impossible;
extremely difficult;
insupportable, intolerable;
extreme, violent, excessive, enormous, horrible, terrible.
Անհնարին հաստատութիւն, եւ անընդդիմակ զօրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Անբերելի. անպայման եւ անպատում, ի չարի կամ ի բարւոյ մասին. δεινός. dirus, gravis եւ magnus, validus, vehemens եւ այլն. կամ ἑξαίσιος. inauspicatus, ingens, immensus, immanis, eximius եւ այլն. դժնդակ. չարաչար. ծանր. սաստիկ. մեծ. բազում. անչափ. եավուզ. աղըր. պէօյիւք. միւպալիյէ. չօգ. իֆրաթ, ազիմ. գաթը. քէսկին.
Անհնարին կշռութիւնք եւ ընտրութիւնք բանիցն. (Ոսկ. յհ.։)
ԱՆՀՆԱՐԻՆ. ԱՆՀՆԱՐԻՆՍ. Կարի յոյժ, մեծապէս. ծանունս. չարաչար. δεινῶς, χαλεπῶς. graviter, vehementer, aegre. փէք. գաթը. շիտտէթ իլէ.
impossibility.
Մերձ գոլով ձեռինդ Աստուծոյ՝ ոչ գոյ անհնարութիւն։ Եւ նա փակեալ է ընդ կարեօք հասարակաց անհնարութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Հ։)
alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.
Այլայլին. այլազգ իմն լինելն իւիք օրինակաւ. փոփոխումն. յեղումն. այլութիւն. այլայլումն. եւ ըստ իմաստասիրաց՝ փոփոխութիւն որակի. ἁλλοίωσις. mutatio. փոխուիլը. թէզայիւր.
Փոխակերպեալ ըստ այլայլութեան աջոյ բարձրելոյն, զնոյն ասել զհողեղէնն՝ հոգեղէն. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Զայլայլութիւնն (ընդ հրէայս եւ ընդ սամարացիս) ի ներքս ժողովէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
Զորս ինչ ըստ աշխարհի զանազանութիւնք էին եւ այլայլութիւնք, զամենայն ի մի միաբանութիւն ածին. (Կամրջ.։)
whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.
Գտանի գրեալ եւ ԱՅԼԸՆԴԱԿ. αλλόκοτος. alienus, inusitatus, absurdus, monstruosus Անընդել. անհեթեթ. արտօրէն. անկարգ. անվայել. ցուցանքաւոր. պէդ. մինասիպէթ. սիզ. եագըլմազ. եօլսուզ. աճալ. աճայիպ.
Սրբեաց զայլընդակ լսելիս նոցա. (Եղիշ. դտ.։)
to be extravagant or whimsical;
to be distorted, disfigured, spoiled;
to be dissolute.
Այլանդակ գտանիլ ըստ ամենայն նշ.
extraordinariness, uncouthness, extravagance, strangeness, oddness;
dissoluteness, irregularity of conduct.
ԱՅԼԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ Որ եւ ԱՅԼԸՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ. Այլընդակն գոլ ըստ ամենայն առման. Որպէս անհեթեթ եւ անվայել ընթացք եւ գործք.
Բազում ունի այլընդակութիւն բարուց. (Եղիշ. դտ.։)
allegorical;
— յորջորջումն, allegory.
cf. Այլասեր.
Ի տունս բարեկամաց սիրով ընթանամք այլասեռքս քրիստոնեայք. (Լմբ. ատ.։)
Երեք հարիւր զօրականաւ (հարեր)՝ զբիւրս բիւրուց այլասեռին (մադիանացւոց)։ Յայլասեռից զոմըն հարեալ։ Ընդ հարկաւ եւ երկիւղիւ այլասեռից։ Հաւատացեալքն սովաւ պարծին ի միջի այլասեռիցն. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. վիպ. եւ Շ. ատ. եւ Շ. բարձր.։)
of a different sex;
of a different gender, kind or species;
heterogeneous, of a different nature or quality.
cf. ԱՅԼԱՍԵՌ. մանաւանդ ըստ բ. նշ. ἐτερογενής. alterius vel diversi generis
heterodox.
