Definitions containing the research ալ : 10000 results

Արեգ, ի

s.

sun;
the eighth ancient month of the Armenians;
— քաղաք, city of the sun, Heliopolis;
յ— կուսէ, on the eastern side.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգ (յն. ξαντικός ) ամիս հասեալ է, եւ աւասիկ գարուն է։ (Կոչ. ՟Ժ՟Դ.)


Արեգակնակէզ

adj.

burnt by the sun, tanned.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Կիզեալ ի տապոյ արեգական. արեւակէզ.


Արեգակնային, յնոյ, նոց, (ou նայինց ou նայից)

adj.

solar.

· Calfa

NBHL (2)

ἠλιακός solaris, ἠλιότευκτος a sole ortus Սեպհական արեգական, եւ յարեգակնէ ծագեալ.

Յարեգակնայինդ ընկալեալ շարժմանէ։ Արեգակնային պարգեւութիւն. (Պիտ.։)


Արեգակնապէս

adv.

cf. Արեգակնաբար.

· Calfa

NBHL (3)

Ըստ ամենայնի հեղեալ ի նոսա լոյսն, յորս զկնի նոցա արեգակնապէս հեղուն. (Դիոն. եկեղ.։)

Արեգակնապէս փայլմամբ ընդ երկնաւս փայլատակեալ։ Արեգակնապէս ցոլանայր. (Խոր. հռիփս.։)

Արեգակնապէս բնակեալ է. (Յհ. կթ.։)


Արեգակնատես

adj.

where the sun shines or shoots, luminous, clear.

· Calfa

NBHL (1)

Զարեգակնատես երեսս ապարանիցս արեան հոսեալ ցուցաքծով. (Խոր. ՟Ա 25։)


Արեգակնափայլ

adj.

shining like the sun, brilliant, resplendent, clear.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ զարեգակն փայլուն կամ փայլեալ. յն. արեգակնատեսիլ կամ արեգակնակերպ.

Արեգակնափայլ զուսազարդեալ. (Խոր. վրդվռ.։) (Տօնակ.։)


Արեգունի

adj.

sunny.

· Calfa

NBHL (1)

Սկսանի յարեգունի տեղիսն հալ առնուլ ձիւնն. (Ոսկիփոր.։)


Արեգջեր

adj.

warmed hy the sun, warm.

· Calfa

NBHL (1)

Ջերեալ յարեգակնէ. արեգունի.


Արեկան

s.

jaundice.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՐԱԿԱՆ, որպէս Դալուկն։


Առարկութիւն, ութեան

s.

objection;
proposition;
purpose.

· Calfa

NBHL (6)

Առարկ. առեղծուած առարկեալ ի գիտել։

Ձեռնարկութիւն եւ խնդիր առարկեալ ի լուծանել։ (Պերիարմ. բան. ՟Ժ։)

Առաջարկութիւն, առաջարկեալ ինչ. եւ Նախադասութիւն. բան. պատճառ առաջիկայ. ճառ.

փոխանակ գրելոյ ըստ յն. Փոխառութիւն. իսկ ըստ հյ. ձայնին լինի որպէս Ի մէջ արկումն. կամ որպէս Պատահումն ի վերայ եկեալ.

Առարկութիւն, այսինքն արկումն ի բնութիւնս. որպէս յանօթ արկեալ իրս ինչ՝ օտար է, եւ ո՛չ յանօթոյն բնութենէ, այսպէս չարութիւն եւ այլն. (Շ. ամենայն չար.։)

Եւ դարձեալ պատմի առարկութիւն կրիդմեայ եւ նեքտանեբայ. (Խոր. ՟Բ. 12։)


Առաւել, աւ, օք, ովք

adj. adv.

redundant, superfluous, excessive;
trascendent;
more, rather;
too much;
— եւս, more, over and above, besides, so much, the more, cf. Աւելի, cf. Առաւելապէս, cf. Առաւելագոյնս, cf. Մանաւանդ;
— քան, more than;
— քան զ—, —ագոյն, more and more, too much;
— եմ, լինիմ, գատնիմ, cf. Առաւելում.

· Calfa

NBHL (11)

ԱՌԱՒԵԼ ԱՌԱՒԵԼ ԵՒՍ. περισσός, περισσώτερος. abundans, amplior, major, κρείσσων կամ κρείσσον, melior, -ius. Աւելի. յաւելեալ. աճեցուն. մեծ. շատ. սաստիկ. էւել, էւելի. կամ Առաւել եւս. իբր մեծագոյն. բազմագոյն, լաւագոյն. գերագոյն. ա՛լ աւելի.

