proximity, nearness, neighbourhood.
bearded.
որպէս γενειήτης barbatus. Ունակ մօրուաց. մօրուեղ. կամ Դեռաբոյս մօրուօք. եւ ըստ յետին առմանս արդեօք ասի. (Եւս. քր. ՟Ա.)
Ստրատոնիկոս ի նմին աւուր զմանկաւոյ եւ զմօրուանեաց չորս պսակս առ. (ուր ըստ յն. անմոռուաց. ἁγένειος imberbis.)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Ըստ առաջնոյն ի սկիզբն բառից հնչէ կիսաձայն հ, կամ ը...հ. զոր օրինակ՝ յագ. յածիմ. յամեմ. յանկարծ. յետ. յիսուս. յուզիմ, եւ այլն. այլ ի վերջն մնայ անձայն. զոր օրինակ՝ գայ. տայ. արքայ. գոյ. երեկոյ, եւ այլն։ Բաց ի քանի մի բառից՝ յորոց ի վերջն հնչէ որպէս ե, թերատ. զոր օրինակ, վայ՝, հայ՝. ըստ ոմանց նաեւ բայ՝, մակբայ՝, խոյ՝։
Իսկ ըստ երկրորդին ի մէջ բառից հնչէ որպէս ե՛, կամ որպէս արաբ. եէ՛. լատ. երկայն ի, j. յասելն մեր այո՛. այս, այդ, այն. գայի, գայիր, գայր. արքայից, արքայութիւն. գոյք, գոյից, եւ այլն։
to push, to shove.
Եթէ կացուցանես պահապան անձինդ զծառայս եւ զկինն եւ զբարեկամս, յադգդեալ ըստգտեալ՝ դիւրաւ մերժիցիս ի չար սովորութենէն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
to immolate, to offer up, to sacrifice to idols.
Բնաւ զի՞նչ իսկ յազէր, զի անասունք չեւ եւս էին արարեալ։ Իբր ոչ եթէ յՈրմզդի կամ ի յազելն էր զօրութիւնն, այլ ի գաւազանսն. եւ ոչ գաւազանքն բաւական էին արժանի առնել յազելոյ զանարժանն։ Մոգքն նախ յազեն, եւ ապա սպանանեն զանասունսն, զի յանզգայ ելանիցեն շունչքն ի մարմնոյ անտի. եւ զայն ոչ գիտեն, թէ երկուս մահս սպանանեն, մի յազելովն, եւ միւս եւս փողոտելովն. Եզնիկ.։ (ըստ այսմ թուի յազել լծ. թ. եիւզմէք, ոլորել զպարանոցն, կամ մորթել այսինքն հանել զմորթն. կամ վնասել իւիք. եւ այլն։)
audacious, venturesome, overhasty, inconsiderate, imprudent;
precipitately, headlong, furiously, impetuously, rashly, at a venture, or random, audaciously, insolently;
indiscreetly, without discretion or consideration;
— քաջութիւն, impetuous courage;
— խիզախել, to venture headlong, to expose oneself to great peril.
Ոչ եթէ յախուռն եւ վայրապար սիրով սիրէր, եւ ոչ ըստ հանդիպման. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
piratical coasting vessel, epactroceles.
ἑπακτροκέλης navigium litorale vel piraticum, actuarium. Նաւակ հինից՝ որ յածի առ ծովեզերբք. փոքրիկ նաւակ նման միաձի կառաց. (ըստ յն. առափնեայ մակոյկ. էբագդռօքէլիս. թ. քէլէք )
to look at, to gaze upon, to look intently at;
to survey, to watch.
Գաւառապետաբար յականէ։ Շուրջ գալով յականէ՝ ոչինչ մասն թողեալ նորա անզննին։ Զամենայն ինչ յականես այցելութեամբք, եւ դէտդ ումեք ոչ երեւիս։ Ամենայն անսուտ, մարգարէ՝ կոչիւր տեսանօղ կամ յականօղ ըստ հոգւոյ. (Փիլ.։)
El, Elohim, God, Jehovah.
Իբր եահ, եա. որ է ըստ եբր. Աստուած.
for, on account of, for the sake of, in consideration of.
cf. Յաճախապաշտօն.
