cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.
ՅԵՂԱՆԱԿ. Բարք. բնաւորութիւն.
cf. Յեղանակագոյն.
Յեղանակագոյն (հին ձ. յեղակագոյն) կերակուր Աստուծոյ ասի բարեպաշտ եւ արժանաւոր առաքինւոյն բարք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 141։)
figuratively, allegorically, symbolically, mystically, mysteriously.
Յեղանակագոյն (հին ձ. յեղակագոյն) կերակուր Աստուծոյ ասի բարեպաշտ եւ արժանաւոր առաքինւոյն բարք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 141։)
to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.
Յենուցու ի ձեռս իմ։ Սպառազէնն՝ յորոյ արքայ յենոյր ի ձեռն (կամ ի ձեռս) նորա։ Եղեր գաւազան եղեգնեայ, յենուին ի քեզ։ Ի ցուպն եղեգնեայ յենուցու։ Զննեցից զսիւնս, եւ յեցայց ի նոսա ... յեցաւ ի նոսա, ի մին աջով իւրով, եւ ի միւսն ձախով իւրով։ Փայտ կենաց է, որ յենուն ի նա իբրեւ ի Տէր հաստատութեամբ։ Յեցեալ (կամ յենու գայ) եղբօրորդի իւր։ Յեցեալ ես յօրէնսն։ Ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան յեցեալ։ Յեցեալ ի ծերութիւն (յն. վիճակեալ)։ Եկեալ յեցեալ (յօտարաց յազգն իսրայէլի).եւ այլն։
like a mouse.
Գողք՝ որ տկարք են, մկնապէս որմափոր լինին, գաղտնաբար շորթեն եւ գողանան. (Երզն. մտթ.։)
to levigate, to pulverize, to reduce into powder;
to burn to ashes.
Ցուցանեն զնախնեացն մեռելոց զապականութիւն, որոց հրովն մղեղեցան նշխարքն. (Նիւս. կազմ.։)
foggy, misty, cloudy, caliginous.
Ի մղուտ օդոյն մոլորեցան արքն. (Պտմ. առ լեհ.։)
husbandman, farmer, tiller, cultivator;
man-servant, domestic, servant.
Գործ երկրին պակասեաց, յամօթ եղեն մշակք։ Ողբացէ՛ք մշակք ստացուածովք ի վերայ ցորենոյ եւ գինւոյ։ Մշակ երկայնամտեալ սպասէ։ Վարք մշակաց՝ որ գործեն զանդս ձեր։ Հունձք բազումք են, եւ մշակք սակաւ։ Ունել մշակս յայգի իւր.եւ այլն։
cf. Մշտնջենաւոր.
Կենդանին եւ մշտնջենականն աստուած։ Նորա մեծութեանն եւ աստուածութեանն մշտնջենականի արքայութեան ։ Մշտնջենականի փառացն իմոց մեծութիւն. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
magical;
—ն, magic, magic art.
Զմոգականն ասէ գամիրք գտին, եւ ապա պարսիկք (կամ մարք)։ Զանազանի մոգականն ի կախարդութենէ. (Նոննոս.։)
wandering;
erroneous, wrong, false, heretical;
deceiver, perverter, seducer;
աստեղք —ք, erratic stars, planets.
Իբրեւ մոլարք, եւ ճշմարիտք. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 8։)
Զի՞նչ խօսիք դուք մոլարքդ վասն կռոցն անշնչից եւ անխօսից. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Մոլի.
Մոլեկան կատաղութիւն, կամ ալիք, ախտ, տռփանք, վաւաշոտութիւն, խելայեղութիւն, վարք, բարք, եւ այլն. (Սեբեր.։ Նանաւ։ Եղիշ. դտ.։ Խոր. հռիփս.։ Պիտ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Ձ՟Գ։)
planet, wandering star.
