Definitions containing the research օր : 9873 results

Աւերեմ, եցի

va.

to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.

· Calfa

NBHL (2)

Աւերէ զօրէնս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)

զանօրէնութիւնս աւերեցին. (Ագաթ.։)


Ափ, ոյ, ով

s. adv.

palm of the hand, handful;
— յ—ոյ, in haste, on a sudden;
—ս զ—ի հարկանեմ, to clap the hands, to applaud.

· Calfa

NBHL (1)

Ափս ածեալ ժողովէր (զմնացորդս հնձոց)։ Զափովն ալիւրն եւ զսակաւիկ մի ձէթն օրհնուեւեամբք բազմացուսցէ. (Ոսկ. ի հերոդ.։)


Ափն, փին, փանց

s.

shore, bank, brink, coast;
steep bank, bold shore.

· Calfa

NBHL (1)

Անդ զափամբ մօրին մեծի բանակի։ Դարաւանդօք ափանցն. (ԽՈր. ՟Բ. 6. 39։)


Ափնի

s.

glean.

· Calfa

NBHL (1)

Գրեալ է յօրէնսն, թէ յորժամ հնձեսցես զհունձս, թո՛ղ զափնիս (կամ զափնիսն) աղքատաց. (Եփր. համաբ.։ եւ Երզն. մտթ.։)


Ափշիմ, եցայ

vn.

cf. Ապշիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առօրեայ բարութեամբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապետն. (Համամ առակ.։)


Ափսոսամ, ացի

vn.

to regret.

· Calfa

NBHL (1)

առաւել ռամկօրէն վարի, որպէս մջ. Աւա՜ղ. եղո՜ւկ. վա՜խ, եազըգ. պ. էֆսուս, ֆիւսուս


Ափրոդիսեան

adj.

venereal, syphilitic;
— ախտ, syphilis.

· Calfa

NBHL (1)

Յափրոդիտականաց դիւրին է ի բաց կալ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Աքաղաղ, ի, աց, ոյ, ոց

s.

clock;
գագացել —ի, crowing of a cock.

· Calfa

NBHL (1)

Աքաղաղն որ սիգայն ի մէջ մարեաց։ Ամբարտաւանութիւն եւ ի վերայ այլոց չարեաց ձգի՝ զօրէն աքաղաղոց. (Համամ առակ.։)


Աքսորանք

s.

cf. Աքսոր.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՔՍՈՐ մանաւանդ ԱՔՍՈՐՔ ԱՔՍՈՐԱՆՔ. լծ. յն. էքսօրի՛ա. ἑξορία exilium, exterminatio Արտասահմանութիւն. տարագրութիւն ի հայրենեաց. սիւրկիւն. որ եւ տեղի արտասահմանութեան.


Աքսորեմ, եցի

va.

to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՔՍՈՐԵԼ Ի ԲԱՆՏ. Ստէպ դրի ի Մխ. դտ. յօրէնս թգ. որպէս Ի բանտ արկանել. մանաւանդ ի տեղին աքսորանաց։

յն. էքսօրի՛զօ. ἑξορίζω cf. ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆԵՄ.


Աքցոտեմ, եցի

va.

cf. Աքացեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ընդդէմ դարձաւ հօրն, եւ ոչ աքցոտեաց ի կապելն. (Ճ. ՟Թ.։)


Բա

conj. adv. int.

that;
ասացի բա, I have said that;
truly, indeed, really;
hey! bah!

· Calfa

NBHL (3)

Այլ զի ասէ՝ բա, եղեւ ... եղեւ առաքեալ յաստուծոյ, այսինքն բա, առաքեցաւ։ Զի ասէ, բա՝ ի կերպարանս հօր էր։ Իսկ արդ զի ասէ, բա՝ իմ եւ քո. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 84։)

Այսօր եղիցես, ասէ, յագին դրախտին. բա՜ զի՞նչ ասիցես արդեօք. ի խաչ ելեալ եւ բեւեռեալ ես, եւ զդրախտի՞ն խոստանաս. (Ոսկ. ի խաչել.։)

ԲԱ որ եւ ԲԱՅ, ԲԱՄ. Թէ. եթէ թարմատար. որ. փի, պա, պէ. Սովորաբար յարի ի բայն Ասել. իբր յունարէն. էբա՝ օդի. եւ յօդ յունարէն. τό, ὄτι, τό quod, quia զոր օրինակ.


