cf. Յանկ.
· Calfa
Այլ նորա աղօթքն յանկ ելանէին, վասն զի փութայր վաղվաղակի ելանել յաշխարհէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Եւ զայս ոչ վայրապար ինչ ասացի, այլ՝ այնր յանկ անկանէ, եթէ բազկաւ իւրով ժողովեսցէ զգառինս. (Ոսկ. ես.։)
in a proper manner, seasonably, becomingly, befittingly.
· Calfa
Սատանայ յանգագոյն է ի ձեզ հայրութեամբ՝ քան Աբրահամ. (Նանայ.։)
rhymed;
accomplished, finished, ended.
· Calfa
Յաշխարհի ոչ ոք զծայրանալն եգիտ յանգական հասմամբ. (Մագ. խ.։)
cf. Յանգ.
· Calfa
ՅԱՆԳԱՒՈՐ ՅԱՆԿԱՒՈՐ. իբր Յա՛նգ կամ յա՛նկ, ա. Պատկանաւոր. յարմար. ընտանի. հակամիտեալ. եւ Յանգական. ծայրացեալ. հասեալ.
Որք գաւազանաւ են յանգաւորք. (ծայրագոյն վարդապետք) (Երզն. քեր.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
· Calfa
Հօրն միտք ի նա յանկէին քան զեղբայրն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
well-worked or made.
· Calfa
Ցծայրս անթերի տաշեալ կամ անկուածոյ նման տաշեալ. Նկարակերտ յանգուածատաշեալ կարմրերփեան փայտիւք. (Նար. խչ.։)
audacity, boldness, rashness, temerity, hardihood;
impudence, sauciness, insolence, arrogance, presumption;
licence, too great liberty;
frolic, youthful pranks;
յանդգնութեամբ, cf. Յանդգնաբար.
· Calfa
Յանդգնութեամբ հասեալ էք ի վերայ իմ։ Այր ամպարիշտ յանդգնութեամբ հարկանի ի դիմի։ Յանդգնութիւն նորա խորտակեցաւ։ Առիւծացաւ, որսայր յանդգնութեամբ իւրով։ Արկեր փառս լանջաց նորա (ձիոյ) զյանդգնութիւն։ Դու ինքնին գիտես զյանդգնութիւն ժողովրդեանդ։ Զյանդգնութիւն իւր պահեաց ի հակառակութիւն։ Բարկացաւ տէր Ոզայ, եւ եհար զնա անդ Աստուած վասն յանդգնութեանն.եւ այլն։
present, assisting, in the presence of;
assistant.
· Calfa
Նաբուզարդան դահճապետ յանդիմանակաց արքային Բաբելոնի։ Հինգ այր ի յանդիմանակացաց արքայի. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 8. 19։)
Մի՛ պակասեսցէ այր՝ յանդիմանակաց (կամ յանդիման կալ) առաջի իմ զամենայն աւուրս երկրիդ. (Երեմ. ՟Լ՟Ե. 19։)
to reprehend, to reprimand, to blame, to reproach, to cast in one's teeth, to chide, to rebuke sharply, to revile, to rate, to scold;
to present, to represent, to show, to demonstrate, to discover, disclose or unveil;
to prove, to convince.
· Calfa
Դի՛ր առաջի եղբարցս իմոց եւ եղբարցս քոց, եւ յանդիմանեսցեն ի մէջ մեր երկոցունց։ Յանդիմանութեամբ յանդիմանեսցես զընկեր քո, եւ մի՛ ընդունիցիս վասն նորա զմեղս։ Յանկարծ գայր միջնորդ, եւ յանդիմանէր եւ լսէր ի մէջ երկոցունց։ Մի թէ յանդիմանիցէ՞ զԱստուած, եւ տայցէ նմա պատասխանի։ Դատաստան է Տեառն ընդ ժողովրդեան իւրում, եւ ընդ Իսրայէլի յանդիմանեսցի։ Յանդիմանեցայց առաջի նորա, եւ այլն։
Զտոհմն՝ զոր յանդիմանեսցէ տէր։ Տուն՝ զոր յանդիմանեսցէ տէր։ Եւ որ յանդիմանեսցի ի նզովսն, այրեսցի։ Յանդիմանեցաւ ցեղն Յուդայի։ Յանդիմանեցաւ աքար. (Յես. ՟Է. 14 = 18։)
Առընկալաւ զնա փառաւորութեամբ. եւ յանդիմանեաց զնա ամենայն բարեկամացն իւրոց։ Յանդիմանեաց նմա զԳորգի սպարապետ զայր քաջ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 43։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 9։)
faultfinder, censurer, admonisher;
discover;
demonstrative.