ἐτερόδοξος. heterodoxus, aliter sentiens Այլաղանդ, այլահաւատ. իբր ունօղ զօտար փառս այս ինքն զվարկ մտաց, զկարծիս ի հաւատս. մոլորեալ մտօք. հերձուածող. դաւանանքը տարբեր, հաւատքը ծուռ, հերետիկոս. րաֆըզը.
to apostatise, to be heterodox, heretical;
to teach heresy;
to err in the catholic faith.
Այլափառեաց՝ թողլով զուղղափառ դաւանութիւն ... Այլափառեաց ընդ Սիմոնի մոգի. (ՃՃ.։)
heterodoxy.
ἁλλοδοξία, ἐτεροδοξία. heterodoxia, error Մոլորութիւն ընդդէմ ուղղափառ հաւատոյ. օտարութիւն ի ճշմարտութենէ. մոլար կարծիք. րաֆըզըլըգ, րաֆզ.
changed, altered, converted, turned;
degenerate;
different;
allegorical;
differently.
ԱՅԼԱՓՈԽ. Այլազգ. դէմ ընդդէմ, կամ փոխանակաւ.
to change;
to grow worse, to degenerate.
Հանգիստ ննջման քո այլափոխեալ առատութեամբ պարգեւաց։ Որոյ զանազանեալ է ըստ մարմնոյ ծնունդն եւ այլափոխեալ. (այս ինքն անհայր ի կուսէ). (Առ որս. ՟Գ։)
from another place or situation;
otherwise.
ԱՅԼՈՒՍՏ ՅԱՅԼՈՒՍՏ. որ եւ ԱՅԼՈՒՍՏ ՈՒՍՏԵՔ, ԱՅԼՈՒՍՏԵՔ. Յայլմէ իմեքէ կամ ումեքէ կամ տեղւոջէ. ուրիշ տեղաց. գայրը եէրտէն. ἁλλαχόθεν. aliunde
from some other place, from somewhere else.
elsewhere, in another place, in some other place.
goat, she-goat.
Զգեստ բեհեզեայ ընդ ասուոյ եւ այծեաց. (Շ. ընդհ.։)
satyr.
Ազգ կապկի՝ ըստ իմիք նման այծի, եւ ըստ իմիք նման մարդոյ. որ ըստ յն. եւ լտ. σάτυρος. satyrus Բանաստեղծական կենդանի խենէշ՝ վերին մասամբ մարդակերպ, եւ ի վայր այծոտն։ (Խոր. աշխարհ։)
goat-herd, peasant who drives the goats to feed.
Հովիւ արածօղ այծից. քէլի չօպանը.
wild goat;
roe;
buck, hart;
deer.
δορκάς, δόρκων. caprea, dorcas եւ capreolus, parva capra. եբր. ձէպի իբր թ. լէփիջ. Այծ վայրի՝ արագոտն եւ սրատես, բազմաճղի եւ տկար եղջերօք. եապան քէչիսի, գարաճէ, կէյիք սըզընը, ճէյրան, զազալ.
fawn of a roe.
Այծեամն փոքրիկ. որ եւ յատուկ անուն կնոջ. δορκάς. caprea. Ըստ մեզ δορκάδιον. capreola (Գծ. ՟Թ. 36. 39։) (ըստ եբր. Ձէպիթա, ասոր. Թապիթա, այն է Տաբիթա.)
cf. Այծաքաղ.
Զայծեամն, եւ զխարբուզ եւ զայծքաղ եւ զյամոյր. (Օր. ԺԴ. 5.) (ուր ըստ յն. փոխանակ երիցս նմանեաց դնի մի կամ երկու բառ. ὄρυξ, կամ τραγἑλαφος.)
that, it, the.