Զի ցուցցէ զառաւել մեծութիւն շնորհացն։ Տալ զառաւել շնորհս։ Վասն առաւել գիտութեանն։ Յառաւել տրտմութենէն, կամ ի սիրոյն։ Առաւել եւս պարկեշտութիւն, կամ պատիւ։ Առաւել եւս պատարագօք քան զնոյնս։ Յառաւել աւետիսն օրինադրեցաւ։ Եթէ թագաւորի, իբրեւ առաւել ումեք (այսինքն առաւելագունի, կամ վսեմագունի)։ Բազմապատիկս եւ առաւելս արասցէ սիրով (յն. բազմապատկեսցէ եւ առաւելուցու). եւ այլն։

Յառաւելսն յորդորել։ Առաւել փառաց հասանել։ Յառաւելն փոխին ի կեանս։ Ի կենդանութենէ յառաւել փոխադրեալ կենդանութիւն։ Յառաւել փարթամութիւնս անցանել. (Ագաթ.։) (Պիտ.։)

Առաւել պարտ եւ արժան է զայրանալ. (Պիտ.։)

Ի զգուշանալն առաւել՝ յաւէտ վնասեցաւ. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)

Պաշտօնեայք քրիստոսի՞ իցեն, առաւել եւս ես. եթէ վաստակօք, առաւել. եթէ գանիւք, եւս առաւել։ Մի միայն ի գալստեան իմում, այլ առաւել եւս այժմ։ Ես եկի, զի զկեանս ունիցին, եւ առաւել եւս ունիցին. եւ այլն։

Առաւել նոքա գտան կարօտեալ մարդասիրութեան. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)

Առաւել զինքն քան զյոգունս ցուցեալ ի վրէժխնդրութիւն ապստամբին. (Յհ. կթ.։)

Արծաթասէրք առաւել՝ քան աստուածասէրք։ Լուսաւորեալ տեղիքն՝ առաւել եւս քան ի տուէ. (Փարպ.։)

Վկայ գտեալ առաւել քան զառաւել. (Ագաթ.։)

Հօր սքանչելւոյ որդիք զարմանալիք առաւել քան զառաւել։ Խնդրեմք առաւել քան զառաւել տիրել ձեզ։ Ճգնէին առաւել քան զառաւել. (Խոր. ՟Բ. 77։ ՟Գ. 5. 49։)


Առաւելաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Աւելաբանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Պատմեաց եւս առաւելաբանութեամբ (կամ աւելաբանութեամբ) զոր ինչ ոչ էր գործեալ հայոց. (Եղիշ. ՟Դ։)


Առաւելազանց

adj.

excessive, exaggerated.

· Calfa

NBHL (1)

ὐπερβολικός. excedens, nimius. Զանցեալ առաւել քան զչափն. ծայրագոյն. չափազանց.


Առաւելազանցութիւն, ութեան

s.

excess, exaggeration.

· Calfa

NBHL (1)

Երիցս անգամ ըստ առաւելազանցութեան շնորհացն զթագաւորութեան օծումն ընկալաւ (դաւիթ). (Վրդն. սղ.։)


Առաւելահրաշ

adj.

admirable, excellent, magnificent, superb.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաշալի եւ անկարծելի.


Առաւելապէս

adv.

principally, especially, chiefly, rather.

· Calfa

NBHL (3)

Առաւելապէս պայծառացուցանել, կամ ուրախ լինել, աճել, զայրանալ, երկեցուցանել, կամիլ, գոհանալ. եւ այլն. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար.։ Ճշ.։)

Մարդ՝ ընտանի կենդանի ի բնութենէն, եւ առաւելապէս՝ որ ինչ միանգամ ըստ աստուածային օրինացն է զարդարեալ վարուք. (Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)

Խայտացեալ առաւելապէս՝ քան թէ մեծն դաւիթ. (Նար. խչ.։)


Առաւելաստաց

adj.

greedy, eager;
avaricious.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ է վերջանալ յառաւելաստաց շաղփաղփութեանց. (Արիստակ. գրչ.)


Առաւելեմ, եցի

va.

cf. Առաւելում.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւելանալ. աճել.


Առաւելում, ելի

va.

to favour, to advantage;
to increase, to augment, to enlarge, to grow, to multiply, to accumulate, to amass;
to raise, to enhance.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՌԱՒԵԼՈՒՄ, ելայ. περισσεύω, πλεονάζω, ὐπερέχω. abundo, supero, redundo, augeor, praesto որ եւ ասի ԱՌԱՒԵԼԱՆԱԼ, ԱՌԱՒԵԼԱՆԻԼ, եւ ԱՌԱՒԵԼԻԼ. Առաւելեալ լինել յո՛ր եւ է կարգի. էւելնալ, շատնալ, մենծնալ.

