cartilaginous.
որ եւ ՆԵՐԴԱՊԱՏ. Պատեալ աճառովք՝ նեարդիւք եւ ջլօք. νευρώδης nerveus, nervosus այս ինքն ջղուտ, իբր յն. ջղային.
to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.
Զի խոր աճեցեալ արմատս։ Քոյովդ ցօղով յոգի աճեցեալ. (Նար.։)
Որդն յառաւել աճելն՝ թռուցեալ վերանայ ի բարձունս. (Կլիմաք.։)
Թուով առաւելուլ. բազմանալ. սերիլ. շատնալ. չօզալմագ. քեսիր օլմագ.
Աճեցէ՛ք եւ բազմացարո՛ւք։ Եւ որդիքն Իսրայէլի աճեցին, զի բազմացուցանէր զնոսա երկիրն։ Աճեաց ժողովուրդն. եւ այլն։
Ոչ վասն ցանկութեան առաւել քան թէ ըստ աստուածային ձայնին զաճեցէ՛քն կատարելով. (Պիտ.։)
Յորմէ սովորեցին սիրելութեանն աճել բարիք։ Իմաստութեանցն աճեն հնարագիտութիւնք։ Ամենայն ինչ բնական ստացումն՝ կրթութեամբ աճէ։ Իմաստասիրացն աճեալ գիտութեամբ. (Պիտ.։)
Որդեա՛կ աճեցեալ Յովսէփ, որդեակ աճեցեալ նախանձելի. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 22։)
cf. Աճեցական.
Աճելականք եւս՝ բոյսք եւ տունկք եւ սերմանք. (Խոսրով.։)
Բաժանի ի ծննդական, ի սննդական, յաճելական։ Աճելական ծանուցանելով զբնութիւնս. (Խոսրովիկ.։)
vegetation.
Ծնչութիւն, եւ կենդանարարութիւն, եւ աճեցողութիւն. ուր վերջին բառդ կայ եւ ի յն. այլ ի մեր օրինակի պակասի։
Շառաւիղաց ընդունելով աճեցումն. Զանազան բուսոցն աճեցմունս։ Լուղակացն աճեցմամբ. (Պիտ.։)
Նովին աճեցմամբ՝ առաւելութեամբ քո ողորմութիւնդ աւետարանեսցի. (Նար. ՟Լ՟Է։ )Իսկ ի ՟Ղ՟Գ. սուրբ միւռոնն կոչի աճեցումն տղայոց, իբր աճեցուցիչ։
grown, augmented.
Ծաղկովքն եւ հոտովքն աճեցունք. (Ագաթ.։)
Աճեցուն հասակաւ։ Աճեցունս օրըստօրէ գործելով զբարեփառութեանցն իշխանութիւն. (Պիտ.։)
Աճեցուն արարի զգունդն Բելիարայ։ Զամենայն առ ինքն վերաբերեալ (խմորն՝) աճեցուն առնէ։ Զի բազմասցի առաւել աճեցուն եղեալ յաճախ տըւչութիւն անսահմանելի քոյդ սքանչելեաց. (Նար.։)
to increase, to make to grow, to augment, to enlarge, to heighten, to make stout, to multiply;
to exaggerate;
to make dear, to raise the price of.
αὑξάνω, αὕξω crescere facio, incrementum do, augeo, amplifico, cumulo, πολυωρέω mutiplico, τρέφω nutrio, alo Տալ աճել՝ ըստ ամենայն առման. զարգացուցանել աճմամբ. ուռճացուցանել. եւ ճոխացուցանել. բազմացուցանել. որ եւ ասի՝ մեծ առնել, բազում առնել. աճեցնել, մեծցընել. պիւյիւթմէք. արթըրմագ. իզաիատ վերմէք.
Իբրեւ զերկիր՝ որ աճեցուցանէ զծաղիկս իւր։ Ես տնկեցի, Ապողոս ջուր ետ, այլ Աստուած աճեցոյց։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ։ Օրհնեցից զնա, եւ աճեցուցից զնա, եւ բազմացուցից զնա յոյժ։ Յաւուր յայնմիկ աճեցոյց Տէր զՅեսու առաջի ամենայն ազգին։ Եւ Տէր աճեցոյց զ Յովբ.։ Աճեցուսցէ զքեզ Տէր Աստուած քո յամենայն գործս ձեռաց քոց՝ ծննդովք որովայնի քոյ, եւ արդեամբք երկրի քոյ, եւ ծննդովք անասնոց քոց։ Աճեցուցեալ զվարսս. եւ այլն։
Եւ աճեցո՛ յիս վերըստին՝ զանապական սերմըն բանին. (Յիսուս որդի.։)
Աճեցուցանել զսահման. զցանկ պարտիզին. զիւղոյն եւ զալերն նուազութիւն. կամ զվաստակս արդարութեան. զհոգւոյն իմաստութիւն. (Յհ. իմ.։ Վրք. հց.։ Պիտ.։ Յճխ.։ Յհ. կթ.։)
cf. Աճեմ.