· Calfa
Լա՛ւ է այր յանդիմանիչ քան զայր խստապարանոց. այր յանդիմանիչ զայն կոչէ, որ զիւր յանցանսն ոչ թաքուցանէ, այլ պարզմտութեամբ յանդիմանէ, եւ զղջացեալ՝ ներումն խնդրէ. (Լմբ. առակ.։)
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
· Calfa
Յանդուգն եւ անճոռնի զօրութեամբ ամբոխին որպէս յորձան ինչ սաստիկ ընդ զառ ի վայր հեղեալ. (Խոր. ՟Ա. 10։)
sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.
· Calfa
ἑξαίφνης, αἱφνιδίως, ἅφνω repente, subito, improvise, -so;
illico, protinus, cominus . որ եւ ՅԱՆԿԱՐԾԱԿԻ. Իբր Անկարծ. անկարծելի օրինակաւ, եւ յանկարծելի ժամու. իսկոյն. իսկ եւ իսկ. յանակնկալ պահու. յանպատրաստից. ի մի վայրկեան ժամանակի. անգուման.
Յանկարծ երթայր տէրդ իմ առաջի մարգարէին Աստուծոյ. (՟Դ. Թագ. ՟Ե. 3։)
happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.
· Calfa
Վիճակն՝ յանկարծադէպ իրաց է, եւ ոչ կամաց կամ առաքինութեան։ Ապա յանկարծադէպ իմն են չարիքն եկեալք հասեալք ի վերայ։ Յայտնի լինիցի, եթէ յԱստուծո՞յ իցեն հարուածքն, եւ եթէ ինքեանք ինչ յանկարծադէպք։ Ոչ վայրապար կամ յանկարծադէպ ինչ իրք գործէին, այլ ըստ աստուածեղէն իմն առաջնորդութեան. (Ոսկ. եփես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 8։)
happening suddenly or unexpectedly;
momentaneous, of short duration.
· Calfa
Յանկարծ ի դոյզն վայրկենի ծնեալ, ի վեր երեւեալ. սուղ եւ վայրկենական.
to be passionate, hasty, irascible.
· Calfa
ՅԱՆԿԱՐԾԱՑԱՍՈՒՄՆ ԼԻՆԵԼ. ἁκροχολέω excandesco ira. Յանկարծ բերիլ ի ցասումն. ստէպ զայրանալ.
to take care of, to pay attention to, to be careful of;
to provide for, to protect, to treat with much care;
to manage, to administer;
to expedite.
· Calfa
Որպէս հայր գթած զորդիսն յանձանձիցէ. (Արշ.։)
careful person, provider, protector, manager, director.
· Calfa
Մի թէ որդիք ո՞չ իցեն Իսրայէլի, կամ յանձանձիչ չիցէ՞ նոցա. իմա՛ հոգացօղ հայրաբար, կամ ըստ այլոց՝ ընդունօղ ժառանգութեան, ժառանգ։
Հաւատայր, զի Աստուած յանձանձիչ լինելոց էր մանկանն. (Կիւրղ. ծն.։)
fault;
sin.
· Calfa
Եւ պարգեւա՛ զըղջումն անձին՝ եւ թողութիւն անցեալ յանցին։ Արդ եթէ նա վասըն յանցին՝ տուժիւք պատժեալ յօրինակին։ Ի հարցանելն ըզքեզ (կամ ընդ քեզ) վիմին՝ քանից թողուլ եղբօրն յանցին։ Այլ լե՛ր քաւիչ իմոյ յանցին, որպպէս նոցա յանյոյս վայրին։ Իւրաքանչիւր ոք զարժանին՝ առցեն ի քէն չափով յանցին. (Յիսուս որդի.։)
to commit a fault, error or crime;
to transgress, to trespass, to sin;
to fall in error, to fail, to do amiss, to stumble, to go astray;
to abuse, to offend, to give offence, to wrong, to injure;
cf. Թեթեւ.
· Calfa
Իսկ եղբայրն յանցեաւ ղամանսն. այսինքն շփոթեաց եւ սխալեաց. (Վրք. հց. ՟Ե։)
faulty, guilty, delinquent, culpable, criminal;
— օրինաց, transgressor, violator, criminal, delinquent;
— զանձն դաւանել, խոստովանել, to confess one's fault, to plead guilty.
· Calfa
Յանցաւոր եղէց առ հայր իմ զամենայն աւուրս։ Յանցաւոր գտանիցիք առաջի Տեառն։ Զյանցաւորս առ սակաւ սակաւ յանդիմանես։ Յանցաւոր օրինաց.եւ այլն։
Բնակեցոյց զԱդամ յանդիման դրախտին, որպէս զյանցաւորսն հանեն յեկեղեցւոյն ի ժամ պատարագին, զի լայցեն զմեղս իւրեանց. (Մխ. այրիվան։)
cf. Յանցանք.
