cf. Թնդիւն.
· Calfa
Թնդմունք գազանացն։ Ի թնդմանց եւ յառաչս երեւութիցն։ Աչքն, երկիւղի հասելոյ կալելոյ, շարժմունս եւ թնդմունս անկարգս ընդունելով յինքն. (Պերիարմ.։ Սարգ.։ Փիլ.։)
unfortunate, unhappy, miserable, pitiable, poor, wretched, pitiful;
disastrous, calamitous.
· Calfa
Ո՛վ անձն իմ թշուառ։ Մարմնոյս թշուառի։ Թշուառ մարդկութեանս։ Ընդ իմում թշուառիս հոգա՛։ Եւ ի տո՛ւր շնչոյս թշուառի՝ առից զոգիդ քո բարի. եւ այլն. (Նար.։)
unfortunate, melancholy, miserable.
· Calfa
Թշուառականք են, որ ոչ զառաքինութեան փափագումն անապակ ընկալան։ Զմարմին զօրէն գերեզմանի կրելով՝ զթշուառական զոգիսն ի նմա թաղեցին. (Փիլ.։)
to let, to permit, to allow;
to commit, to abandon, to resign, to yield, to give up, to forsake, to cast off, to leave, to desert, to get rid of;
to deliver, to free, to pardon, to remit, to release, to acquit, to forego, to pass over, to tolerate;
to repudiate;
to renounce;
— ասել, to omit, to leave out, to pass over in silence;
— զմեղս, to pardon, to absolve, to remit;
to expiate;
— զիմն ի գլուխ ուրուք, to let one go one's own way;
ձայն —, to cry out;
— առնել, to permit, to allow;
— առ ժամանակ մի, to suspend;
— զոք ի մահուանէ, to free from death;
չ-, to refuse, to hinder, not to allow;
սիրտ իմ եթող զիս, my heart failed me;
ի բաց թողցուք զայս, let us leave that aside;
-, թողանիմ, ղայ, to be left, abandoned.
· Calfa
Զեղբայր մի ձեր աստ առ իս թողուցուք։ Թողի ի ձեռաց։ Թողից զայգի իմ, եւ մի՛ յատցի եւ մի՛ բրեսցի։ Եթող նշխար։ Թողից զպարարտութիւն իմ, կամ զքաղցրութիւն իմ։ Ոչ թողցէ զքեզ, եւ ոչ ընդ վայր հարկանիցէ։ Գուցէ թողեալ հօր մերոյ զէշսն՝ եւ զմէնջ հոգասցէ։ Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէ՛ք յերկրի։ Թողին զուխտն Աստուծոյ։ Թողցեն օտարաց զմեծութիւնս իւրեանց։ Մի՛ թողուր զիս Տէր Աստուած իմ։ Սիրտ իմ եթող զիս։ Իբրեւ կամեցաւ մտանել յամբոխն, ոչ թողին զնա աշակերտքն.եւ այլն։
Ի Տիտոսէ կայսերէ մաշեցան ի սուր սուսերի, թո՛ղ քան զորս ի պաշարմանն սովոյն. (Կիւրղ. ղկ.։)
grandson;
granddaughter, grandchild;
թոռունք or թոռանց թոռունք, descendants, children's children, progeny, race, lineage, family.
· Calfa
ἕκγονος, ἕγγονος nepos Զաւակ զաւակի. զարմ. սերունդ. թոռ, տղին տղան.
cf. Թորեցուցանեմ.
· Calfa
Մի՛ զկայծակունս բարկութեան հոսման հրեղինաց թորացուցաներ ի վերայ հրաբորբոք մարմնոյս. (Բենիկ.։)
va. vn. to distil;
to flow down, to drop;
to sweat;
— արութեանց մարմնոյ, to suffer gonorrhea.
· Calfa
numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
· Calfa
Թուական ամօք եկն ի կատարելութիւն (աճման ըստ մարմնոյ). (Մամբր.։)
opinion, judgment, mind, advice.
· Calfa
Որպիսի ինչ ունի յինքեան թուելութիւնս։ Թէպէտ եւ ո՛չ է ճշմարիտ այսպէս թուելութիւնս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
effeminate, delicate, feeble.
