of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
· Calfa
Ի միօրեայ պողոտային սամարացւոց վաստակեալ հանգչի. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Տոկալ միօրեայ՝ ահագին վտանգի։ Կալ միօրեայ ի խոր վիրապի. (Ագաթ.։)
uniform, equal;
monotonous;
uniformly, equally;
— ձեւ, uniformity.
· Calfa
Ի դրախտին՝ միօրինակ ոմն գոլով. (Աթ. ՟Դ։)
cf. Մռայլ.
· Calfa
Երբ լինի լուսին երեքօրեայ, եւ ի ծայրոյն ի վերայ զերդ մլար լինի, անձրեւոյ նշան է. (Վստկ. ՟Ժ՟Դ։)
to rub one's eyes and face on awaking.
· Calfa
(իբր Մալելով մալել) τρίβω confrico. Շփել. քերել. այլայլել պէսպէս շարժմամբ.
mixed with smoke, smoking, smoky.
· Calfa
Մխախառն հրովն վախճան մահու ի վերայ ածէր։
oblique, diagonal;
crosswise, indirect.
· Calfa
Հաւասար վեցակուսի են զատական, զառ ի վեր եւ ի նրքուստ եւ կողմնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Կողմնակալ.
· Calfa
στρατηγός dux, praepositus. Իշխան եւ ոստիկան գաւառի՝ իբրու զօրավար եւ պահապան արքունի յերեսաց թշնամեաց. կողմնապետ. կողմնակալ.
Դիմեցին նոքա ի վերայ գորգեայ, որ կողմնապահ կայր կողմանց եդովմայեցւոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 32։)
compass;
— ծովային, mariner's compass or sea compass;
— ծոցոյ, pocket, portable or travelling -;
chorographical-chart.
· Calfa
cf. Կողմնակի;
partial.
· Calfa
Արեգակն՝ շեղագնաց, թիւրընթաց, կողմնաւոր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Մի՛ կողմնաւոր բարուք զոմանս սիրել՝ ջոկս առնելով, եւ զոմանս անտես առնել. (Շ. ընդհ.։)
to lay down, to put to bed.
· Calfa
մեծաւ ողբով տարեալ կողմնեցուցին զսուրբն (ներսէս). (Ճ. ՟Բ.։)
Մսուր զծնիցեալն կողմեցույց զվերանստեալն յաթոռ քերովբէական. (Գր. սքանչ.։)
to conjecture, to guess.
· Calfa
Կարծեօք իմն գուշակել. խոկալով դատել. կրահել.
Կարծօղ (ասի) քննիչ, որ ի փորձոյ նկատէ զհանդերձեալսն իբր կողմելով. եւ բազում անգամ ի դէ՛ կարծէ. այլ մեծ է միջոցն ընդ մարգարէն եւ նդ կորովամիտն. (Գէ. ես.։)
սկիհն գործի իմն հմայութեան, որ է կողոմելով ընտրութիւն. (Վրդն. ծն.։)
անտիճելով եւ կողոմելով չըգյ ըղորդ. (Մխ. բժիշկ.։)
to despoil, to strip, to plunder, to sack, to ravage, to rob, to rifle, to pillage;
to deprive of, to bereave;
զսեղանս —, to commit sacrilege.
· Calfa
Կողոպտել զվիրաւորս, կամ զազգս, զեգիպտացիս, զամպարիշտս, կամ զսեղանս, զեկեղեցիս, կամ զաւար, զինչս, զկապուտ.եւ այլն։
spoiler, despoiler, pillager, plunderer, robber.
· Calfa
Մաքսաւորն օտար վաստակոցն բաժանորդ էր, եւ կողոպտիչ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Զթիկունս իմ ետու ի հարուածս. ակիւղաս ասէ, վիրաւոր չարաց. այլքն գանահարաց ասեն ... այլքն կողոպտչաց. (Ոսկ. ես.։)
heel-bone;
button;
*trunk of a tree;
արձակել՝ քակել զկոճակս, to button, to unbutton.
bud, germ.
