cf. Իւղարկեմ.
· Calfa
Իւղեա՛ զգլուխդ իւղով սրբով. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Իբր զիւղեալ պատրոյկ վառեսցի. (Մաշտ.։)
Զթշուառացեալս գլուխ՝ գթութեանդ օծմամբ իւղեսցես։ Ոչ ահա մելքիսեդեկ ի վերնոց անտի հրեշտակաց ի պտղոց տեղւոյն իւղեցաւ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
χρίω, ἁλείφω ungo Իւղ ի վերայ արկանելով օծանել (իրօք կամ նմանութեամբ). եղ քսել, եղոտել, օծել.
perfumer.
· Calfa
Իւղեփեացք իւղոյն եւ խնկոցն։ Լցին խնկովք, եւ ազգի ազգի իւղովք իւղեփեցաց. (՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 30։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 14։)
himself.
· Calfa
Տեառն իւրոյ։ Տեառն իւրում։ Ի տեառնէ կամ ի ծառայէ իւրմէ։ Տէր ի տաճար սուրբ իւրում, տէր յերկինս յաթոռ իւրում (իբր ի տաճարի, աթոռի)։ Իւրով պաշտաման զինուն։ Ծառայից իւրոց։ Զծառայս իւր։ աշակերտօքն իւրովք.եւ այլն։
իւրով անձամբ առնէր զյաղթութիւն. (Խոր. ՟Բ. 79։)
Իւրով անարատ կրօնիւքն։ Ոչ զիւրսն խրատելով որդիս. (Պիտ.։)
մեռանի ինքն, եւ ամենայն իւրքն։ Ի վերայ իմոցս ողբալով ասեմ, որպէս եւ պօղոս յաղագս իւրոցն. (Խոր. ՟Բ. 71. 89։)
Նահապետն մտանէր ի տապանն իւրովքն. (Շ. բարձր.։)
Ունելով զիւրեաւ տեռ։ Ոչ եթող առանց իւր զաշխարհս. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 86։)
Ընդ իւրեաւ թագուցեալ ունելով. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
Զյանցմունս նախնեացն՝ իւր վարկանիցի։ Համագոյ հօր իւր հզօրի. (Նար.։)
Զերկիրն յիւր վտարեալ, բռնացեալ ունէր։ Զբազումս յիւր (այսինքն ի կերպարանս իւր) կերպարանեալ էր ի մէջ իւրոյ գնդին. (Բուզ. ՟Ե. 1. 43։)
Որով իւրեանքն անխտանան, ընձեռեսցեն թողութիւն այլոց. (Ոսկ. ի պետր. եւ Ոսկ. յեղիա.։)
Զոր խորհըրդեամբըն պատկերեալ, եւ իւր ինքեան կերպարանեալ. (Շ. վիպ.։)
his own, his.
· Calfa
Իւրական բանիւն։ Եւ զիւրական անուն վիմին՝ շնորհէր նմա զանշարժելին. (Շ. բարձր. եւ Շ. խոստ.։)
adj. s. his, his own;
—քն;
his parents, servants;
his works, deeds, property, wealth, goods.
· Calfa
ինքնաբուն իւրայնոյփառացն զօրութեամբ վերացեալ. (Ագաթ.։)
Խաչեալ կենդանին՝ մարմնովն իւային. (Գանձ.։)
Իւրայովքն (կամ իւայօք, կամ իւայիւք) զօրօք, կամ վառելովք, կամ համազգօք. (Յհ. կթ.։)
Ամենայն իւրայովքն (կամ իւրայիւքն) ճանապարհորդ լինէր, կամ ելանէին ի դեսպակս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Բանագնաց ի թշնամիսն ելով առ ի յիւրայոցն. (Պիտ.։)
որպէս զյոլովն՝ ոչ գանձապահ էր իւրայոցն, եւ ոչ իբրեւ իւրոյ հայէր՝ մեծութեանն, այլ տնտեսէր մանաւանդ ըստ կամացն աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
like himself, of his own nature.
· Calfa
կալաւ զլեառն հանդերձ իւրանման արդկանաւ ի բնակութիւն։ Յիւրանման զնստագոյն եւ յոյժ խորին վայրս երկրի. (Պետ.։)
to appropriate to himself;
to usurp.
· Calfa
οἱκειοῦμαι suum facere. ի՛ւր առնել. ինքեան սեպհականել յանձն իւր առնուլ. յինքն գրաւել. ընտանեցուցանել կամ վերագրելեւ ընծայել անձին իւրում. տիրել.