· Calfa
μαλακός (լծ. մեղկ. մէլէզ ). mollis, remissus, effeminatus. որ գրի եւ ԹՈՒՂԱՄՈՐԹ. Թոյլ մորթով, իբր Թուլամարմին, թուլամիտ. անարի. փափկակեաց. հեշտասէր. կնամարդի.
soft;
flabby;
mollusk.
· Calfa
μαλάκιος mollis Թուլամարմին. կակուղ. թոյլ.
Անուանեալ կոչին թուլատարր. քանզի ոչ պինտ մարմինս ունին, այլ թոյլ. (Վեցօր. ՟Է։)
to loosen, to relax, to slacken, to unbend, to untie;
to enfeeble, to enervate, to effeminate, to debilitate;
to let, to permit;
— զաղեղն, to unstring the bow;
— ի խնամոց, to neglect, to abandon;
առանց Աստուծոյ —նելոյ, without God's permission.
· Calfa
Անապակ (գինին) զմարմնոյ զօրութիւնսն թուղացուցանէ։ Զոգւոյն պնտութիւնս թուղացուցանելով. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)
Թուղացուցեալ մարմնոյն կրել զիւրսն։ Նոյնպէս եւ զարտօսրն իրաւացոյց, զբնական լինել ի մարմնի պատահումնն թուղացոյց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
bitter orange, Seville orange;
— խոտ, balm-mint;
ծառ թուրնջոյ, cf. Թրնջի.
· Calfa
Էին պտղաբերք ծառք բազում յոյժ, արմաւ եւ թուրինջ, նուռն եւ թութ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
lungs;
—ք ծովական, sea-nettles, medusa, rhizostoma, acale-phans.
· Calfa
գրի եւ ԹՈԳ, թոգք, πνεύμων pulmo Սպիտակուցն լերդի՝ բաց կարմիր, սպնգանման՝ հովահարիչ սրտի, եւ արծարծիչ շնչոյ.
to cause to fly;
to elevate, to raise, to exalt the mind;
— զթեւս, to spread out the wings.
· Calfa
Եմուտ առ մահ, թռոյց զմարմինս մարդկան ընդ երկինս. (Եփր. ծն.։)
Թեւածեալ թռուցար յանմարմին աշխարհի. (Եղիշ. միանձն.։)
to knead;
to amalgamate.
· Calfa
(արմատ Թրմելոյ եւ Թրջելոյ). φύρω, φυράω macero, subigo, commisceo Զանգանել զալիւր ընդ ջրոյ. շաղել. թանալ եւ ճմլել. շաղուել, ճմռել.
to wet, to soak, to steep;
to knead or mix with water;
to dilute.
· Calfa
Եբեր առաջի նորա թրմեալ հաց, եւ մատոյց նմա։ Թրմեաց արմաւենի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ի՟Զ։)
to bathe, to wet, to moisten;
to drench, to soak;
to macerate.
· Calfa
Թրջել զարմաւենին։ Թրջեսցես պաքսիմատս։ Թրջեցից եւ ես ինձ տերեւս հիւսելոյ։ Թրջեսցե՛ս եւ դու. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
vn. va. to spit;
to spit out;
to spit upon, to fling, to cast, to spout;
to vomit, to throw up;
to slight, to disdain, to contemn openly, to treat with scorn, to point one's finger at, to set at nought;
ընդ երեսս՝ յերեսս ուրուք —, to spit upon a person, in his face.
· Calfa
Ի բաց տայ թքանել (հողոյ եւ ջրոյ) զմարմինս զոր կորուսին. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
to shake, to jolt, to move violently;
to heat down;
to throw down, to overturn;
to drive away, to repel, to remove;
to wink;
— զփոշի, to shake off the dust;
— զանկողին, to make or shake up the bed;
— զքուն, to shake off sleep;
— զլուծ, to throw or shake off the yoke;
— զքաղաքն, to shake, to tremble;
to destroy, to ruin;
— զսուր, to brandish a sword;
յական —, in the twinkling of an eye.