· Calfa
Յորոց (ի բեւեռաց խաչին) զմինն առնելով բարեպաշտն կոստանդիանոս՝ սանձաց կոճակս ձիոյն իւրում շինեալ պատրաստեաց՝ օրհնութիւն ընդունել յաստուծոյ. (Լմբ. զքր.։)
uneven.
· Calfa
Դար եւ կոճատ զթուոյ ստորոգին. եւ Հարկաւոր է միումն ի թուոջն (այսինքն թուով) գոլ կամ կոճատ, կամ դար։ Ոչ է սոցա եւ ոչինչ ընդ մէջ, ո՛չ հիւանդութեան, եւ ողջութեան, եւ ոչ դարի եւ կոճատի. (Արիստ. հակակ. ՟Գ.)
Ոչ ամենայն զդար եւ կոճատ հնարելով ճանաչել, եւ ոչ թուել ամենեւին գիտելով. (Պղատ. օրին. ՟Է.)
ornamented with raised embroidery;
garment of divers colours;
corsage, bodice.
· Calfa
ԿՈՃԿԵՆԻԿ ԿՈՃԿԷՆ, ԿՈՃԿԵՆ, ի, ից. καρπωτός, ἁστραγαλώτος fructibus intextus, talaris, tali formam habens. Յօրինեալն կոճիւք կամ կոճակօք՝ աստղնեգործ. (ըստ յն. պտղաձեւ. կամվիգաձեւ) փառաւոր կոճակներով.
Եւ էր զնովաւ պարեգօտք ասղնեգործք եւ կոճկէնք. զի այնպէս զգենուին դստերք թագաւորաց կոյսք զձորձս իւրեանց։ Եւ զպարեգօտսն կոճկէնս՝ զոր զգեցեալ էր, պատառեաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 18. 19։)
cf. Կոճկենիկ.
· Calfa
ԿՈՃԿԵՆԻԿ ԿՈՃԿԷՆ, ԿՈՃԿԵՆ, ի, ից. καρπωτός, ἁστραγαλώτος fructibus intextus, talaris, tali formam habens. Յօրինեալն կոճիւք կամ կոճակօք՝ աստղնեգործ. (ըստ յն. պտղաձեւ. կամվիգաձեւ) փառաւոր կոճակներով.
Եւ էր զնովաւ պարեգօտք ասղնեգործք եւ կոճկէնք. զի այնպէս զգենուին դստերք թագաւորաց կոյսք զձորձս իւրեանց։ Եւ զպարեգօտսն կոճկէնս՝ զոր զգեցեալ էր, պատառեաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 18. 19։)
to vex, to torment, to deal harshly with.
· Calfa
Կոճկեցէք դուք զանաւագն, որ ընդ ձերով ձեռամբ է. (Ոսկ. ես.։)
tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.
· Calfa
ἑκκόπτω excido. Կոճ կոճ թոպել կամ շոպել. կոփելով կոփել. յօդ յօդ կոտորել. ի բաց կտրել, հատանել. քշտել. քանցել. կոտրտել, կըրտել, ջարդուբուրդ ընել, կտրտել ձգել.
Կարկուտն զպտուղս դաշտաց յանխնայ կոճոպէր։ Մահն յառողջութենէ յափշտակէ, եւ յառոյգութենէ կոճոպէ։ Կոճոպէ զնոսա ի սկզբանն (անզաւակելով զծնունդս նոցա)։ Ծաղկեալ խոտոյն ի գազանաց կոճոպել. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. ովս. Լմբ. սղ.։)
county;
earldom.
· Calfa
Ում կոմսութեան պատիւ շնորհեալ, գունց եւ մարգիզ վերաձայնեալ. (Վահր. ոտ.։)
cloaca, sink, commonsewer, cess-pool.
· Calfa
Տեսանիցես բազում գայռ, եւ աղտեղի վտակս կոյանոցաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17.) յն. մի բառ ὁχετός.
diarrhoea, looseness of bowels, flux, dysentery.
· Calfa
Լուծումն որովայնի իսհալ, ճիւհաֆ որպէս յն. տիա՛րրիա. (Գաղիան.։)
stud-groom, stud-master.
