to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
· Calfa
թողեր զաստուած, որ ծնաւ զքեզ։ Որդիս ծնայ, եւ բարձրացուցի։ Ծնաւ զմեզ բանիւն ճշմարտութեան։ Վերստին ծնաւ զմեզ ի յոյսն կենդանի։ Եթէ ոք ոչ ծնիցի վերստին։ Ծնեալն ի մարմնոյ մարմին է, եւ ծնեալն ի հոգւոյ հոգի է.եւ այլն։
generating;
generator;
parents, progenitors;
generant.
· Calfa
(Հայր անծին՝) է ծնիչ միածին, եւ արմատ սրբոյ պտղոյն. (Սեբեր. ՟Է։)
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
· Calfa
Յազգի ազգի հոգս զառածեալ ծնգիցին։ Չարաց ի արմատականսն ծնգել։ Որ յայնպիսի ցաւս ծնգիցին։ Ո՞ ծնգի. որ խանտայցէ. ընդ այլոց բարիսն, թէ որ ուրախակից լեալ խնդասցէ։ Եւ մեք ի նմին ջերման ծնկիմք։ Զի՞ այնչափ ծնգիցիմք ընդ չկայսս եւ չմնալիս։ Հալեալ ծնկեալ. եւ այլն. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. եփես. եւ այլն։)
Հազար ուռ յուռն արմունկ ծընկեալ, հազար շիտակեալ, եւ ողկոյզ կախեալ. (Գանձ հոգ.։)
genitor, parent;
engendering;
prolific, productive, fruitful.
· Calfa
Յաւուրս գարնանոյ ծննդագործ ժամանակին արմատանայ եւ բուսանի. (Ոսկիփոր.։)
generative faculty;
fecundity, fertility.
· Calfa
Զփորձ առեալ ես զհոգւոյն ծննդականութիւն գերագոյն քան զմարմնոյն. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Զարմացեալ եմ ընդմտաց ծննդականութիւն. (Խոր. ՟Ա. 2։)
geunection, kneeling.
· Calfa
Գետնամածեալ ծնրադրութեամբ ծունկք մարմնոյ քո սուրբ. (Շար.։)
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
· Calfa
Զարմացեալ հիանայր ձեռս եդեալ ի ծնօտի. (Ոսկիփոր.։)
to divide the waters;
to plough the sea.
· Calfa
Որպէս իսրայէլ ծովաբաժին լինելով՝ ըստ խորս կարմիր ծովուն ուղղաւորէր ժառանգել զկրկին խոստացեալ. (Զքր. կթ.։)
sea-green;
blue, sky-coloured;
ultramarine.
· Calfa
այր մի զգեցեալ փառս ... եւ մարմին նորա ծովագոյն. յն. որպէս թարշիշ. (Դան. ՟Ժ. 6։)
born of or produced by the sea.
· Calfa
Ծովածին կենսասէրք (թռչունք). (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Ծորիմ;
to mow.
· Calfa
Ծորեսցէ իբրեւ զջուր անպիտան։ Խռովեցաւ սիրտ իմ, եւ ծորեաց ի տեղւոջէ սերմն ի մարմնոյ իւրմէ։ Ծորեսցին աչք նորա ի կապճաց իւրեանց. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 29։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 1։ ՟Լ՟Ը։ 30։ Ղեւտ ՟Ժ՟Է. 3։ Զաք. ՟Ժ՟Դ. 12։)
Խորհուրդ կամ գեղ ծորեալ։ Ի սիրտս ծորեալս։ Ի ծորել մարմնոյս թշուառի. (Նար.։)
to trickle, to flow, to leak, to run down or out of, to ooze out, to run or pass away, to ebb;
— մարմնոյ, to be affected with gonorrhoea.
· Calfa
born in the bosom;
the Only Begotten Son.
· Calfa
Անժամանական առ ի հօրէ եւ անմարմին ծոցածին. (Շար.։)
s. pl. piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
· Calfa
snare, trap;
net, springe, noose.
· Calfa
ԾՈՒՂԱԿ որ եւ ԾՈՂԱԿ, ԾՕՂԱԿ. παγίς laqueus. Որոգայթ որսալոյ թռչունս. թակարթ. հաղբ. լար. վարմ. ... Տե՛ս (Առակ. ՟Զ. 5։ Ժող. ՟Թ. 12։)
cf. Ծուլամ.