Անմոլարքն ամենայն ընդ նմին ընդ երկնի շրջարարեալ լինի. բայց մոլորակքն ոչ նոցին յառաջագունիցն համընթաց շարժիլ բնաւորեալ են. (Արիստ. աշխ.։)
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
Էաք իբրեւ ոչխարք մոլորականք. (Լծ. կոչ.։)
stay, support, prop, jamb, pillar, pilaster, stanchion, buttress;
— դնել, to prop, to support, to shore up;
— լարակալ, cf. Էշ.
ὐποστήριγμα, ἁντιστήριγμα sustentaculum, fulcimen, fulcimentum;
fulcrum, firmamentum . Նեցուկ. յեցուկ. հաստարան. ամրութիւն ի ներքոյ կողմանէ՝ կամ առ ի կողմանէ. պայագ, տիրսէք (իսկ էմուտ , հաստատութիւն, եւ մէթիյն, հաստատուն. որպէս եւ իւմիյտ, ումուտ, յոյս) Արար սողոմոն զծովն, եւ զմոյթսն։ Նեցուկ ի ներքոյ նորա, երկու կարգ մութից ձուլեալք։ Արար արքայ զփայտսն անտաշս՝ մոյթս տանն տեառն, եւ տանն արքայի։ Կործանեսցին մոյթքն եգիպտացւոց, եւ իջցէ հպարտութիւն զօրութեան նորա. (՟Գ. Թագ. ՟Բ. 35։ ՟Է. 24։ ՟Ժ. 12։ Եզեկ. լ. 6։)
forgetful, unmindful, liable to forget;
cf. Մատն.
Մարդիկ հանապազ յամենայն տկարք են, եւ պակասամիտք, եւ մոռացկոտք. (Ղեւոնդ.։)
den, lair;
cf. Մոր;
cf. Մորենի.
ՄՈՐԻ κατάλυμα, μάνδρα caula եւ φωλέως lustrum, latibulum. գրի եւ ՄԱՅՐԻ. Որջ գազանաց ի մէջ մայրեաց, ուր են եւ կորիւնք ընդ մօրն. կաղաղ. խշտի. դադարք. մօրի, մօրնի. եբր. էօր, մէիւրա.
to introduce, to give entrance, to cause to enter, to thrust or poke in, to insert;
to conduct, to guide, to lead;
to admit, to receive;
to think, to excogitate, to invent;
to adduce, to allege.
Մո՛յծ զիս յարքունական բուրաստանին. (Եփր. աղ.։)
introduction.
Ի ձեռն այսորիկ (բարեպաշտութեան) մեղաց թողութիւն, յաստուծոյ բաշխեալ լինի, եւ մահու յաղթութիւն, եւ յարքայութիւնն երկնից մուծումն խնդրողաց զնա. (Աթ. ՟Ը։)
obligation, bond, contract, bill, note of hand, promissory note;
bulletin, cedule, act, schedule, instrument, deed;
— աղաչանաց, memorial, petition;
— ընդունելութեան, receipt, acknowledgment;
— հատուցման, discharge, acquittance;
— արքունի, decree, ordonnance, rescript, mandate;
պարգեւաց —, patent, letter patent, brevet, privilege, special grant;
— մոռացութեան, —մոռացման յանցանաց, amnesty, general pardon.
cf. Մաշական.
Տո՛ւր հանդերձիկ ինչ մաշածոյ, եւ ա՛ռ զարքայութիւնն աստուծոյ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
cf. Մաշական.
Տո՛ւր հանդերձիկ ինչ մաշածոյ, եւ ա՛ռ զարքայութիւնն աստուծոյ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
administrator, manager;
steward, provider, victualler;
dispenser, distributor;
— վանից, cellarer.
Զմատակարարդ եւ զսպասաւոր մեծս խորհրդոյ։ Արարողին բանին խօսակիցք, մատակարարք կամակատարք. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
Զի ոչ եթէ անձանց, այլ մեզ մատակարարք լինէին նոցին. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 12։)
Որք ի սկզբանէ ականատեսք եւ մատակարարք լեալ էին բանին. (Եւս. պտմ. ՟Գ։ 4։)
cf. Մատաղածին.