· Calfa
ռմկ. կուտպան. Պահապան եւ վերակացու, որ հոգայ զկոյտս երամակաց.
cf. Տնտես.
· Calfa
ԿՈՆՈՄՈՍ կամ ԿՈՆՈՄ. Բառ յն. իգօնօ՛մոս. οἱκονόμος oeconomus, dispensator, administrator. այսինքն Տնօրէն. տնտես. վեքիլ խարճ.
Կոնոմոս վանիցն։ Կացուցաք զմի ի մէնջ կոնոմոս մեզ. (Վրք. հց. ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Զ։)
in form of a cupola;
concave, vaulted.
· Calfa
Եւ որ եւ՛ս գերիվերոյ կոնքաձեւ տաճարին աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի դրանն վերայ գոգաձեւ գտանի ... որպէս եւ այժմ տեսանեմք ի մեր եկեղեցիքս, որ ի վերայ սեմոցն կոնքաձեւ գտանի. (Նչ. եզեկ.։)
to be beaten or cudgelled to death;
to die on the rack.
· Calfa
ԿՈՇԿՈՃԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. Կոշկոճմամբ կամ կատամահ մեռանիլ. կոտորիլ սրով.
Հրամայէ սրով սատակել զնոսա. եւ այսպէս ըստ արժանի իւրեանց կոշկոճամահ լեալ՝ հատաւ յոյս կենաց նոցա. (Յհ. կթ.։)
to beat, to strike, to bemaul, to beat to death, to torture, to put to the rack, to murder, to slay, to massacre, to butcher, to kill in a violent cruel manner.
· Calfa
Կոշկոճեցան. (յակովբ է, որ յաշտարակէն ընկեցեալ թոպեցին. Ոսկ. եբր.։)
Ամովս էր ի թիկուայ. եւ ամասիա կոշկոճեաց զնա. (Մահ ամովսայ.։)
Կոշկոճել քարամբք բանից, կամ բամբասանաց քարաձգութեամբ, կամ իրաւանցն վիմօք, կամ վճռաւ. (Նար.։)
Ոչ վայրապար գործել հրամայէ, այլ կոշկոճելով, վաստակելով, եւ մեծաւ աշխատութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
Կոշկոճիցի, հոգայցէ, եւ կրթիցի (վարդապետն). (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)
torment, torture, rack;
slaughter;
suffering, grief, trouble.
· Calfa
Համբերեաց ազգի ազգի վշտաց քարավէժ կոշկոճման. (Շար.։)
Տուն ցաւոց, եւ բնակարան վնասուց եւ կոշկոճմանց. (Մաշկ.։)
call, appeal, invitation;
— յատեան, writ, summons, citation;
— ի մենամարտ, challenge;
— զինուորական, muster, roll-call;
գտանիլ ի կոչն, to be present at roll-call;
տալ կոչոյն պատասխանի, to answer a summons.
· Calfa
Մեկնել հոգւոյ ի կոչ վերնոյն. (Նախ. ժող.։)
Ի վեր կոչ մարգարէին (այս ինքն մովսէսի ի լեառն). (Փիլ. ել. ՟Բ. 46։)
s. gr. vocative.
· Calfa
κλετικός vocativus. Յայտարար կոչման, կամ ձայնելոյ զոք յանուանէ, կամ կարդալոյ առ նա. որպիսի է վերջին հոլովն. ո՛վ պետրէ. ա՛յր դու՞ ո՛ արք. տէ՛ր իմ, տեա՛րք.
called, surnamed;
renowned.
· Calfa
եւ կ. καλέσας vocans καλούμενος vocatus. իբր ռմկ. կանչելով, եւ կանչուած.
rattle;
clapper.
· Calfa
Ի հաց կոչելոյ ժամն՝ կոչնակով ձայնէին ի հացն. (Վանակ հց։ Կանոն.։)
guest, table-companion;
the host.