իւրացուցանէ հոգին զամենայն ինչ զմարմնոյն։ Իւրացուցանէ բանն զորս իւրոյն մարմնոյ էր. զի իւր՝ մարմինն, եւ այլոյ ուրուք էր։ Մի՛ զարմանար, թէ զմարմնոյ տկարութիւնս իւրացուցանել ասեմք նմա մարմնով. (Պրպմ. ՟Ը. եւ ՟Լ՟Թ։)
Մի՛ պարծեսցի բանսարկուն վանեալ զքո ստացեալս իւրացուցանել. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Յափըշ տակելով իւրացուցանեն զօտարին. (Բրսղ. մրկ.։)
the act of appropriation;
property, substance.
· Calfa
Զիւրութիւն հօր էութեանն անվրէպ նմանութեամբ ունելով որդի։ Որ ինչ ենն աստուծոյ եւ հօր բնութեամբ ըստ էութեանն ասելով իւրութիւնս. (Կիւրղ. գանձ.։)
Բնութեանցն իւրութիւնս խոստանալով. (Գերմ.։)
the twelfth letter of the alphabet, and the seventh of the consonants;
thirty, thirtieth.
· Calfa
Լ տառն այլոց ազգաց տարադարձութեամբ վերածի ըստ հայոց ի ղ. տե՛ս ի տառն Ղ։
Լիւնըն լըռել վարդապետէ՝ ի ցաւագին բարկութենէ։ Լիւն՝ լու՛ր ասէ հօր քո խրատու, լե՛ր օրինաց մօր քո հըլու. (Շ. այբուբ.։)
tearful, pitiful, rueful, weeping, in tears;
tearfully, all in tears.
· Calfa
Ուժգին լալով, արտասուօք.
that weeps, plaintive, mournful, dreary, sad;
groaning, moaning, wailing;
—ք, female mourners, hired female weepers at funerals, mutes;
—ն, faculty of weeping.
· Calfa
ԼԱԼԱԿԱՆՆ. գ. Կարողութիւն լալոյ եւողբալոյ. Եթէ էր ծիծաղականն գոյեղ ի մեզ բաղկացական, ապա եւ լալականն. վասն զի եւ նա մնայնում մարդոյ գոյ։ Իսկ ծիծաղականն եւ լալականն ընդդիմակք միմեանց են. Անյաղթ պորփ.։
κλαίων flens. Լացօղ եւ ողբացօղ ի վերայ մեռելոց. ողբերգակ. լացկան, լալկան.
crying (like a child).
· Calfa
Հնչումն ձայնի մարցն աղէխորով որբոց, եւ տղայոցն լալականչ առ ահաբեկութեան գոչումն. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Լալիւն.
· Calfa
Կատարեցան աւուրք սգոյ լալեացն մովսէսի. (Օր. ՟Լ՟Դ. 8։)
Վայ վայ.. . արդ եղիցին լալիք նոցա. (Միք. ՟Է. 4։)
Լցաւ լալեօք (կամ լալովք). (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 5։)
cf. Լալիւն.
· Calfa
Կատարեցան աւուրք սգոյ լալեացն մովսէսի. (Օր. ՟Լ՟Դ. 8։)
Վայ վայ.. . արդ եղիցին լալիք նոցա. (Միք. ՟Է. 4։)
Լցաւ լալեօք (կամ լալովք). (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 5։)
laconic, short, concise;
— ոճ, laconism;
— ոճով, laconically, briefly;
վարել զոճ —, to be laconic, to speak laconically, to express much in few words.
· Calfa
adj. s. Laconic;
Spartan;
Lacedaemonian
· Calfa
Ոսկեհուռ մետաքսիւք, եւ լակոնացի զարդուք։ Ծիրանիս, եւ երեւելի լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
to bear, to carry.
· Calfa
ԼԱՄԲԵԼ. Որպէս թէ ունելով զլամբէն ի վեր կամ ի վերայ առնուլ. որ եւ ՁԱՆՁԵԼ. այսինքն Ըստանձնել. որպէս յն. լամվանօ, λαμβάνω , այսինքն առնուլ. բառնալ. (Հին բռ.։)
labyrinth;
— կրետացի, the — of Crete;
cf. Բաւիղ.
· Calfa
Լամբիւրինթոս կրետացի՝ դժուարաւ արտաքս ելանելի եւ դժուարին պատուածովք. (Առ որս. ՟Լ՟Դ։)
wider, more ample, very extensive;
—ս, largely, copiously, amply.
· Calfa
Զլայնագոյն եւ զանպագիր կալուածս նոցա տեսանելով վարացն. (Պիտ.։)
Ճոխագոյնս. լիով. πλατυτέρως, -ρον latius.
լայնագոյնս եւս վասն այլորիկ պատմէ մեծ քերթողն. (Արծր. ՟Ա. 2։)
of a wide and roomy situation.
