գերեզմանի տուեալ. (Յհ. կթ.։)
Որպէս եւ մովսէսի ի մատենի տուեալ պատմէ. (Եւս. քր.։)
Որպէս Թողուլ. թոյլ տալ.
Կամիմք ներգործել երիս անկիւնսն հաւասար կողիցն ի վրայ հուելոց գծից. եւ եղիցի տուեալ գիծն (՟Ա. ՟Բ. Եւկղիդ.։)
Տաց, թէպէտեւ համարեսցուք, եթէ եպերեալ եւ եւ այլն. (Եփր. թագ.։)
ԺՈՂՈՎ ՏԱԼ, որպէս Գրոհ կամ հորդան տալ. կամ գումարիլ.
Ժողով տուեալ ամենայն բազմութիւնն գնդին պարսից. (Ուռպ.։)
ՔԱՐԱՄԲՔ ՏԱԼ. ա հարկանել. Հրամայեաց քարամբք տալ զբերան նորա. (Ճ. ՟Ժ.։)
ՏՈՒՒ, տուին. իբր ռմկ. տրուի, տրուին. այսինքն տուեալ լինի, ին.
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
· Calfa
Ոչ կամեցեալ դատի հանդուրժել, փախիցէ զմիշտ փախուստն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Ի դատ կացեալ առաջի գէորգեայ. (Լաստ. ՟Բ։)
Յայնմհետէ դատ եղեւ նմա լալ եւ ողբալ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
ԴԱՏ ՏԱԼ կամ ՀԱՏՈՒՑԱՆԵԼ. Վրէժս լուծանել. համար տալ։ (Խոսր.։ Մխ. երեմ.։ Կանոն.։ Փիլ. յովն.։)
cf. Դարանակալ.
· Calfa
Իբր Դարանանալ, կամ դարանիլ.
Կացուսցես քեզ դարանամուտս քաղաքին նորա։ Յուսացեալ էին ի դարանամոտսն՝ որ էին զգաբաաւ.. եւ յարձակեցան դարանամուտքն. (Յես. ՟Ը. 2։ Դատ. ՟Ի. 36. 37։)
Իշխանութիւն ամենայն սխալ է եւ վրիպակ, բազումս ունենալով զդարանամուտ սպասեական. (Փիլ. իմաստն.։)
ἑνεδρεύων, ἕνεδρον, λοχῶν ἑνέδρα insidiator, insidiae Որ ի դարան մտեալ է կամ մտանէ. դարանակալ.
ԴԱՐԱՆԱՄՈՒՏ ԼԻՆԵԼ. ἑνεδρεύω insidior Ի դարան մտանել. դարանակալ լինել. դարան գործել.
government of a province;
office or dignity of the governor of a province;
cf. Կողմնակալութիւն.
· Calfa
Կուսակալութիւն.
Սկիզբն գործակալութեան, աշխարհատարած դեհկանութեան. (Բուզ. ՟Դ. 2։) (իսկ պ. եւ ար. տիհգան, տիխհան, է գիւղապետ, եւ շինական)։
to regard, to look attentively;
to be on the watch, to lie in wait;
— ի վեր ունել, ամբառնալ, to look with attention, to raise the eyes.
· Calfa
Ուշ եդեալ դէտակն կալաւ ի վերայ (ի զննել). (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
Դէտա՛կն կալ ի վերայ բանիցդ ասացելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Դէտա՛կն կալջիր ի վերայ այնոցիկ, որ առնեն զհերձուածս. (Եփր. հռ.։)
Այլ եւ զայն դէտա՛կն կալջիր, զի նուազեալ անկան. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
ԴԷՏԱԿՆ Ի ՎԵՐ ՈՒՆԵԼ, ԱՄԲԱՌՆԱԼ. Զաչս ի վեր համբառնալ ի դիտել. ուշ դնել.