Գոլով յորդւոց տանս Յաբեթի, որ ի Հայկայ սերեալ աճի. (Գանձրն.։)
ashes;
յ— դառձուցանել՝ դատել, to reduce to ashes.
σποδός, τέφρα, αἱθάλη cinis, fuligo, favilla, pulvis Մոխիր. յաւելուած կրակի կամ այրեցելոց՝ մոխրեալ կամ կայծախառն. գազաղ. մուր. փոշի. քիւլ. խաքիսթեր. րէմատ. գըվըլճըմ. գուրում.
Ուր հուրն սրբութեան կայր, եւ աճիւնն։ Զքաղաքս սոդովմայեցւոցն եւ գոմորացւոց դարձուցեալ յաճիւն՝ դատեցաւ. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 6։)
Ի հնոցին աճիւնէ, զոր ցանէ Մովսէս յերկինս։ (Ածաբ. կարկտ.։)
Լցեալ լինին պարունակքն (ուղղոյ՝) աճեամբն, զոր գինին ի վեր գոլորշացեալ բերէ. (Բրս. արբեց.։)
Վառարան իւղոյն աճիւնովն հնոցի լցեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Ամենայն՝ հրոյ կերակուր լինէր, եւ յաճիւն վախճանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
Քեզ բարձրութիւնս անճառ գովեստից, եւ ինձ զաճիւն լիզելոյ պատիժ. (Նար. ՟Ի։)
cf. Աճական.
Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
cf. Աճումն.
Յայտնել վարկանելի է՝ որպէս կանաչս, զմանկականութիւնն եւ զաճողականութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Աճումն.
Յայտնել վարկանելի է՝ որպէս կանաչս, զմանկականութիւնն եւ զաճողականութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)
growth, augmentation, increase, enlargement, progress, extension, amplification, multiplication;
exaggeration;
augment;
vegetation.
Նովաւ օրհնին տղայք նոցա յաճումն. (Եղիշ.։)
horn of plenty.
ԱՄԱՂԹԵՂՋԻՒՐ գրի կարճելով եւ ՄԱՂԹԵՂՋԻՒՐ. Անուն միոյ ի դստերաց Յովբայ։ (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 14։) Այլ ըստ քերթողաց՝ եղջիւր ամաղթեան, որպէս թէ եղջիւր ամաղթեայ՝ այծոյ կաթնատուի Արամազդայ, նշանակ առատութեան կամ ճոխութեան. եւ ըստ եբր. եղջիւր ծարրոյ՝ որպէս անօթ սնգուրի, նշանակ գեղոյ. ἁμαλθαίας κέρας amaltheae cornu, amalthea
to pour out, to empty, to discharge;
to cast forth or emit.
ԱՄԱՄ որ եւ ԱՄԱՆԱԼ. (որպէս թէ յամանն ի ներքս կամ յամանոյ ի դուրս արկանել) ἑμβάλλω, πατάσσω injicio, percutio Ընկենուլ. թափել. թօթափել. լնուլ. վոթել, լեցնել. տօլտուրմագ.
Առ զմարախն, եւ ամաց ի ծովն Կարմիր։ Զհողն ի ծովն ամասցէ։ Ամասցէ ի ծով զզօրութիւն նորա. (Ել. ՟Ժ. 19։ Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 12։ Զաք. ՟Թ. 4։)
to become desert, to be uninhabited or uninhabitable.
ἑρημόομαι desolor Անապատանալ. ամայի եւ աւերակ կամ անբնակ մնալ. թափուր մնալ. զրկիլ. խարապ՝ վէրան օլմագ.
Որք վասն մեղաց ամայանան ի Սուրբ Հոգւոյն. (Խոսր.։)
Զմանկահեղձոյցն չարեաց տային տոկոսին՝ յանդնդապտոյտ խորսն ամայանալով. (Սկեւռ. աղ.։)
to pour out, to empty;
to collect together;
cf. Ամանեմ;
— ծարիր յաչս, to colour the eyes with prepared antimony.