Մարդն այն. արքն այնոքիկ. արքն այն։ Յաւուր յայնմիկ. յաւուրսն յայնոսիկ։ Ընդ այն ճանապարհ։ Ընդ ամենայն երկիրն ընդ այն։ Յայնմ օրէ կամ յօրէ յայնմանէ եւ առ յապա։ Այնր ժամու։ Ծառային այնորիկ։ Մշակացն այնոցիկ։ Յայնց ժամանակաց։ Այն՝ որ ինչ վասն նիկանովրայ իրացն խօսք են, այսչափ։ Այս ա՛յն այր է։ Ո՞չ այս ա՛յն մեծ Բաբիլոն է. եւ այլն։
Ինչքն այն. (Շ. ընդհ.։)
Դուն ուրեք խնդրով՝ ըստ օրինակի մասնական անուանց.
Զի ընդ այնոսիկ քրիստոնէից փոխանակեսցէ. (Յհ. կթ.։)
Արհամարհեա՛ զայնիւք՝ որ առ ի ստանալ ընչիցն փութան. (Ոսկիփոր.։)
Եւ այնք բազումք էին՝ որ առ ահին յիմարութեան ընդ իւրեանց զէնս ելանէին։ Շատք եւս այն են, որ եւ ննջեցեալք իսկ իցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 22։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 30։)
Եղբայր ընդ եղբօր դատի, եւ զայն (յն. եւ այս)՛ի մէջ անհաւատից. (՟Ա. Կոր.։ ՟Զ. 6։)
Փախեան ընդ այս ընդ այն գնացին. (Բուզ. ՟Դ. 58։)
Իսկ այն՝ զի զցուցակն ասեն ոչ ընդունելի. սուտ են։ Եւ այն՝ զի ոչ կարացեր առանց Աստուծոյ տալ զշահն մեզ, վկայի ի ձայնէն։ Ի բանից իմաստնոյն ուսանիմք, այն՝ զի ասէ (այս ինքն ի բանից անտի՝ զի ասէ). (Շ. թղթ.։)
Յօժարութեամբ զթագն ընկալաւ. եւ այն զի ի փշոց. (Մագ. ՟Ա։)
Եւ այն զի ո՛չ թէ ա՛յլ բնութիւն է նոցա, եւ ա՛յլ ձեր, այլ՝ ի միոյ կաւոյ. (Շ. ընդհ.։)
Եւ այն զի հրաման ընկալաք՝ ոչ քրիստոնէից եղբարց, այլ եւ հեթանոսաց ցուցանել զայս. (Լմբ. ատ.։)
Որդի Մասեկայ ընդոծնի իմոյ, այն է Եղիազար Դամասկացի։ Ի ճանապարհին Եփրաթայ, այն իսկ է Բեթղահէմ։ Ետուն պատերազմ ընդ թագաւորին Բաղակայ, այսինքն է Սեգովր. եւ այլն։
Կամ իսկ եւ իսկ. անդէն եւ անդ. շուտ մը, իսկոյն, մէկէնիմէկ. հէմէն, պիրտէն. օ սահաթ, ֆիլ հալ.
Կամ մինչդեռ. ի լինել անդ իրացս. զոյգ ընդ. երբոր դեռ. տահա... ի քէն. յն. եւ լտ. պէսպէս.
Մինչեւ ցԱբրահամ, այն որ պարծին նովաւ եբրայեցիք։ Էր ընդ Պօղոսի Արիստարքոս, այն՝ որ վասն այսորիկ կոչէ զնա գերեկից իւր։ Դիոնեսիոսն այն որ ասէ վասն նորա ի գործս առաքելոցն. (Եւս. պտմ. ստէպ։)
Խորհուրդքն Փենեհեզի, այն՝ որ զայս գիւտս նախանձու հնարեաց գտանել. (Եփր. թուոց.։) Տե՛ս եւ ԱՅՆ ըստ բ. նշ։
Ինքն է պատճառ չարեացն՝ այնու զի ոչ եղծ զչարն։ Այնու՝ զի ընդ չարեաց գործոցն վրէժս պահանջէ, յայտ է՝ եթէ ոչ ախորժէ զչարիսն. (Եզնիկ.։)
Ո՛չ այնու՝ զի ասեն գիրք անուանս անդամոց եւ զգայարանաց նմա, ըստ մարդոյս ձեւոյ եւ նմանութեան պարտ է իմանալ զնա. (Շ. թղթ.։)
ever, since, from that time, thenceforward, thenceforth.