Բաբախումն, ման

s.

cf. Բաբախիւն.

· Calfa

NBHL (5)

Բ. Լծորդ է ընդ շրթնաձայնս պ, վ, կամ ւ, եւ փ. զոր օրինակ ամբարիշտ, ամպարիշտ. ամպ, ամբ. ըմպել, ըմբել. զամպար, ղամբար. սմբատ, սմպատ. եւղամպէոս, եւղամբէոս. (որք են առ հասարակ զկնի մ տառի), եւ բասիլ, վասիլ, դարբնի, դափնի. դլբին, դլփին. բաղառութիւն, փաղառութիւն։

Բ. Նոյնպէս եւ ի տառադարձութեան յայլոց լեզուաց ի մերս՝ դնի ի մեզ բ, կամ վ, կամ ւ, ուր առ նոսա է պ, կամ վ. զոր օրինակ պետրոս, աբգար, բէլ, բարսեղ կամ բարսիլիոս, կամ վասիլ. բիւզանդիոն, բեկտոր, սեղբեստրոս, բեկար, եւ այլն. ի յույն եւ ի լատին ասի բէդռոս, բեդռուս. ավկարոս, ապկարուս. վասիլիոս, պազիլիուս. վիզանդիոն, պիզանցիում. վիգդօռ. սիլվէսդէռ կամ սիլուէսդռօս, վիդարիուս. եւ այլն. որպէս եւ պարսկերէն. բէրէսդ, ի հայերէն լինի պարիշտ, կամ պաշտ։

Բ. Թարմատար՝ ընդ մէջ մտանէ քանի մի բառից՝ իբր ի զարդ, կամ ի նշանակ ուժգնութեան. զոր օրինակ արմաւ, ամբրաւ. թմրիլ, թմբրիլ. զմրիլ, զմբրիլ։

Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։

Բ. Ի սկիզբն այլոց բառից՝ վերածէ զնոսա յայլ իմն առումն նշանակութեան. զոր օրինակ. ոլոր, բոլոր. ողջ, ամբողջ, ուղխ, բուղխ. ողոք, բողոք. ուտ, բուտ. արի, բարի. ողջախոհ, բողջախոհ։


Բաբան

s.

balister;
swing, see-saw;
խաղալ բաբնու, to swing, to see-saw.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԲԱՆ կոչի ռամկօրէն եւ Գերանն, զոր մանկունք դնեն ի վերայ միջին քարի, եւ ինքեանք հեծեալ յերկոսին ծայրս՝ ելեւէջս առնեն խաղալով. տանկալափիշտի։


Բաբելացի, ցւոյ, ցւոց

cf. Բաբելական.

· Calfa

NBHL (2)

Մի եւ նոյն բաբելոնի հնոցն՝ եւ բաբելացի անօրինացն բոցանայր. (Փարպ.։)

Որպէս Բաբելական. կամ ըստ օրինի երկրին բաբելոնի. պաղտատի.


Բաբէական, ի, աց

adj.

admirable, surprising, astonishing.

· Calfa

NBHL (1)

Բա՛բէ, ո՞րպիսի բարութեամբ լի է ողջոյնս այս։ Բա՛բէ, տե՛ս զմեծազօր տէրութիւնն։ Բա՛բէ, որպիսի ինչ զօրութիւն նորա է՝ որ պատուիրէրն, եւ որպիսի հնազանդութիւն նոցա՝ որք լսէին։ Բա՛բէ, ո՞րչափ իմաստութիւն էր կնոջն այնմիկ (սամարացւոյ)։ Բա՛բէ Աստուծոյ մարդասիրութեանն, եւ մինչեւ յո՞ր վայր խոնարհեցաւ։ (Ոսկ. հռ.։ Ոսկ. ես.։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)


Բագին, գնաց

s.

altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.