· Calfa
Ո՛չ հարկ է առ այնոցիկ ծուղալ, ի սակս որոց բնաւորեալ են ինչք. եւ այսոքիկ են հոգի եւ մարմին. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
to bend, to bow, to incline;
— զդէմս, to make grimaces.
· Calfa
Ընդ բանս քո զարմանայ. Իսկ յետոյ ծռեցուցանէ զբերան իւր. (Սիր. ՟Ի՟Է. 26։)
sketch, outline;
project, draught, plan, design;
written, described, traced;
— դրական, graphical.
· Calfa
Կամ որպէս Գծագրեալ ի մարմնի, եւ ի կարգ ժամանակագրութեան.
to excite, create or produce a tempest;
to agitate, to trouble.
· Calfa
Ծփեաց զջուրս կարմիր ծովուն ի վերայ երեսաց նոցա. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։)
Ազգամն ծփէ զմարմինն ի մէջ ալեաց զանազան ախտից։ Ծփէ ընդդէմ ալիքն զմիտս, եւ տատանէ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Ծփեմ.
· Calfa
Ծփեաց զջուրս կարմիր ծովուն ի վերայ երեսաց նոցա. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։)
Ազգամն ծփէ զմարմինն ի մէջ ալեաց զանազան ախտից։ Ծփէ ընդդէմ ալիքն զմիտս, եւ տատանէ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
to fluctuate, to ebb flow, to undulate;
to foam, to grow rough;
to be troubled, agitated, harassed;
to be undecided in purpose, to fluctuate, to waver.
· Calfa
Անօրէնք իբրեւ գծով ծփեսցին։ Բազում ծուփս (կամ մրկօք) ծփին ամենայն մարմինք անզգամաց. (Ես. ՟Ծ՟Է. 2։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 10։)
apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.
· Calfa
to project, to figure, to form, to fashion, to construct.
· Calfa
κατασκευάζω instruo, adorno. Կազմել օրինօք. յօրինել. յարմարել. ձեւացուցանել. զիր եւ զբան.
Մարմինն տէրունական կազմակերպեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Եւ զայն կազմակերպել կամեցաւ, թէ չէր հակառակ եւ օտար յօրինացն։ Այլով ձեւով իբր երկիւղածութեամբ զայն զնոյն կազմակերպել կամեցան. (Ոսկ. յհ.։)
to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.
· Calfa
κατασκευάζω, παρασκευάζω, ἐτοιμάζω , ἑπισάσσω, -ττω, ἀρμόζω եւ այլն. paro, apparo, struo, orno եւ այլն. Կազմս եւ կազմածս առնել. կա՛զմ գործել. յօրինել. յարդարել. զարդարել. կերտել. շինել. նորոգել. կարգել. յարմարել. առթել. հանդերձել. պատրաստել. հաստել. ստեղծանել. հաստատել. ամրացուցանել. սպառազինել. վառել. շինել. շտկտել. խորդել.
Իմաստութեամբ քով կազմեցեր զմարդն։ Որ կազմեացն զնոսա։ Ի կաւոյ կազմեալ ես եւ դու իբրեւ զիս։ Կազմել զտուն, զգրունս, զբեմ, զբեդեկ տանն, զտապանն, ղէնս, աղեղունս։ Կազմել զէշն, զերիվարս, զկառս. ջնար, կռիւս։ Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի։ մուրթքէ դարմանէր եւ կազմէր զտուն թագաւորին. եւ այլն։
Կազմել զհետեւույթի հարկաւորին. (Անյաղթ պերիարմ.։)
milk;
— կովու, այծու, մաքեաց, իշոյ, cow's, goat's, ewe's, ass's;
— ձկան, soft roe;
շիճուկ —ին, butter -;
whey;
թարմ՝ թթու —, fresh, sour -;
կաթամբ սնանիլ, to live on milk;
— տալ, to suckle;
գրել զ—, to suck;
կթել —, to milk;
ամջատել ի կաթանէ, to wean.
· Calfa
to love passionately, dotingly, fondly;
to be smitten with violent love, to be enamoured, to burn, to languish or long for, to sigh or pant after.
· Calfa
Ժողովեսցէ ղարմտիս յամարայնոյ, զի մի եղիցի կաթոգնեալ ի ձմերայնի։ Պատրաստեսցեն զճրագունս իւրեանց, զի մի՛ եղիցին կաթոգնեալք իբրեւ զանմիտ կուսանոն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
threshing-floor, barn-floor;
corn-sheaves, rick, stack;
Halo;
արկանել, հոսել, սրբել զ—, to winnow.