Զհետ այնորիկ. ապա. այլ եւս. եւ արդէն իսկ. արդ. անկից էտեւ, անանկ ըլլալէն էտեւ, ա՛լ. արթըգ. գայրը. ἕτι. ultra, ἥδη. jam
so great;
such;
so, so much, in such a manner.
Որ ինչ է այնու չափով. նոյնաչափ. այնքան, եւ այնպիսի՝ մեծ կամ փոքր, շատ կամ սակաւ. ա՛նչափ. օլ գըտար. չիւնան. τοσοῦτος. tot եւ tantus, τηλικοῦτος.
ԱՅՆՉԱՓ. մ. Նովին չափով. նովին համեմատութեամբ կամ հաւասարութեամբ. յայնմ աստիճանի. օ գըտար. օլ տերեճետէ. օլ մերթէպէտէ. τουσοῦτῳ, τοσούτον. tanto, adeo
so, also, equally, as much, in like manner, likewise, as well as.
Ոմն ա՛յսպէս կարծեօք, եւ ոմն՝ ա՛յն (այսինքն ա՛յնպէս). (Լմբ. էր ընդ.։ եւ Շ. թղթ.։)
such, similar, like;
equal, same;
as great, as much.
τοιοῦτος, τηλικοῦτος. talis, tantus Այնմ նման. նոյնպիսի. եւ այնպէս մեծ կամ փոքր, լաւ կամ վատթար. անանկ, անանկը. օ դարզ. էօյլէսի. օնճուլայըն.
Որ այնպիսի իմն զօրաւորագոյն գտաւ խորհրդով, մինչ զի ... Այնպիսի իմն ըստ նոցա քաջարութեանցն զուգահաւասար եւ զիւրեանցն ցուցին իմաստութիւն. (Պիտ.։)
to jeer, to make a jest of, to ridicule, to mock, to deride, to hold in contempt, to despise, to scoff at, to scorn, to banter, to rally, to rail at, to revile, to abuse;
to treat with contempt, with abuse or ridicule.
(լծ. թ. այըպլամագ) παίζω, ἑμπαίζω, καταπαίζω , καταγελάω, μυκτηρίζω, χλευάζω, γελάω. illudo, derideo, irrideo, subsanno Այպն առնել. խազ առնել. ծաղր առնել. ունչս առնել. կատակել. ձաղել. եպերել. դսրովել. յամօթ առնել. անարգել. արհամարհել. մասխարա՝ իսթիհզա էթմէք. մեզեյէ՝ քեսինտիյե ալմագ. զէֆքլենմէք. կիւլիւլմէք. խօրշամագ.
derision, mockery, raillery, ridicule, scorn, contempt.
Այպանելն, իլն. որ եւ այպն. ծաղր. խաղ. կատականք. անարգանք. թշնամանք. մաւխարալըգ. իսթիհզա. մէզե. παιγνία. lusus, ludibrium
Այպանութեան բաժակ, քացախ ընդ լեղւոյ. (Ագաթ.։)
noise, brawling;
gormandizing, gormandizer.
ԱՅՌԻՔ ՊԱՅԹԻՔ. Անյայտ իմն իմաստիւք՝ զոյգ ընդ բառիցս ԵՐԳ ԱՐԲԵՑՈՒԹԻՒՆՔ, դնի իբր յն. τραγῳδία. tragoedia որ է եղերերգութիւն.