· Calfa

NBHL (2)

Յանդիման կացեալ բագնից եւ տաճարաց։ Կալով ոչ հեռագոյն ի բագնիցն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

Ըստ օրինացն՝ անարատք ի կենդանեացն ի բագինսն ելանէին Աստուծոյ նուէր. (Մխ. դտ.։)


Բագձաձեմ, եցի

va.

to amass, to gather, to collect.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրինէ կարգս վայելուչս եւ իւրում եւս պաղատանն, որ զի՛նչ օրէն է թագաւորութեան, եւ որ պիտակ է թագաւորութեան, եւ որ բագձաձէ զթագաւորութիւն։ Հաւանեցուցանէր զբագձաձել (կամ եալ) դրացիս իւր։ Իբրեւ զպարիսպ շուրջանակի զնոքօք վաղակաւոր դահիճքն բագձաձեալ։ (Յհ. կթ.։)


Բազկամրցութիւն, ութեան

s.

wrestling.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ զօրէն քաջացն ըմբշական բազկամրցութեամբ նահատակին. (Պիտ.։)


Բազկատարած

adj. adv.

that stretches out its arms, spread;
with open arms.

· Calfa

NBHL (1)

Միածինն հօր բազկատարած ի սմա բեւեռեալ. (Անյաղթ բարձր.։)


Բազկատարածութիւն, ութեան

s.

stretching of the arms.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զաշխարհակեցոյց բազկատարածութիւն խաչի քո Քրիստոս Աստուած, գաւազան զօրութեան ետուր մեզ. (Շար.։)


Բազմաբան

adj.

verbose;
talker.

· Calfa

NBHL (1)

Զքաղաքս մեր (զԱթէնս) ամենեքեան ելլենացիքն կարծեն իբրու բանասէր եւ բազմաբան գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։ Զերկայնն եւ բազմաբանն (ի ճառից) ի գովութիւն առնուն. Սարգ. նախերգ.։)


Բազմաբանութիւն, ութեան

s.

redundancy of words, verbosity, polylogy.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմամտութեամբ մանաւանդ՝ քան եթէ բազմաբանութեամբ կրթեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Բազմաբաշխ

adj.

that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.

· Calfa

NBHL (2)

Վայելչութիւնք մարդկայինք, եւ կենցաղոյս օգուտք՝ բազմաբաշխ եւ յոքնօրինակք. (Սարկ. քհ.։)

πολυμερής multis partibus constans, multiplex Ի բազումս բաշխեալ կամ բաշխելի. առատապէս ծաւալեալ. բազմաբաժին. բազմամասնեայ. բազմապատիկ. բազմօրինակ.


Բազմաբեր

adj. adv.

cf. Բազմաբեղուն;
fruitfully.

· Calfa

NBHL (1)

Դնէ զօրինակ բարեացն բազմաբեր տեսակ սանդղոց տեսեալ. (Բրս. առ գր.։)


Բազմաբերձ

adj.

very high.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնելով նմա զգերադունիցն իմացութեանց զբազմաբերձ զօրութիւնն. (Դիոն. երկն.։)


Բազմաբիւրաւոր

cf. Բազմաբիւր.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԲԱԶՄԱԲԻՒՐ. իբր Ունօղ զօրս բազմաբիւրս.


Անստուեր, աց

adj.

unshadowed, unclouded, clear, light.

· Calfa

NBHL (2)

ἅσκιος. umbra carens, inopacus, lucidus, clarus. Ուր չիք ստուեր, կամ մթութիւն. անաղօտ. լուսաւոր. պայծառ. ուր որ շուք չկայ. քէօրկէսիզ, նուրանի, րուշէն.

Անստուեր միջօրեայ. (Վեցօր. ՟Զ։) եւ (Պիտ.։)


Անվախճան, ից

adj.

endless, eternal.

· Calfa

NBHL (2)

Աներկիւղ. անահ. գօրգուսուզ.

Որ զօրաւոր եւ անվախ յարդարեաց զքեզ. (Գէ. ես.։)


Անվայրափակ

adj.

unlimited, unbounded;
incomprehensible.

· Calfa

NBHL (1)

Անվայրափակ զօրութեամբ. (Ագաթ.։)


Անվան

adj.

that cannot be repulsed or put to flight, invincible, impregnable.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆՎԱՆ որ եւ ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ ἁδάμαστος. indomitus, invictus. Զոր չէ հնար վանել ի բաց. անվանելի, անշարժ. անյաղթ. հզօր. անպարտելի. անդրդուելի. անջնջելի. անկորուստ, անեղծ.