Դէտակն ի վեր նոցին կալեալ, տեսին անդ խոտ յարաբարդեալ. (Շ. վիպ.։)
Դէտակն ի վեր համբարձեալ՝ ժողովէին ի գեղն վժան. այսինքն ուշ եդեալ իրացն. (Յհ. կթ.։)
ԴԷՏԱԿՆ ՈՒՆԻՄ, կալայ. σκοπεύω, ἁποσκοπεύω, παρακώπτω speculor եւ այլն. Դիտել ակամբ՝ իբրեւ ի հեռաստանէ. ուշ ունել. դիտելով ակն ունել. ուշ դնելով նայիլ կամ սպասել. Տե՛ս (Ել. ՟Լ՟Գ. 8։ Դատ. ՟Ե. 28։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 12. 14։ Ողբ. ՟Դ. 17։)
hinderance, impediment, obstacle;
encumbering;
inactivity, idleness, sloth;
idle, unoccupied;
hindered, prevented;
stopped, discontinued;
— առնել՝ լինել, to hinder, to impede, to prevent;
— կալ, to be disoccupied;
to be in idleness.
· Calfa
Ամենայն բարեաց խափան է տրտմութիւնն։ Որպէս զգալի աչաց խաւար է խափան՝ ներգործել, նոյնպէս եւ անգիտութիւն՝ մտաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։ Տօնակ.։)
Զխափան գիշերոյն մտաւ ածեալ՝ աղօթէ եկեղեցի. (Յհ. իմ. կարգ.։)
Դատարկ եւ խափան կալ։ Անաշխատ եւ խափան կալն ուսուցանէ զամենայն չարիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
Ոչ եղեւնա խափան՝ գալանգէն ի նոյն քահանայապետութիւն. (Կոչ. ՟Բ։)
ԽԱՓԱՆ. ἁργός, ἁεργός otiosus. Խափանեալ ի գործոյ. անգործ. դատարկ. ավարա, պօշ.
squintingly;
surlily, grimly, bitterly, angrily, crossly;
— գնալ, to go astray, to fall into knavish practices.
· Calfa
Եւ տեսեալ դարձեալ իմ զտէրն հայեցաւ խեթի. (Վրք. հց. ձ։)
brains;
mind, sense, wit, understanding, intelligence, wisdom;
խելօք, skilfully, ingeniously, cleverly, dexterously;
bench for rowers;
— կամրջաց, bridge-head;
— գետոց, source of ariver;
—լս ունել, to be wise, judicious, prudent;
ի խելաց ելանել, to lose one's reason, to become mad;
գնալ խելօք, յայլ խելս շրջել, յայլոյ խելս լինել, to be out of one's mind, to turn mad;
ցնորիլ ի խելաց, to faint, to swoon;
ի խելս գալ, to come to one's self, to recover one's self;
to amend;
խելս խառնել, to tax one's ingenuity, to contrive, to set one's wits to work, to try, to attempt;
to dupe, to outwit, to use artifice, craft, guile;
ի խերս կերպարանեալս, feignedly, with simulation, in appearance;
astutely, cunningly;
բանք բազում — սակաւ, much tongue and little judgment;
ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ, hair-brained, cracked, foolish, insane, mad;
գինին կալաւ զխելս նորա, he became intoxicated, tipsy.
— նաւի, poop, stern of a ship;
ի խելս նաւին, on the poop.
· Calfa
ԽԵԼՔ. Միտք (որպէս տիրապէս բնակեալ ի խելս, այսինքն յուղեղն). բանականութիւն. արուեստ, ւ խորագիտութիւն կամ խորամանկութիւն. Խելք.
Իմաստք խելացն, որ բնակեալ է յուղեղն՝ որ ի գլուխն։ Մոլորութիւն ի խելս մտացն անկանի, եւ ցնորեցուցանէ. (Յճխ. ՟Ի. եւ ՟Դ։)
Թմրեալ խելօք։ Ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ։ Ըզգաստութիւն խելաց. (Եղիշ. թաղմ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Մծբ. ՟Թ։)
Զխնդրեալսն յաստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ։ Ճանապարհորդք ի տունս եւ ի հայրենիս փութան, իսկ իմաստունք ի խելս եւ իմաստութիւն։ Պիտէր ինձ կաթ մի բախտի, եւ ոչ խելք կարասով. (Ոսկիփոր.։)
Քանզի խորագէտ էի, խելօք կալայ զձեզ. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 18։)
Խելք շրթացն եզերաց խախտեալ ոստեաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
cf. Խնամակալութիւն.
· Calfa
ἑπιμέλεια procuratio, diligentia, charitas. Խնամ տանելն. խնաակալութիւն. խնամ. գութ. փոյթ եկ դարման.
cf. Խնամակալ.