Ե՛ւս չար անցք քան ընդ հրէայսն՝ ընդ մեզ անցանէին հանապազ այռիք պայթիք երգ արբեցութիւնք. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)
possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.
πνευματοφόρος, δαιμονῶν. spiritu (malo) ductus, afflatus, a daemone actus Որ կրէ յանձինս զայսն պիղծ. այսահար. ճինլի. սայալը. կամ բնակարան դիւաց. տիվ եաթազը. տիվապատ.
possessed with a devil, demoniac.
Տե՛ս, զի ընդ այսահարիցն դասէ՝ զորս ի մարմնաւոր հեշտութիւնս են քարշեալք. (Մաքս. ի) (Դիոն.։)
Եւ մոլեգնեալ իբրեւ զդիւահար. վերնոտ. սայալը. չըլզըն. դութարըգլը. ἑπίληπτος. furens, furiosus, insanus
to be possessed with a devil;
to roar, to make a dreadful noise;
to rave, to be frantic, to storm, to be furious.
δαιμονίζομαι/ a daemonio vexor, πνευματοφοροῦμαι spiritu (malo) ducor, ἑπιληπτεύομαι, furo insanio Հարկանիլ յայսոյ. լլկիլ ի դիւէ. մէճնուն օլմագ. եւ մոլեգնիլ. մոլիլ. յիմարիլ. գուտուրմագ. չըլտըրմագ.
cf. Այսպիսի.
henceforth, henceforward, hereafter, for the future;
as for the rest;
now, then, but.
Յայսմ հետէ եւ առ յապա. հետեւաբար յայժմու ժամանակէ կամ յայսմ օրէ եւ անդր. ասկից էտեւ, ա՛լ. պունտան սօնրա. պունտան պէօյլէ. շիմտէն կէրի. արթըգ. մնաց՝ որ. գալտը քի. ἁπὸ τοῦ νῦν, λοιπόν. a nunc, իբր ab hoc tempore, dehinc, deinceps, in posterum, de caetero
Մանաւանդ շ. Եւ արդ. արդ. եւ այժմ աղէ՛. ուրեմն. ուստի. եւ զի այս այսպէս, ապա հետեւաբար՝ ըստ ասացելոցս. τοίνυν, ὤστε, τοιγαροῦν, ἅγε νῦν. itaque, nunc ergo, igitur, unde, agedum, reliquum est. երբոր աս ասանկ է նէ, հապա. տէյինտի, իմտի.
Արդ այսուհետեւ մեծատունք լացէ՛ք. այսուհետեւն ասելով՝ թուի ինձ, եթէ խոր իմն միտս ընծայեցուցանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.
Հրաման ետ նմա զայսչափ գանձս հանել։ Այսչափ ժամանակս ընդ ձեզ եմ։ Այսնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այսչափ բազմութիւն վկայից։ Այսչափ մեծութիւն քո. եւ այլն։
thus, in this manner, in the same manner;
so.
οὔτω, οὔτως. sic Այսմ կամ սմին հանգոյն. ըստ այսմ. այսու օրինակաւ. ասանկ, ասպէս. պէօյլէ. պու մինվալ իւզրէ.
Այսպէս ասէ Տէր. ի գիրս մարգարէից հասարակօրէն դնի ըստ յն. եւ լտ. Զայսոսիկ, կամ արդ զայս ասէ Տէր.
Այսպէս ասէ, այս ինքն ըստ այսմ օրինակի վարդապետութեան. (Սարգ.։)
Եւ այսպէս ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Որպէս ոչ խառնեցաւ ի կարգ սուրբ ամուսնութեան աշխարհիս, այսպէս չեմուտ ընդ մարմնաւոր պիտոյիւք. (Եղիշ.։)
Այսպէսն մանկավարժ։ Այսպէս բարեկարգութեամբ։ Ոչ այսպէսն ընդ պատճառաւ է. (Պիտ.։)
such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.