Անվաստակ

adj. adv.

indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.

· Calfa

NBHL (3)

Յանվաստակ ձռեանէ (աստուծոյ) շարժեալ՝ զմեր կեանս դարմանեն։ Զանվաստակ ձեռինն ի միտ առնուցուս զզօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ Ոսկ. ես.։)

ἁκάματος. indefessus. Որ ոչն վաստակի, այսինքն ոչ յոգնի. անաշխատ, իբր անխոնջ. անձանձրոյթ. չյոգնօղ. եօրուլմազ. իւշէնմէզ.

Եթէ օրէնք մեր իցեն պատճառք անվաստակ լինելոյ առաջի քո. (Եղիշ. ՟Բ։)


Անվարձ

adj.

without salary, unpaid;
without merit or recompense.

· Calfa

NBHL (1)

Ողջակիզելին յանկաշառ եւ յանվարձ հօրն պատիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 32։)


Անվաւեր

adj.

invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.

· Calfa

NBHL (1)

ἅκυρος, irritus, οὑκ ἁξιόπιστος, fide non dignus, ἁβέβαιος, inconstans, invalidus, παραλειπτέον, rejiciendum. Ապախտ. ընդունայն. ոչ արժանահաւատ. անհաստատ. անոյժ. անզօր. տկար. անընդունելի. ոչինչ. մերժելի. ի դերեւ ելեալ. (լծ. պ. պավեր, հաւատալի). պադալ, գարարսըզ, գուվվէթսիզ.


Անվեհեր

adj. adv.

intrepid, fearless, courageous, bold;
intrepidly, fearlessly, boldly.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. հյ. անահ, անվախ. որ եւ յն. ա՛ֆօվօս. իսկ լտ. իմբիճէր անպղերգ) ἅοκνος, impiger, ἁνυπέρθετος, cunctationis nescius, ἅφοβος, intrepidus. Արի եւ փոյթ. ժիր եւ մտադիւր. աչալուրջ. որ չէ վատ եւ թոյլ. անյապաղ. անդանդաղ. անկասելի. եւ Աներկբայ. աներկիւղ. համարձակ. անպատկառ. գօրգմազ, սէրպէսթ, ճէսուր.


Անվերարկելի, լւոյ, լեաց

adj.

inconcealable, with out pretext.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր չէ մարթ վերարկել. անծածկելի. որ չի պարտըկուիր, չի գոցուիր. էօրթիւլմէզ.


Անվթար

adj. adv.

exact, precise, perfect;
exactly, precisely.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. յն. ա՛ֆթօրօս. եւ հյ. անվթարելի. թ. ֆէթհ օլմազ. ἅπτωτος, ἁδιάπτωτος, ἁκέραιος, ἁνέπαφος. illaesus, inconcussus, integer, intactus. Անեղծ. անվնասելի. անաղարտելի. անխախուտ. անքոյթ. աներկեւան. անվտանգ. անարատ. անվրէպ. անսայթաք. անփորձ. անսասան. պօզուլմազ, քետէրսիզ, եմին գարարլը, խադասըզ.


Անվթարելի

cf. Անվթար.

· Calfa

NBHL (1)

Զուշին պարտութիւն յանվթարելեացն։ Զօրեղութիւն անվթարելի. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ։)


Անվճար

adj.

invaluable;
unpaid;
infinite, endless.

· Calfa

NBHL (1)

Անկէտ եւ անվճար է օրն այն։ Ուրախութիւն անվճար. (Շ. բարձր. եւ Շ. ոտ. մխ.)


Անվրէպ

adj. adv.

unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.

· Calfa

NBHL (2)

Անվրէպ պատկեր է որդի հօր։ Պատկեր անվրէպ նմանութեան հօր։ Անվրէպ նմանութեամբ։ Վասն էութեանն անվրէպ նմանութեանն։ Վասն բարոյիցն անվրէպ նմանութեանն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Անվրէպ զվաղիւ օրն պատրաստեսջի՛ր զփիղսն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 10։)


Անտաղտուկ

cf. Անտաղտկալի.

