wallet, bag.
ԲԱԿԵՂԱԹ կամ ԲԱԿԵՂԷԹ. πήρα pera, saccus Պարկ, քսակ, մախաղ. տօպրակ.
to conform, to make conformable.
Այս իր՝ է՛ կամ չէ՛, հակասութեամբ բաղազանին, եւ հակադրութեամբ ստորոգին. (Ոսկիփոր.։)
consonant;
unanimous.
σύμφωνος, συνηχῶν consonans որ եւ ասի Ձայնակից. Ձայնորդ. Շարաձայն. Բարբառակից. Տառ կամ գիր հարկաւ կցելի ընդ ձայնաւոր տառից, զի եւ ինքեան մարթասցի տալ զիւր հնչումն, զի ըստ ինքեան կա՛մ է բոլորովին անձայն. զոր օրինակ բ, գ, դ եւ այլն. եւ կամ կիսաձայն, զ, չ, ս եւ այլն.
Զանբանականն ի բաղաձայնս թողլով զգիր՝ որբասցուք զհօրն զվտանգ. իմա՛ զանձայն տառդ մ (մարդ), կամ բ (բանական). կամ այլ ինչ այսպիսի։
consonance.
Զօրէն երաժշտական գործւոյ յարմարել առ մի եւ նոյն բաղաձայնութիւն եւ հնչակցութիւն կամաց առ բանս, եւ բանից առ գործս։ Յարմարական եւ նուագաւոր բաղաձայնութիւն կատարէր, եւ արդարեւ երաժշտական. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. տեսական.։)
pretext, excuse, subterfuge;
suspicion;
stain, fault;
cause, reason;
բաղայս ի վերոյ դնել, զբաղայցն յօգել պատճառս, to seek excuses or pretexts;
բաղայս ստութեան կարկատել ի վերայ, to slander;
առանց բաղայց, innocent, inculpable, blameless;
inexcusably.
Յանդիմանութիւն (խղճի մտաց) ոչինչ սովորեալ ընդունել ի պատճառաց ի բաղայց։ Առանց բաղայց (այսինքն անպատճառ) պարտապան է կամաւոր մեղաց։ Առանց բաղայից (այսինքն անմեղադրելի) են։ Առանց բաղայց եւ անբիծ ե՛րթ գնա՛. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 77։)
Եւս եւ՝ Պատճառ կամ փաստ որպիսի եւ իցէ .
cf. Բաղանապետ.
Բաղանապէտ. եւ Պահապան կամ սպասաւոր բաղանեաց.
cf. Բաղբաղայք.
Որպէս զի ճարտարեսցէ (կամ կարկատեսցէ) ի վերայ նորա բաղբաղանս ինչ. (Վրք. ոսկ.։)
Նստէր բաղբաղանօք իբրեւ զքահանայապետ (այսինքն սուտ անուամբ, կամ պատրուակաւ, պատճառանօք). (Մագ. ՟Ա։)
to pretend, to conceal under a pretext;
to calumniate;
to accuse, to impeach.
αἱτιάομαι causor, criminor, σκήπτω fingo, praetexo Կցկցել. կարկատել. ստութեամբ յօգնել բաղայս, այսինքն պատճառանս վասն իւր, կամ մեղադրանս ի վերայ այլոց. պատճառել. մեղադրել. ստգտանել.
Բաղբաղեն ի խորհուրդս իւրեանց, կարկատեն զրաբանութեամբ. (Մագ. ՟Լ՟Թ. (որ եւ ի ՟Բ. ՟Դ. վարէ իբր պատրուակել կամ թաքուցանել պատճառանօք)։)
comparative.
Ըստ քերականաց՝ Նշանակ բաղդատութեան յածանցս, կամ Ածանցական մասնիկ յայտարար առաւելութեան ի համեմատութիւնս.
Բաղդատական է, որ հասարակութիւն (յն. համադատութիւն) ունի եզ առ մումանսեր, ո՛րգոն, Դաւիթ արուորագոյն քան զսաւուղ. եւ կամ միոյ առ բազումս այլասերս, որպիսի՛, Դաւիթ արուորագոյն քան զգեթացիսն։ Եւ բաղդատականացն գաղափարք են երկու (ըստ յն. երեք, լտ. մի) գոյն, հիբար, արագագոյն, յամրագոյն. եւ գի՛ն, ո՛րգոն, սաստկագին, ուժգին. (Թր. քեր.։)
cf. Համեմատեմ.