Անուանեալ ըստ յաճախապաշտ պաշտաման տեղեացն յԱշտիշատ. (Ագաթ. (կամ գրելի էր ըստ վերնոյն՝ Յաճախաշատ)։)
obstinate, stubborn, self-willed, wilful, headstrong, sullen, restive;
tenacious.
Մի՛ ոք իւրովի յամառ դիմեսցէ ի փորձութիւն. (Ոսկ. մտթ. ըստ ճ. (որ ի բուն թարգ. դնի՝ յամբայր)։)
very slow, very tardy.
explanation, exposition.
Օրհնութիւն, զի յայտնաբանութիւն թարգմանի ըստ Սրբոյն Դիովնիսեայ մեկնութեանն. որ է յայտնութեանն Յիսուսի խորհուրդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.
Բովանդակ զ՝ ՟Ի՟Բ. յայտնիսն, եւ զնոր կտակս յեղուլ ի հայ բան. անդ. 53. այն են ՟Ի՟Բ. գիրք հնոյ կտակի ի սկզբանէ հետէ ծանուցեալք իբրեւ ընդունելի ի կաթողիկէ եկեղեցւոջ. որ եւ կոչի կանոն եբրայեցւոց ըստ ՟Ի՟Բ տառից նոցա. որպէս եւ արտաքոյ մնացեալքն կոչին անյայտք, կամ ծածուկք, կամ ծածուկ յայտնութիւնք. յորոց ոմանք յետոյ ընդունելի եղեն, եւ ոմանք անընդունելիք։
Ել ի տօնն՝ ո՛չ յայտնի, այլ իբրեւ ի ծածուկ։ Եւ յայտնի իսկ (այսինքն հաւաստեաւ՝ ըստ խոստովան լինելոյ ամենեցուն) մեծ է խորհուրդն աստուածպաշտութեան. (Յհ. ՟Է. 10։ ՟Ա. Տիմ. -գ. 16։)
evidence, manifestation, enunciation;
disclosing, unveiling;
apparition;
revelation, Apocalypse;
Epiphany, Twelfth-day, Twelfth-night;
coming, appearing of our Lord;
divine oracle;
ծածկուկ —ք, the Apocrypha.
Ծածուկ կամ ծածկոյթ յայտնութիւնք. կոչին անյայտ մատեանքն արտաքոյ սովորական կանոնի Սուրբ Գրոց. այն է ըստ յն. աբօ՛գռիֆա։
cf. Յանկ.
to complete, to finish, to end;
to render suitable, to adapt, to accommodate;
to appropriate;
to accord;
to put into rhyme.
ՅԱՆԳԵՄ ՅԱՆԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λήγω, ἁπαρτάω , ἁναλίσκω desinere sive cessare facio, termino, concludo. գրի՝ ըստ որում եւ հնչի՝ նաեւ ՅԱՆԿԵՄ. եւս եւ ԱՆԳԵՄ. Յանգ հանել. կատարել. բովանդակել. յարմարել. հանգուցանել. դադարեցուցանել. վերջացնել, լմընցընել.
Զիւրն յանգէ կամս. ըստ այնմ, ոչ իմ կամք, այլ քոյդ լիցին. (Սկեւռ. ես.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
ՅԱՆԳԵՄ ՅԱՆԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λήγω, ἁπαρτάω, ἁναλίσκω desinere sive cessare facio, termino, concludo. գրի՝ ըստ որում եւ հնչի՝ նաեւ ՅԱՆԿԵՄ. եւս եւ ԱՆԳԵՄ. Յանգ հանել. կատարել. բովանդակել. յարմարել. հանգուցանել. դադարեցուցանել. վերջացնել, լմընցընել.
Զիւրն յանգէ կամս. ըստ այնմ, ոչ իմ կամք, այլ քոյդ լիցին. (Սկեւռ. ես.։)
Եւ որ ի վախճան յանգի սաղմոս, իրաւամբք առ իս քան առ Իսրայէլ։ Այս ըստ նմին տեսակի մասին յանգեցաւ եւ յարմարեցաւ. (Նար. ՟Կ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
Ամենայն ինչ յանկումն ունել բնաւորեցան՝ որք ըստ մեզս են, բայց միայն յառաքինութեանց. (Անյաղթ պորփ.։)
Կատարումն զսա (այսինքն զփոխումն ի կենաց) կոչելով նմա, եւ սրբազան յանգումն։ Աստուածատեսակ յանկումն։ Երանականի յանկմանն։ Պարգեւէ նոցա հատուցումն ըստ յանգման. այն է հանգիստ ննջեցելոց. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ։)
happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.
