stretching, tension.
· Calfa
Պրկումն եւ ձգտումն սաստիկ ի վերայ անկանէր. (Պտմ. աղեքս.։)
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
· Calfa
Մի՛ գրեսցեն ի մագաղաթ, այլ ի թուղթս պրտուեղէնս. (Վրք. հց. ձ։)
the twenty seventh letter of the alphabet & the twenty first of the consonants;
nine hundred, nine hundredth;
It is sometimes confounded with the letters չ & ճ, as : խնջոյք — խնճոյք, ջղջիկան — չղջիկան.
· Calfa
Տառ բաղաձայն՝ անուանեալ ջէ. որ եւ ասի միջակ, զի լերկ է քան զՉա, եւ թաւ քան զՃէ.
Միջակ է ճէն՝ ծայի եւ ջէի. (Թր. քեր.։) Ասի եւ կրկնակ, որպէս բաղկացեալ ի ճճ, կամ չճ, ճչ, տչ։
hood, cowl, frock.
· Calfa
ՋԱԲՐՈՆ կամ ՋԱԲՐՈՒՆ. Բառ գաղղ. շաբըրօն. chaperon ի լատ. capero, tegmen capitis. իտ. cappuccio. այն է Վեղար. ծածկոյթ գլխոյ կրօնաւորաց։ Մխ. ապար. ստէպ։
cudgel, club;
whip-thong;
kerbatch, knout.
· Calfa
Հրամայեաց ջալոտիւք հարկանել յերկար, մինչ ի գտնելն տւանդեաց զոդին։ Տանջել ջալոտիւք։ Ջալւտիւք հարկանել։ Ստուար ջալաւտիւք ձաղկել։ Բրօք ջարդել ... խորտակեալ ջալոտիւք. (Խոր. ՟Գ. 14։ ՃՃ.։ Սիսիան.։)
Կտրէ քառասուն կաղնի ջալոտ։ Զքարասուն կաղնի ջալոտ մանրեմ ի վերայ քո։ (Ոսկիփոր.։)
Զարկուած ջալոտիցն առեալ սրբոցն՝ աւանդելով զոգիսն. (Տաղ.։)
to crush, to crack, to break, to dash or break to pieces, to bruise, to smash.
· Calfa
Խաչիւն ջախեալ զգլուխ վիշապին։ Ի նմա զբռնաւորին ջաղխեցեր զգլուխ. (Շար.։)
Զամենայն զօրս խորտակեալ ջաղխէին։ Որք միանգամ ելին ընդէմ նոցա պատերազմել, ջաղխեցին մանր իբրեւ զփոշի. (Ղեւոնդ.։)
fracture, breakage.
· Calfa
Եհար, եւ ցրուեաց զուղեղն. (եւ այսպիսի ջախմամբ վախճանեցաւ։ Ջախմամբ անդամոց) (մարտիրոսաց). (Խոր. ՟Բ. 43։ Շ. տաղ.։)
crushed, shattered, broken;
weak, fragile;
click & spring work (in watches).
· Calfa
Յուսացեալ ես ի ցուպն եղեգնեայ ի ջախջախ (կամ ջաղջախ) եգիպտացին. (Ես. ՟Լ՟Զ. 6։)
Անօթ մի ջաղջախ անպիտան անկեալ դնիցի. (Թղթ. բարուք.։)
Ի բազում եւ ի ջաղջախ խօսից անտի եբրայեցւոց. (Եփր. տիտ.։)
to crush or breakup totally, to pound, to triturate.
· Calfa
Զեղէդն ջաղջախեալ (կամ ջախջախեալ) մի բեկցէ. (Ես. ՟Խ՟Բ. 3։ եւ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 20։)
Յուսացեալ իցես ի ցուպն եղեբնեայ ջաղջախեալ յեգիպտոս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 21։ Ջաղջախեսցէ զայն ի թեւոցն. Ղեւտ. ՟Ա. 17։)
Ոչ բրաւ ջախջախեալ։ Մի ջաղջախեր զբեկեալս։ Ջաղջախել զբարձս աւազակացն ... ջաղջախեցան բարձք երկոցունց նոցա. (Եղիշ. դտ.։ Նար. ՟Ժ՟Է։ Իգն.։)
Պահել ոչ կարես. իսկ ջաղջախել զմարմինս քո ծանրութեամբ կերակրոցն կարիցե՞ս. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Զսիրտ ջաղջախեալ եւ զխոնարհ աստուած ոչ արհամարէ. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Ջախջախանք.