· Calfa
Ախտքն դիւրաւ թօթափին ի մարմնոցն. (Կանոն.։)
orderly, regularly, suitably, methodically.
· Calfa
Հոգիդ քաջողջութեամբ առ ի յիւրն մեծութիւն բարձրացեալ, կարգաւորաբար մարմնոյս ունակութիւնք թառամին. (Բրս. հայեաց. յն. այնուհետեւ մնայ, կամ հետեւաբար։)
Կարգաւորապէս յետ հոգեկան պատհմանցն յիշէ եւ զմարմնոյս կենաց. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Կարգաւորաբար.
· Calfa
Հոգիդ քաջողջութեամբ առ ի յիւրն մեծութիւն բարձրացեալ, կարգաւորաբար մարմնոյս ունակութիւնք թառամին. (Բրս. հայեաց. յն. այնուհետեւ մնայ, կամ հետեւաբար։)
Կարգաւորապէս յետ հոգեկան պատհմանցն յիշէ եւ զմարմնոյս կենաց. (Լմբ. ժղ.։)
regularity, order, method;
arrangement regulation;
— հասարակաց աղօթից, office, divine service.
· Calfa
Կարգաւորութիւն տան, քաղաքի նախարարութեանց։ Կարգաւորութիւն բնական, ամուսնական, յարմարական, ուղիղ. (Սահմ. Խոր. ՟Բ. 65. Պիտ.։)
to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.
· Calfa
Կարգեցին եդին բանս գեղեցկայարմարս։ Բանիբուն համառօտութեամբ կարգեցին առաջի բռնաւորին բանս յաստուածաշունչ գրոց. (Արծր. ՟Գ. 5։)
possible;
— է, it is -;
չէ —, it is impossible, it cannot be.
· Calfa
δυνατός, -όν possibilis, -le. ... Որ ինչ կարէ լինել. հնարաւոր. զորմէ ճոխագոյն ի Պերիարմ. ՟Ի՟Դ. եւ ՟Ի՟Ե։
compassion, pity;
շարժել ի —, to move one's compassion, to excite pity.
· Calfa
Նշանակէ ցորեանն զկարեկցութիւն հարկաւորացն պիտոյից ըստ մարմնոյ աղքատաց. (Շ. մտթ.։)
to sew, to join or unite with thread;
— հարեւանցի, to tack, to baste.
· Calfa
Ոչ ամենայն կարելի զներհականսն կարէ (առնել). (Անյաղթ պերիարմ.։)
—իմն, յոյժ, քաջ, enough, sufficient;
a great deal, too much, to excess, to distraction, to the utmost, beyond all measure, excessively, unboundedly, supremely;
եւ — քաջ, եւ — իսկ քաջ, certainly, surely, to be sure, assuredly, undoubtedly;
— յոյժ ձանձբացուցիչ, excessively annoying, tiresome beyond description;
— քաջ սիրել, to love to distraction.
· Calfa
մարմինն ո՞չ է աստուած. այո՛ կարի քաջ. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
thought, believed, supposed, conjectured, imagined;
so called, so styled;
cf. Կարծեալ.
· Calfa
Զանյարմարն առ նա կարծեցեալ զսաղմոսին բարեբանութիւն։ Զկարծեցեալն մաքուր՝ իրաւամբք քննեալ դատիս. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Գ։)
to harden, to be or become hard, to grow hard or tough, to toughen, to indurate.
· Calfa
Կարծրանայ մարմինն ուժով. (Լմբ. սղ.։)
indissoluble.
· Calfa
Կարծրանիւթ վէմ, կամ մարմին. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
hardness, firmness, solidity;
asperity, roughness, inflexibility.
· Calfa
Ընդ յօժարութիւնեւ ընդ կարծրութիւն համբերութեամբն է զարմանալ։ Ոչ կարացին խախտել զկարծրութիւն հաստատուն հաւատոյ նորա։ Չարաբարոյ եւ ապառում կարծրութեամբ գոլով. (ՃՃ.։)
to make a noise;
to cackle, to prattle, to chatter, to babble;
to burst out laughing, to roar with laughter;
to roar with laughter;
— ջուրց, to murmur, to purl, to gurgle, to babble;
— թռչնոց, to warble, to twitter, to chirrup, to pip, to chirp;
— հաւուց, to cackle, to cluck;
to crow;
to gobble;
— ագռաւուց, to caw;
— գորտոց, to croak.