Զի մի՛ երբեմն եւ զնոսա ... ի ծով ամայեսցէ. (Երզն. մտթ. ՟Ը. 35։)
vase, vessel, pot;
bag, sack, purse, cloak-bag;
ոտից —, shoe.
Լնուլ զամանս նոցա ցորենով։ Յաման մի՛ ամանեսցես։ Չէր թափեալ աման յամանոյ։ Զկահիւն եւ զամանովն։ Խեցեղէն ամանաւ։ Յամանս խեցեղէնս։ Աման ինչ՝ լի քացախով։ Գիտել զիւր աման (զմարմին) ստանալ սրբութեամբ. եւ այլն։
Նովին ամանօք։ Զհնացեալն մերժել յամանոյ անտի. (Յհ. իմ. ատ.։)
Գտաւ անդ փոքր ամանաւ ինչ գինի։ Յաղագս վաճառոյ ամանաց. (Վրք. հց. ՟Ե։ Մխ. դտ.։)
Ի ծովէ ջուր բառնալով ամանօք, լնուլ ամանացն, եւ ծովուն ոչ նուազանալ. (Խոսրովիկ.։)
Զամենայն զաւելորդն (մանանայի) թողուցուք յամանս մինչեւ ցառաւօտ։ Լցէ՛ք լի չափով զմանանայդ յաման մի, եւ պահեցէ՛ք յազգս ձեր. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 23. 32։)
Մինչ ի մարմին եւ ի զգայական ամանսն (որովայնի)։ Զկերակրոյն ամանսն ներքնատուն ասելով։ Թափուր եղելոց ամանոցն՝ հարկաւոր էր քաղցնուլ։ Շնչաբերակք՝ շնչոյն ամանք ... Երկու են ամանք՝ երակք եւ շնչափողք. (Փիլ.։)
Աղքատ ամանով մտացս մտցուք ի լայնատարած խորհուրդ աւուրս. (Տօնակ.։)
to put in a vessel or bag, to bag.
Առեալ հող՝ յայն ամանեաց զարիւնն։ Զենեալ յօշմամբ՝ ի սան ամանեալ՝ եդին ի վերայ հեփեստեայ (այս ինքն կրակի). (Մագ. ՟Ձ՟Ե։)
Աւելի կերակուրս ճեպին ամանել յորովայնս. (Վեցօր. ՟Թ։)
Յաման ջրոյ առակէ զկինն, զի զոր ամանէ ի նա այրն՝ ջուր ի դէպ ժամանակի ըմպէ զծնեալ մանկանցն գթոցն վայելս. (Լմբ. առակ.։)
to be ashamed, to blush with shame, to be confounded.
αἱσχύνομαι, καταισχύνομαι, ἑντρέπομαι. pudefio, erubeso, perturbor Ամօթ կրել. զամօթի հարկանիլ. պատկառիլ. շառագունիլ. խռովիլ. ամըչնալ, խպնիլ, կարմրիլ. ութանմագ. առլանմագ. գըզարմագ.
Էին երկոքեան մերկ, եւ ոչ ամաչէին։ ՅԵգիպտոսէ ամաչեսցես, որպէս ամաչեցերն յԱսորեստանւոյն։ Կացին մնացին ամաչեցեալք։ Որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Թէպէտ եւ նախատի վատ, ոչ ամաչէ։ Ամաչեսցեն եւ յամօթ լիցին։ Ամաչեսցեն անօրէնք յունայնութեան իւրեանց։ Մի՛ ամաչեսցեն վասն իմ՝ որ համբերեն քեզ։ Դարձցին առ ժամայն ամաչեցեալ. եւ այլն։
Ամաչեմ ընդ քո, թագաւոր։ Ամաչեմ ի վերայ անզգամութեանդ ձերոյ. (ՃՃ.։)
Ամաչեսցէ սատանայ ի գործս չարեաց։ Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց։ Ամաչեցելոց դիմաց. (Նար.։)
Ամաչելի գործ՝ անխրատաբար ունելով առ մարդկայինս. (Բրս. գոհ.։)
Նմանութեամբ եւ ոճով ասի.
Կարի յոյժ ամաչեաց նովաւ շուայտութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to make ashamed.
Ոճով ասի.
Մի՛ ամաչեցուցաներ զպատկառեալս։ Զնա սաստկապէս ամաչեցուսցէ։ Իսկ ամաչեցոյց՝ որով պատկառեաց. (Նար.։)
summer.
Զբօսանալով յամարան աւուրսն ի վերայ նորա. (Մամիկ.։)
Ամարունս եւ ձմերունս կատարելով. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Այլ զհոլովսն հասարակօրէն ի փոխ առնու ի բառէդ ԱՄԱՐԱՅՆԻ։
of or belonging to summer.
