accustomed to darkness.
· Calfa
Խաւարասովոր գործոց մարդկան անօրինաց. (Ագաթ.։)
cf. Խաւարեցուցանեմ;
cf. Խաւարիմ.
· Calfa
Բարձրութիւն ստուերի երկրի ելանէ ծածկէ զլուսին, եւ յայն սակս պակասէ եւ խաւարէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
obscure, gloomy, dark.
· Calfa
Երկիր խաւարին եւ մթին։ Էր օրն խաւարին եւ մթին։ Եւ ո՛չ ի տեղւոջ խաւարին երկրի։ Խաւարին լերինք, կամ ճաանապարհք, կամ գանձք։ Ապա ակն քո չար է, ամենայն մարմինդ խաւարին եղիցի։ Չգուցէ մասն ինչ խաւարին։ Ահ խաւարին հասանէր ի վերայ նորա։ Խաւարին կապանօքն արկեալ ի տարտարոսն.եւ այլն։
to illuminate or adorn with festal lamps;
to kindle, to inflame.
· Calfa
Ղամբարեցին (կամ ղամբարեսցին) հրդեհական հոգւոյն զօրութեամբ. (Ագաթ.։)
embroidered, laced.
· Calfa
Բառ անյայտ, իբր Յօրինեալ զարդուք. (թերեւս լծ. եւ ընդ ռմկ. քեմխա)
to be steersman, to hold the helm, to steer a vessel;
to govern, to direct, to manage.
· Calfa
Զի թէ հօր հմտաբար տեղեկութեամբ (լինիցի) ղեկավարել, զի՞նչ օգուտ յայնմանէ բերցի որդւոց, եթէ ի նաւաբեկութեան կորնչիցին. (Յհ. կթ.։)
cf. Լողակ.
· Calfa
Որ ի ջուրս են ղողակք (կամ ղուղակք) եւ ձկունք։ Կոչեն ի գովեստ օրհնութեան զծով եւ զցամաք՝ ղողակօք եւ զեռնօք. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ի՟Բ։)
swimmer;
aquatic animal, fish;
hidden.
· Calfa
Ծնանի եւ ծով պէսպէս ազգս ղօղակաց։ Բան գրոցն զղօղակն ազգաց զեռնոց ճառեաց. (Վեցօր. ՟Է։)
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
· Calfa
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
· Calfa
Ամենայն ինչ՝ որ ի մէջ ջուրցն ղօղեսցի, զեռուն բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Է։)
the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.
· Calfa
Տառ բաղաձայն՝ կոչեցեալ ըստ հնչմանն Ճէ, միջակ ընդ ծ, եւ ջ. վասն որոյ եւ լծորդ ընդ նոսա. զոր օրինակ՝ ճանաչեմ, ծանեայ, վերծանել (որ է ըստ յն. վերաճանաչել, իբր ընթեռնուլ). ճիւղ, ծիղ. ճկոյթ, ծկոյթ. բճիճ, բջիջ. գէճ, գէջ. կինճ, կինջ. եւ այլն։
Ճ. Դնի ի մեզ երբեմն՝ ուր այլազգականն է չ, իբր ջ. զոր օրինակ՝ չէնգ, չէնկէլ ՝ է ճանկ. եւ չարէ՛ կամ ջա՛ր, է ճար. չարխ, ճախարակ, եւ այլն։ Համեմատութեամբ այլեւայլ ազգաց՝ ճ. փոխի ընդ կ. ղ. եւ գ. եւս եւ ընդ ի, յ, ժ, զ, որպէս տեսցի յընթացս գործոյս։
rabbit, coney;
էգ, մատակ —, doe-rabbit;
արու —, buck rabbit;
ձագ —ի, young rabbit;
որջ, դադարք —ի, rabbit-burrow, rabbit-hutch;
կաղկանձել —ի, to squeak;
ղօղել —ի, to squat, to lie squat or cowering.
· Calfa
Ճագար ազգ անհզօր, որ արարին ի վէմս զդադարս իւրեանց։ Ճագար զի որոճայ, եւ թաթն ոչ բաժանի, պիղծ իցէ։ Նապաստակ եւ ճագար. (Առակ. ՟Լ. 26։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 6։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 27։)
turner;
pulley-maker;
turned, made or fashioned in a turning lathe.