· Calfa
ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.
Բազում ջաղջախիւն եւ հեղումն արեանց գործեն։ Հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Զքր. կթ. Խոր. ՟Բ. 76։)
Յապականութիւն դարձոյց զբազում քաղաքս, եւ արեան ջախջախիս արարեալ զդասս հաւատացելոց. (Ուռհ.։)
cf. Ջախջախիւն.
· Calfa
ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.
Բազում ջաղջախիւն եւ հեղումն արեանց գործեն։ Հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Զքր. կթ. Խոր. ՟Բ. 76։)
Յապականութիւն դարձոյց զբազում քաղաքս, եւ արեան ջախջախիս արարեալ զդասս հաւատացելոց. (Ուռհ.։)
burning or shining like a torch.
· Calfa
Ի ջահաբորբոք գալստենէ նորա յաղթի եւ ընկղմի լոյս լուսաւորացդ. (Երզն. մտթ.։)
blazing, refulgent.
· Calfa
Ջահավառ անշէջ լապտէրօքն մտանել ի յառագաստ ընդ իմաստուն կուսանսն. (Տաղ.։)
to illuminate, to enlighten, to render luminous.
· Calfa
Ղամպարմամբ լուսափայլմամբ ջահաւորեաց զտիեզերս. (Նար. տաղ.։)
to shine like a torch, to blaze, to flash, to glitter.
· Calfa
Ճառագայթ քո փառացդ ի յիմաստիցս խորհրդանոց ջահեսցի։ Շօշափելեացս ընդ թովմայի ջահեսցի հրաման քո. (Նար. ՟Ձ՟Դ։ Մխ. աղ.։)
flambeau carrying;
acolyte.
· Calfa
Չորրորդ կարգ ակօլիտին, այսինքն ջահընկալին։ աղաչեսցուք վասն ջահընկալաց, եւ յաղագս երդմնեցուցչաց. (Մաշտ. կիլիկ.։)
at nurse, sucking.
· Calfa
Կաթնածուծք եւ ջամբակերք՝ թաթաւեալ եւ թաթաղեալ պտղովք. (Եղիշ. հայր մեր.։)
to nourish, to give to eat or to suck, to feed, to suckle, to foster, to rear.
· Calfa
Իբրեւ տղայոց ի քրիստոս կաթն ջամբեցի ձեզ, եւ ոչ կերակուր։ Մանր մանր կոտորեալ զայս՝ թռչնոց երկնից գէշագէշ ջամբեցից։ Ջամբել միս, կամ հաց, զիւղ եւ մեղր, կերակուր. խոտ որպէս արջառոյ, զինչս՝ աղքատաց. ժառանգութիւն. լեղի, մոխիր, վտանգ, ցաւս, մատեան, եւ այլն։
այն՝ որ բղխէ զանձրեւ, կաթն ջամբեցեր. (Տաղ.։)
ԳԳուէր ի գիրկն զիւր միածինն, կաթամբ ջամբէր զաստուածորդին։ Մարմնով ի գիրկըս գգուեցեր. մաքուր կաթամբ քո ջամբեցեր. (Տաղ.։)
Հացիւդ երկնայնով ջամբեցեր, աստուածային արեամբդ արբուցեր։ Առ ոմն կակուղ պատառաւ մատուցեալ ջամբի։ Մեղր զքաղցր եւ զախորժակ վարդապետութիւնս կոչէ, որ ջամբին ի մարդիկ. (Նար. ՟Է. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. երգ.։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
· Calfa
Այս ջան է առ առաջի իմ, մինչեւ մտից ի սրբութիւն աստուծոյ։ Ամենայն բան ջանիւ։ Վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Եւ անդ լինէր ոչ սակաւ ջան եւ վտանգ խռովութեան քաղաքին։ Յիշէր եղբարք, զվաստակն մեր եւ զջան.եւ այլն։
to endeavour, to strive, to strive hard, to make every efforts, strenuous attempts, to try all means, to exhaust oneself with exertion.
· Calfa
ՋԱՆԱՀՆԱՐ ԼԻՆԵԼ. Ջանալ հնարել. գուն գործել. ելի աղագս գտանել. ջանալ դարման մտտուցանել.
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
· Calfa
Զքառասուն ամ ջանացայ ընդ ազգին ընդ այնմիկ. յն. տաղտկացայ։ (Եւ Ես. ՟Ծ՟Բ. 10.)
adj. ast. waning.