Որք յամառնայինսն տաքմամբ աւազին ժռիցն վշտացուցանեն. (Պիտ.։)
summer-time;
in summer-time, during summer.
Անյայտ բառ՝ զոր ընթեռնու ի (Մագ. քեր.) Ստեփ. լեհ. եւ մեկնէ՝ հաւ ջրային գորշագոյն՝ փոքր ինչ մեծ քան զաղաւնին. (որպէս ճայ ծովու. մարթի) այլ ինքն դնէ ի լտ. fulica, lorus. որոց առաջինն կոչի յոմանց ռմկ. կերկեր. ըստ Մենինսքեայ, ինճիթ.
Պտուղք ամարայնոյ (կամ ամարանւոյ)։ Ծաղկէ եւ պտղաբեր լինի գարնայնովն եւ ամարայնովն. (Փիլ. լին. եւ Ել.։)
Ամարայնի եւ ձմերայնի, ի տուէ եւ ի գիշերի զէն զգենուլ։ Ձմերայնի ջեռնուլ, եւ ամարայնի զովանալ (ըստ դրից տանց). (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Ամարանոց.
Խորտակեցից զապարանսն թեւաւորս ի վերայ ամարաստուն ապարանիցն. (Ամովս. ՟Գ. 15։)
cf. Ամպ.
cf. ԱՄՊ հանդերձ բարդութեամբք իւրովք. զի Բ զկնի Մ տառի՝ մեղմ հնչի որպէս պ։ Իսկ ԱՄԲԱԿ. (Նար. երգ.) cf. ՀԱՄԲԱԿ.
lever, a piece of wood to raise or move any burden.
Բառնալիք. ձող. վերցընելու կամ վեր բռնօղ փատ, կոթ. սըրըգ. սափ.
ԱՄԲԱՌՆԱԼԻՔ ԹԵԶԱՆԵԱՑ. ἁνάλαβος. analabus, scapulare Վերառեալ մասն թեղանեաց կրօնաւորաց մինչեւ յուսս. որ առ ոմանս է որպէս փորուրար խաչաձեւ հանդերձ մասամբ վեղարի.
Իսկ որ թեզանեացն ամբառնալիքն զուսովքն է, որ թեզանեացն ամբառնալիքն զուսովքն է, որ յօրինակ խաչին ի վերայ ուսոց նոցա պատի, նշանակ է ի քրիստոսն հաւատոց. (Եւագր. ՟Դ։)
to raise, to raise up, to take up, to heighten, to lift up.
Նոյն ընդ Համբառնալ. ի վեր բառնալ. բարձրացուցանել. ի վեր առնուլ կամ հանել. αἵρω, ἑπαίρω tollo, extollo, elevo. վեր վերցնել. եօգարը գալտըրմագ.
Ամբառնալ զձեռս, կամ զգլուխ, զաչս, զնշան, եւ այլն։ Ամբարձ զիս հոգի։ Ամբարձին ժողովուրդքն զձայնս իւրեանց, եւ լացին։ Ամբարձցէ տէր զերեսս իւր ի քեզ, եւ տացէ քեզ խաղաղութիւն։ Ամբարձին քերովբէքն զթեւս իւրեանց։ Եւ ամբարձան փառքն տեառն ի միջոյ քաղաքին։ Զոտս իւր ամբարձեալ Յակոբայ գնալ. եւ այլն։
Լուսով ամբարձեալ ի յերկնաւորացն. (Նար. ՟Բ։)
Եւ հողմք ի չորից վեր ի յօդս ամբառնին (այս ինքն վերամբառնին). (Տաղ.։)
ԱՄԲԱՌՆԱԼ ԶԳԼՈՒԽ, ԶԻՆՔՆ, եւ այլն. որպէս բարձրավզիլ, ընդվզիլ. գլուխ վերցընել. պաշգալտըրմագ. եւ զօրանալ. համարձակիլ. ուժ առնել. գուվվէթ ալմագ. սէրպէսթլէնմէք.
Խրոխտաբար ի վեր զինքն ամբարձեալ. (Յհ. կթ.։)
Զօրէն գովելոյ՝ գլուխ ամբառնայ։ Պսակաւ պճնութեան թագին՝ յանուն քո Քրիստոս գլուխ ամբառնայ. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
Որք ամբառնային զձեռն՝ միապետել ի վերայ սկայիցն. (Խոր. ՟Ա. 9։)
ԱՄԲԱՌՆԱԼ ՅԻՆՔՆ, կամ յայլ ինչ. Ըստ անձնել. բառնալ ի վերայ. դնել, հանել.