· Calfa
Ճախարակագործ կերապարանց նման է. (Վեցօր. ՟Թ։)
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
· Calfa
Բոլորատեսակ զսա ճախարակեաց, ամենեցուն կատարելագոյն սորա ձեւ յօրինեալ. (Պղատ. տիմ.։)
ՃԱԽԱՐԱԿԵՄ որ եւ ՇՈՒՐՋ ՃԱԽԱՐԱԿԵԼ. περιτορνεύω circumtorno. Ճախարակաւ հարթել, ողորկել, բոլորշի գործել. ջարխէ քաշել, կոկել, կըկլօր կամ բիւրիւզսիւզ ընել։ Նմանութեամբ՝ Սեթեւեթել.
cf. Ճախրիմ.
· Calfa
Իսկ (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 9.) յօրինակս ինչ,
Որպէս յետս լքանելով զեօթնօրեայ ժամանակս՝ առ ութերեակն ճախրել. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
destiny, predestination, fate, fatality;
doom, star, fortune;
դառն, վեհ —, fatal, high destiny.
· Calfa
Ի բաշխս բախտից, ճակատարգաց, եւ կապելոց հրամանաց։ Եւ ո՞ւր իցէ այն՝ զոր ասենն, եթէ որ ինչ ի ճակատագրին գրեալ է հրամանացն, այնմ չէ հնար վրիպել. ո՜ հրաման տկար, եւ անզօր սահման, զոր եւ գողքն եւ աւազակքն կարեն խախտել. (Եզնիկ.։)
one who marshals troops in order of battle;
adjutant general, general.
· Calfa
Յարդարիչ ճակատու. զօրագլուխ.
Ոչ ի զօրագլուխս հեթանոսօրէնս, եւ ի ճակատայարդարս կռապաշտականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
battle-field, battle-ground.
· Calfa
Ընդ բանակս մարդկան երթան ստիպաւ ի ճակատատեղն. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Ճակատեցուցանեմ.
· Calfa
Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայէլի, եւ ճակատեցոյց ընդդէմ ասորւոց։ Զզօրսն սփռեաց ճակատեցոյց ի մարտ պատերազմի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։)
ՃԱԿԱՏԵՄ ՃԱԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. παρατάσσω, παρεισάγω aciem instruo, induro. Ճակատ յարդարել. կարգել զզօրն ընդդէմ թշնամեաց. ի ճակատ հանել.
to put or arrange an army in order of battle, to draw up, to marshal, to array.
· Calfa
Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայէլի, եւ ճակատեցոյց ընդդէմ ասորւոց։ Զզօրսն սփռեաց ճակատեցոյց ի մարտ պատերազմի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։)
ՃԱԿԱՏԵՄ ՃԱԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. παρατάσσω, παρεισάγω aciem instruo, induro. Ճակատ յարդարել. կարգել զզօրն ընդդէմ թշնամեաց. ի ճակատ հանել.
to be drawn up in battle array, to be marshalled for fight;
to front the enemy;
to join battle.
· Calfa
Ճակատեցան ընդ նոսա ի պատերազմ։ Ճակատեցաւ յանդիման ամաղեակայ։ Յերկնից ճակատեցան աստեղք։ Ճակատել առաջի տեառն ի վերայ ամաղեկայ։ Պատրաստեցաւ եւ ճակատեցաւ ամենայն զօրութեամբ իւրով ի վերայ արփաքսադայ արքայի։ Ճակատեցան պատերազմն ի ձորն։ Ճակատեցան դէմ յանդիման միմենաց։ Ճակատեսցին զնովաւ։ Ճակատեցարո՛ւք շուրջ զբաբելոնիւ.եւ այլն։
παρατάσσομαι in campo instruor, aciem vel praelium struo, congredior. Կարգիլ կազմիլ ի ճակատ մարտի. պատրաստիլ ի պատերազմ. եւ Տալ պատերազմ. բախիլ. օրինօք մարտնչել.
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
· Calfa
Պարտ է առ սմա ի սակս այնմիկ ճահաւորել, եւ ոչ զայնոսիկ ի սակս այսորիկ ուսանել. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
fitness, suitableness;
decency, decorum.
· Calfa
Ծառայիւքն պատրաստեալ ոք իցէ ... ճահաւորութեամբ առ իւրաքանչիւրոց գործոցն օգնականութիւնսն։ Օրէնք եւ կամ սովորութիւնք եւ կամ ճահաւորութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ՟Է։)
Եթէ՛ օրէնք, եւ եթէ՛ ճահաւորութիւն զայս ինչ պարտ է կոչել. (անդ։)
cf. Ճահողապէս.