Բաղդատեսցէ զմերձակայ իրն առ այլ ինչ մեծ։ Բաղդատել կա՛մ զբարի ընդ բարիս յարարկանելով, եւ կամ զվատթար ընդ վատթարս, եւ կամ զմեծամեծս ընդ փոքունս, եւ կամ զփոքունս ընդ մեծամեծս. (Պիտ.։)
Աստուծոյ (օրինակ է) արեգակն, կամ այլ ինչ ի յէիցս՝ զորս բաղդատեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Համեմատութիւն.
Բաղդատութեանն է յարադրական բան՝ ընդդէմ հարցաքննեալ՝ միշտ առ մեծագոյնսն։ Եւ բաղդատութիւն՝ կրկին. ներբողեան է, կամ պարսաւ. (Պիտ.։)
ivy.
ԲԱՂԵՂՆ եւ որպէս ռմկ. ԲԱՂԵՂ. κιστός, κιττός hedera, ἐλξίνη, σμίλαξ taxus, convulvulus Պատրաստուկ, պատաղիճ բոյս, որ բաղի կամ կցի եւ պատի զտնկովք. է՛ որ վնասակար տնկոց եւ բուսոց իբր գաղձ, եւ է որ անվնաս.
to consist;
to be composed, constructed, constituted.
Բաղկանալ յոգւոյ եւ ի մարմնոյ, կամ ի շնչոյ եւ ի մարմնոյ։ Ոչ ի ժամանակի եղեւ աշխարհ, այլ ի ձեռն աշխարհի բաղկացաւ ժամանակ։ Ապաշխարողին կեանք ի խաւարէ եւ ի լուսոյ բաղկանան. (Փիլ. ստէպ։)
copulative.
Ընդ միմեանս կամ ի մի հիւսիչ. շարամանօղ. իսկ ըստ որում անուն շաղկապի առ մեօք, տես ըստ հն. ՋՈԿԱՄԱՆ.
Կամ ներգործութեամբ, կամ մտածութեամբ. արդ կա՛մս այս՝ կամ բաղհիւսական է, կամ տարալուծական։ Եւ եթէ բաղհիւսական է որպէս գոլ, թէ՝ եւ ներգործութեամբ եւ մտածութեամբ, ստէ սահմանդ. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Փափաքելի.
Բացականացն գոս բաղձալի։ Բաղձալի բերկրութիւն, կամ երանութիւն, աղերս, անուն, վայրք, բնակարան, օթոց, եւ այլն. (Նար.։ Մերթ Բաղձացօղ.)
ԲԱՂՁԱԼԻ. եւ ԲԱՂՁԱԼԻՑ. ա. Լի կամ լցեալ բաղձանօք. մեծափափաք. անձկալից.
Սուրբ սիրով, շնոհալից յուսով, եւ բաղձալից գթով առ կամսն Աստուծոյ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Փափաքեմ.
ԲԱՂՁԱՄ կամ ԲԱՂՁԱՆԱՄ. ὁρέγω, ὁρέγομαι , ἑφίημι desidero, appeto, cupio Ըղձալ կամ ըղձանալ ամենայնիւ. տենչալ. ցանկալ. ցանկանալ. փափաքել. անձկալ. ձկտիլ. ձգիլ. բերիլ. յօժարիլիբր ի բնէ.
Որում չքաւոր աղքատդ բաղձանաս (կամ բաղձաս) եւ ցանկաս. (Մանդ. ՟Դ։)
Ամենեցուն զկեալն կամիս, եւ զփրկութիւնն բաղձաս. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
cf. Փափաք.
ἴμερος, ὅρεξις desiderium, cupiditas, appetentia Ուժգին ըղձանք. իղձ. բերումն ըղձից. ձկտումն սրտի առ ցանկալին. սէր. տենչ. յօժարութիւն. կամք. փափաք, կարօտ.
Զմահուն բաղձանօք հայցեն հանգիստ։ Ի գեղոյն պատրեցաւ բաղձանս։ Ընդունել մեծաւ բաղձանօք։ Մեծափափագ բաղձանաց արժանի։ Ի բաղձանս փափագանաց ձգէ։ Իղձք բաղձանաց։ Ախորժակք բաղձանաց։ Բաղձանք խորակակերութեան, կամ ագահութեան. (Պիտ.։)
waistcoat;
jacket;
little old cloak;
short cloak.