· Calfa
Որպէս ի վերայ լայնադիր կամրջաց. (Եպիփ. ծն.։)
high chested, broad chested;
— երասանակք, rudders, helms.
· Calfa
Ի ծովս ընթանային, ի թեւս թեթեւս թռչէին, յերիվարս փայտակերտս ելանէին (ի նաւս), զերանակս լայնալանջս (զղեակս) ըմբռին. (Ճ. ՟Ը.։)
well-bent (bow);
a well-braced bow, a great and strong bow, a far-shooting bow.
· Calfa
εὕκυκλος bene curvatus. Մակդիր աղեղան՝ ոյր միջին լիճն, այսինքն ծոցն է լայն եւ ընդարձակ, վասն ուժգին պըրկման ի զօրաւոր բազկէ.
Առեալ զհաստաբեստ աղեղն իւր, եւ լայնալիճ գըրկօք կորովակի փրթուցեալ. (Ուռպել.։)
Լի քարշէ պինդ զլայնալիճն։ Քարշեալ ոմն զլայնալիճն։ Ըզլայնալիճըն լի քարշեալ. (Խոր. ՟Ա. 10։ Արծր. ՟Գ. 8։ Շ. վիպ.։)
cf. Լայնատարած.
· Calfa
Լայն լրիւ իւրով. լայնատարած.
Իբր ի լայնալիր մարդկան, եւ ի հովտային լերանց հաւաքեալ. (Ասող. ՟Ա. 1։)
long-drawn, far stretched, long and large;
—ք երկրի, the immense size of the earth.
· Calfa
Սոփոկղէս ասէ, մի է աստուած, որ արար զերկինս, եւ զլայնաձիգս երկրի, եւ զծով. (Ոսկիփոր.։)
to widen, to stretch, to extend, to grow larger, to branch out;
— մարմնոյ, թիկանց, to pick up flesh, to fatten, to get fat, plump, chubby, stout.
· Calfa
Դարձեալ վերստին լայնանայ (ծով). (Արիստ. աշխ.։)
spacious, extensive, vast.
· Calfa
Լայնանիստ ծով, ալիք կամ դաշտ, կալ, կամ բրգունք. (Խոսր.։ Ագաթ.։ Վրդն. պտմ. եւ լս։ Արծր. ՟Ե. 7։)
far-spread, great, extensive, ample, vast, spacious;
ի — դաշտի, in the middle of a large plain.
· Calfa
cf. Լայնասփիւռ.
· Calfa
լայնատարր հետովք խաբեցայ։ Լայնատարր հանգստարան. (Նար. խ. ՟Ձ՟Բ։)
to widen, to enlarge, to extend;
to dilate, to stretch;
to unfold, to unrol, to draw out, to spread, to open.
· Calfa
Ծով լայնացուցանէ զբերանն, բազում ինչ գոչէ, եւ թքանէ զփրփուրն արտաքս. (Պիսիդ.։)
Արեգակն երբեմն ժողովէ, եւ երբեմն լայնացուցանէ զչափ աւուրցն. (ՃՃ.։)
cf. Լայնացուցանեմ.
· Calfa
Մի՛ լայնիր շրթամբք քով. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 28.) այսինքն մի ընդարձակեր զբանս շատախօսութեամբ, կամ մի՛ լինիր անդուռն բերան։
width, breadth, extent, space, size;
enlargement;
latitude;
amplitude.
· Calfa
Լայնութիւն ծովու. (Յհ. կթ.։)
Ո՞չ դու այն ես, որ տաշեցեր զլայնութիւնն, վանեցեր զվիշապն. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 9։ Այսինքն զստուարութիւն հպարտութեան։)
Մտաց լայնութիւն, որչափ երկնի ի վերայ երկրի. (Խոր. ՟Ա. 8։)
high breasted;
up to the breast.
· Calfa
Ի մէջ տանն որում ի յատակէն յերիս եւ ի չորս կանգունս ի վերկոյս գեղեցիկ շինեալ լանջաբերձ. յն, ըստ օրինակի լանջաց, կամ զրահի, կամ մարտկոցի. (Փիլ. տեսական.։)
in mutual embrace;
լանջակից լինիմ, to embrace each other, to be embraced.
· Calfa
Որ փարի զայլով՝ լանջ ընդ լանջ կից լինելով. գրկախառն.
the shoulder (that part of a mountain which lies between the summit and the middle).
· Calfa
Ի լանջակողմանսն, կամ ի սարահարթ տեղիս։ Ընդ քարաժեռ կողճուտ տեղիս լանջակողմանցն։ Ի վերայբարձրաւանդակի լանջակողմանս։ Ի փոքր լանջակողմանն։ Ի լանջակողմանն լերին. (Փարպ.։)
s. pl. lungs, breast, chest;
throat, thorax.
