stipendiary;
that has a benefice;
hired person;
pensionary, pensioner;
beneficed clergyman.
Որ ուտէ զթոշակ յանհոգս. որովայնապարար.
great grand-child.
Զիւրն թոռնիայ, որ է իւր որդւոյ կամ դստեր դուստր ... Առ իւր խորթուն թոռնիայն կամ առ հարսին թոռնիայ. (Նախ. ղեւտ.։) Իսկ ԹՈՌՈՐԴԻ, կամ ԹՈՌՆՈՐԴԻ, Որդի թոռին. որ է չորրորդ ազգ։ (Կանոն.։)
cf. Թորեցուցանեմ.
Զոր ի ներքս ի միտս բղխէ, զայն բերանն արտաքս թորացուցանէ. (Երզն. մտթ.։)
descended from Togarmah, Armenian.
Թորգոմածին վկայն Գարեգին։ Տուն թորգոմական։ Տոհմ կամ գրոհ թորգոմեան. եւ այլն. (Գանձ.։ Շար.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
cf. Թորգոմածին.
Թորգոմածին վկայն Գարեգին։ Տուն թորգոմական։ Տոհմ կամ գրոհ թորգոմեան. եւ այլն. (Գանձ.։ Շար.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
cf. Թորգոմածին.
Թորգոմածին վկայն Գարեգին։ Տուն թորգոմական։ Տոհմ կամ գրոհ թորգոմեան. եւ այլն. (Գանձ.։ Շար.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
Յինքեան ունի զամենայն համեմատութիւնս, զթուականն, եւ զերկրաչափականն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
of the same number, counted together;
fellow.
Թուակից եղիցի (այնոցիկ), որք զանձինս իւրեանց ընծայեցուցին տեառն։ Արժան է ընդունել եւ թուակից առնել եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)
Զհոգին Աստուծոյ՝ ամենայն գիր ... ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ թուակից եւ փառաբանակից ասէ. (Աթ. ՟Ա. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Որք եւ թուակից յիշին աստուածայնոյ եւ թագաւորականի երրորդութեանն. (Լմբ. յայտն.։)
opinion, judgment, mind, advice.
Այսպէս կամ այնպէս թուիլն. համարումն. կարծիք.
to number, to count, to calculate;
to rank, to range, to reckon;
եւ զի մի մի —, in a word.
Մի՛ թուիցիմք այնուիկ լծընկէցք. (Յհ. կթ.։)
ԹՈՒԱՑ. Ռամկականն ձայնիս Թուեցաւ.
collyrium.
ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ. կամ ԱՉԱՑ ԹՈՒԹԻ. κιμωλία, πομφόλυξ tutia, collyrium, stibium եւ այլն. որ եւ ԾԱՐՐԱՔԱՐ ասի. Դեղ աչաց ի հանքային կաւոյ, կամ ի հողոյ կիմողայ լերին, կամ ի քարէ լոսելոյ խառն ընդ շաքարի. եւ այլն. եւ Ամենայն նիւթ ծարրոյ. թիւթեա, թիւթեա՛յի տիտէ. (Հին բռ.։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
Թուլացեալ յամենայն բարեպաշտութենէ. (Խոր. ՟Գ. 11։)
to loosen, to relax, to slacken, to unbend, to untie;
to enfeeble, to enervate, to effeminate, to debilitate;
to let, to permit;
— զաղեղն, to unstring the bow;
— ի խնամոց, to neglect, to abandon;
առանց Աստուծոյ —նելոյ, without God's permission.
Ոչ թուլացուցին պատաղել նմա զայնու. (Խոր. ՟Գ. 26։)
sabre;
sword;
հարուած թրոյ, sabre-cut, sword-cut;
— ի ձեռին, sword in hand;
յիւր ապարանսն — շողացուցանել, to boast one's prowess hiding at home;
sword-fish;
weaver's shuttle;
an Armenian note.