· Calfa
Լուսին՝ երկոտասան անգամ ի տարւոջն վիժած, ջանգհեծ, մանգաղաձեւ, կիսագունդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
apologist, advocate, defender, protector, patron;
— լինել՝ կալ՝ մտանել cf. Ջատագովեմ.
· Calfa
Անդ ո՞վ ջատագով, զի՞նչ պատճառք, ո՞ր սուտ պատասխանի։ Բարի են մեզ ջատագով անդ տնանկքն, որոց արարաք ասա զողորմութիւն։ Առաքեալ մտանէ ջատագով տեառնն իւրոյ։ Զիա՛րդ եղեւ ջատագով քում աստվածութեանդ։ Առ երեսս՝ առաքիութեանն կեղծաւորին լինել ջատագովք։ Յովբայ ջատագովք էին (եւ բանք հակառակորդին)։ Ջատագովս արդարոցն զնոսա ցուցանէ։ Ջատագով լիցին ճշմարտութեանն։ Զերկնաւոր ջատագովն աղաչէ։ Եւ դուք աղօթիւք ջատագո՛վ լերուք. (Ածաբ. կարկտ.։ Ոսկ. համբեր.։ Եղնիկ. Սեբեր.։ Իսիւք. ստէպ։ Շ. թղթ.։)
Պաճուճեալ պատմուճանաւ սրովբէն զվէմն թաւալէր, ջատագով ճշմարտութեանն զաւետիս մարդկան փողէր. (Նար. տաղ.։)
Արդ յաղագս այնոցիկ՝ որ առաջին ջատագովքն իմ ստուրոգէին (այսինքն շարախօսէին), այս իցէ առ ձեզ բաւական պատասխանի. (անդ։)
to be established firmly securely.
· Calfa
Ջատակեցար յանեղ աջոյն, զարդարեցար ի սմուրբ հոգւոյն. (Տաղ.։)
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
· Calfa
Երամ սրովբէից եւ քրովբէք ... կաթ ի յոգիս մեր արկէք, սիրովըդ ձեր ջեռուցէք. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
· Calfa
Զվաղենտիանոսեաց ցաւս ջերանիցի. (Ոսկ. ես.։)
warm, hot;
serene, calm, mild.
· Calfa
Ի ջերին յայս կենցաղս եկեսցէ երբեմն եւ ձմեռան գործ. (Մաշկ.։) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։
Խնդէ անքոյթ եւ ջերին եւ խաղաղուտ կայան հաստատութեան հոգւոյ։ Զխաղաղականն եւ զջերինն եւ զանքութացեալն սիրէ. (Փիլ. իմաստն.։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
· Calfa
Այսպիսի բաղանեօք մաքրիլ՝ քոյվոդ ջերմագոյն արեամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
cf. Գորովագութ.
· Calfa
Ջերմագութ սրտի։ Ջերմագութ գորովով։ Ջերմագութ սէրդ ձեր։ Ջերմագութ պաղատանօք։ Ըղձիւն իմն եւ ջերմագութ հայեցուածով. (Խոսր.։ Ոսկ. մելիտ.։ Մծբ. ՟Ծ՟Բ։ Պիտ.։)
Որպէս զքաջ եւ զարի մշակ՝ ջերմագութ սիրով խնամ տանել (հոգեւոր) անդաստանաց. (Կաղանկտ.։)
Պողոս ջերմագութ սիրովն, եւ հանապաղ խաչակցելովն՝ բերան քրիստոսի կոչեցաւ. (Պիտառ.։)
Շրջէր ի յերկիր եռանդնասէր եւ ջերմագութ սիրով. (Տաղ.։)
διεθερμένος ταῖς σπλάγχνοις valde incalescens visceribus. Ջերմն գթով. գորովագութ. աղէխորով. եւ գորովական. ջերմեռանդն. կաթոգին.
Thermopolis.
· Calfa
Ջերմադրունք ի մէջ թեսսաղացւոցն եւ փովկիսոյ։ Ջերմաջուրք, եւ ջերմադրունք. (Նոննոս.։)
burning, ardent;
— առնել, to burn, cf. Կիզում, cf. Տոչորեմ.
· Calfa
Մտանեն օդքն ահարովնեանքն (հրայինք) յանդունդս, եւ առնեն ջերմակիծ զաղբերս. (Պիտառ.։)
still small voiced, tenderly cooing.
