desirable, enviable;
dear.
cf. Տենչիմ.
cf. Տենչիմ.
cf. Տենչումն.
Տենչայ տենչանս։ Ունէին զերկնաւոր տենչանս։ Տենչանք ընչից։ Ժամանել ի տենչանս աստուծոյ՝ յոր անդ են բարիք։ Զանհրահանգ տենչանս յանդիմանէ. (Խոր. ՟Ա. 29։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։ ՟Բ. 1։ Լմբ. իմ.։ Մխ. առակ.։)
visibly.
Վասն զի յառաջագոյն տիրեն յոգիս անտեսանելի խորհրդովք, տեսաբար զհետ եկեսցէ զգալի անդամոցն սպասաւորութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
Սեռ. ո՛րգոն. կենդանին. եւ տեսակ, հի՛կէն, մարդ. եւ տարբերութիւն. ո՛րպակ, բանական։ Սպիտակն՝ գունոյ տեսակ, եւ եռանգիւնին՝ ձեւոյ տեսակ։ Տեսակ է դասեալ ընդ սեռիւ. տեսակ է, որում սեռն ստորոգի։ Տեսակ է զյոլովիցն եւ զտարբերացն թուով՝ ի ներում զինչ էն ստորոգեալ. (Պորփ.։)
Տեսակ մտացն զտեսակ զգայութեանցն ոչ գործէր։ Զգալի ի տեսակս եւ ոչինչ է։ Անմարմին զօրութեամբ, որոց ճշմարիտ եւ ստուգաբան անուն է տեսակք, ի վար արկ առ իւրաքանչիւր ազգ ծննդոյ յարմարելի առնուլ կերպարան. (Փիլ.։)
visibility, contemplation.
procreation, generation.
Աստուծոյ սպասաւորք առ ի յորդւոց սերումն ծնօղքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
ՍԵՐՏԵՄ ՍԵՐՏԻՄ. ἰδρύω, ἑνιδρύω, ἰδρύομαι solido, firmo, colloco, -or;
sedeo, persto եւ այլն. Սերտ առնել. պնդել. հաստատել. ամրացուցանել. զետեղել. կր. Սերտանալ. հաստատուն եւ անյողդող լինել.
Սերտէ չվստահութիւն մեր առ ինքն եւ տէր՝ ասելով, յիս յուսացաւ, եւ փրկեցից զնա. (Գէ. ես.։)
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
ՍԵՐՏԵՄ ՍԵՐՏԻՄ. ἰδρύω, ἑνιδρύω, ἰδρύομαι solido, firmo, colloco, -or;
sedeo, persto եւ այլն. Սերտ առնել. պնդել. հաստատել. ամրացուցանել. զետեղել. կր. Սերտանալ. հաստատուն եւ անյողդող լինել.
Սերտէ չվստահութիւն մեր առ ինքն եւ տէր՝ ասելով, յիս յուսացաւ, եւ փրկեցից զնա. (Գէ. ես.։)
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
ink;
written with ink, delineated with black lines.
Տեսին զգիրն սեւագիր՝ փոխարկեալ յոսկեդիր. (Ոսկիփոր.։)
black, dark-coloured, blackish, dark, swarthy.
cf. Սեւազգեստ.
clothed in black, in mourning;
cf. Սեւազգած;
mourning suit.
to blacken, to be or become black, to grow dark or brown.
Մեծն դաւիթ զխորհուրդ սեւացեալ ագռաւուցս այսոցիկ ցուցանէ. (Նար. յովէդ.։)
cf. Սեբաստոս;
count, earl;
august;
emperor.
նոյն ընդ Սեբաստոս. օգոստոս։ Այլ ըստ յետին գարուց վարի առ յոյնս որպէս իշխան պատուաւոր, բարեկամ կայսեր, կոմս պատուել յինքնակալէ.
county, earldom;
order of knighthood.
Պատուեալ ի յունաց արքայէն սեւաստութեամբ. (Ժող. հռոմկլ.։)
to blacken, to render black, to imbrown;
to paint black.