· Calfa
Ո՛չ երբէք ուրեք եղեալ է ... թարմատար՝ հրեշտակաց (պատգամաւորաց) ինչ կալ եւ կապ. (Բուզ. Դ. 5։)
to bind, to reduce afracture.
· Calfa
ԿԱԼԱՆԴԵՄ որ եւ գրի ԿԱՂԱՆԴԵԼ. իբրու տալ կալադ. կամ որպէս թէ զկաղացեալն դարմանել. զի յն. է՝ ἑπιδέω obligo, alligo. Կապել բարւոք, պատել. երիզապնդել. սարմագ, պաղլամագ.
cf. Ընդդիմակայութիւն.
· Calfa
Եթէ զոգւոյ առ մարմին զուգակցութիւն եւ զընդդիմակայումն հայեսցէ (ուսանել), ի նա յեցցի. (Սկեւռ. լմբ.։)
ppposite, that opposes, resists;
hard, solid, opaque.
· Calfa
Բազմամարմին եւ ընդդիմահար եւ խոշոր. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
Առաւել քարշիմք ի թանձրագոյն եւ յընդդիմահար մարմնոյս. (Մագ. ՟Ա։)
Սակս թանձր եւ ընդդիմահար մարմնոյս. (Տօնակ.։)
opposition, resistance;
counterblow, rebound;
impenetrability.
· Calfa
Եթէ իմանալի է գոյնն (մարմնոյ), իմանալի է եւ դիմահարութիւնն եւ քանիութիւնն։ Գոյնն եւ ձեւն եւ ընդդիմահարութիւն, եւ շատութիւնն եւ ծանրութիւնն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Զ։)
contrary, inimical, opposite;
adversary, antagonist.
· Calfa
Ի մարմնականաց ընդդիմամարտաց. (Խոսր.։)
familiar, domestic, tame, easy, mild, tractable, approachable.
· Calfa
Ի մէջն վարեալ յընդելիցն եւ ի սովոր մեզ անուանց. (Անյաղթ պերիարմ.։)
to grow familiar, to become familiar;
to make acquaintance;
to get used or accustomed to, to habituate one's self.
· Calfa
Ընդելեալ է բնութեամբ (աստուածային իրն) վերնագունին հասանել պատուի։ Ընդելեալք՝ իբր ասեն զճպռանցդ ազգ, օդով կերակրիլ։ Առ սակաւ սակաւ ընդելեալ։ Ոգիքն յառաջ քան զմարմինսն յօտարութիւն ընդելեալ լինի. (Փիլ.։)
universal, general, common;
—ք, or — տիեզերք, the universe, the whole world, or earth;
— առնել, to generalize;
everywhere;
in general.
· Calfa
Ընդհանուր ծաւալեցաւ ծագումն լուսոյ։ Ընդհանուր քարոզեցին զբանն մարմին եղեալ. (Շար.։)
interval, space;
discontinued, intermittent;
loose;
different, separate;
less, lesser;
intermittent;
differently, otherwise;
nor more nor less;
ամք սակաւ ինչ — իբիւրուց, a little less than 10 000 years;
ի՞ւ իցեմք — ի նոցանէ, in what do we differ from them ? ոչ ինչ — է ի նմանէ, he differs not from him;
նուազ ինչ — ի փչմանէ լինել շնչոյն, to be almost at the last extremity, or last gasp;
չեն — յերազոց, they resemble dreams.
· Calfa
Որպէս տնկոց զոստ կտրել կամեցեալ, եւ զարմատն թողեալ, ոչինչ ընդհատ արմատն մնացեալ զնոյն դարձեալ բղխէ. (Բրս. հց.) այսինքն ոչինչ նուազ, նոյնպէս, անխտիր։
collision, shock, conflict.
· Calfa
Եղիսէ զյորձանուտն բաժանէ՝ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. լմբ.։)
Հուր ընդհարմամբ յանկարծօրէն երեւեալ. (Դիոն. երկն.։)
to render proud, insolent, impertinent.