· Calfa
Տատրակն ամուսնասէր երեւեալ՝ զջերմաձայն զքաղցրաձայն զլսելիս մարդկան լնու. (Ագաթ.։)
thermometer;
— բնական, natural -;
— բուսական, vegetable -;
— օդեզէն, air — or atmospherical -;
— ալքոհլեան, spirit -;
— տարբերական, differential —;
— մետաղական, metallic —;
— ծայրագոյն ջերմութեան կամ ցրտութիւն, maximum — & minimum —, self-registering —, register —;
— հարիւրամասն —, centigrade -;
— Ռէօմիւրի, Ֆարէնհայթի, Reaumur's —, Fahrenheit's —;
—ն բարձրացաւ՝ էջ մի աստիճան, the — has ascended, has fallen one degree;
—ն զրոյէն մի աստիճան վար՝ վեր է, the — is one degree ahove or below zero.
· Calfa
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
· Calfa
իբրեւ ջերմաջերմ հասեալ ի վերայ։ Ամենայն ուրեք ջերմաջերմ էր (պետրոս)։ Զի՞նչ ասէ պետրոս ջերմաջերմն։ Երկիւղածութեան մտաց էր գործն, եւ ջերմաջերմ հաւատոց։ Ի ջերմաջերմ խաղաւարտիցն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
Բազում գթով եւ ջերմաջերմն բնական աղեօքն. (Կիւրղ. ել.։)
Որ այնպէս ջերմաջերմ խաղապատէին։ Վրէժ առ ի ծառայէն ջերմաջերմ. (Ոսկ. մտթ.։)
Ջերմաջերմ հաւատաց, եւ վաղվաղակի կասեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
warm, ardent;
devout, fervent.
· Calfa
Պետրոս՝ ջերմեռանդն փափաքմամբ խանդակաթ էր ի սէրն քրիստոսի։ Առ ջերմեռանդն սրտին սիրոյ խանդաղատէին. (Խոսր.։)
rather warm, hot;
fiery.
· Calfa
զմանկունս ջերմինս եւ խստապարանոցս աղճատել մի խնայեսցես. (Կլիմաք.։)
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
· Calfa
Տրամադրութիւնք ասին, հիկէն՝ ջերմութիւն եւ ցրտութիւն։ Քաղցրութիւնն կիրս իմն ըստ ճաշակեալելեաց առնէ, եւ ջերմութիւն ըստ շոշափելեաց. (Արիստ. որակ.։)
how ! oh ! o strange ! wonderful !
· Calfa
Ջէքն բախճանագոյն (կամ խրախճանագոյն) լսի, կամ զօրազուարճ։ Ջէքն այնքան գեղեցիկ էր պսակն։ Ջէք պայծառ իմն է լոյսն։ Ջէք անճառականք են աստուծոյքն, եւ հրեշտականք։ Բէքիցն աւանք, եւ ջեքիցն խումբք սոսկականք են, եւ գեղաղէշք. (Երզն. քեր.։)
pure, clean, clear, polished, bright.
· Calfa
ἁπηλίδοτος purissimus եւ այլն. մաքուր. զուտ. պարզ. յստակ. վճիտ. տնաղօտ. փայլուն. շողշողուն.
perihelion.
· Calfa
Յարկայ կամարք արեգականդ, ուր օդն թանձրամած ջիք, շաղաւարն. (Պիտառ.։)
to enervate, to shock the nerves, to unnerve, to weaken.
· Calfa
Ջլատեաց զձին։ Զպատերազմասէր դեւսն ջլատեաց։ Ջլատեաց զձեր զօրութիւնդ տէրն. (Մաղաք. աբ.։ Խոսր.։ Աթ. անտ.)
bound with the nerves.
· Calfa
Ոսկերք (մարմնոյն) պատկանեալ ջղակապ յօդիւք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cithern, harp, lyre.
· Calfa
Օրհնեցէ՛ք զտէր սաղմոսարանաւ եւ ջնարաւ. (Սեբեր. ՟Է։)
Ջնար քնար տաւիղ՝ բամբ շարժողին՝ քաղցրաձայնեալ. (Նար. տաղ.։)
κιθάρα cithara χορδή fides, chrodae. Քնար՝ պէսպէս յօրինուածով, տաւիղ. նուագարան աղէօք կամ լարիւք. կիթառ.
harper, harp-player.
· Calfa
Ու՞ր ջնարահարք (կամ ջնահարք) երգարանին, կամ խաղացողքըն ճատրակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)