soothsayer, conjurer;
sorceress;
այս —, spirit of divination, Pythoness.
ԱՅՍ ՀԱՐՑՈՒԿ, կամ ՀԱՐՑՈՒԿ ԴԵՒ. πνεῦμα Πύθωνος spiritus Apollinis. Դեւ պատգամախօս հանդիսացեալ ի պիւթոն կամ ի դեղփիս քաղաքի յանուն ապողոնի, կամ պիւթոն վիշապի սպանելոյ յապողոնէ. ըստ յն. կոչեցեալ ոգի պիւթոնի, կամ վիթովնիա. (իսկ յն. πυνθάνομαι է հարցանել. ուստի ի մեզ բառդ Հարցուկ։)
bread-making;
baker's trade.
Ոչ պատրաստելով հաց ըստ յարմարագոյն հացարարութեան օրինակին. (Նիւս. երգ.։)
ash-tree;
հացեաց դրախտ, ash-grove;
— ծառոյ սերմն, cf. Ճնճղկալեզու.
μελία bumelia, fraxinus. Ծառ վայրի անպտուղ՝ մանրատերեւ ըստ ուռւոյ. ... ի ստուերէ նորին խորշի օձ, վասն որոյ եւ Օձատանջ ասի. (ուստի հացի՝ է լծ. ընդ Օձի։) Գաղիան.։ (ուր յն. դնի սփեմգամոս. թերեւս որպէս օֆիօ՛տամոս. իբր օձատանջ։)
roll, small loaf;
morsel of bread.
Վասն օր ըստ օրէն հացկան։ Զհացիկն միայն եւ զջուր։ Ոսն հացիկ եւ աղիկ եւ այլն։ (Ոսկ.մ. ՟Ա. 19։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
anise, dill;
fenugreek.
կամ ըստ Բժշկարանի.
այն է ըստ Մենինսքեայ, հուլպէթ, պօյ թօխմի, ... որպէս յն. լտ. τῆλις, βούκερος foenum graecum.
pelican;
onocrotalus.
Չղջիկանք եւ բու եւ հաւալուսն. (Վեցօր. ը՝. (ըստ այսմ լինի իբ Հաւ անլոյս, կամ լուսն ունօղ յաչս. որպէս ռմկ. հաւկուր )։)
commencement, rise, origin;
author.
Հաւ, ըստ որում Սկիզբն. սկզբնապատճառ. առաջնորդ. գտակ. հեղինակ. (լծ. հյ. աւագ եւ յն. ա՛ւքսօն. լտ. ա՛ւթօր ). իսկ ՀԱՒԱԿ ԼԻՆԵԼ՝ տե՛ս եւ ՀԱՒԵԼ.
persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.
Հաւանական լսելութիւն ըստ իւրոցն քաջահաճոյ կամաց. (Պիտ.։)
Հաւանական բանիւք խաբեալ որպէս զմանուկ անմիտ։ Գրէ ըստ իւրում իմաստութեանն թուղթս հաւանականս. (Ճ. ՟Ա.։)
probably, likely.
Հրաժարականաբար պատմութեամբ զօրինացն ասէ, ոչ էք մատուցեալ ... հրամայելով եւ հաւանականաբար պատմութեամբ ըստ եկեղեցւոյ ասէ, մատուցեալ էք ի սիոն լեառն. (Ճ. ՟Գ.։)
madge-owlet, brown or grey owl.
ՀԱՒԱՊԱՏԻՐ νυκτικόραξ corvus nocturnus. գրի եւ ՀԱՒՊԱՏԻՐ. Գիշերաբու. ազգ բուոյ, որ ըստ յունաց գիշերային ագռաւ ասի. որպէս պատրանօք որսօղ հաւ կամ հաւուց. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 17։ (որ ի գիրս Օրին. ՟Ժ՟Դ. 16։ եւ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 20. թարգմանի ի մեզ Ագռաւ. եւ ի Սաղ. ՟Ճ՟Ա. 7. Բու։))
equal, like, same, conformable;
straight, plain, even, level;
equal, companion;
pendant, fellow;
—, առ —, equally, alike, likewise, conformably, in the like manner;
— թղթոյն, copy, duplicate;
— գտանիլ, լինել, to equal, to match, to be on a par or level with;
to rank, to be at par;
— հրամանին առնուլ զկատարումն, to be executed according to orders or command;
զանձն — առնէր աստուծոյ, he made himself equal with God;
զօրութիւն եւ դաւ — են առաջն նորա, force or stratagem are the same to him.
Ամենայն որ ինչ ըստ աստուածութեանն է, հաւասար է սուրբ երրորդութեանն (այսինքն հասարակ է երից անձանց). (Գէ. ես.։)
ՀԱՒԱՍԱՐ. նխ. ἵσον aequale, aeque. Հանգէտ. հանգոյն. նման. ըստ չափոյ. յար եւ նման. ըստ. ոչինչ ընդհատ. զոյգ ընդ.
equally distributing.
equally acting.
companion, fellow, comrade, mate, partner.