Ոստայնանկն փայտեայ թրովն կնքէ զգործն, կամ կցէ ասէ զթելն. (Լծ. նար.։)
bitter orange, Seville orange;
— խոտ, balm-mint;
ծառ թուրնջոյ, cf. Թրնջի.
Պտուղ նման նարընջի (այսինքն փօրթուգալի), բայց թթուաշ. եւ Ծառ այնր պտղոյ, իբր Թուրընջենի. cf. ԹՐՆՋԻ.
Թուրինճն չընդունի օտար պատրոյս, այլ թուրինճ միայն։ Թուրունճի թթու. (Վստկ.։)
cheek;
act of baking or burning bricks and earthen vessels;
cf. Թրծուն.
Արկին ի քուրայն թրծոյ անօթոյ բրտի. (ՃՃ.։)
tuft of shrubs, bush, bramble;
thicket, copse, underwood.
Ի թփոյ ի մարգն զոգիսն տարեալ հանեն։ Պատուականագոյն քան զայն որ ի թփին կեանքն են. (Նիւս. կազմ.։)
spit, spittle;
— արձակել, to spit;
cf. Թքանեմ;
աման թքոյ, cf. Թքանոց.
Թուք արձակեալ պիղծ բերանովն, յայն որ կուրին լոյս ծագեաց թքովն. (Շար.։)
lungs;
—ք ծովական, sea-nettles, medusa, rhizostoma, acale-phans.
Եհար զարքայն իսրայէլի ընդ մէջ թոքոցն եւ լանջացն. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 39։)
Ամենայն որ թոք ունի, եւ տուրեւառ օդոց, նա կոչի շնչաւոր. (Շ. բարձր.։)
Որպէս որովայն, եւ թոգք։ Ի թոգս եւ ի փորոտիս. (Նիւս. կազմ.։ Վրդն. ծն.։)
Ոչ մի ինչ ի կարծրիցն ունելով գործակցութիւն՝ անշարժ էր ամենայն իրօք, եւ յօդական ըստ ծովական թոքոցն. (Նիւս. կազմ.։)
fore part of the lungs, or the part between the stomach and the lungs.
Եհար զարքայն իսրայէլի ընդ զրահսն եւ ընդ թոքառաջսն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 34։)
thorax, breast, chest.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
cf. Թոքատուն.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
consumption, phthisis;
consumptive, phthisical.
Ցաւ թոքոց. եւ Ունօղն զայն ցաւ. որ եւ ԹՈՔԱԾ ասի. որպէս եւ Հազալն՝ ռմկ. թոքալ ասի (լծ. լտ. թո՛ւսսիօ)։ (Վստկ.։)
flight, soaring;
— աստղ, falling star;
—ք մտաց, flight of fancy;
—չս տալ մտաց, գրչի, երեւակայութեան, to give loose to one's genius or pen;
to let one's fancy ramble;
թռիչս առնուլ՝ արձակել, to take wing or flight, to wing one's flight, to soar on high;
ի թռիչս, flying, on the wing, as it flew hy, in the air.
Զթռիչսն (ագռաւու), եւ զձայնսն, յորժամ կոչիցէ, խտրելով. (Փիլ. լին.։)
bird, fowl;
— բնութիւն, the winged tribe;
flying, volatile;
—ք, the feathered songsters, the singing birds;
— օձ, winged serpent or dragon;
— բան, word or expression slipped by chance;
— արագութեամբ հասանել, to arrive like lightning;
to fly as swift as a bird.
Յամենայն հաւուց թռչնոց. (Ծն. ՟Զ. 20։)
vibrating;
oscillating;
trembling;
that shudders, quakes;
— ձայն, thrilling voice.
to bake or burn (bricks or earthen vessels).
Եկա՛յք արկցուք աղիւս, եւ թրծեսցուք զայն հրով. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 3։)
to bathe, to wet, to moisten;
to drench, to soak;
to macerate.
Յամպոցն անձրեւք ի վերայ, եւ կամ առուոցն ի վերայ հոսման թրջիցէ զայն, որ ընդ նովաւն կան. (Նիւս. կազմ.։)
Չամաչե՞ս չթրջի՞ս այնպիսի իրօք հպարտանալ. ամօթով թաթղուիլ կամ քրտնիլ. յն. լոկ, ամաչել. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
gathering manure.