Ունէր զբաճկոնակ ինչ, կամ տարմալակ, ուր զմուրանսն ժողովէր. (Տօնակ.։)
that;
ասացի —, I said that.
Զի մի՛ յոլովագոյն բայ կշռովք բարձցէ զնա։ Ապարասանեալ բայ յաղագս բազմորդութեանն։ Հրաման տայր բայ նմին։ Արդ եթէ կամիք, բայ կարօղ եմ ես զնա ձեզ ցուցանել. (Պիտ.։)
cotton-plant.
Բոյս կամ տունկ բամբակի.
guilt;
cf. Բամբասանք.
ԵՒ առին բանբաս (կամ բանբասանս) ի Մովսէս եւ յԱստուած. (Վրդն. թուոց.։)
detraction, slander, defamation.
(ի բամ, բա, կամ բամբ, եւ ասել). καταλαλία, ἁντιλογία , λοιδορία, μέμψις, ψόγος oblocutio, obtrectatio, detractio, delatio, convitium, incusatio, vituperium, reprehensio Մեղադրութիւն, պարսաւ, չարախօսութիւն, տրտնուջ, լուտանք, թշնամանք՝ եթէ ի դէմս ուրուք, եւ եթէ ի բացակայութեան նորա յանդիման այլոց.
Ի բամբասանաց խնայեցէ՛ք զլեզու։ Լուայ ես զբամբասանս բազմաց։ Անուանեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ փորձութիւն, եւ բամբասանս՝ վասն բամբասանաց որդւոցն Իսրայէլի։ Մի՛ չար փոխանակ չարի հատուցանել, կամ բամբասանս ընդ բամբասանաց.եւ այլն։
Որ ոչն մեղանչէ, ո՛չ է ընդ բամբասանօք։ Ընդ բամբասանօք է սատանայ. (Նիւս. կամ Անյաղթ ամենայն չար.։)
to detract, to slander, to speak ill of, to calumniate, to defame, to backbite.
Բամբասեցին Մարիամ եւ Ահարոն զՄովսես։ Զի՞ բամբասէք զիս։ Զոր բանսարկուքն բամբասէին։ Որ բամբասէ զհայր կամ զմայր։ Բամբասել զճանապարհն առաջի բազմութեան։ Որ բամբասեալ, եւ ոչ փոխարէն բամբասէր. եւ այլն։ Կամ Առաքեաց լրտեսել զերկիրն, եւ եկեալ բամբասեցին զնմանէ առ ժողովրդեանն. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 36։)
Ոչ ոք ասէ զճշմարիտն զմէնջ իբրեւ զբամբասողս (կամ զբանբասողս) մեր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
castanets, snappers
Ազգ նուագարանի (թերեւս որպէս թամպուռ, կամ սանդուռ. կամ Ծնծղայ մեծ, եւ փոքր, որպէս զիլ, չալփառա եւ այլն) cf. ԲԱՆԳԻՌՆ.
derived from the verb.
ῤηματικός verbalis Ածանցեալ ի բայէ (բառ կամ անուն).
to be clayed, to hide one's self in a den.
ԲԱՅԱՆԱՄ ԲԱՅԵՄ կամ ԲԱՅԻՄ. φωλέω, φωλεύω lateo in lustro, cubo, μένω maneo Ի բայ կամ ի բայոց մտանել կենդանեաց. որջանալ. թաքչել. բայել, բահել.
writer, author.
Արդեօք ճարտասանի ուրուք եւ կամ բանագրի դժնէի յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն. (Բրս. ի գորդ.։)
excommunication, anathema.
ἁνάθεμα, ἁφορισμός separatio, excommunicatio Դնելն եւ դնիլն ընդ բանիւ եկեղեցական կապանաց եւ արգելման, նզովք. հատումն կամ որոշումն ի հաղորդութենէ.
reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.
ԲԱՆԱԿԱՆՆ. գ. իմա՛ Արուեստ կամ մակացութիւն բանական. տրամաբանութիւն. ἠ λογική logica, dialectica, ars disserendi լօճիգա.
camp, to pitch one's camp.
Տալ բանակիլ. կարգել զզօրն կամ զբանակն. եւ Խաղացուցանել զբանակ.
eloquent.
ԲԱՆԳ կամ ԲԱՆԿ. Անուն խոտոյ, եւ սերման նորա. Իսկ ի Բժշկարանի, Աղուէշ բանկ։
to reason, to narrate, to discourse.