· Calfa
Չասաց, թէ հալեա՛ զմարմինդ, այլ թէ մի՛ այնչափ ընդողնեցուցաներ, մինչեւ զորդւոյն իշխանութիւնն ի միջոյ բառնալ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։) (գրեալ էր վրիպակաւ, ընկողմնեցուցաներ)։
that leaps, that bounds;
jumping, starting;
by stealth, stealthily;
rebounding, by fits and starts;
by skips and jumps;
palpitating, bounding;
— ի քնոյ լինել, to awake suddenly, to start from sleep;
— ի քնոյն զարթուցանել, to rouse suddenly, hurriedly;
— կալ, to leap, to hop, to rebound;
to start back with fear, to be startled, to retire, to frighten;
— խաղալ, to leap, to jump up, to rouse one's self;
— երթալ, to go with fear and trembling;
to go by leaps;
— խաղացումն ուսոց, շարժումն թիկանց, աչաց, shrugging of the shoulders;
nervous twitching of the eyes;
— անցանել, to leap, to leap over.
· Calfa
Յորովայնի զնա մարմնով յղացեալ կրեաց, եւ ոչինչ ընդոստ եղեալ անճառ տնօրէնութեան բանին Աստուծոյ. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
receiving, welcoming;
capable, susceptible;
acceptable, agreeable.
· Calfa
ԸՆԴՈՒՆԱԿ. δεκτικός ad recipiendum aptus ἁντιλαμβανόμενος capiens, capax μέτοχος particeps Յարմար առ ընդունել. ենթակայ. արժանաւոր. ունակ. ընդունարան. ունօղ յինքեան. հաղորդ.
acceptance;
capacity, reach;
participation;
capacity;
— ջերմութեան, heating -.
· Calfa
Տաճարացո՛ յընդունակութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնի քո. (Պտրգ.։)
reception, taking, acceptance, admission, obtaining, acquisition;
cheer, feast, entertainment;
participle;
— փոխանադրոյ, acceptation of a letter of credit, of a bill of exchange;
— առնել ումեք, to welcome, to feast, to entertain;
— առնել օտարաց, to lodge strangers;
առնել — ցրտագին, to receive coldly, to give a cool reception;
— գոյր յարքունիս, ի դեսպանատան, there was a reception at court, at the embassy;
յ— լինել Աստուծոյ, to believe in God.
· Calfa
Ընդունելութիւն (անկանի) ընդ բայիւ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
adj. s. who receives, receiver, acceptor;
recipient.
· Calfa
Զմարմինն ընդունիչ մահու՝ ի՛ւր արար. (Լմբ. հանգ.։)
to trample under foot;
to subdue, to submit;
to strike, to knock;
to drive away, to disperse.
· Calfa
Յանձն եւ ի մարմին փրկչին ընթադրեալ (այսինքն որ առաջի կայր՝) ոչ կարէր մերձենալ պատրանօք. (Լմբ. պտրգ.։)
course, race, gait, step, pace, way, means;
progress, succession, train, trace, thread;
method;
—ս առնուլ, to run;
—ից գործի, the feet;
— մի, walking distance;
հետի —, foot-race;
— մտաց, flight of thought;
— կենաց, life's career;
յրնթացս կենաց, in the course of life;
յընթացից ճանաչել զոք, to know one by hisg ait;
բարւոք լնուլ գընթացս իւր, to fulfil the duties of one's station, to discharge one's functions honourably;
արգելուլ զ—ս բանին, to say concisely, to shorten discourse;
—ք հողմոյ, direction Of the wind;
—ք արեգական, լուսանի, եղանակաց, course of the sun, moon, seasons;
—ք սակարանի, վաճառանոցի, հրապարակի, course Of Exchange, of the market.
· Calfa
Որպէս զի զսպառ ընթաց (այսինքն զբոլոր ընթացս) մարմնոյն անձամբ անձին փորձեալ ծանիցէ. (Լմբ. ստիպ.։)
to sup, to take the evening's repast.
· Calfa
Ի Բեթանիա յընթրելն իւրում մի ի բազմականացն էր Ղազարոս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to carry presents, to offer, to make a present.
· Calfa
Ընծայաբերել զանմարմնոցն զօրհնաբանութիւն. (Գանձ.։)
Ոչ եւս մահկանացու մարմնով, եւ ոչ ի մարդկանէ, այլ ի հրեշտակաց ընծայաբերիլ (յն. սպասահարկիլ) անապական մարմնով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)
offer, offering;
offertory.
· Calfa
Զայլ եւս ընծայաբերութիւնս հոգեպէս եւ ըստ մարմնոյ. (Ճ. ՟Ժ.։)
place of offering, altar
· Calfa
Զտէրունի մարմնոյն զոհարանն ... եւ զընծայարան՝ սեղան Տէրունի հացին. (Լմբ. պտրգ.։)