· Calfa

NBHL (1)

Խնայելով, եւ անտաղտուկ խօսի ընդ նոսա։ Հեզ կոչի նա, զի զօրէնս հեզութեան անտաղտուկ եդ, եւ ասաց, ուսարո՛ւք յինէն. (Տօնակ.։)


Անտանելի, լւոյ, լեաց

adj.

insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.

· Calfa

NBHL (2)

Անհնարին եւ անտանելի է ինձ եւ անկարելի՝ առնել ինչ հակառակ (հօր). (Ոսկ. ՟Ա. 37։)

Լացն զմահ միամօրն զանտանելին յողջակէզ. (Եղիշ. դտ.։)


Անտառ, աց

s.

forest, wood;
— փոքր, grove, copse, thicket;
— թաւ, thickest part of a forest;
վերակացու անտառի, ranger of a forest, forester.

· Calfa

NBHL (1)

(իբր Համտարր, կամ Համծառ) ἅλσος, δρυμός ὔλη , νάπη. saltus, sylva, nemus. Մացառ. մայրի. ծառաստան. դարաստան. ծառատունկ՝ մանաւանդ ի բացի եւ ի վերայ լերանց. տեղի խիտ առ խիտ ծառոց՝ եթէ՛ անպտուղք իցեն, եւ եթէ պտղաբերք. մորի. օրման. օրմանլըգ. տազ. պալքան.


Անտառակ, ի

s.

grove, thicket.

· Calfa

NBHL (1)

Անտառ փոքրիկ. անտառիկ. օրմանճըգ.


Անտատան

adj.

unwavering.

· Calfa

NBHL (1)

Հաստատեալ կայ անշարժ եւ անտատան. (Վեցօր. ՟Է։)


Անտեղի, ղեաց

adj.

not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.

· Calfa

NBHL (1)

Թոյլ տայ անտեղի ինչ գործել։ Ուրեմն անտեղիք են օրէնք, աւելորդ դատաստանք. (Նիւս. բն.։)


Անտես, ից

adj.

invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.

· Calfa

NBHL (3)

Չեւ եւս տեսեալ. նոր. անլուր. եւ ծածկեալ, անյայտ, անորոշ. կեօրիւն մէմիշ.

որ եւ ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻ. ἁόρατος, ἁθέατος, ἁθεώρητος. invisibilis, inconspicabilis, incomprehensibilis. Աներեւոյթ. որ ոչն տեսանի զգալի աչօք, կամ ոչ բովանդակի մտօք. անհասանելի. իմանալի, ւե անպարիմանալի. եւ ըստ այսմ ասի զաստուծոյ, զհոգեղինաց, եւ զթաքուն իրաց կամ զխորհրդոց, ըստ այլ եւ այլ տեսութեան. կէօզե կէօրիւնմէզ, ֆեհմ օլունմազ.

ἁθέατος, ἁόρατος. qui non videt, non vidit. Ոչ տեսօղ. յետնեալ կամ զրկեալ ի տեսանելոյ. կոյր. կէօրմէզ.


Անտեսաբար

adv.

invisibly.

· Calfa

NBHL (1)

Իմանալի օրինակաւ. անհասութեամբ. անյայտաբար եւ թաքնաբար. լռելեայն. առանց տեսութեան.


Անտեսանելի, լւոյ, լեաց

cf. Անտեսական.

· Calfa

NBHL (1)

Անտեսանելին եւ անմարմինն ցոյց օրինակի է։ Զանտեսանելւոյն եւ զիմանալւոյն ոչ ընկալեալ մտածութիւն։ Միտք անտեսանելիք։ Եթէ անտեսանելի է թագաւորն (աստուած), մի՛ զարմանար. քանզի եւ ոչ որ ի մեզ միտքդ են՝ տեսանելի է. (Փիլ.։)


Անտեսեմ, եցի

va.

to neglect, to abandon, to slight;
to connive at.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ հայրն անտեսէ զարտասուսդ, եւ լոյս աչացդ պակասէ։ Անարգէ զօրէնսդիրն՝ որ զօրէնսն անտեսէ եւ արհամարհէ. (Մաշկ.։)

Մի՛ անտեսեսցի ինձ աստանօր եւ միւս մարգարէութիւնն։ Որք թեթեւ համարեալ, եւ անտեսեալք էին յաչս նոցա. (Յհ. կթ.։)