Զհաւասարակից մարդկութեանս մերոյ յանձն իւր առեալ զչարչարանս. ըստ յն. պիտի հաւասարակիր, կամ նմանակիր։
cf. Հաւասարակողմեան.
cf. Հաւասարակողմեան.
of equal measure, just, equal.
this, that, be, self, the same;
զսոյն հետայն, cf. Այսուհետեւ, cf. Յայսմ հետէ;
զ— հետայն, afterwards, soon, shortly, directly;
ի —, immediately;
սմին իրի or վասն, for this reason.
ԶՍՈՅՆ ՀԵՏԱՅՆ. ա.մ. ἐξῆς, τὰ ἐξῆς deinceps, ex ordine, quae sequuntur. Այսուհետեւ. յայսմ ետէ. ըստ սմանէ. յառաջիկայս. չառաջիկայ. հետագայ. մոտաւոր. ի մօտոյ. կարգաւ. Զսոյն հետայն է ասել։ Զսոյն հետայն սահմանեսցուք։ Զսոյնս հետայն ճառելով։ Գտցէ զսոյն հետայն մերձ. (Նիւս. բն. ՟Բ։ Դիոն. ածայ.։ Մաքս. ի դիոն.։)
thus, in this way, in like manner, equally, so.
Այսպէս. ըստ սմին օրինակի. սոյնօրինակ. նմանապէս. ասանկ.
so, thus, conformably.
Սոյնպէս. ըստ այսմ օրինակի. եւ Այսպիսի.
cf. Արջնդեղ.
Հոռոմ սոնիճ. ըստ Գաղիան. որպէս յն. մելանթիօն.
pistachio-tree.
Ծառ եւ պտուղ նորա. ռմկ. սէնէվպիր. սէնէվիր, չամ ֆըստըղը, զամ ֆստըղը.
big, fat, plump;
molossus.
πυκνός densus. Ստուար. թաւ. գէր. յոյր. լի եւ ըստ տաղաչափից՝Եռավանկ բառ, որոյ ամենայն վանկքն են երկար.
simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
ՍՈՍԿ. ψιλός, -ον tenuis. ըստ քերականց՝ հակակայ թաւ ձայնի. Սուղ. նուրբ. բարակ. եւ նշան այնպիսի հագուդի.
ՍՈՍԿ. մ.շ. ἀπλῶς, ὠς ἕτυχεν simpliciter, utcumque. որ եւ ՍՈՍԿԱՊԷՍ. Միայն եւեթ. պարզապէս. վայրապար. ըստ դիպաց.
to lay aside, to leave off, to discard;
to give up, to abandon, to renounce, to deprive oneself of;
to be softened.
Սոսկ լինել ըստ քերականաց. եւ Մերկանալ թօթափել յանձնէ զաւելորդս.
horror, great fear, trembling, shuddering, terror, dread, dismay, fright, apprehension;
— հերաց, bristling up of the hair;
դողումն եւ — կալաւ զբանակն, a panic spread through the army;
— պատահեաց ինձ, I was seized with horror;
— ածել, բերել, to terrify, to strike with horror, to make one's hair stand on end.
Լինի երկիւղ ըստ սոսկման իմն (այսինքն դողման ցրտութեամբ), ջերմութեանն ամենայնի ընթացելոյ ի սիրտն. (Նիւս. բն.։)
to paste, to glue.
Նաւաց սոսնձմունք կազդուրեն, եւ արգելուն զջրահեղձմունք կազդուրեն, եւ արգելուն զջրահեղձ սուղումն. (Պիտ. ՟Կ՟Ա. ըստ Լեհ.։)
pasting;
tarring.
Նաւաց սոսնձմունք կազդուրեն, եւ արգելուն զջրահեղձմունք կազդուրեն, եւ արգելուն զջրահեղձ սուղումն. (Պիտ. ՟Կ՟Ա. ըստ Լեհ.։)
accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.
Դուք սովոր էք անցանել ըստ հրամանաւ թագաւորին ձեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
habitually, as usual, customarily, ordinarily, commonly, usually, mostly, generally.
συνηθῶς pro more, pro consuetudine. Սովորակի. ըստ հասարակ կամ միշտ սովորութեան. ստէպ.
usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.
Ոչ տայր ըստ սովորականին արագախաղացն լինել հոլովմամբ։ Զանբնական իւս՝ բնականս կացուցանէ, եւ զանսովորս՝ սովորականս. (Պիտ.։)
ՍՈՎՈՐԱԿԻ. ա. որպէս Սովորական՝ ըստ ՟ա. նշ.