Եթէ ոչ առաւելուցու արդարութիւն ձեր աւելի քան զդպրացն։ Ոչ՝ եթէ ուտեմք, առաւելումք ինչ։ Դիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Առաւելուցուք յամենայն գործս բարութեան։ Որ բազումն առ, ոչ առաւելաւ։ Եթէ ճշմարտութիւնն աստուծոյ յիմում ստութեանս առաւելաւ։ Տոհմն նորա ոչ առաւելաւ իբրեւ զորդիսն յուդայ։ Առաւելեալ եմ ուրախութեամբ։ Այլ իմ առեալ զամենայն, եւ առաւելեալ եմ. եւ այլն։


Առաւելութիւն, ութեան

s.

growth, increase, addition, augmentation, redundancy, superabundance, superfluity, exuberance, diffusion, transcendency;
enhancement of price;
excess;
prerogative, distinction, superiority.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաւելութիւն գինւոյ տուեալ զանձն. (Շ. ընդհ.։)


Առաւօտանամ, ացայ

vn.

to dawn, to get light.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՌԱՒՕՏԱՆԱԼ. Առաւօտ լինել. լուսանալ աւուրն. առաւօտ ըլլալ, լուսնալ.

Ընդ այգոյն առաւօտանալն. (Ագաթ.։)

Յառաւօտանալ ժամուն. (Ասող. ՟Գ. 29։)


Առաւօտեմ, եցի

vn.

cf. Առաւօտ առնեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Արուսեակդ առաւօտեալ. (Շար.։)

իբր Առաւօտանալ.


Առաւօտին

adj. adv.

morning, early;
յառաւօտինսն, every morning.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաւօտինսն յորժամ ի քաղաքէն ելանէր։ Յառաւօտինս ճռուական երգովք զերկրագործսն զարթուցեալ. (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ը։)


Առաւօտու, տուց

adv.

very early in the morning.

· Calfa

NBHL (1)

Վաղիւ առաւօտուն ցուցանեմ ձեզ փիղս վառեալս. (Արծր. ՟Բ. 3։)


Առաքելաբար

adj.

apostolically.

· Calfa

NBHL (3)

ἁποστολικῶς. apostolice. Իբրեւ առաքեալ քրիստոսի. ըստ նմանութեան սուրբ առաքելոց.

Վարին առ այսոքիւք՝ եւ առաքելական ձայնիւն, ոչ առաքելաբար իմանալով. (Առ որս. ՟Ժ։)

Առաքելաբար հրաման տալ, կամ տալ զողճոյն, կամ տալ զհոգի, կամ զլոյս աւետարանին յանձինս ընդունել, կամ իմանալ. (Յհ. իմ.։ Խոսր.։ Խոր. ՟Գ. 60. եւ Խոր. հռիփս.։)


Առաքելագործ

adj.

who does or lives after the manner of the apostles;
— մատեան, the Acts of the Apostles.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաքելոց գործեալ, այսինքն ձեռնադրեալ. կամ Գործող իբրեւ զառաքեալս. առաքելաշնորհ.


Առաքելախօս

adj.

that is said or spoken like an apostle.

· Calfa

NBHL (1)

Խօսեալ կամ գրեալ յառաքելոց, եւ հանգոյն առաքելոց.


Առաքելական, ի, աց

adj.

apostolic.

· Calfa

NBHL (2)

ἁποστολικός, -κή, -κόν. apostolicus, -ca, -cum. Սեպհական կամ պատշաճեալ առաքելոց. եւ որ ինչ լեալ իցէ առաքելովք.

Թուղթ կամ բան եւ վարդապետութիւն առաքելոց. ... եւ Առաքեալ գլխովին.


Առաքելանշան

adj.

who has the sign of the apostles;
who performs miracles like the apostles.

· Calfa

NBHL (2)

Յառաքելանշան յերկրորդ մատենին զորպիսութիւն իրացն կարգեալ. (Ագաթ.։)

Առաքելանշան քահանայքն բժշկէին զխեղեալս. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)


Առաքելաշնորհ

adj.

who has the gifts of the apostles.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքելաշնորհ վարդապետութիւն. (Փարպ.) իմա՛ նաեւ շնորհեալ կամ աւանդեալ յառաքելոց։


Առաքելաւանդ

adj.

that is founded or transmitted by the apostles, apostolic.