· Calfa
Ի խորին կիտին առաւել էր խնամարկու քան ի ցամաքի։ Զնեղութիւնս տառապելոց բառնալ իբրեւ զխնամարկուս. (Անան. ի յովնան.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
cf. Խնամակալութիւն.
· Calfa
Հոգացեալ խնամարկութեամբ վասն մարդկան բանականաց. (Շ. բարձր.։)
to be grieved, cast down, disheartened, unnerved;
to take to heart, to fret;
ծմրեալ ի տրտմութենէ, weighed down with sadness, sorrowful, oppressed with grief.
· Calfa
κάμπτομαι flector animo. Քամակակոր՝ կորկոր գտանիլ. որպէս թէ ճմրիլ, կամ զմբրիլ թմբրիլ. սրտաբեկիլ, միջաբեկիլ յերեսաց նեղութեանց. տագնապիլ ցնուաղումն. լքանիլ. վհատիլ. պակուցեալ շուարիլ. տխրիլ.
Օրինկադրեալ եղեւ խողխողել զորդին. ո՛չ զգոյն երեսաց փոխեաց, եւ ոչ յոգիսն պտկուցեալ ծմրեցաւ. (Փիլ. իմաստն.։)
Յարտասուս եւ ի դէմս տխուր, եւ ի ծմրեալ կերպարան հասակիդ նայիցիք. (Պիտ.։)
Տխրեալ ծմրեր։ Ծմրիմք ի տապոյ սրտից. (Պտմ. աղեքս.։)
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
· Calfa
Յարդի ծնելոցս։ Հոգեւոր երկամբք ծնիցեալ. (Նար.։)
Հայր անսկիզբն եւ անծին, որդի ծնեալ ի բնութենէ հօր. (Շ. ընդհանր.։)
թողեր զաստուած, որ ծնաւ զքեզ։ Որդիս ծնայ, եւ բարձրացուցի։ Ծնաւ զմեզ բանիւն ճշմարտութեան։ Վերստին ծնաւ զմեզ ի յոյսն կենդանի։ Եթէ ոք ոչ ծնիցի վերստին։ Ծնեալն ի մարմնոյ մարմին է, եւ ծնեալն ի հոգւոյ հոգի է.եւ այլն։
Ո՞վ է՝ որ ծնաւ զշաղս ցօղոյ. զեղեամն ո՞ծնաւ յերկինս։ Երկիր ծնանիցի արդիւնս շահեկանս։ Ոչ գիտես, զի՞նչ ծնանիցի քեզ վաղիւն։ Պշուցեալ հայիցի ընդ երեսս իւր, որ ծնանիցին ի հայելւոջ. եւ այլն։
Ծնեալն ի կուսէդ այսօր վերստին յարութեամբ ծնաւ ի կոյս գերեզմանէն. (Շար.։)
իսկ ծնցես, ն. Ծնցիս. ն. ծնեաւ, ծնիցեալ. τίκτω pario γεννάω, γένναμαι, γίνομαι gigino, genero, gignor, nascor, fio, factus sum. Արտադրել կենդանւոյ զնման իւր. ի լոյս ընծայել. ծագել. յառաջ բերել, եւ գալ. եղանիլ. լինել. ծնանիլ, ծնիլ. (եբր. եալատ. իբր ելանել, ելուզանել. ուստի՝ վէլէտ, էվլատ, եւ այլն)
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
· Calfa
Եկաց ի ծննդենէ։ Դժուարածին եղեւ ի ծննդեանն։ Ժամանակ ծննդեան յամուրաց։ Ոչխարի եւ արջառոյ ծնունդ արձակեալ է (այսինքն սկսեալ են ծնանել զգառինս եւ զորթս). եւ այլն։
Գուշակեաց զանսերմն զծնունդ քո ... եւ յետ ծննդեան մնալով կոյս։ Յղութիւն անսերմնական, ծնունդ անարատ։ Ծննդեամբ սուրբ կուսին յայրն բեթղեհէմ. (Շար.։)
Ծնունդն հօր, եւ հին աւուրց։ Անճառ ծնունդ փառօք երեւեալ. (Շար.։)
Պա՛րտ է հոգեւոր ծննդոցն հոգեւոր վարս ստանալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Ի ծնունդ եւ ի բախտ ակնարկէ վիճակելով։ Ազատեա՛ ի կապոյ ծննդեան։ Անփախչելի աստեղացն ծնունդ։ Ի չար իշխանագոյն ծննդենէն ընդ հարկաւոր կապանօք անկեալք։ Զի մի՛ իւրաքանչիւր ուրուք ազատ խորհուրդքն ընդ ծառայութեամբ ծննդեանն անկցին. (Փիլ. նխ. ՟ա.)