Գեղապաճոյճ նկարողացն սեւել զիս ընդ այլ հայրապետսն տամ յորմ եկեղեցւոյն։ Սեւել զերեսս դեղով ընդ այլ հայրապետսն. (Յհ. կթ.։ Վրդն. պտմ.։)
blackness, black or brown colour, swarthiness.
Տեսեալ զմարդկային բնութիւնս ի սեւութենէն գեղեցկացեալ։ Սպիտակացեալք ի սեւութենէ անգիտութեանն։ Զաղջամուղջին սեւութիւն գունոյն փոխարկել ի ձեան պայծառութիւն։ Զագռաւացեալ սեւութիւն մեղաց մերոց հրով ապաշխարութեամբ սրբեսցուք. (Նիւս. երգ.։ Արշ.։ Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. յովէդ.։)
cf. Սեպհական.
Որպէս աստուծոյ սեփական է արքայութիւն, եւ մեզ կամեցաւ սեփական առնել։ Ոչ միայն սեպհականացն երկոտասանիցն, այլեւ զայլոց մատուցելոցն։ Զտէր աստուած մեր (ասելով)՝ սեփական եւ առանձինն կոչէ զանունն աստուծոյ ի վերայ իսրայէլի. (Յճխ. ՟Ի։ Կորիւն.։ Շ. բարձր.։)
իգականն դերանուանցս Սա, սորա. սոքա, սոցա. յարմարեալ յունական յանգի կամ յօդի յիգականն, ἠ, ὴ , ի՛ որ փոխանցի ի հյ. է, եւ ա.
Զգայութիւն՝ կին կոչեսցի, վասն զի յառնէ ի շարժողէն զսէ առեալ լինի։ Սէ ասէ. արգ ընդ՞էր սէս առկայ։ Զգայութիւն հռաքէլ, կարծեցեալ սորա (այսինքն սորա) ի մտացն զշարժմունսն գոլ։ Սէ ասէ, տուր ինձ որդիս։ Ետես աստուած, զի ատելի է լիա, եբաց զարգանդ սարա։ Աստուած զսէ պատուեաց։ Երկու կանայք. մի սացա սիրեցեալ, եւ մի սացա ատեցեալ. (Փիլ. այլաբ.։ Տես եւ Պիտ. ստէպ։) (Ոճ խափանելի)։
bentgrass, couch grass, squitch grass, dog's grass, weed.
ἅγρωστις gramen. Դալարի յաճախեալ, խոտ յուտեստ անասնոց, նման բուսոյ ցորենոյ եւ գարւոյ, այլ կարճ, եւ սին յարմտեաց որպէս զգաղձն. (լծ. եւ սազ, սազլըգ, որ է կնիւն, պրտու). Տես (Օր. ՟Լ՟Թ. 2 ։ Ես. ՟Թ. 18։ ՟Լ՟Է. 27։ Ովս. ՟Ժ. 4 ։ Միք. ՟Է. 7։)
gentle breeze.
cf. Սթափեցուցանեմ.
Մակ յերկինն հայելով (մանկանց յըմպելն՝) ստորիջեալ ջուրն սթափի յէլիսնն։ Յորդեն յիշատակ տանջանացն. վասն զի ոչ յոք սթափին խորհուրդք անձիս։ բանն մինչ մարմնացաւ, ոչ սթափեցաւ ի բնական իւրն մեծութենէ. (Մագ. լ։ Իսիւք.։ Դամասկ.։)
to wake up, to be lively, renewed, to recover, to come to oneself again;
to brighten up, to be cheerful, to divert or amuse oneself;
— ի գինւոյ, to grow sober again, to get sober;
— ի քնոյ, to shake off sleep.
Սթափեցաւ նոյ ի գինւոյ անտի իւրմէ։ Արի՛ կե՛ր հաց, եւ սթափեա՛ց (յն. անձինդ լեր)։ Սթափեսցին յորդայթից սատանայի. (Ծն. ՟Թ. 24։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 7։ ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 26։ Տե՛ս եւ Յովէլ. ՟Ա. 5։ Ամբ. ՟Բ. 19։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 37։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Է. 34։)
cf. Սթափումն.
awaking;
refreshment, distraction, diversion, pastime;
sobering.
to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.