ԱՄԲԱՌՆԱՄ, բառձայ, ձի՛ր. αἵρομαι, ἑξαίρομαι, ἁναβαίνω, προσαναβαίνω. elevor, ascendo Ի վեր ելանել. վերանալ. վեր ելլալ, վերնալ. եօգարը չըգմագ. գալգմագ.
Ընդ ամբառնալ բոցոյն՝ ամբարձաւ հրեշտակն։ Ելէ՛ք ընդ անապատն, եւ ամբարձա՛յք ի լեառնն։ Ամբարձան մինչեւ յաստեղս։ Մտեալ ի նաւ՝ ամբարձաք յասովն. եւ այլն։
Կամ ի վեր կոյս տարածիլ՝ հասանել. ելլալ հասնիլ. չըգմագ, եէթիշմէք.
Որդւոցն Յովսեփայ սահմանք ամբառնան յԵրիքովէ ի լեռնակողմն։ Եւ ամբարձցին սահմանքն ի հարաւոյ Երիքովի ընդ հիւսիսի. (Յես. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Ը։)
Զի մի՛ յորժամ լսիցեմք՝ պատկեր Աստուծոյ, ամբառնայցեմք, եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն՝ ի վիհս կորստեան. (Յճխ.։)
Ի վեր ամբարձայ մոխիրս մերժելի։ Ամբարձեալն հպարտութիւն։ Հպարտից ամբարձելոց. (Նար.։)
to rise, to get up, to go up, to ascend.
Նոյն ընդ Համբառնալ. ի վեր բառնալ. բարձրացուցանել. ի վեր առնուլ կամ հանել. αἵρω, ἑπαίρω tollo, extollo, elevo. վեր վերցնել. եօգարը գալտըրմագ.
Ամբառնալ զձեռս, կամ զգլուխ, զաչս, զնշան, եւ այլն։ Ամբարձ զիս հոգի։ Ամբարձին ժողովուրդքն զձայնս իւրեանց, եւ լացին։ Ամբարձցէ տէր զերեսս իւր ի քեզ, եւ տացէ քեզ խաղաղութիւն։ Ամբարձին քերովբէքն զթեւս իւրեանց։ Եւ ամբարձան փառքն տեառն ի միջոյ քաղաքին։ Զոտս իւր ամբարձեալ Յակոբայ գնալ. եւ այլն։
Լուսով ամբարձեալ ի յերկնաւորացն. (Նար. ՟Բ։)
Եւ հողմք ի չորից վեր ի յօդս ամբառնին (այս ինքն վերամբառնին). (Տաղ.։)
ԱՄԲԱՌՆԱԼ ԶԳԼՈՒԽ, ԶԻՆՔՆ, եւ այլն. որպէս բարձրավզիլ, ընդվզիլ. գլուխ վերցընել. պաշգալտըրմագ. եւ զօրանալ. համարձակիլ. ուժ առնել. գուվվէթ ալմագ. սէրպէսթլէնմէք.
Խրոխտաբար ի վեր զինքն ամբարձեալ. (Յհ. կթ.։)
Զօրէն գովելոյ՝ գլուխ ամբառնայ։ Պսակաւ պճնութեան թագին՝ յանուն քո Քրիստոս գլուխ ամբառնայ. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
Որք ամբառնային զձեռն՝ միապետել ի վերայ սկայիցն. (Խոր. ՟Ա. 9։)
ԱՄԲԱՌՆԱԼ ՅԻՆՔՆ, կամ յայլ ինչ. Ըստ անձնել. բառնալ ի վերայ. դնել, հանել.
ԱՄԲԱՌՆԱՄ, բառձայ, ձի՛ր. αἵρομαι, ἑξαίρομαι, ἁναβαίνω, προσαναβαίνω. elevor, ascendo Ի վեր ելանել. վերանալ. վեր ելլալ, վերնալ. եօգարը չըգմագ. գալգմագ.
Ընդ ամբառնալ բոցոյն՝ ամբարձաւ հրեշտակն։ Ելէ՛ք ընդ անապատն, եւ ամբարձա՛յք ի լեառնն։ Ամբարձան մինչեւ յաստեղս։ Մտեալ ի նաւ՝ ամբարձաք յասովն. եւ այլն։
Կամ ի վեր կոյս տարածիլ՝ հասանել. ելլալ հասնիլ. չըգմագ, եէթիշմէք.