ՅԱՆԿԱՐԾԱԴԷՊ. συντυχίᾳ, ἑκ περιφοράς τινός fortuito casu. Յանկարծ դիպեալ, իբր դիպուածական. ըստ բախտի եւ ըստ հանդիպման. ռաստ կէլէ.
Վիճակն՝ յանկարծադէպ իրաց է, եւ ոչ կամաց կամ առաքինութեան։ Ապա յանկարծադէպ իմն են չարիքն եկեալք հասեալք ի վերայ։ Յայտնի լինիցի, եթէ յԱստուծո՞յ իցեն հարուածքն, եւ եթէ ինքեանք ինչ յանկարծադէպք։ Ոչ վայրապար կամ յանկարծադէպ ինչ իրք գործէին, այլ ըստ աստուածեղէն իմն առաջնորդութեան. (Ոսկ. եփես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 8։)
all at once, suddenly, impetuously, precipitately, inconsiderately, rapidly.
Ոչ անդէն եւ անդ յանկարծաթափ՝ ըստ զօրութեան հոգւոյն զնորընծայսն յանընդելական մեծամեծս ձկտեցուցանէին. (Ագաթ.։)
careful person, provider, protector, manager, director.
Մի թէ որդիք ո՞չ իցեն Իսրայէլի, կամ յանձանձիչ չիցէ՞ նոցա. իմա՛ հոգացօղ հայրաբար, կամ ըստ այլոց՝ ընդունօղ ժառանգութեան, ժառանգ։
acceptance, acceptation, consent, engagement, avowal, approbation.
Զյանձնառութիւն բռնադատէք օրինաց, որոց ոչ եմք եղեալ ընդունօղ։ Զոր եւ առնէր ըստ յանձնառութեանն իւրոյ. (Փարպ.։)
to recommend;
to deliver, to commend, to put or give into the hands of, to deposit;
to resign, to leave;
to intrust, to confide, to trust, to rely on;
to impose, to charge, to order.
Որ զմեծն յանձնեցար շահավաճառութիւն. որ եւ ասի՝ հաւատացար (ըստ յն. ոճոյ), այսինքն յաւանդ առեր կամ ընկալար. (Սարկ. քհ.։)
to commit a fault, error or crime;
to transgress, to trespass, to sin;
to fall in error, to fail, to do amiss, to stumble, to go astray;
to abuse, to offend, to give offence, to wrong, to injure;
cf. Թեթեւ.
παραβαίνω transgredior πλημμελέω delinquo ἀμαρτάνω pecco παραπίπτω decido σφάλλω erro, labor եւ այլն. որ եւ ՅԱՆՑԵԼ. Անցանել զօրինօք. զանցանել ըստ պատուիրան. պատուիրանազանց լինել. մեղանչել. անիրաւիլ. առնել ինչ վնասակար. սխալել. վրիպակս գործել.
faulty, guilty, delinquent, culpable, criminal;
— օրինաց, transgressor, violator, criminal, delinquent;
— զանձն դաւանել, խոստովանել, to confess one's fault, to plead guilty.
παραβάτης praevaricator ἠμαρτηκώς peccans, delinquens եւ այլն. Յանցուցեալն. մեղապարտ. մեղաւոր. վնասապարտ. վնասակար. օրինազանց, եւ որպէս մակդիր Յուլիանոսի Ուրացողի. ըստ յն. բառավա՛դիս, եւ այլն։
cf. Յանցանեմ.
cf. ՅԱՆՑԱՆԵԼ (ըստ ամենայն առման).
cf. Յանցանք.
Եթէ կամաւ, եւ եթէ ակամայ, եւ կամ եթէ ըստ մոռացման ի յանցումն եղեւ. (Բրս. հց.։)
setting or laying a snare;
lying in wait;
cunning, deceitful.
cf. Որոճ.
Որոճմամբ ծասկեալ ըստ մաքուր կենդանեաց. (Տօնակ.։)
cf. Որոճ.
Որոճմամբ ծասկեալ ըստ մաքուր կենդանեաց. (Տօնակ.։)
definitive, determinative, distinctive, decisive.