κοπρώνυμος, καβαλλήνος Որ ժողովէ եւ կամ տայ ժողովել զթրիք, կամ զաղբ անասնոց. իբր թարգմանութիւն յն. ձայնիցս՝ գօբրօ՛նիմօս, եւ գավալլինօս. որ են թրքանուն, թրքաբաշխ, եւ ձիական կամ գրաստական.
cf. Թքանեմ.
Թքեսցո՛ւք ընկեսցո՛ւք եւ զայն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to shake, to jolt, to move violently;
to heat down;
to throw down, to overturn;
to drive away, to repel, to remove;
to wink;
— զփոշի, to shake off the dust;
— զանկողին, to make or shake up the bed;
— զքուն, to shake off sleep;
— զլուծ, to throw or shake off the yoke;
— զքաղաքն, to shake, to tremble;
to destroy, to ruin;
— զսուր, to brandish a sword;
յական —, in the twinkling of an eye.
Ի բաց թօթափել այսուհետեւ զամենայն չարութիւն. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 1։)
Վասն որոյ մեք թօթափիմք յամենայն ընչից մերոց. (Եփր. եբր.։)
Մինչեւ յախտէն յայնմանէ թօթափեսջիք. (Ոսկ. յղ. պոռնկ.։)
Թօթափեաց Աստուած զքաղաքս ամենայն, եւ ապարանք կործանեցան. (Ոսկ. գծ.։)
quake, shock;
— սրտի, palpitation;
— ական, wink of the eye.
τυναγμός, ἑκτυναγμός, ἑντυναγμός concessio, excussio Թօթափելն եւ իլն, ըստ ամենայն առման.
to be unskilful or inexpert;
to leave off a habit, to break a custom.
Ոչ թողուցուցանէ դրժօղ դատարկութեամբն խամանալ զիւրսն։ անվարժիցն եւ խամացելոց լսելեաց դժնդակալուր սրայն է պատմութիւն. (Պիտ.։)
ignorance, want of skill, or practice.
Զի մի՛ երբէք ի դրժօղն խամութենէն ի վերայ հասցէ պարտութենէն վտանգ։ Կորուստանեն զբնական ունակութիւնս արագութեան վասն ընտելակաց խամութեանն։ Ամենայն ինչ բնական ստածումն կրթութեամբ աճէ, եւ խամութեամբ խամրանայ. (Պիտ.։)
to fade, to wither, to dry, to shrink, to waste away, to languish, to grow weak, to be stunted;
to spoil, to tarnish.
Փոքր ինչ ժամանակ առոգացաւ, եւ դարձեալ խամրացեալ մեռանին ամենայն բոյոք։ Խամրացան ծաղիկք առաքինութեան իմոյ. (Անան. զղջ.։)
Աշխարհածուփ հոգօք խամրացելոյ մտաց. (Շ. ամենայն չար.։)
cf. Խամրանամ.
Արեւըն խեթիւառ նախնին հայի (ադամ), առժամանն այնպէս երեւելի յաճմունս բարւոյհամակեալ՝ ներկեալ խամրէին. (Փարպ.։)
sting;
point;
prick;
—ք, cf. Խայթուած.
Շրջեալ ցանկութեանցն՝ մտանէ այնուհետեւ դառն խայթոց մտացութեանցն. այսինքն խիղճ մտաց. (Շ. յկ. ՟Թ։)
to begin to ripen, to ripen, to grow ripe (grapes).
տունն դանիէլի եւ անանիանցն խայծեցին ի նոսա առաքինութեամբ։ Այս պտուղքս ասէ, որք խայծեցին իմէջ ձեր ժողովրդեանդ ողկուզից։ Հայր ետ մեզ զմիածինն զծոցոյն իւրոյ զծաղիկն, եւ ի խայծելն նորա ի խաչին՝ փրկեցաք։ Ամենայն պտուղք առաքինութեան յայն սուրբ մարմինն ծաղկեալ խայծեցան. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Խայծեմ.