Ճառել՝ զբան կամ բանիւ. արտաճառել.
to open, to discover, to disclose, to develop, to explain;
to loosen;
to perforate, to pierce, to bore;
to spread, to enlarge, to extend;
to unfold, to untwist, to unlink;
to rub;
— զգլուխ, to take off one's hat;
— ումեք զսիրտ իւր, to unbosom, to open one's heart;
— զախորժակ, to excite appetite;
— զշիշ, to uncork a bottle;
ծակ —, to perforate, to pierce, to bore;
— զկնիք, to unseal;
— զմիտս, to illuminate, to enlighten the mind;
— զխցանս, to unstop;
— զծրարն, to unpack;
— ճանապարհ, to trace, to mark out a path;
to open a way, to make a road.
Որովք փակեալն բանանի. (Նիւս. երգ. (կամ է սխալ գրչի, փոխանակ գրելոյ՝ բանի. կամ որպէս լինի եւ դնիլ, դնանիլ։))
to open.
Որովք փակեալն բանանի. (Նիւս. երգ. (կամ է սխալ գրչի, փոխանակ գրելոյ՝ բանի. կամ որպէս լինի եւ դնիլ, դնանիլ։))
poet;
յոռի or զձուձ —, poetaster, rhymer.
Եւ Բանիբուն. գրագէտ. ճարտարաբան. քաջ մատենագիր. (կամ թէ քերթող՝ ըստ ՟Ա նշ).
boaster, braggart;
— լինել, to boast, to exaggerate;
to swagger.
λογέμπορος, λογοπώλος verborum venditor Որ վաճառական լինի բանին Աստուծոյ, կամ զբանս իւր վաճառէ իմաստակութեամբ.
Զզօշաքաղսն, եւ որք կամիցին ցուցանել զանձինս, հետաքնինք, բանավաճառք. (Մխ. դտ.։)
poet;
writer, composer;
complaisant, obedient;
delegate, deputy.
Կամակատար, կամարար. հնազանդ, որ առնէ զբան հրամայողին. ὐπήκοος morigerus
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
Կամ Որ ինչ հայի ի բանս Աստուծոյ, կամ ի քարոզութիւն.
reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.
hen-hane.
ԲԱՆԳ կամ ԲԱՆԿ. ὐωσκύαμος (այսինքն խոզի բակլայ) hyoscyamus Անուն խոտոյ, եւ սերման նորա. (Գաղիան.։) Իսկ ի Բժշկարանի, Աղուէշ բանկ։
cf. Բանտեմ.
ԲԱՆԴԵՄ որ եւ ԲԱՆՏԵՄ. Ի բանտ արկանել. փակել ի կապարանի. եւ Արգելուլ ուրեք իբրեւ ի բանտի կամ ի դիպահոջ. որպէս իտ. carcerare
ԲԱՆԴԻՌՆ կամ ԲԱՆԴԵՌՆ. cf. ՓԱՆԴԻՌՆ, եւ ԲԱՄԲԻՌՆ.
verbose, eloquent, voluble, fluent.
Ի ձեռն բանեղ կնոջն զարթոյց յովաբ զկամս Դաւթի. (Նախ. ՟բ. թագ.։)
without deformity, without defect, perfect.
ԱՆՏԽԵՂԾ կամ ԱՆՏԽԻՂԾ Առանց թխութեան կամ տգեղութեան եւ եղծման. այլք ընթեռնուն ըստ (Նար.) եւ (Վրդն.) ԱՆԽԻՂՃ. կամ գրեն. ԱՆԽԻՂՃ ԱՆԱՂՏ.
Մայր քո ծնցի մարմին անտխեղծ (կամ անտխիղծ). (Երգ. ՟Ը. վերջ, (որ չիք յայժմու յն։))
strong, able.
Ընդ անտկար կարելոյդ՝ եւ կամելդ է ախորժելի. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
inseparably.
Անբաժանաբար. կամ գուցէ Անքննաբար. (ի տեղափոխելոյ, կամ ի ռմկ. տնտղելոյ).
inseparable.
Անբաժանելի. կամ թերեւս՝ Անքննելի, կամ Անփոփոխ. անշարժ.