· Calfa
ԿՈՉՆԱԿԱՆ. κλήτωρ vocator, arcessitor, invitator, praeco. Հրաւիր6ղ ի կոչունս ի կոչմանէ կոչնատեառն. կոչօղ ի պատիւ կամ ի ժողով. հրաւիրակ. եւ Պատգամաւոր. Ձենօղ, հրաւիրօղ, խապար տուօղ.
Ետ տեղի նոցա ի վերոյ կոչնականացն։ Յարեան ամենայն կոչնականքն ադոնիայ, եւ գնազին. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 22։ ՟Գ. Թագ. ՟Ա. 49։ Տե՛ս եւ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 8։ Մրկ. ՟Զ. 2ձ։)
ԿՈՉՆԱԿԱՆ. որպէս Կոչնատէր, որ է առաջին կամ վերին կոչօղն.
calling, call, nomination;
appellation, name, nomination, denomination;
appeal, summons, citation, assignation;
invitation;
invocation;
vocation;
— յետս, retraction, recantation, unsaying, recalling.
· Calfa
Կոչումն անպատիր, կամ ընտանի, կամ պաշտելի (անունն աստուծոյ կարդալի)։ Օծումն կոչման։ Քրիստոնէական կոչմանս։ Ի վեհագունիցդ կոչմանց։ Անուանեալ կոչմամբ յիսուս զքրիստոսն աստուծոյ. (Նար.։)
morsel, part, fragment, slice, bit, piece, lump;
— հացի, piece of bread.
· Calfa
ԿՈՏՈՐ κλάσμα fragmentum τέμαχος, ψωμός frustum. որ եւ ԿՈՏՈՐԱԿ. Հատուած իրի բաժանելոյ բեկմամբ, պատառմամբ, եւ կտրելով. մանաւանդ Պատառ եւ նշխար հացի. կտոր.
small bit, piece or slice;
— թուոց, fraction;
տասնորդական —, decimals, decimal fractions.
· Calfa
to cut into several pieces.
· Calfa
այրեաց զմցխիթայ, եւ գերեաց զխաչն նունեայ՝ կոտորատեալ. (Պտմ. վր.։)
to break, to break in pieces, to shatter, to smash;
to out, to cut down, to fell;
to destroy, to break, to rout, to defeat, to overthrow;
to massacre, to kill;
to cut, to pull to pieces or tatters;
to divide, to share, to part;
մեծամեծս —, to hector, to brag, to boast, to swagger, to pretend to be of importance, to take much upon oneself, to be impertinent;
— ի սայր սուսերի, to put to the sword
· Calfa
κόπτω, κατακόπτω, συγκόπτω , ἑκκόπτω, καταφράζω, ἁποκτείνω եւ այլն. caedo, caesus;
concido, decido, exscindo, contero, dependo, occido եւ այլն. Կոտոր կոտոր առնել սրով, տապարաւ, եւ այլն. հարկանել կոփելով, եւ խորտակել. հատանել. ջարդել. ջախջախել. սպանանել եւ սատակել զբազմութիւն. կոտրել, կոտրտել, կտրել, ջարդուբուրդ ընել, ջարդել.
Կոտորեաց բեռն մի փայտի։ Կոտորեցի զմեծութիւն եղեւնափայտիցն նորա։ Իբրեւ զկոծ նռնենեաց կոտորելոց ի դաշտի։ Զանտառս նոցա կոտորեսջիք։ Կոտորել զայլազգիսն։ Կոտորել զնոսա կոտորումն մեծ։ Կոտորեսցեն զքեզ սրով իւրեանց։ Իմաստունքն կոտորէին։ Զիմաստունս բաբելացւոց մի կոտորեր։ Կոտորելով կոտորեսջիք զամենայն բնակիչս։ Եղիցին կոտորեալք մահուամբ։ կոտորել զաղխըս մեքենովթացն, կամ զդրունս, զորթն, զխոփն ի սուսերս։ Զմնացորդսն առ ոտն կոտորէր. յն. կոխոտէր, եւ այլն։
անհնարին ցաւովք հաշելոյ կոտորեալ լինէր նա. կոտրտուիլ, ջարդել. ջախջախել. սպանանել եւ սատակել զբազմութիւն. կոտրել, կոտրտել, կտրել, ջարդուբուրդ ընել, ջարդել.