· Calfa
Ձեռքն եւ լանջքն եւ բազուկքն իւր արծաթիւք։ Մէջք նորա եւ բարձք պղինձ։ Փոքր մի հանգուցանիցես զձեռն քո ի վերայ լանջաց։ անկեալ զլանջօքն յիսուսի։ Զվակաս զուսովք եւ զլանջօք։
Ի վերայլանջաց եւ որովայնի քո գնասցես։ Դու՞ ագուցեր ձիոյ զորութիւն, եւ փառս լանջաց նորա զյանդգնութիւն։ տե՛ս եւ ԵՐԲՈՒԾ։
Յիսուսի թագաւորին վակաս լանջաց սուրբ յովհաննէս. (Շար.։)
Զլանջիւք երիվարին առեալ. (Խոր. ՟Բ. 82։)
float or raft of timber;
ship.
· Calfa
Նիստ ի վերայ լաստափայտի հաւատոյն. (Սանահն.։)
to build or construct;
to put in a serviceable state;
to get ready.
· Calfa
Ի ջղաց զսա ստեղծիչն ստեղծ պաստառակօք, հասկահիւս լաստեալ բազմակին մանուածով. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Կառօք եւ երիվարօք ճակատեսցի, եւ լաստեսցի իբրեւ զհուր ի պատերազմ. (Երեմ. ՟Զ. 23։)
Եթէ պօղոս զայսչափ վայրս լաստեաց, զմտաւ ած թէ եւ այլքն որչափ ինչ գործեցին. (Բրսղ. մրկ.։)
latin;
— բարբառ, the latin language;
— եկեղեցի, the latin church.
· Calfa
ԼԱՏԻՆ λατίνος, -η, -ον latinus, -a, -um. որ եւ ԼԱՏԻՆԱՑԻ. Ազգ հռովմայեցւոց յիտալիա. Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
adj. s. latin, roman.
· Calfa
ԼԱՏԻՆ որ եւ ԼԱՏԻՆԱՑԻ. λατίνος, -η, -ον latinus, -a, -um. Ազգ հռովմայեցւոց յիտալիա. Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
to bark;
to speak ill of.
· Calfa
ըստ վերծանելոյ Լեհացւոյն ի (Մծբ. ՟Ժ՟Գ.)
string, packthread, twine;
line, rope;
galloon, ribbon;
snare, gin, noose;
bird-cage;
opisthotones, contraction of the tendons of the neck;
cf. Լորցք;
back-bone, or spinal marrow: 30 anciently 60 stadia or furlongs among the Egyptians;
chord, string;
լար անյարդար, a false chord;
chord.
· Calfa
Հատին զլարս կրին։ Զլարեօքն ծիրանեօք։ Լար արծաթոյն։ իբրեւ զլար կարմիր են շւրթ քո։ Լարս ձգեցին որոգայթ ոտից իմոց։ Ի ձեռին իւրում ունէր լար երկրաչափ։ Մասն ժողովրդեան իմոյ լարով չափեցաւ։ Դնիցես նշանակ զլարդ կարմիր։ Ո՞վ արկ ի վերայ դորա լար։ Ի ձեռին նորա էր լարշինողաց. եւ այլն։
Յորոյ վերայ լար եդեալ շրջէ զպարիսպն շուրջանակի. (Արծր.։)
ԼԱՐՔ. Ջիլք կամ մսանք պարանոցի, եւ ողնայար. Ի լանջաց ի վեր կոյս յետս կոյս յողնեալք՝ զօրէն այնոցիկ, որոց լարք ցաւեն եւ շիշք. (Փիլ. լին. բ. 24։)
ԼԱՐ 2 ԼԱՐՔ. Ջիլք կամ մսանք պարանոցի, եւ ողնայար. Ի լանջաց ի վեր կոյս յետս կոյս յողնեալք՝ զօրէն այնոցիկ, որոց լարք ցաւեն եւ շիշք. (Փիլ. լին. Բ. 24։)
Լարս առանց բժշկութեան. յն. ὁπισθότονος , յետաձգանք. որով ոմանքիմանան կապանս՝ ձեռս ի յետս կաշկանդիչ. այլ կրծումն պարանոցի յուսս կոյս. այլք խածուած կամ հարուած օձի. եւ ըստ այսմ գրէ Վրդն. օրին.
Լարս առանց բժշկութեան. յն. ὁπισθότονος , յետաձգանք. որով ոմանքիմանան կապանս՝ ձեռս ի յետս կաշկանդիչ. այլ կրծումն պարանոցի յուսս կոյս. այլք խածուած կամ հարուած օձի. եւ ըստ այսմ գրէ Վրդն. օրին.