κομπάζω, δοξάζομαι glorior εὑψυχός εἱμι animosus vel magnanimus sum. որ եւ ՍԱՆՔԱԼ. Սէգ եւ սոնք երեւեցուցանել զանձն. պերճանալ. յոխորտալ. փքանալ. պարծիլ. նազիլ. շքեղ եւ ահաւոր երեւիլ. շնչել՝ փնչել.
Իբր զսէգն արդատ, որ սիգալովն աւերեաց զթումբս գետոց, եւ ցամաքեցոյց ի սիգալ իւրում զյորձանս ծովուց. (Ագաթ.։)
undulating, curling or rippling gently.
ՍԻԳԱՇԱՐԺ կամ ՍԻՔԱՇԱՐԺ. Ծածանեալ յորժամ սիք շնչէ. հողմաշարժ.
cf. Նշան.
Գունագեղ գնդօք տպազիոնք, սիգնայօք խյոսեփայլօք (ոսկեփայլիւք) Թղթ. (դաշ.։)
cf. Նշան.
Գունագեղ գնդօք տպազիոնք, սիգնայօք խյոսեփայլօք (ոսկեփայլիւք) Թղթ. (դաշ.։)
haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.
Simonian.
Ձեռս վաղվաղակի դնէք ի վերայ տգիտաց. թողում ասել զսիմոնեանն ախտ ախտանալոյն, դատեսցին տուօղքն եւ առօղքն։ Թէ առեր մամոնայ եւ ձեռնագրեցեր զոք, զյուգայեան եւ զսիմոնեանն ախտացայք զախտ. (Խոսր.։)
Simony.
Ձեռս վաղվաղակի դնէք ի վերայ տգիտաց. թողում ասել զսիմոնեանն ախտ ախտանալոյն, դատեսցին տուօղքն եւ առօղքն։ Թէ առեր մամոնայ եւ ձեռնագրեցեր զոք, զյուգայեան եւ զսիմոնեանն ախտացայք զախտ. (Խոսր.։)
cf. Սինլքոր.
Սինքլորք փախստէիցն հայոց առ ժողովէին։ Յոր սինքլորք փախստէիցն երթեալ բնակեցան. (Փարպ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
refuse;
low, despicable, vile;
— or — ժողովըրդեան, — խուժան, riffraff, dregs and refuse of the people, mob, rabble, scum of the people, the unwashed, the many-headed, beggarhood.
Սինքլորք փախստէիցն հայոց առ ժողովէին։ Յոր սինքլորք փախստէիցն երթեալ բնակեցան. (Փարպ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
amiable, benign;
amatory, loving, amorous;
affectionate.
Աշակերտն յոհան՝ տեառն սիրական՝ որդին որոտման։ Ահա յարուցեալ է սէր ձեր, ով սիրոյն սիրողք՝ հարսունք սիրականք. (Գանձ.։)
cf. Սիրաբողբոջ.
Ստեղնեալ սիրով կամ որպէս սիրելի յոյժ՝ յարուցեալ.
loving, amicable, friendly, affable, kind;
— դեղ, philter.
ասաց զպատճառն զսիրելական գթոյն։ Սիրելական համբոյրք, եւ ատելական կռիւք։ Բազում եւ յողդողեալ իրք սիրելականք կոչեն զիս, զորս ոչ է արժան արհամարել. (Նիւս. երգ.։ Պիտ.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
amiably, kindly, lovingly, affectionately, tenderly, courteously;
charitably.
Մի ոմն ի դահճացն, որ սիրելապէս ընդունելութիւնս ունէր ընդ կապեալ նախարարս հայոց. (Փարպ.։)
amiable, dear, beloved, well-beloved;
affectionate, benign, kind;
favourite, darling, lover;
—դ իմ, my dear;
— ընծայել, to render amiable;
— է ինձ, I prefer;
— է քեզ գեղեցիկն, the beautiful affects you;
— է ինձ կարծել, I should think;
— է ինձ տեսանել ի քեզ, I am very happy to see in you;
— էր ինձ բարերարել, I had placed all my happiness in doing good.