Ի ծնունդսն գրեալ է. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Հուր այրիչ եւ սուր սատակիչ են ծնունդք փոխոց։ Իժից ծնունդն զորովայն մօրն ծակեն եւ ելանեն, եւ փոխոց ծնունդքն զոգիս շահողացն ծակեալ պատառեն։ Եւ վաշխիցն վաշխ՝ չար ծննդոց չար թոռունս ծնուցանես. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Ի թանձրացեալն. ἕκγονον, γέννημα, ἑπιγονή, ἁπογόνος, παιδίον, natum, faetus, proigenies, progenitus, oriundus, puer եւ germen, fructus, effectus. Զաւակ. որդի. սերունդ, եւ Բերք. արդիւնք. արգասիք. պտուղ. (իրօք. եւ նմանութեամբ.) օղուլ, եվլատ, պար, հասըլ. եբր. եէլէտ, ախերիթ, տօռ, ֆէրի.
γένεσις, γενέθλια, γενεθλιαλογία, genitura, natalitia, positus caeli tempore nativitatis. Ծննդաբանութիւն աստղահմայից. ախտարք. աստղն՝ ընդ որով ասեն զոք ծնեալ, եւ նովին յօդեն գուշակութիւնս բախտից.
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
· Calfa
ծովագնաց ընդ երկիր բերեալ լինէր, եւ ընդ ծով հետեւակելով. (Խոր. ՟Բ. 12։)
Հրաժարեալ ի կայսրէն՝ ծովագնաց լինէր. այսինքն նաւարկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
"knee;
— դնել՝ կրկնել, ի— իջանել, to kneel, to bend the knees, to fall on one's knees, cf. Ի գուճս իջանել, cf. Ի գուճս հարկանել, cf. Ի գուճս կալ, cf. Ի գուճս անկանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
առ — լալ, to weep all alone;
— ածել, to adore, to worship;
արկանել — զծնգաց եւ զսրտի, to worship on bended knees;
հապա ի — ! down on your knees! ի — խոնարհեալ աղաչեմ զքեզ, I entreat it on my knees, or with bended knees;
— կապել, to be knitted, to be formed with knots or joints."
knot.
· Calfa
Ոչ իցէ կրկնեալ ծունր բահաղու։ Ինձ կրկնեսցի ամենայն ծունր։ Դնէր ծունր, եւ կայր յաղօթս։ Ի ծունր իջեալ առաջի նորա.եւ այլն։
Խոնարհեցան ծունր եդին ի վերայ երկրի, որպէս եւ մեք սովորութիւն ունիմք յաղօթս կալոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)
Ի ծունր իջուցանեն (զնուիրեալն). (Մաշտ.։ Իսկ Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ.) Սգացի՛ր առ անին եւ առ ծունր. յն. լոկ, ի տան։
Բերեալ ցօղուն, արձակեալ ստեղն, կապեալ ծունր. (Ագաթ.։)
cf. Ծփալից.
· Calfa
Ուր իցեն ծուփք. ծփեալ. ծփալի. ալէկոծ. յուզեալ. խռովայոյզ.
Ծփական ալիք. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Անան. եկեղ։)
Ի մէջ ծփական ալեաց ծովու։ Տէր էջ յերկնից ի ծփական կենցաղս։ Ի փողոցի ասէ, որ նշանակէ զանցաւոր կենցաղոյս ծփական վարս. տօնակ։ Որք ի ծովու յայսմ աշխարհիս կան ծըփական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.