ըստ սովորակի իւրեանց արիութեանն։ Սովորակի իմաստութեամբն։ Ըստ սովորակի հրահանգացն։ Զսովորակի զբան վարդապետութեան ի վար արկեալ. (Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։ Վրք. ոսկ.։ 1)
custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.
Ոչ չոգաւ ըստ սովորութեանն ընդ առաջ հմայիցն։ Ելին ըստ սովորութեանն իւրեանց։ Ժամանակաւ ձգեալ ամպարիշտ սովորութիւնն իբրեւ զօրէնս պահեցաւ։ Առնել նոցա ըստ սովորութեան օրինացն ի վերայ նորա։ Յելանել նոցա յերուսաղէմ ըստ սովորութեան տօնին։ Ի ձեր սովորութիւն, զի մզի ոք արձակեցից ձեզ ի զատկիս։ Մեք չունիմք այնպիսի սովորութիւն.եւ այլն։
Ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Ծով եւ գետք ճանապարհ հորդեցին առաջի նոցա ըստ ոչ սովորութեան։ ոչ էր սովորութիւն երբեք սրբոյս՝ բարւոյ ընդդէմ դառնալ. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
his, hers, its.
theirs;
of those.
Զսոցայցն առեալ տարացոյց։ Ի սոցայցն առեալ տարացոյց։ Ի սոցայցն զնոսա ստացուածոց զարդարեալ պայծառացոյց։ Խոցոտեն զիս յաղագս սոցայցն հոդք ոչ սակաւք։ Սապէս եւ ըստ սոսայքն որակք ասիցեալք. (Անյաղթ բարձր.։ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Արիստ. որակ.։)
submersion;
waning.
little;
brief, short, succinct, concise;
*dear, high-priced;
short;
"an Armenian note;
— ինչ, իմն or մի, a little, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի, cf. Սակաւ մի;
— ինչ յառաջ, some time before;
— ինչ կանխագոյն, a little before;
— ինչ զկնի, some time after;
յաւելից այլ եւս — ինչ, one word more;
ի — բանս, — բանիւ, in few words;
— իշխանութիւն, իշխանք, cf. Սակաւապետութիւն."
Է՛ զի սնոյ տէրն եւ սեղեխն ի միմեանց մեռանին. (Յճխ. ՟Ը. ըստ Լեհ.։)
little;
— մի, a little.
Է՛ զի սնոյ տէրն եւ սեղեխն ի միմեանց մեռանին. (Յճխ. ՟Ը. ըստ Լեհ.։)
bdellium;
cf. Ամեթոս;
cf. Կարկեհան.
ՍՈՒՏԱԿՆ կամ ՍՈՒՏԱԿ. ἅνθραξ carbunculus. որ եւ bdellium. ըստ եբր. պտօլախ. Քար պատուական. որ եւ կԱՐԿԵՀԱՆ. ԿԱՅԾ.
cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.
ՍՈՒՏԱԿԱՍՊԱՍ ԼԻՆԵԼ. Կցկցել բանս ստութեան ըստ սովորութեան սուտակասպաս արանց. սուտակասպասել.
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
holy, sacred;
pure, clean, exempt, spotless, stainless, immaculate;
divine, godly, innocent;
saint;
*patron;
holily;
—ն սրբոց, the Holy of Holies;
— առնել, to sanctify, to purify;
— առնել զաստուած, to glorify God;
— առնել զանձն, to offer, consecrate or devote oneself.
like a courier, very swiftly.
consumer.
φθαρτικός corruptor, destructor. Որ սպառէ. հալիչ մաշիչ. ծախիչ. կամ ըստ յն. ապականիչ.
threat, threatening tone.
Սպառնովն միայն վարելով. ընթերցի՛ր ըստ յն. սպառնալովն։
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
Եղիցի սպասաւորութիւն որդւոցն գեթսոնի ըստ ամենայն սպասաւորութեան իւրեանց։ Զամենայն գործ սպասաւորութեան մի՛ գործիցէք, կամ մի՛ առնիցէք։ Անօթ պիտանի կազմեաց ի սպասաւորութիւն կենաց. (Թուոց. ՟Դ. եւ ՟Ի՟Թ. ստէպ։ Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
Նոցա սպասիցէք, մինչեւ զարգանայցեն։ Նստէր եւ սպասէր ըստ սովորութեանն ճանապարհին որդւոյն իւրոյ։ Ամենեքեան քեզ սպասեն, եւ դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու։ Երանի ամենեցուն՝ ոյք սպասեն նմա։ Պատրաստ են, եւ սպասեն քում հրամանի.եւ այլն։
servant.
cf. ՍՊԱՍԵԱԿ ըստ ՟ա. նշ.
covered with honourable scars.
Որք սպեւուտք են, ցուցանեն զքաջութեանն իւրեանց նշանս. (Պիտ. ՟Զը. ըստ Լեհ.։)