Աննմանիցն որոշողական։ Զորոշողականսն ունին քահանայապետքն՝ որպէս յայտնիչք աստուածայնոցն արդարութեանց, զզատեալսն յաստուծոյ ըստ ամենայնի ի բաց որոշել. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Որոշումն.
Զխորտկացն որոշութիւնս։ Որոշութիւն ունին ըստ քահանայական պատուոյ. (Փարպ.։)
cf. Որոշումն.
Զխորտկացն որոշութիւնս։ Որոշութիւն ունին ըստ քահանայական պատուոյ. (Փարպ.։)
distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.
Եւ դռնապանք ըստ որոշմանն իւրեանց ի դրունս դրունս։ Կացէ՛ք ի տաճարիդ ըստ որոշման տանց տոհմից ձերոց. (՟Բ. Մնաց. ՟Ը. 14։ ՟Լ՟Ե. 5։)
lamb.
Եօթն որոջ ոչխարաց։ Էգ յօդեաց որոջ, կամ ալոճ մի յայծեաց։ Որոջ մի փոքր։ Զենին զորոջսն։ Որոջք երկերիւր։ Իբրեւ որոջ առաջի կտրչի անմռունչ կայ։ Մաննայ ըստ խոյիցն եւ ըստ որոջացն.եւ այլն։
thinking only of eating, gluttonous.
cf. ՈՐՈՎԱՅՆԱՊԱՇՏ. ըստ յն. որովայնածառայ.
cf. Որչափոյք.
ՈՐՉԱՓ. շ.նխ. Որպէս. ըստ որում. իբր. իբրու. ըստ չափոյ. գոգցես. չա՛փ.
quantity.
Որակութեան կցորդութիւն ունիմ, ըստ որում մարդս եմ. եւ քանակութեան կամ որչափութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
հյց. խնդ. ὠς, ὤσπερ sicut, ut, tamquam. Իբրեւ. նման. հանգոյն. ըստ. պէս.
Եւ յամենայն հոլովս ըստ յարակից անուանց եւ բայից.
ՈՐՊԷՍ. մ. ὠς, ὤσπερ, καθώς, καθάπερ, οἶον sicut, ut, quemadmodum ἁκολούθως consequenter. Որով օրինակաւ. զո՛ր օրինակ. ըստ որում. ինչպէս.
Ո՛րպէս զիա՛րդ եւ գիտիցեն, ըստ կարգին իւրեանց՝ արասցեն։ Ո՛րպէս զի՞նչ կամի պաշտել՝ պաշտեսցէ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
ՈՐՊԷՍ ԶԻ. ὤστε, ὤς ita ut, quasi. ըստ յն. ոճոյ. Մինչ զի. այնպէս զի. որպէս թէ. իբր թէ. անանկ որ.
what;
such that;
— ինչ, as, such as, for instance;
— ինչ իցէ ողջոյնս այս, what manner of salutation this might be!
գիտես — ինչ տօնքն էին, you know what those festivals were;
— եւ իցէ, whatever, whatsoever.
Սակայն ամենեւին անբան. որպիսի՛, կին ժառանգեցաւ քեզ ըստ հաւասարութեան կենցաղոյս, եւ այլն. (Բրս. յուդիտ.։)
cf. Որչափ.
Կամ Ցորչափ ժամանակս. եւ Որովհետեւ. ըստ որում. քանի որ.
cf. Կամիմ.
Ոչ բարիոք զայս տուողին, այլ ըստ կամաց չար ուզողին. (Մագ. ոտ.։)
octahedron.
ὁκτάεδρος octo sedes sive latera habens. Որոյ են ութ նիստք՝ դիրք՝ կողմանք, ըստ նմին եւ անկիւնք.
eight times.
Յայս խորհուրդ եւ մովսէս մոքրի պահովք ութիցս հինգ։ Մեռուցանելով ի նոսա ութիցս ըստ յարութեան խորհրդոյն զհինգ զգայութիւնս հինգ քառասուն. (Արշ.։)
of eight days.
octave.
cf. Ուժգին.
cf. ՈՒԺԳԻՆ. ըստ կրկին նշ. κατὰ κράτος vi λιγρῶς argute, stridulo, stridens եւ այլն.
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.