Մատաղամարքն մանկամբքն հանդերձ. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11։)
young, new, tender;
young plant, sucker, layer, shoot, sapling, off-set, slip;
neophyte, proselyte;
թուփ —, young shrub;
— նահատակ, child-martyr.
Զարքունիսն մատաղատունկ տնկովք ծառոց զարդարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.
Կարգեալ յերամ մատենագիր արքունի դպրաց. (Փարպ.։)
Դասակարգեա՛ ի դաս մատենագրի յանճառ երկնից արքայուդեանդ. (Շար.։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Մատո՛ առ իս զդոսա, զի օրհնեցից զդոսա։ Մատո՛ այսր զորդին քո։ Մատուցանէին առ նա մանկտի։ Մատուցաւ առ նա դիւահար մի։ Իմոց բանից մատո՛ զունկն քո։ Մատուցին զթիւն արքայի զկորուսելոցն։ Մատուցէ՛ք առ իս եւ այլ աման, եւ այլն։ Որ առ ձեզ մատուցանիցի. այսինքն մատչիցի. (Ագաթ.։)
massacring prophets.
Մարգարէակոտոր ազգին (հրէից)։ Հարքն ձեր մարգարէակոտորք. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ Տօնակ.։)
strung with pearls.
cf. ՄԱՐԳԱՐՏԱՅԵՌ. Ուր իցեն շարք մարգարտաց.
Կերպարանք նկարակերտք մարգրտաշարք ծաղկերանգ անկուածոց. (Անան. եկեղ։)
cf. Մարդախոշոշ.
Մարդախոշոշ գազանք, կամ բարք. (Պիտ.։)
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
Մարդախոշոշ գազանք, կամ բարք. (Պիտ.։)
capitation, poll-tax, poll-money.
Հարկ արքունի ի վերայ բուն մարդոյն՝ առ ի ծառայել տէրութեան. յն. լոկ, հարկ. φόρος tributum.
Արկ արքայ սողոմոն մարդահարկ յամենայն իսրայէլ. եւ էր հարկն ՟Լ՟Ռ արանց. (՟Գ. Թագ. ՟Ե. 13։)
cf. Մարդկօրէն.
Ամենայն նորա են՝ ե՛ւ աստուածաբարքն, ե՛ւ մարդկաբարքն. (Պրպմ.։)
gymnasium.
Եւ այնպէս արքայաբար մտանէ ի կայսերականն մարզարան. (Կաղանկտ.։)
to instruct in athletic exercises;
to inure to war;
to exercise, to instruct, to initiate, to teach, to discipline, to form, to train, to civilize, to soften manners.
Եւ այսպէս զժամանակս արգելանին իւրեանց՝ մարզէին զմիմեանս՝ ասելով, բաւականապէս վայելեցաք ի փառս անցաւորիս ո՛վ եղբարք. (Ղեւոնդ.։)
stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.
στρατηγία (ճարտարութիւն ի զինուորութեան). stratagema ἑπιστήμη scientia, peritia, ars, astutia. Հնարք. հայթհայթանք. ճար. ելի աղագ. ճարտարութիւն. արուեստ. գիւտ հնարից ի մարտի. վարպետութիւն, խելք.
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Հայցէին եւս յարքայէ մանկունս մատաղս, որով զնշանագիրսն մարթեսցեն. (Կորիւն.։)
Չեւ էր հնար գտանել՝ մարթել ճանապարհս՝ ըմբռնել զարքայն հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
Զբնութիւն մարթես քննել. ոչ մարթես քննել։ Մարթեն բովանդակել։ Նմա հասու ոք զիա՞րդ մարթցէ լինել։ Բազմագոյն շնորհս ընդունել մարթասցես։ Զերկնաւոր արքայութիւնն ժառանգել մարթասցէ. (Կոչ. ստէպ։)
it is possible;
զիա՞րդ — այդմ լինել, how can these things be?