· Calfa
Համտարած ծով ծփանաց։ ընդ ծփանս ալեաց ծովու ծփիցին. (Եւս. քր.։ Ոսկ. յհ.։)
Ապրեալ ի ծփանաց։ Ըստ սաստկութեան ծփանաց. (Ագաթ.։)
περιφορά circumlatio եւ այլն. Ծուփք. ծփումն. յուզմունք ալեաց ծովու, կամ ծովու յերեսաց ալեաց. յոյզք եւ վարանք. հոգք, զբօսանք, զբաղանք. տատանումն.
passionately or dot-ingly fond, amorous, very affectionate;
languishing, eager, very anxious;
passionately, lovingly, fondly, eagerly;
— սիրել, to love to excess;
— տենչացեալ, eagerly desired, longed for;
— են ընդ միմեանս, they tenderly love each other;
— լինել, cf. Կաթոգնիմ.
· Calfa
ԿԱԹՈԳԻ եւ ԿԱԹՈԳԻՆ. Որոյ ոգին եւ սիրտն կաթէ կղկաթի. սրտակաթ. խանդակաթ. կարօտեալ առ սիրելին. անձկայրեաց. մեծափափաք. սրտառուչ.
Կաթոգին (կամ կաթոգի, կամ խանդակաթ) եմ ես ի սէր քո. յն. խոցեալ սիրոյ եմ ես. (Երգ. ՟Ե. 8։)
Յոր եւ մարգարէն կաթոգին տենչացեալ՝ ասէր. (Ագաթ.։)
to enchase, to fit into, to set, to mount, to enchase, to set in a bezel;
to string pearls, to interweave, to entwine, to braid, to form a tress;
ընդելուզեալ ակամբք՝ մարգարտով, adorned, set with jewels or pearls, ornamented with gold, or arabesqued;
ընդելուզեալ յոսկի, set in gold.
· Calfa
Ընդելուզցես ի նմա ընդելուզուած ըստ չորեքկարգեան ականց։ Ընդելուզեալ ոսկւով. (Ել. ՟Ի՟Ը. 17։ ՟Լ՟Թ. 13։)
Ընդելուզեալ ... ակամբք պատուականօք. (Ես. ՟Ա. 6։)
Զամենայն պատուականս (յականց՝) զոր առի ի քէն, ընդելուզից ի սմա. (Ճ. ՟Բ. (որ ի Գ. սխալ գրի, ընդելուզեցի ի սմա)։)
Զի քեզ լուսաւորագոյն ընդելուզանիցես պսակ։ Հիւսուածոյս եւ ընդելուզեալս մարգարտով. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Էր նոցա գանձ բազում ի կարաս թաքուցեալ ի գետնափոր տանն. եւ յերկիւղ կասկածանաց եղեալ՝ թէ իցէ ընդելուզեալ տաճկաց՝ գտեալ զպահեստ գանձին՝ ծախիցեն զզօրութիւն նորա. (Արծր. ՟Բ. 6։)
that leaps, that bounds;
jumping, starting;
by stealth, stealthily;
rebounding, by fits and starts;
by skips and jumps;
palpitating, bounding;
— ի քնոյ լինել, to awake suddenly, to start from sleep;
— ի քնոյն զարթուցանել, to rouse suddenly, hurriedly;
— կալ, to leap, to hop, to rebound;
to start back with fear, to be startled, to retire, to frighten;
— խաղալ, to leap, to jump up, to rouse one's self;
— երթալ, to go with fear and trembling;
to go by leaps;
— խաղացումն ուսոց, շարժումն թիկանց, աչաց, shrugging of the shoulders;
nervous twitching of the eyes;
— անցանել, to leap, to leap over.
· Calfa
Որ ուժգին ոստչի, կամ ցնցմամբ յոտս յառնէ. եւ Ոստուցեալ. ի վեր վազեալ. վեր ցաթկօղ, կամ ցաթկելով.
Յորովայնի զնա մարմնով յղացեալ կրեաց, եւ ոչինչ ընդոստ եղեալ անճառ տնօրէնութեան բանին Աստուծոյ. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
Որոց թիկունքն ընդոստ ընդոստ դողացեալ շարժէին։ Իրանունքն ընդոստ ընդոստ խաղայցեն։ Ընդոստ ընդոստ խաղայ (ի քուն), այսր անդր ստէպ ստէպ շրջշրջի ի գահոյսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 19։ Փիլիպ. ՟Ժ՟Ե։)
to receive, to take, to admit, to embrace, to accept, to make welcome;
to gather together;
to derive;
to impetrate, to obtain;
to suit, to agree;
to approve, to confess, to consent, to acknowledge;
ոչ —, to deny, to disavow, to disapprove;
— զոք յաւազանէ, to stand godfather, godmother to a child;
մեղս —, to fall into sin;
— մտաց աչօք, to conceive, to seize mentally;
պատուով — զոք, to receive with honour;
ոչ բարւոք — զոք, to give a bad reception;
— յինքետն, to learn by heart;
յաստուածս ընդկալաւ զնոսա, he has made of them his gods;
ի քէն ընդկալայ զկեանս, I owe you my life.