· Calfa
Նման լինելով խաղալկացն եւ հացկատակաց եւ որք ի ծիծաղելն այլայլեն զդէմս, եւ կարկաջեն անմտաբար. (Շ. ընդհ.։ (Իծիծաղելն)կարկաջել ձայնիւ, եւ եռալ մարմնով առանց հաճոյից՝ ոչ առն փորձի է նա. Բրս. հց.։)
to cause to murmur;
to make a crackling noise.
· Calfa
Զամենայն մարմինն սարսռացուցանելով՝ կարկաջեցուցանէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
to be presented, tendered, stretched out, to move, to bend or lean forward, to stand out, to project.
· Calfa
Որ թանձր է մտօք, եւ խոնարհ հայի ի վայր՝ կարկառեալ ոգւով առ հեշտութիւնս մարմնոյ. (Նիւս. կուս.։)
short, brief, succinct, concise, laconic;
in few words, shortly, succinctly, briefly, concisely, summarily, laconically;
— հատանել, —ս կտրել, to epitomize, to condense, to state briefly.
· Calfa
Այլ վասն իմոյ ախտալից մարմնոյս ասացից ձեզ կարճառօտս. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Կարճառօտ.
· Calfa
Այլ վասն իմոյ ախտալից մարմնոյս ասացից ձեզ կարճառօտս. (Եղիշ. ՟Ը։)
brevity, concision.
· Calfa
Կարճառօտութեան չափովքն, եւ յարմարական ասացուածովքն. (Պիտ.։)
near-sightedness or short-sightedness, myopy.
· Calfa
Տկարութիւն տեսութեան աչաց (մարմնոյ կամ հոգւոյ).
rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
· Calfa
ԿԱՐՃՆՈՎԻՆ կամ ԿԱՐՃՈՎԻՆ. Այս բառ Մաղ. ՟Կ՟Է. 22. դնի իբր Կարշնովին. Կաշիովին, կամ գագաթովին, այսինքն հանդերձ մորթով գլխոյն՝ յոր տնկեալ են արմատք հերաց.
Զգագաթն հերաց. Վասն որոյ Լմբ. իմանայ, կարճելով ի բաց. Վրդն, իմանայ զուղեղն, կամ կարշովին՝ իբր արմատով (Իսկ Հին բռ. դնէ կարճնով, ի. իբր Կաշի, շւոյ. գայիշ. եւ այլք այլազգ։)
robustness, sturdiness, strength, vigour.
· Calfa
Ի վերայ կորովութեանն եւս բանից զմարմնոյն տեսանէին գեղեցիկ հասակ զօրաւորագոյն կարշնեղութեամբ առ յընդդիմամարտիցն տալ պատերազմ. (Պիտ.։)
shoe-maker;
cobbler;
կրպակ —ի, -'s shop, workshop, cobblers stall.
· Calfa
Արուեստիւ կարուակ։ Սիմոն սոկրատական եւ կարուակ ելով՝ ճշմարիտ է. եւ բարի՝ դարձեալ ճշմարիտ. այլ ոչ եւս ճշմարիտ, սիմոն կարուակ բարի. (Անյաղթ սահմ. ՟Ժ՟Բ. եւ Անյաղթ պերիարմ. ՟Ի։)
boot & shoe-making, shoe-maker's calling.
· Calfa
Անխնամութիւն կարուակութեանն ոչ եւս ի բարի, այլ յոչ բարի զարուեստն մակացոյց. (Անյաղթ պերիարմ.։)
cf. Կարողութիւն.
· Calfa
Կարութիւն՝ է՛ որ բանաւոր, եւ է՛ որ անբան։ Խնդրէ ի վերայ անբանիցն, որ ըստ միում կարութեան ներգործեն. որպէս հուր անբան ելով՝ կարողութիւն ունի ջեռուցանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)