Մին սիրելի, եւ միւսն ատելի։ Մի իշխեսցէ անդրանկացուցանել զորդի սիրելոյն։ Սաւուղ եւ յովնաթան սիրելիք։ Առ դու զորդիդ քո սիրելի, զոր սիրեցեր՝ զիստհակ։ Ոչ խնայեցեր յորդիդ քո սիրելի վասն իմ։ Դա է որդի իմ սիրելի, ընդ որ հաճեցայ։ Բայց ձեզ ասեմ սիրելեաց իմոց։ Ողջոյն տան քեզ սիրելիք։ Ողջոյն տաջիր սիրելեաց մերոց իւաքանչիւր յանուանէ.եւ այլն։
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
Եւ հայր ի վերուստ ասէ զսիրելութիւն որդւոյ։ Ուր առ հայր աղաչանս մատուցանէր, զկատարեալ սիրելութիւն յուզանէր. (Յճխ. ՟Ի։ Մամբր.։)
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
Քանզի ինքն կարի յոյժ սիրեաց զմեզ, նոյնպէս կամի եւ ինքն ի մէնջ սիրել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Ամենայն մեղք վասն յոյժ անձին իւրոյ բարեկամութեան լինիցի. զի կուրացեալ իցէ առ սիրեցեալն սիրողն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
cf. Սիրելապէս.
Բացցուք զդուռն սրահի տան մերոյ եկին եւ պանդխտին սիրողապէս, եւ բացցին մեզ դրունք արքայութեանն երկնից. (Եփր. պհ.։)
amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.
Սիրուն է մեզ ժամանակեայ կեանս քան զկեանս խոստացեալ. սիրուն է մեզ ժամանակեայ սեղանս քան զսեղանն արքայութեան. (Եփր. ի նին.։)
little column;
ելեկտրական —, electric pile.
στύλος columna. կամ ըստ հայումս՝ κιονίσκος, κιονίς, στυλίσκος, στυλίς columella. Սիւն փոքրիկ. ... տես. (Ել. ՟Ի՟Զ. 16 = 18։ ՟Լ՟Է. 11։)
cf. Սիւնակեաց.
Ետ պատասխանի նմա սիւնական ... ասէ ցնա սիւնականն։ Տեսեալ սիւնականին զահեղ սքանչելիսն՝ զարմացաւ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
stylites, living on a column.
Գիր սեռ. եւ սիւնակեցւոց կամ սիւնակեցոյ, առաւել վրիպակաւ, եւ կամ որպէս յուղղականն՝ Սիւնակեցի, սեռ, ցւոյ. որպէս թէ սիւնացի.
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
Նման արծուոյ՝ յորում ժամու կաքաւուց երամս սլանայցէ։ Ընդ բնաւս սլանան։ Զերանս ածեալ ի վերայ առիւծու՝ սլանայր յարեւմուտս. (Փարպ.։ Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 25։)
Ի թռիչս մտաց ընդ խաւար խորհրդոց սլացայ։ Եռան զեռան սլանան ի մարմինս ծովու։ Սլանան թեթեւութեամբ առ աստուածատեսութիւն անճառելեացն խորհրդոց. (Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. յովէդ.։)
Թեթեւաբեռն մարմնով եւ մտօք սլացեալք։ Ուրացեալք զաշխարհս՝ թեթեւաբեռն մարմնով սլացան առ տէր աստուած յոյսն իւրեանց։ Ոչ է պարտ յերկինս սլացելոցն ի նիւթոց ստորաքարշիլ. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. տնտես.։)
cf. Սուլեմ.
Ընկալ զթուք, եւ պսակեաց փշօք. նոր յուդաս եւ կայիափա ոչ այժմ սլէ, չիք պիղատոս. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)