· Calfa
Ընդ դուզնաքեայ յանցմանն այնչափ ի զայրացումն գալ. (Պիտ.։)
sharpened, whetted;
pointed, sharp;
սուսեր —, trenchant sword.
· Calfa
ὁξύς acutus. Սրեալ իբր յեսանաւ, սայրասուր.
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
· Calfa
Ունկն դնէր առ դրան խորանին, քանզի յետոյ նորա կայր. (Ծն. ՟Ժ՟Ը. 10։)
Որք զյետոյսն մոռացեալ են, եւ ի հայրենի տանէն ի բաց գնացեալ ըստ աստուածային սիրոյն ցանկութեան. (Լմբ. յայտն.։)
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
· Calfa
Ի հայրենի օրինացն յետս կալ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ընկեցեալ յետս զմարմնական պատիւն՝ զհետ ընթանայր երկնաւորին. (Խոր. ՟Գ. 47։)
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
· Calfa
Զամենայն ոգի ջանայր յերիւրել հասուցանել ի գիտութիւն ճշմարտութեան. (Ագաթ.։)
Եւ այսպէս դիպեալ գիւտի նշանագրացն՝ ձեռն ի գործ արկանէր երանելին Մաշթոց, յերիւրելով զնա Սուրբ հայրապետին հայոց Սահակայ. (Փարպ.։)
to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
· Calfa
Զյերկուանալն հայրապետութեանն (յԱբրահամ եւ ի Յովհան) խոտեցին տեարքն Սիւնեաց, եւ ոչ հաւանեցան ընդ մի ոք յերկուցն. (Սանահն.։)
out of one's senses, foolish, senseless, mad, crazy, silly;
ծայրագոյն —, an arch-fool, an out-fool and out fool.
· Calfa
lost foolishly or imprudently.
· Calfa
Որ իբրեւ քուն ընդ արթունս եղեալ՝ յիմարակորոյսք անմտեալք՝ ընդ վայր թօթափեցան. (Ագաթ.։)
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
· Calfa
Մարտիրոսն Քրիստոսի արդաղիոն՝ կատակող էր, եւ յիմարանայր առաջի Մաքսիմիանոսի. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
to put one in mind of, to remind, to recall to the memory of, to recollect, to remember, to bring to mind;
to admonish, to warn.
· Calfa
Այլոցն անկ է յիշեցուցանել զնա (այսինքն զգուշացուցանել)։ Պա՛րտ է զառաջնորդն յիշեցուցանել (այսինքն՝ իլ) յաւագաց եղբայրութենէն, եթէ երբէք սխալեաց. (Բրս. հց.։)
mention, commemoration, memory, remembrance.
· Calfa
Որ սուրբ են սրտիւք. եւ մաքուր մտօք, եւ զյիշմանցն Աստուծոյ միշտ կախեալկան։ Ո՞ր որդի է՝ որ ոչ պատուէր զհայրն իւր, եւ ոչ ցանկ կախի զյիշմանց նորա, որպէս տղայքն զմարցն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ. ՟Ե։)
to send to, to forward, to despatch;
— զումեքէ, to send for, to send to search after.
· Calfa
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
· Calfa
Լինէր ինձ մայրն իմ գերեզման, եւ արգանդ յղութեան յաւիտենից։ Յերկանց եւ յղութեանց։ Ետ նմա Տէր յղութիւն, եւ ծնաւ որդի. (Երեմ. ՟Ի. 17։ Ովս. ՟Թ. 13։ Հռութ. ՟Դ. 13։)
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
· Calfa
Յոքնակի եւ բազմարծաթ շահիւք փարթամանայր. (Պիտ.։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
· Calfa
Արիստոտէլի կրթութեամբքն յոլովագոյն էր հրահանգեալ։ Յոլովագոյն զդժնդակն հասեալ կալաւ վայրս. (Պիտ.։)
fecund, fertile, fruitful;
հայր — ազգատոհմի, father of a numerous family;
— աւագ արամբք, fruitful in great men.
· Calfa
cf. Խրոխտ.
· Calfa
ՅՈԽՈՐՏ. մ. ՅՈԽՈՐՏԱԲԱՐ Յանդգնաբար. անխորհրդաբար. աներկիւղ համարձակութեամբ. յահուր. յահըռնաբար. վայրապար.