· Calfa

NBHL (1)

Աւանդեալ յառաքելոց անտի, կամ յառաքելոյն.


Առաքելութիւն, ութեան

s.

mission;
apostle-ship.

· Calfa

NBHL (4)

Առաքեալ եղեւ նոյն մագիստրոսն յառաքելութիւն ինչ ուրեք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Եթէ մարմնական առաքելութեամբ առաքեալ զնա իմանայցես։ Առաքելութիւնն (քրիստոսի) ոչ տեղական ինչ փոփոխումն, այլ զտնտեսութեանն յայտնութիւն ցուցանէ. (Սեբեր. ՟Ե։)

Զառաքելութեանն իւրոյ շնորհս ի ձեռն տալով նմա. (Խոր. ՟Բ. 71։)

ԱՌԱՔԵԼՈՒԹԻՒՆՔ. իբր ի թանձրացեալն, Առաքեալք.


Առաքելուհի, հւոյ, հեաց

s.

who fills the office of anapostle.

· Calfa

NBHL (3)

Կոյս կամ կին առաքելաբար քարոզ եղեալ աւետարանին.

Զոր (զնունէ) համարձակիմք ասել՝ առաքելուհի եղեալ։ Առաքելուհին գայիանէ։ Զմեծ առաքելուհին (հռիփսիմէ). (Խոր. ՟Բ. 83։ եւ ճառ հռիփս. եւ պտմ. հռիփս։)

Երանելին թեկղ ի պարուն կանանց առաքելուհի. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։ եւ ՃՃ.։) ուր վասն փոտինայ գրի Առաքեալուհի.


Առաքեմ, եցի

va.

to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.

· Calfa

NBHL (3)

Զիա՞րդ քարոզեսցեն, եթէ ոչ առաքեսցին։ Ոչ առաքեց զիս քրիստոս մկրտել։ Առաքեմ զձեզ իբրեւ զոչխարս ի մէջ գայլոց։ Որպէս առաքեաց զիս հայր, եւ ես առաքեմ զձեզ։ Եղեւ այր մի առաքեալ յաստուծոյ. եւ այլն։

Շառաւիղս ի խոնարհ առաքեալ ոստքն. (Նար. խչ.։)

Աղօթեալ՝ առաքեաց զամէնն. (ՃՃ.։)


Առաքինաբար

adv.

virtuously;
bravely, courageously.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքինաբար ի վերայ եկեալսն ընդունել. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Առաքինագործ

adj.

who acts virtuously or bravely;
virtuous;
courageous.

· Calfa

NBHL (2)

Առաքինագործ աշխատութեամբ երթալ անդր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)

Որովայնամոլութիւն խափանեալ՝ տեսութիւն ծնաւ առաքինագործ. (Նեղոս. յն. գործնական։)


Առաքինազարդ

adj.

adorned with virtues, virtuous.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքինութեամբ զարդարեալ.


Առաքինանամ, ացայ

vn.

to labour, to strive, to take pains, to have or show bravery;
tu be virtuous.

· Calfa

NBHL (2)

Առաքինի լինել. առաքինութեամբ պայծառանալ. արիանալ. զօրանալ. հանդիսանալ ի գովելի եւ ի դժուարին իրս. փայլալ. ծաղկիլ.

Առաւել առաքինանայցեն չարչարանօքն։ Կամիմ, թէ որ ի քաղաքական, առաքինանայցեն քան զայնոսիկ՝ որ ի լերինսն երթեալ դադարեալ իցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 18։)


Առաքինիմ, եցայ

vn.

cf. Առաքինանամ.

· Calfa

NBHL (3)

Առաքինեալ քաջասցին։ Առաքինեցաւ յոյժ. եւ այլն. (Վրք. հց. ձ։)

Առաքինեալք յարդարութիւն եւ ի սրբութիւն։ Որ զկնի նորա առաքինեցան անարատ մտօք. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Գ։)

Ըստ օրինացն առաքինեալք. (Սեբեր. ՟Գ։)


Առաքինութիւն, ութեան

s.

valour, bravery;
virtue, probity;
goodness;
politics, government;
conduct, behaviour.

· Calfa

NBHL (1)

Երկոքումբք կազմի առաքինութիւն՝ եւ աստուծոյ տալովն, եւ մեր ջանալովն։ Սիրելն զառաքինութիւն՝ զանձն է սիրիել. (Խոսր.։)


Առաքող

cf. Առաքիչ.

· Calfa

NBHL (1)

Հայր առաքող, եւ ոչ առաքեալ. Որդին՝ առաքեալ, եւ առաքող. Հոգին՝ առաքեալ, եւ ոչ առաքօղ. (Ի գիրս հց. տաթեւ.։)


Առբերեմ, բերի

va.

to bring, to carry;
to present, to offer.