· Calfa
Որ ընդունի զձեզ, զիս ընդունի։ Խնդութեամբ ընդունին զբանն։ Ոչ ընկալան զնա։ Ընկալցին զիս ի տունս իւրեանց։ Ընկալեալ բաժակ՝ գոհացաւ։ Զաղաչանսն ընկալաւ։ Ընկա՛լ զծառայս քո ի բարի։ Ընկալարո՛ւք զխրատ նորա։ Ընկալցի զնա խաւար։ Ի բազուկս իւրեանց ընկալցին զքեզ.եւ այլն։
Վասն սովուն՝ որ ընկալաւ զհրէայսն. այսինքն ըմբռնեաց եւ նկուն արար. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
Ընկալեալ լինի զկենդանութիւն. (Եփր. ղեւտ.։)
Գտանի եւ Ընդունեցայ կամ Ընդունեցի, ընդունեա՛, ընդունեալ, եւ այլն, որ առ մեօք է ռամկական։ (ՃՃ.։ Շ. թղթ.։ Լմբ. առ լեւոն.։ Ոսկ. լս.։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ժ՟Զ։ Մաշկ.։ Վրդն.։ Երզն. եւ այլն։) Կրկին առմամբ ասի.
Զօտարս ընդունեցէ՛ք, զհիւրս ընկալարո՛ւք. (Եփր. ապաշխ.։)
Որպէս եւ Ընկալնուլ, ընկալնու, ընկալնոյր. ընկալցես։ (Մագ.։ Արշ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
ԸՆԴՈՒՆԻ, նին. կր. այսինքն Ընկալեալ լինի, եւ այլն.
(ի Ունիմ, կալայ) δέχομαι, εἱσδέχομαι, ἑκδέχω, -ομαι (ի διά , եւ ἕχω ) λαμβάνω, ἁναλαμβάνω suscipio, recipio, accipio κομίζω fero, porto եւ այլն. Յինքն առնուլ հաճութեամբ. յանձն առնուլ. հաւանիլ. հաճիլ. ըմբռնել. առնուլ. բառնալ. հիւրընկալել. իրեն կամ իր քովը առնել.
to revolt, to resist, to disobey, to rebel, to throw off the yoke;
to lift up the horn, to become proud, arrogant, haughty, ostentatious;
to turn the back disrespectfully;
to throw one's self headlong, to precipitate;
ընդվզեալ ի բաց վազել յեշխանութենէ, to free from domination, to shake off the yoke.
· Calfa
Ամբարձ ձեռս ընդդէմ Տեառն, եւ առաջի Տեառն Ամենակալի ընդվզեցաւ. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 25։)
Սա ընդվզեալ՝ մեռանի յԱղեքսանդրէ. (Խոր. ՟Ա. 30։)
Ընդվզել ընդդէմ հնազանդութեան Տեառն հրամանի։ Զընդվզեալն ապստամբութիւն, եւ այլն. (Նար. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
Ընդվզեալ ուռճանայր առասպելապատում ճառիւքն գեր զբազումս. (Պիտ.։)
Քաղաքայնոց ոչ իսպառ ի վերայ գեղջկացն ընդվզեալ պերճանալ. (Յհ. կթ.։)
Զդժուարերասանս ձիոցն ... ոչ անդրէն բախեն. քանզի ընդվզել այնպիսիքն, եւ ի բաց սասանեցուցանել զհեծեալն վարդապետին. (Բրս. յուդիտ.։)
δίδωμαι αὑχένα cervicem do τραχηλιάω cervicem attollo, superbio ἁναχαιτίζω ferocio, retrocedo Զվիզն ընդդէմ դնել. դիմակաց լինել բարձրավզութեամբ. ըմբոստանալ. անսանձ լինել. անսաստել. փքանալ. յոխորտալ. վիզը տնկել, գլուխը քաշել.