չ-, ոչ —, it can't be, it is impossible;
—ցի՞, is it possible?.
Առանց կուսութեան մարթի տեսանել զարքայութիւնն, բայց առանց ողորմութեան անհնար է տեսանել։ Մարդ չմարթի զքեզ կոչել։ Զողորմութիւն չմարթի գաղտ գործել. (իսկ զաղօթսն եւ զպահսն մարթի. (յն. կոչիլ, գործիլ։) Ի նազարեթէ մարթիցի՞ բարւոյ իմիք լինել։ Ոսկ. մտթ.։)
feeling a prickling, subject to a pricking sensation.
Եւ քանզի այծեացն սեւացելոց ոչ մեղանչէր, բազում ոչխարք մարմառոտք վասն ապրելոյ ի նմանէ՝ ի սեւացեալ գոյնն դարձան. (Եփր. վկ. արեւ.։)
corporeal, bodily;
mundane, worldly;
carnal, sensual.
Մարմնական պատերազմ, կամ կռիւ, կամ մարտք, սպառազինութիւնք, կենցաղ, վարք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ե։ Խոսր.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
Արդարք մարմնակիցք տէրունական մարմնոյն։ Փեսայն քրիստոս ուրախ լիցի առ հարսինն, այս ինքն առ մարմնակից արդարսն. (Ագաթ.։)
impotent, unhealthy, apoplectic, disabled, crippled.
Ժողովել զախտաժէտս եւ զուրկունս եւ զմարմնահարս (կամ զմարմնավարս) եւ զամենայն ցաւոտս։ Կաղք եւ կոյրք, եւ մարմնահարք (կամ մարմնավարք), խուլք եւ հաշմեալք եւ ցաւագնեալք. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
Խելք թիւրք, մարմնահարք, հիւանդք, անդամալոյծք. (Կանոն.։)
Սրով մաշեցաք առ հասարակ, եւ մարմնահարք եղաք. (Համամ առակ.։)
nourishing, fattening;
voluptuous, gluttonous.
Մի՛ ընդդէմ բերցեն մարմնապարարքն։ Ասացել առ մարմնապարարսն. (Խոսրովիկ.։ Գէ. ես.։)
bodily;
really, actually.
Կերինթոս մարմնաւորապէս ասաց զարքայութիւնն ի վերայ երկրի. (Սամ. երէց.։)
quarrelsome, contentious, litigious, wrangling.
Սոքա են քնէածք ի բարեաց, եւ զուարթաչարք, եւ մարտածնոյցք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
thicket, covert, copse, wood;
brushwood, underwood, bush, tuft;
—ք աչաց, thick eye-lashes;
սեւացուցանել թխացուցանել զ—ռսն առ բբօքն՝ ծարրօքն, to paint one's eye-lashes.
Զուրուկս փախստեայս առնէին. որոց դադարք՝ անապատք եւ ամայիք, եւ ծածկոյթք՝ վէմք եւ մացառք. (Խոր. ՟Գ 20։)
custom-house officer, publican, tide-waiter.
τελώνης publicanus, vecigalium exactor, portitor. Ունօղ զպաշտօն մաքսի. առօղն զմաքս. մաքսաժողով՝ ըստ արքունի սակի, կամ յանիրաւի, որ վճարէ սակաւ ինչ տէրութեան, եւ ինքն կորզէ զբազում ինչ.
fond of purity, of cleanliness;
neat, tidy, clean.
Չունիք դուք բարք՝ հնազանդ արանց, ոչ պատմուճան մաքրասիրաց. (Կրպտ. ոտ.։)
crowding in, rushing on in crowds.
Հոսէին մեծագրոհ դիմեցմամբ ի տես նոր արքային. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
noble, great, of high rank.
Որ է ի մեծ զարմէ. մեծազգի. ազնուատոհմ. արքայազարմ.
Որ պատճառն է բանիս մեծազարմ իշխօղս մեր (լեւոն արքայ) հանդերձ բարեզարմ ժառանգօք. (Սկեւռ. յար.։)