Որդւոցն Յովսեփայ սահմանք ամբառնան յԵրիքովէ ի լեռնակողմն։ Եւ ամբարձցին սահմանքն ի հարաւոյ Երիքովի ընդ հիւսիսի. (Յես. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Ը։)
Զի մի՛ յորժամ լսիցեմք՝ պատկեր Աստուծոյ, ամբառնայցեմք, եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն՝ ի վիհս կորստեան. (Յճխ.։)
Ի վեր ամբարձայ մոխիրս մերժելի։ Ամբարձեալն հպարտութիւն։ Հպարտից ամբարձելոց. (Նար.։)
to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.
Ամբաստան լինել. դատախազել. յանդիմանել կամ բողոքել յատենի. չարախօսել. մեզ դնել. վնասակար առնել. շիքեայէթ էթմէք. գօվլամագ. կէչմէք. այըբլամագ. զամզէթմէք.. κατηγορέω, ἑγκαλέω, καταμαρτυρέω accuso, incuso, contra testor.
Ամենայնի հասու լինել՝ զորոց մեքս ամբաստանեմք զդմանէ։ Կամեցայ գիտել զվնասն՝ վասն որոյ ամբաստանէինն զդմանէ. Զոր գտի ամբաստանեալ վասն խնդրոյ իրիք իւրեանց օրինաց։ Մինչեւ ամբաստանեալն յանդիման ունիցի զդատախազսն։ Վասն որոյ յուսոյ ամբաստանիմ արքայ ի հրէիցդ։ Չտաս ինչ պատասխանի՝ զի՛նչ դոքա ամբաստանեն զքէն, կամ տե՛ս քանի՛ ամբաստանեն զքէն. (յն. հակառակ վկայեն) եւ այլն։
Իբրեւ զամբաստանօղ՝ պատճառս ստգտանաց ի վերայ դնէ. (Փիլ.։)
Կամ հյց. խնդրով.
Ամբաստանեցաք զառաջին նախնեացն մերոց զանիմաստասէր բարուց ախորժակս։ Վասն անառակ ինչ վարուց, զոր նոքա ամբաստանեն. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Գ. 64։)
Նա՛ եւ Եսաւ ընդ մեծամեծ չարեացն զանժուժկալութիւնն ամբաստանեալ եղեւ. այս ինքն որպէս զմեծամեծ չարեաց՝ վասն անժուժկալութեանն։ (Բրս. հց. ՟Ժ՟Դ.)
accusation, complaint, information, action;
imputation.
Ամբաստանելն, իլն. κατηγορία, ἕγκλημα. acusatio, incusatio. շէքվա. շիքեայէթ. գօվլայըշ. զամզ;
cf. ՉԱՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ, cf. ՍՏԳՏԱՆՔ, cf. ՄԵՂԱԴՐԱՆՔ, cf. ՅԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԻՒՆ։
Որդեակս ունիցի հաւատացեալս, եւ ոչ յանդիմանութիւն անառակութեան։ Ամբաստանեալն տեղի պատասխանւոյ առնուցու վասն ամբաստանութեանն։ Վասն ամենայն ամբաստանութեան հրէից զինէն. եւ այլն։
Զի մեծապէս յամբաստանութիւն ինքեան զփափաքելին մատուցանիցէ երկիր։ Յամենայն կողմանց հաւաքելով զամբաստանութեանցն բան։ Էառ զինքեամբ զյանդիմանական ամբաստանութեան պարսաւանս. (Պիտ.։)
to provide, to store;
cf. Համբարեմ.
ԱՄԲԱՐԵՄ որ եւ ՀԱՄԲԱՐԵԼ. ἁποτίθημι depono, repono Մթերել յամբարս, ժողովել, դնել ի պահեստի. շտեմարանել. ամփոփել. գանձել. դիզել, պահել. դիզել. պահել. տեվշիւրմէք. եըզմագ.
Զի՞նչ ամբարեցից (կամ համբարեցից) ի նոսա. (Յովէլ. ՟Ա. 18։)
Ամբարեմք զսոսա ի շտեմարանս մտաց ձերոց։ Որ ի ներքս յորովայնի ունի աղբիւր ամբարեալ, ոչ ծարաւեսցի երբէք։ Որպէս պարտականս հատուցանեն, եւ ոչ երախտիս ամբարեն առ բարեգործօղն. (Ոսկ. յհ.։)
Զվերջին թշուառութեանցն ամբարեն կորուստ. (Պիտ.։)
Ի ցնծալի կայանն օդագնաց լինելով ամբարեցաւ (Եղիա). (Պիտ.։)
Սրով գլուխն հատեալ, այսպէս առ Քրիստոս ամբարի. (Ածաբ. ի կիպր.։)
to grow proud, to grow arrogant, to be presumptuous.
ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃԵՄ կամ ԱՄՊԱՐՀԱՒԱՃԵՄ որ եւ ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃԻՄ. περπερεύομαι effero me, jacto, vanae ostentationis deditus sum Ամբարհաւաճ լինել. փքանալ. բարձրավզիլ. սնապարծիլ. ուռենալ. խօրօզլանմագ. պեօպիւրլէնմէք. գապարմագ.
Վասն ամբարհաւաճելոյն Յովաբու ի վերայ Դաւթի. (Եփր. թագ.։)
presumptuous, ness, haughtiness, pride, arrogance.
ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՄՊԱՐՀԱՒԱՃՈՒԹԻՒՆ. (գրի վրիպակաւ եւ ԱՄՊԱՀԱՒԱՃՈՒԹԻՒՆ) ἁλαζονία, τώφος, ὐπερφανία, ὐπεροψία. fastus, ostentatio, jactantia, arrogantia, superbia, despectus. Անձնահաճութիւն. փքացումն. յանձնապաստանութիւն. բարձրավզութիւն. սնապարծութիւն. սիգութիւն. մենծսրտութիւն. քիւսթահլըգ. թէքէպպիւր. քիպր. մազրուրլուգ. ֆօտուլլուգ. դաֆրա.
Տրուպքն ի վեհագոյնսն ոչ կարեն անցանել՝ վասն եւ ոչ պարտ իսկ գոլոյ նոցա յայսպիսի անպարհաւաճութիւն ձեռնարկել. (Դիոն. եկեղ. ՟Ե։)
Զբարձրավզութիւնն ասեմ եւ զամբարհաւաճութիւնն (փարիսեցւոյն). (Ոսկ.։)
elevation, exaltation;
advancement, promotion.
Ամբառնալն, եւ ամբառնիլն. վերացումն. վեր ելլալը կամ վերցնելը. եօգարը գալգմասը՝ գալ, տըրմասը.
Ամբարձմամբ բազկացս։ Յամբարձումն գլխոյ՝ ընկճի։ Հանդէպ տեսութեան աչացս ամբարձման։ Ի կէտ ամբարձման նժարի։ Որպէս ի վհէ ամբարձմամբ հանեալ զծանրութիւն մարդոյս. (Նար.։)
Ամբարձումն ալեացն, որ ի պատառմանէ ջուրցն, վարէ զմնացեալ նաւսն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
impiety, irreligion, ungodliness, iniquity, unrighteousness, profaneness, wickedness, flagitiousness.
Առհասարակ ատելի են Աստուծոյ՝ ամբարշտեալն, եւ ամբարշտութիւն իւր։ Վասն ամպարշտութեան նոցա ած ի վերայ նոցա զթագաւորսն քաղդէացւոց. եւ այլն։
victualling, supply.
Քաջափառագոյն վայելչանաց ամբարումն. (Պիտ.։)
pride, haughtiness, arrogance, presumptuousness.
ὐπερηφανία, ὔβρις, ἕπαρσις, ἁλαζονεία. superbia, fastus, elevatio, tumor, arrogantia, insolentia, jactantio, gloriatio Հպարտութիւն. անկարգ բաղձանք գերազանցելոյ զայլովք. ախտ բանսարկուին, եւ արմատ ամենայն մեղաց. որոյ ծնունդք են ամբարհաւաճութիւն, փքացումն, ինքնահաւանութիւն, եւ արհամարհութիւն այլոց, փառասիրութիւն, սնապարծութիւն, անհնազանդութիւն. եւ այլն. մազրուրլուգ. ֆօտուլլուգ. քիպր. թէքեպպիւր. ղուրուր. դաֆրա.
Յամբարտաւանութենէ կորուստ եւ խռովութիւն յոյժ։ Ամբարտաւանութիւն ատելեաց քոց վերասցի հանապազ։ Զի՞նչ շահ եղեւ մեզ հպարտութիւնն. եւ զի՞նչ մեծութիւն ամբարտաւանութեանն իցէ մեզ նպաստաւոր։ Սկիզբն մեղաց ամբարտաւանութիւն։ Ատելի է առաջի Տեառն եւ մարդկան ամբարտաւանութիւն. (ըստ հին Սիրաքայ)։ Ամբարտաւանութիւն զայր նկուն առնէ, իսկ զխոնարհս փառաւոր առնէ Տէր։ Բարձրացեալքն ամբարտաւանութեամբ՝ խորտակեսցին։ Պարծիք յամբարտաւանութեան ձերում։ Ամբարտաւանութիւն աստի կենացս. եւ այլն։
unsoiled, clean, neat;
immaculate, spotless, pure, innocent, honest, just.