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
· Calfa
Չէ՛ պարտ վայրապար յողալ եւ պշնուլ աւելի։ Ընդ օտար գեղ կնոջ պշուցեալ յողայցես։ Արծաթասէրն իբրեւ զդժոխս՝ զբոլորս կլանէ, հասարակաց թշնամի է, սահեալ յողայ զամենայն ազգաւ մարդկան։ Քանդակս ի նկար կօշկացն հանդերձեալ յողայցէ։ Անմտաց եւ իգացեալ ոգւոյ են իրքն. յողալեաց եւ զրաջանից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 3. 24։)
Զորովք ամենեքումբք (զգայարանօք) յողալով իմաստունն, յանկարծօրէն սպաս արարեալ՝ անկաւ ի վերայ։ Ո՛չ, որպէս ոմանք, զյաջողական բարեօքն յողայր։ Այն՝ որ առ դրօքն յողայ՝ մահ։ Յողայցէ մինդ (ի զգայութեանց) միւսոյն. փոխանակ արբանեակք եղեալք միմեանց։ (Փիլ.։)
Լկտի խեղկատակութեամբ յողացաւ գերել զմիտս կնոջն։ Անագորոյն բարուք յապականութիւն համատոհմիցս յողացաւ։ Աղաւնիք հանդերձ ծննդովք յանդիման ստացողին յողան։ Դարանակալ քինու ինձ սպասելով յողայր աւերել (կամ յողանայր աւարել) զգեղեցկայարմար յօրինուածս. (Պիտ.։)
too, very, more, much, considerably, very much, a great deal;
— —, more and more, extremely, exorbitantly, excessively, exceedingly.
· Calfa
Սաստկանայր ջուրն յոյժ յոյժ ի վերայ երկրի։ Մեծացաւ այրն յոյժ յոյժ. (Ծն. ՟Է. 19։ ՟Լ. 43։)
slow, tardy, slothful, lazy;
cowardly.
· Calfa
Եգղոմ էր այր յոյլ յոյժ. (Դտ. ՟Գ. 17։)
s. adj. Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
· Calfa
Թարգմանել Գիրս ի յոյն լեզուոյն ի հայ բարբառ։ Տէր Գիւտ՝ այր լի գիտութեամբ հայովս, եւ առաւելեալ յունիւն. (Փարպ.։)
hoopoo, pewet, lapwing, plover.
· Calfa
Յոպոպ արդարախոհութեամբ զծերացեալ հայր կերակրէ. (Մխ. առակ. (որ ըստ այլոց է յատկութիւն ճայի կամ արագլի)։)
cf. Յոռեցուցանեմ.
· Calfa
որ եւ ՅՈՌԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Յոռի կացուցանել, կամ ցուցանել. տալ յոռի եւ անպիտան լինել, եւ ընդ վայր հարկանել.
very hot, burning, stifling, suffocating.
· Calfa
Յամառնային հիւղական յորդաբորբ ջերմութենէն կիզեալք այրէին. (Յհ. կթ.։)
full of light, very luminous, shining.
· Calfa
Որպէս զարուսեակն յորդալոյս ծայրափայլ աստուածաբանութեամբն պայծառացեալ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
cf. Յորդաբուղխ.
· Calfa
Քրտնեալ թորէր յորդահոսակ առուս։ Յորդանան յորդահոսակ սահանօքն սանձակոծեալ դիզանիւր. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նանայ.։)
cf. Յորդաբուղխ;
—հոսանք or —հոսք, flood or overflow of waters, torrent.
· Calfa
Քրտնեալ թորէր յորդահոսակ առուս։ Յորդանան յորդահոսակ սահանօքն սանձակոծեալ դիզանիւր. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նանայ.։)
to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.
· Calfa
ՅՈՐԴԵՄ, եցի. չ. ՅՈՐԴԻՄ եցայ. ձ. ῤέω fluo ἑκρέω effluo πλεονάζω, ἑξυβρίζω abundo, redundo, extra alveum erumpo φέρομαι, σύρομαι feror, trahor κλύομαι, κυλέομαι, διέρχομαι inundor, volvor, procurro եւ այլն. Յորդութեամբ խաղալ. հոսել իբրեւ ընդ ուրդս, կամ որպէս զյորձանս. որպէս առու վտականալ. առատանալ. զեղուլ. ծաւալել. աճել՝ զայրանալ (ջուրց). բազմանալ. առաւելուլ. բղխել. սորել. ծորիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ) առատ վազել.
exhorted, encouraged;
prompt, ardent, diligent, eager, desirous;
copious, abundant;
andante;
exhortation;
— սրտիւ, կամաւորութեամբ, heartily, willingly, gladly;
— փութով, diligently, eagerly, promptly, readily;
— լինել, to exhort, to incite, to induce;
— երգել, to sing andante;
առ ի — վաստակոց, to inspire with the taste for labour, to incite to work.
· Calfa
Մայրն Մարիամ հառաչմամբ յորդոր, կայր գրկապատեալ ոտիցն ահաւոր։ Ցնծայր յորդոր գետն Յորդանան. (Գանձ.։)
Զերդ մայր որդւովք բերկրեալ յորդոր. (Շ. եդես.։)
cf. Յորդորիչ.
· Calfa
ԶՍիմէոն եւ զԱննա՝ յորդորականս ծերոց եւ այրեաց. (Բրս. ղկ.։)