· Calfa
ՃԱՀՈՂԱԿԻ ՃԱՀՈՂԱՊԷՍ. Ի ճահ. ի դէպ. ըստ օրինի. վայելչապէս. դէպուղիղ. շեշտակի.
cf. Ի ճահ.
· Calfa
ՃԱՀՈՂԱԿԻ ՃԱՀՈՂԱՊԷՍ. Ի ճահ. ի դէպ. ըստ օրինի. վայելչապէս. դէպուղիղ. շեշտակի.
cf. Ճաճանչաւոր.
· Calfa
Լուսին՝ որ ծագէր ճաճանչազարդ նշուլիւք. (Վեցօր. ՟Բ։)
to glitter, to sparkle, to shine, to gleam, to glisten.
· Calfa
Ի ձեռն մարդկային մարմնոյն աստուածային զօրութիւնն ճաճանչելով. (Բրս. ծն.։)
camp, encampment.
· Calfa
ՃԱՄԲԱՐ. ὐπόστασις, ὐπόστημα statio, acies. գրի եւ ՋԱՄԲԱՐ. Բանակետղ. դադար զօրաց. կայք ճակատու կամ բանակի.
cf. Ճայթումն.
· Calfa
Ճայթիւն որոտմանց։ Ոչ կարէ տանել զորոտման ճայթիւն. (Վեցօր. ՟Գ։ Պտմ. աղեքս.։)
cf. Ճայթումն.
· Calfa
Ճայթիւն որոտմանց։ Ոչ կարէ տանել զորոտման ճայթիւն. (Վեցօր. ՟Գ։ Պտմ. աղեքս.։)
great noise, crash, cracking, crackling, crick-crack;
bursting, blowing up, explosion.
· Calfa
Ճայթիւն որոտմանց։ Ոչ կարէ տանել զորոտման ճայթիւն. (Վեցօր. ՟Գ։ Պտմ. աղեքս.։)
recognizable.
· Calfa
Ծանիցեն ճանաչելեօքս զանծանօթսն. (Վեցօր. ՟Ա։)
way, road, route, street, path;
issue;
journey;
mediation;
means, way, manner, method, process;
—ք մարմնոյ, the senses;
— արքունի, highway, public road, thoroughfare;
վարուն —, great thoroughfare;
կիցք —աց, cross-road;
անկոխ, ղարտուղի —, by-way, by-path;
— անգնաց, անկոխ, impassable road;
տըղմալից —, dirty or muddy road or street;
— երկնից, the way of heaven, the path of virtue;
աւուր միոյ —, a day's journey;
— երից աւուրց, three day's journey;
զ—այն, ի —ին, առ —աւ, զ—աւ, on the road, by the way, on a journey, during the journey;
— արարեալ, on or by the way;
— առնել, to go along, to travel, to undertake a journey;
to open, to prepare a way;
ի — անկանել, to set out on, to begin a journey, to start;
— ունել, to advance, to go forward, to get on;
անցանել զ—աւ, to take a wrong course, to go astray, to err;
թիւրել զ—ս ուրուք, to mislead, to lead astray, to put out of the right way, to cause to err;
արգելուլ, փակել, խափանել զ—, to interrupt or block the way, to stop up, to obstruct;
դնել ի —, to see off on a journey;
յաջողել զ—ս իւր, to prosper, to get on prosperously, to thrive;
ի —ի իւրում երթալ, to go one's own way;
to pursue one's point;
գնալ զ—ս or զ— ուրուք, to go by the same way as, to tread in the same steps;
to follow, to imitate;
ընդ ո՞ր —, by what road ? by what way ? which way ?
ընդ ուղիղ —ն, straight forward;
այս — հանէ ի գիւղ մի, this road leads to a village;
զրուցատրութեամբ կարճի —ն, company shortens distance.