Ժողովեցան վասն պարտաւորութեան առն ամբծի եւ անարատի. (Վրք. ոսկ.։)
pulpit.
ԱՄԲՈՆ որ եւ ԱՄԲԻՈՆ. ռմկ. ամպիոն. Բառ յն. ἅμβων (իբր վերելք, ուռոյցք) pulpitum, suggestus Կազմած ի բարձրաւանդակ վայրի տաճարի, որպէս բեմ քարոզութեան. դիտանոց ատենախօսութեան, եւ ընթերցուածոյ. րահլէ. մինպէր.( Վրք. ոսկ. ստէպ.) ուր ա՛յլ ձ. եւ տպ. ԱՄԲԻՈՆ։
cleanliness, purity, integrity, honesty, probity.
Ոչ վասն ամբծութեան սրտի քո մտանես ժառանգել զերկիր նոցա. (Օրին. ՟Թ. 5։)
turbulent, riotous, seditious;
crowded, thronged, full of people.
Լցեալ ամբոխմամբ խռովեալ. տակնուվրայ. ալթիւսթ.
to crowd;
to embroil, to put in confusion, to disturb;
to stir up or excite to sedition.
Ծովն դադարեաց յամբոխելոյ զալիսն. (Վրք. եպիփ.։)
θορηβέω, ταράσσω, συγχέω. turbo, conturbo, perverto, contundo Խռովեցուցանել. աղմկել. վրդովել. շփոթել. խառնակել, տակնուվրայ ընել. գարըշմըրմագ. ալթիւսթ եթմէք.
Մի՛ ամբոխեսցէ զլսօղսն որդի՝ տուեալ ասելով իւր առ ի հօրէ զկեանսն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Յուսացելովքն զխնդամտութիւնն ամբոխէ։ Ամբոխէ զտեսանելիսն՝ փութանակի շարժութիւնն. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. բն.։)
to be in confusion;
to be embroiled, disturbed, to riot, to be in commotion.
ταράσσομαι. turbor, κυμαίνομαι. fluctuo, aestuo Խռովիլ. վրդովիլ. աղմկիլ. ծփիլ. յուզիլ. խառնակիլ, տակնուվրայ ըլլալ. գարըշթըրմագ. ալթիւսթ եթմէք.
Ծով՝ ջուրս հոսանաց բազմաց ըմպելով՝ առաւելութեամբ արբեցութեանն ամբոխի. (Պիսիդ.։)
Իբրեւ զձայն ծովու ամբոխելոյ ալեօք. (Ես. ՟Ե. 30։)
Զի միտք նոցա մի՛ զայլ ինչ բանիւք կամ գործով ամբոխեաք՝ ոչինչ կարասցեն ի միտ առնուլ. (Նանայ.։)
perturbation;
commotion.
որպէս ամբոխումն. ταραχή, στάσις. perturbbatio, seditio, factio Խռովութիւն. աղմուկ. շփոթ.
Ի հակառակիցն ախորժմանց կամ ամբոխութեանց յըմբռնման գոլով. (Դիոն. եկեղ.։)
turbulence, disorder, confusion, perturbation.
σύγχεσις. confusio, perturbatio Խռովութիւն. շփոթութիւն. պղտորումն.
to be an integer;
to be entire or perfect.
Ամբողջան ուտելով (այս ինքն կերեալ լինելով) ի ժամու՝ մերկանամ զռշտութիւն. (ասէ ընկուզի). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Է։)
Հայրենի ստացուածովքն ամբողջանալով՝ բազմանան օր ըստ օրէ. (Պիտ.։)
entirely, completely, wholly, totally.
Բովանդակապէս. կատարելապէս. անթերի. լման. պիւթիւն. թէմամ.
cf. Արմաւ.
Սնուցի զնա ամբրաւով եւ բանջարով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
amethyst;
granite.
Յակինթ ... ամեթովս. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 20։)
furiously, audaciously, intrepidly.
Իբրեւ ամեհի, անահ՝ անվեհեր՝ համարձակ, անսանձ գնացիւք. կատաղաբար.
Իբրեւ զգազան ամեհաբար խռովեալ լինի։ Ամեհաբար մոլեգնեալ լինէր. (Եփր. համաբ.։)