τοιοῦτος. hujusmodi, talis Այսմ նման. այսգոյն. ասանկը. պէօյլէսի. պունճուլայըն.
Յամենայնէ այսպիսեացս անըստգիւտ եղեալ։ Այսպիսեօք դարմանօք. (Պիտ.։)
Զոր ասէս, այսպիսի ինչ է։ Եւ զոր ասեմս, այսպիսի ինչ է. (Ոսկ. Ածաբ.։ Սարգ. եւ այլն.) ռմկ. միտ բանին ա՛ս է. ըսել կուզեմ։
here, in this place;
hither, to this place;
— աղագաւ, therefore, for this reason.
Այսր անդր վառեալք ընթանային։ Յիւրեանս այսր անդր խուճապեցան. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 26։ ԺԴ. 44։)
ԵՒ ԱՅՍՐ. մ. կամ նխ. ի մեր կոյս. դէպ այսր. եւ ի վայր. յետոյ. դէպ ի հոս, անկից վար. պէրիյէ. պէրիտէ. աշաղը. και ὦδε. citra, intra
back, again;
եկից — ենդհուպ, I shall return here immediately, I shall be hack presently.
in this quantity, such, so numerous, thus great.
Այսքանի ամք են, զի ծառայեմ քեզ. յն. ահա զայսքան ամս. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 29.) (ուր սովորութիւն եղեւ ընթեռնուլ ի մեզ, "Այս քանի՞ ամք են")։
today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.
ԱՅՍՕՐ. իբր յաւուր յայսմիկ. այժմ. առ մեօք. աս օրերս, մեր օրերը.
Ա՛յս է խոտորնակ ճանապարհ եւ մոլար, ընդ որ այսօր հետեւիմք։ Իսկ այսօր բարձաւ պատկառանքն։ Ո՞րքան չարիք գործի այսօր յարեւելս. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cheek;
համբուրել զայտս, to embrace, to kiss the cheek.
Երեւակ կենացդ փայտի ձեւասցի ի պատկեր այտիս։ Որ յայտս մաքուրս՝ հերս ընծայես. (Նար. ԿԵ. ԿԳ։)
thence, from that place.
Եւ եւս իբր այդր. անդր. հոտ տեղը, հոն. օնտա. ἑκεῖ. illic, ibi
to swell, to puff, to be inflamed, to be bloated.
swelling, protuberance, enlargement;
excrescence, hump, wart, corn, wen, push, pimple, pustule;
tumour, inflammation, tumefaction.
ԱՅՏՈՅՑ կամ ԱՅՏՈՑ. Ուռոյցք. ուռէցք. շիշ. գապարճըգ. φλεγμαίνειν. (ուռնուլ). tumere, turgere
Այտոյց առնու երեսն։ Ի յերեսն այտոց անկանի։ Ի յոտներն այտոց ընկնի. (Մխ. բժիշկ.։)
inflammation, tumefaction, swelling, protuberance, enlargement;
cf. Այտոյց.
Այտնուլն, եւ այտոյց. որպէս խաղաւարտ, ուռոյցք. հետք գանից ի մորթ մարմնոյն. ուռէցք. շիշ. գապարճըգ. οἵδημα, φύσημα, ὅγκος. tumor.
Կամ ուռնուլն այլով օրինակաւ. եւ փքացումն. ուռիլը, տկռիլը. գապարմագ.
that abandons her husband.
Կին՝ որ թողու զայր իւր. էրիկը թողած. գօճասընը թէրք ետէն.
Մի՛ այրաթողաց կանանց առանց կանոնական հրամանին դիցէ ոք պսակ. (Շ. ընդհ.։)
manlike, manly.
Հոմանուն՝ մարդ կենդանի, եւ այրաձեւն. որպէս եթէ՝ մինչ այրաձեւ հարկանիցի, զայրն ասիցէ ոք զվէրս ընդունել. (Սարկ. հանգ.։)