· Calfa
Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ճանաչէ տէր զճանապարհս արդարոց. ճանապարհք ամպարշտաց կորիցեն։ Ուսուցից անօրինաց զճանապարհս քո։ Ես եմ ճանապարհ, եւ կեանք. եւ այլն։
ὀδός (լծ. հետք. ոտն) via, iter πορεία, πόρευσις , ὀδοιπορεία profectio, itio δίοδος via per quam transitur διάβημα transitus, gressus διατριβή commoratio, conversatio . ռմկ. ճամբայ. պ. ճէյբուր, ար. զէնպուր. որպէս եւ թ. էօլ. Ուղի արահետ. ռահ. շաւիղ. միջոց եւ տեղի անցից եւ գնացից. եւ Գնացք. ընթացք. անցք. նմանութեամբ՝ Կեանք. քաղաքավարութիւն, կարգ. օրէնք. օրինակ. եղանակ. եւ այլն.
flay, flies.
· Calfa
Ո՛վ բերան հայհոյիչ, յորժամ հասանի օր մահուան քո, յայնժամ դնեն ճանճիւռն հրեղէն ի բերան քո, եւ քարշեն ի գեհենն. (Եփր. քրզ.։)
dinner-hour, dinner-time.
· Calfa
ὦρα ἁρίστου hora prandii, meridies. Ժամ ճաշոյ, կամ ճաշելոյ. օր հասարակ. կեսօրուան հացի ատեն, կեսօր.
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
· Calfa
Զմանկունսն իսկ մինչեւ ցամս ութուտասանց ամենեւին ի գինի ոչ ճաշակել ... եւ յետ այսորիկ գինով իսկ ճաշակել չափաւոր մինչեւ ցերեսուն ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Ճաշակեսցեն զօրինադրութիւնն։ Ճաշակեսցուք եւ մեք զպատուիրանս աստուծոյ. (Նոննոս.։ Շար.։)
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
· Calfa
Լուան՝ թէ անդ ճաշելոց է. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 25.) (այսպէս լաւ օրինակքն հյ. որպէս եւ եւ յն. բայց ոմանք գրեն, ճաշելոյ է)։
to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.
· Calfa
Զօրացն հռովմայեցւոց ճապաղեալ յաշխարհս հեռաւորս. (Մեսր. երէց.։)
effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.
· Calfa
Զօրքն հայոց եւ վրաց յանխնայ դնէին զամենայն պարսիկսն արեան ճապաղիս ընդ երեսս դաշտին. (Պտմ. վր.։)
ray, beam, radiation;
light, splendour, brightness, brilliancy;
radius;
— տանելի, vector radius;
—ս արձակել, to irradiate, to beam, to emit rays.
· Calfa
Ճառագայթ եւ կերպարան էութեան հօր՝ բանդ աստուած։ Ճառագայթ փառաց հօր՝ որդիդ միածին. (Շար.։)
(Որդին ի հօրէ) որպէս յարեգակնէ առաքեալ ճառագայթ՝ գայ յառաջ ի նմանէ. եւ այլ ոմն է քան զնա՝ մի ըստ բնութեան գոլով, ոմն արեգակն, եւ ոմն ճառագայթ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
· Calfa
Այսօր աստուած յայտնի աշխարհի, եւ ամենեքեան ճառագայթատես լինին օկամ ճառագայթատեսին). (Թէոդոր. կուս.։)
Այսօր աստուած յայտնի աշխարհի, եւ ամենեքեան ճառագայթատես լինին օկամ ճառագայթատեսին). (Թէոդոր. կուս.։)
to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.
· Calfa
Ճառագայթեալ բանն ի հօրէ. (Շար.։)
Զաստուածութեանն ի թաբօր ճառագայթեաց փրկական լուսոյ առհաւատչեայ. (Խոր. վրդվռ.։)
to write, to describe, to narrate.
· Calfa
Ճառել գրով. արձանագրել. ի գիր անցուցանել. եւ Ճոխաբանել ճառօրէն.
to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.
· Calfa
Վասն մարտիրոսաց ճառել բանիւ։ Յաղագս անբանից արանց ճառել։ Ճառէր զինքենէ զխոնարհագոյնսն։ Զմարդեղութենէն եւ զխաչէն ճառէ։ Զեղբօրէն զիա՞րդ ոչ ճառեաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ։ Խոր. ՟Ա. 2։ Խոսր.։ Նանայ.։ Շ. մտթ.։)
Ճառել զսրբութիւն մեծին աստուծոյ։ Զմկրտութեանն զօրութիւնն եւ զշնորհն օրինակաւ ինչ ճառեաց ծածկաբար։ Ճառէ զգովութիւն սորա։ Զխոնարհագոյնն ճառէ։ Յայսցանէ ինչ ոչ ճառեաց. (Խոսր.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։)
foraging together.
· Calfa
Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)