Անտղելի. անշարժ, կամ անբաժին. (Հին բռ.) (որպէս անդրդուելի, կամ անճղելի)։ (Կայ եւ ռմկ. ԱՆՏՂԵԼ, իբր ԱՆԹԵՂԵԼ, մոխրով ծածկել զկրակ)։
of low birth, ignoble.
ἁγενής. ignobilis. Ապատոհմիկ. անազգի. ցած ազգէ կամ տնէ. ասըլսըզ, հագըր.
clavicle, collar-bone.
որ եւ ԱՆԴՐԱԿ. զոր տեսցես. κλείς սեռ. κλείδος. clavis (կամ junctura, jugulus ) (լծ. թ. փիլիտ, փիլատէ) ռմկ. ախլագ, կղպակ. որպէս թէ Անուր փոքրիկ. այսինքն Ոսկերք պարանոցին ի ձեւ անրոյ կամ աղխից, որովք զօդին ուսք ընդ վզին, եւ թեւք ընդ ուսս. Վզին առջեւի ոսկորները.
to pass;
to flow, to run;
to pass away, to end, to cease;
to passover, to omit;
— զանցանել, to exceed;
to surpass, to excel, cf. Գերազանցեմ, cf. Յառաջատեմ;
զբանիւ՝ ըստ հրամանն, to infringe, to transgress, to violate, to break;
— ընդ մէջ, to cross;
to pierce, to penetrate;
— վերստին, to repass;
—ի տեղի այլոյ, to succeed;
— ընդոստ, to leap;
— արագ, to hasten;
— զաւուրբք, to grow old, cf. Ծերանամ, cf. Պառաւեմ, cf. Զառամանամ;
— ճրագի, to be extinguished;
— ժամանակի, to elapse;
— անցից, to happen;
— յաշխարհէ, to die, to expire;
հասանել —, to cross, to traverse;
— ըստ չափ՝ ըստ սահման, to surpass, to exceed, to go beyond the limit;
հապճեպ զբազում իւիք, to pass rapidly over many things;
սակաւ ինչ — բանիւ, to speak briefly.
Յառաջ անցանել. յառաջել անդր քան. զանցանել, գերազանցել. կամ Ելանել ըստ չափ, ըստ սահման. թէճավիւզ էթմէք. պասմագ, աշմագ.
Անցեալ զբազում, կամ ընդ բազում օթեւանօք. (Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Գ։)
Լուսինն յորժամ անցանէ զարեգակամբ, սկսանի տակաւ նուաղել. (Եզնիկ.։)
Անցանել զբանիւ իմով, զպատուիրանաւ, զհրամանաւ, կամ զուխտիւ։ Ըստ հաստատութիւն եւ ըստ երդումն։ Ըստ օրէնս հայրենիս։ Եթէ ոք մի ինչ յայսցանէ անցցէ կամ անարգեսցէ։ Որո՞վ ճանապարհաւ անց հոգի տեառն զինեւ, եւ խօսեցաւ ընդ քեզ. եւ այլն։
Թաքչել. ի մոռացօնս լինել. զանխլանալ. ի բաց կամ զանց լինել.
Անցցէ յինէն բաժակս, կամ ժամս. եւ այլն։
ԱՆՑԱՆԵԼ ԲԱՆԻՒ կամ ԳՐՈՎ, է Խօսել, ճառել. տե՛ս (Եւս. քր. ՟Ա։ Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 60։ ՟Գ. 67։ Պիտ. ստէպ։ Պորփ.։ Մագ. ՟Ի՟Ը։)
ԱՆՑԱՆԵԼ ԶԱՆՑԱՆԵԼ. կամ ԳԵՐ 'Ի ՎԵՐՈՅ ԱՆՑԱՆԵԼ. cf. ԶԱՆՑԱՆԵՄ. ԳԵՐ 'Ի ՎԵՐՈՅ. եւ այլն։
Ամենայն որ անցանէ ընդ հուր, հրով եւ սրբեսցի. այլ ջրովն սրսկման սրբեսցի ամենայն, որ ոչ անցանիցէ ընդ հուր. (Թուոց. ՟Լ՟Ա. 23։) Նմանութեամբ կամ ըստ ՟Ա նշ. ասի.
ԱՆՑԱՆԵԼ ԸՆԴ ՔՈՒՆ կամ Ի ՔՈՒՆ. Գիջանալ ի ննջելն.
Իբրու շիջեալ երեւիլ, կամ անգործ մնալ. մարածի պէս երեւնալ.