· Calfa

NBHL (2)

Զիա՞րդ զնորայն երախտեաց եւ զբարեաց առբերեալ պատմեցից. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)

Զյաղթանակ փառացն յիսուսի յայնժամ ի քեզ լրմամբ առբերեալ. (Նար. խչ.։)


Առեւանգ, աց

s.

rape, abduction;
— առնել, cf. Առեւանգեմ.

· Calfa

NBHL (1)

իբր ի թանձրացեալն, Յափշտակօղն եւ յաձշտակեալն՝ այր եւ կին.


Առեւանգութիւն, ութեան

s.

cf. Առեւանգ.

· Calfa

NBHL (1)

Առ որով աղջկանն առեւանգութիւն։ Եկեալ ի կնոջն առեւանգութիւն։ Վասն գանիմիդեայ առեւանգութեանն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)


Առեւգնաց առնեմ

sv.

to take away, to carry off.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՌԵՒԳՆԱՑ ԱՌՆԵԼ. Առնուլ գնալ. իբաց վարել. այսր անդր ձգձգել. վարել, քշել.


Առընթերակայ, ի, ից

adj. s. assistant.

· Calfa

NBHL (3)

Սկսաւ լուանալ ի ջուրն առընթերակայ. (Վրք. հց. ձ։)

Հոգին միայն՝ առընթերակացիւ մեղուցեալ մարմնոյ. (Եպիփ. յար.։)

Ուսք ձուլեալք առընթերակացք. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 30։)


Առընկենում, կեցի

va.

to throw, to push;
to despise, to abandon.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն քամահաբար ի բաց առընկեցեալ. (Պիտ.։)


Առթեմ, եցի

va.

to occasion, to cause, to produce, to engender.

· Calfa

NBHL (5)

μνηστεύω. desponeo, προξενέω. concilio եւ այլն. Առիթ լինելով՝ խօսել ի հարսնութիւն. այսինքն առինչ լինել՝ որպէս միջնորդ, հրաւէր, հիւրընկալ, թարգման, հոգաբարձու, հաշտարար. եւ Ձգել. յանկուցանել. յորդորել. հրապուրել.

Որ զկոյսն ինքեան առթել փափագէր (տրդատ), ի քրիտոսէ առթեցաւ։ Տենչայր առթել ինքեան զհռիփսիմէ, որ զնայն է առթելոց իւրում փեսային։ Զի պօղոսէ առթեալն քրիտոսի հարսն. (Խոր. հռիփս.։)

Զայս առթեալ նիւթէր նմա։ Սոքա զարքայութիւն, եւ նոքա զգեհենն առթեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)

Թշնամին առթէ զերանութիւն (հալածելոց). (Բրս. հց.։)

Առթալ բարեաց խորհրդոց. (Նար. երգ.։)


Առժամագիւտ

adj.

new found, recent, new fashion.

· Calfa

NBHL (2)

πρόσφατος. recens, novus. Առժամն կամ առժամայն գտեալ. նորագիւտ. նոր.

Ոչ գոյ ի քեզ աստուած առժամագիւտ ... Եղիցի առժամագիւտ աստուած խոստովանեալ. (Աթ. ՟Ը։)


Առժամայն

adj. adv.

recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.

· Calfa

NBHL (9)

հեման շիմտի, հէման օլտեմ, ֆիլհալ

Դարձցին առժամայն ամաչեցեալ։ (Սղ. կթ. 4)

Իբրեւ զպարիսպ կործանեալ առժամայն։ (Ես. լ. 13)

Եւ հրամայեալն գոյանայր առժամայն։ (Խոր. հռիփս.)

Չէր ինչ հեռի ժամանակաւ ծնեալ, այլ առժամայն։ (Իգն.)

Ոչ առժամայն, այլ կալով անդ միշտ։ (Ոսկ. յհ. Բ. 32)

Թէպէտեւ առժամայն ի հաղբիցն զերծաւ, սակայն եւ զնետս տարեալ՝ մեռանի։ (Մանդ. Բ)

Ոչ կարացեալ յայտնել առժամայն զչարութիւնն։ Զամպրոպ չարութեանն առժամայն յարտաքս տրոհեալ, զապագայսն ապա այցելութիւնն աստուծոյ հոգասցէ։ (Յհ. կթ.)

Յորժամ վասն մարդոյ ուրուք ասասցէ, զառժամայն ժամանակն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին։ (Եղիշ. խաչել.)