տունն դանիէլի եւ անանիանցն խայծեցին ի նոսա առաքինութեամբ։ Այս պտուղքս ասէ, որք խայծեցին իմէջ ձեր ժողովրդեանդ ողկուզից։ Հայր ետ մեզ զմիածինն զծոցոյն իւրոյ զծաղիկն, եւ ի խայծելն նորա ի խաչին՝ փրկեցաք։ Ամենայն պտուղք առաքինութեան յայն սուրբ մարմինն ծաղկեալ խայծեցան. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Խայտ.
Որպէս յամենայն ախտէ գոլ խայտաբղէտք. (Բրս. արբեց.։)
odd medly of colours, motley.
Ձգել ի բաց զամնայն խայտաբղետութիւն. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Զ։)
speckled, spotted;
dapple, motley, sorrel, roan, piebald;
կիճ —, serpentine marble.
Ամենայն խայտախարիք. (Շ. բարձր.։)
Ամենայն խայտախարիք. (Շ. բարձր.։)
mild, pleasing, sweet looking.
Հայկ գեղապատշաճ եւ անձնեայ, քաջագանգուր, խայտակն։ Խոհեմ սակայն քաջագանգուրն եւ խայտակն. (Խոր. ՟Ա. 9. 10։)
cf. Խայտախարիւ.
Ամենայն ոչխար որ ... Խայտապիսակ իցէ, այն յակոբու եղիցի. (Եփր. աւետար.։)
cf. Խայտառակութիւն.
Տեսանես զմարդ ի խայտառականս, եւ չհամարիցի՞ս զայն անձին ի քարուականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
shame, opprobrium, disgrace, ignominy, infamy, turpitude, dishonour;
the private parts.
Առակ խայտառակութեան յետնոց թողեալ։ Մահու խայտառակութեան դատեսցուք զնա։ Ծածկեցի զխայտառակութիւն քո։ Տեսիցեն զամենայն խայտառակութիւնս քո. Տեսցեն զամենայն խայտառակութիւնս քո։ Խայտառակութիւ արար յիսրայէլի՝ մտանելով առ դուստրն յակոբայ։ Արուք ընդ արուծ զխայտառակութիւն գործէին. եւ այլն։
dish, platter, tray;
basket, hamper;
crumbs;
raspings;
filings, chips;
*inn, hostelry.
Երիս խանս նաշհւոյ ունէի ի գլուխ իմում։ Ի վերնում խանին։ Ուտէն ի խանէ անտի։ Դիցես ի վերայ խանին մերոյ, եւ մատուսցես զայն խանիւն։ Պան մի բաղարջ ի խանէն։ Զմիսն եդ ի վերայ խանի. (Ծն.։ Ել.։ Թուոց.։ Դտ.։)
to disorder, to disturb, to confuse, to confound, to disconcert, to put out of countenance;
to spoil, to mar, to break, to destroy;
to corrupt, to ruin;
— զառողջութիւն, to ruin the health.
Ո՞վ են այն՝ որ կարօղ իցէ զարդարել, զոր աստուածն խանգարիցէ (կամ զոր աստուած եղիցէ զնա). (Ժղ. ՟Է. 14։)
Է՛ջ եւ խանգարեա զթատրոն սատանայի։ Որք զամենայն տիեզերս ասէ խանգարեցին, եւ այսր աւասիկ նմին իրի եկեալ են. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 8։)
tender, compassionate, full of tenderness, affectionate, loving, warmly attached, dotingly fond;
affecting, moving, touching, piteous;
tenderly, affectionately, lovingly;
— սիրել, to love dearly, to be passionately fond of;
— սէր, tender love, fondness.
Միայն խանձակաթ առ սա հպեսցիս. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Խանդակաթ.
Բաղձայր խանդաղակաթ սիրով ի նորայն միանալ լոյս. (Խոր. հռիփս.։)