Կոտորեաց բեռն մի փայտի։ Կոտորեցի զմեծութիւն եղեւնափայտիցն նորա։ Իբրեւ զկոծ նռնենեաց կոտորելոց ի դաշտի։ Զանտառս նոցա կոտորեսջիք։ Կոտորել զայլազգիսն։ Կոտորել զնոսա կոտորումն մեծ։ Կոտորեսցեն զքեզ սրով իւրեանց։ Իմաստունքն կոտորէին։ Զիմաստունս բաբելացւոց մի կոտորեր։ Կոտորելով կոտորեսջիք զամենայն բնակիչս։ Եղիցին կոտորեալք մահուամբ։ կոտորել զաղխըս մեքենովթացն, կամ զդրունս, զորթն, զխոփն ի սուսերս։ Զմնացորդսն առ ոտն կոտորէր. յն. կոխոտէր, եւ այլն։
անհնարին ցաւովք հաշելոյ կոտորեալ լինէր նա. կոտրտուիլ, ջարդուիլ, ինք իր զինքը ուտել. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
զմի մի յերեսուն մասանցն ի վաթսուն ժամս կոտորեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Կոտորի կենդանին բանականին եւ անասելոյն զանազանութեամբ։ Պիտի տարբերութիւնս առնուլ, որովք կոտորի սեռն. (Պորփ.։)
Զլսելիս լսողացն մեծամեծ կոտորելով խախտիցէ։ Մեծամեծս ին կոտորելով պատրէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Կոտորուած.
· Calfa
Վանեալ վատնէ կոտորմամբ. (Յհ. կթ.։)
Եթէ մարդ մարդոյ վա՛յ տայ, շատ կոտորումն է նմա, եւ ազում բեկումն. (Ոսկիփոր.։)
Միշտ յոլով տեսակս կոտորումն սեռին. (Պորփ.։)
Ի վայր քամեալ մզէին յորովայնէ անտի կոտորումն աղեաց նորա. (Յհ. կթ.։)
cf. Կորակոր;
— առնել, to humble, to abase, to humiliate, to overwhelm with shame;
— լինել, to hang one's head, to get confused, to humble oneself, to lose courage, to be ashamed, abashed, humiliated.
· Calfa
ԿՈՐ Ի ԳԼՈՒԽ. ԿՈՐԱԳԼՈՒԽ. cf. Ի ԿՈՐ) Կորացեալ գլխով. Գլխակորեալ. ամօթապարտ. ամօթալից.
Ամենայն գովիչք նորա կոր ի գլուխ առնէին զնա. յն. խոնարհեցուցանէին. (Ողբ. ՟Ա. 8։)
Կորագլուխ ամօթով. (Ղեւոնդ.։)
to have the eyes cast down with shame or confusion, to be humiliated.
· Calfa
ԿՈՐԱԿՆԵԼ որ եւ ԱԿՆԿՈՐԵԼ. Զակն ի վայր կորացուցանել. լի լինել ամօթով. նկուն լինել. Վար նայիլ, երեսը կախել, ցմքիլ, խախք ըլլալ.
Ի սոցա վարդապետական հանդիսիցս կորակնեալք։ Յորոց կորակնեալք. (Լաստ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Է։)
ashamed, confused, depressed, humbled, debased, humiliated;
with hanging head, humbly, full of shame, quite confused, abashed, ignominiously.
· Calfa
ԿՈՐԱԿՈՐ եւ ԿՈՐ Ի ԿՈՐ. (յն. պէսպէս). Իսպառ կորացեալ. կորագլուխ. կորակնեալ. թեքեալ. վար ծռած, գետինը նայելով, խպնելով, վախենալով, կուզը տնկած.
Կորակոր գնացիւքն, արջնաթոյր գունովն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
armed with curved claws or talons.
· Calfa
Բազում եւ գազանաց եւ ի վրէժխնդրութիւն. (որպէս կորամագիլքն. Նիւս. բն.։)