cf. Աղտաղտուկ.
· Calfa
Յերեւել խաղողոյ յորթոյ՝ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ոչ եւս քաղցուն ջուր ըմպելի՝ աւելի քան զաղտաղտն գտանել անպիտանութիւն. (Պիտ.։)
Եղեն աղտաղտ կերակուր դիւաց. (Վրդն. սղ. եւ Երգ.) ուր գրի ԱՂՏԱՂՏԱՆ։
Եւ ոչ աղտաղտին տեղւոջ ջուր քաղցր առնել. (Յկ. ՟Գ. 12։)
Չարահոտութեամբ աղտաղտին ջրոց թմբրեցուցանէ. (Պիտ.։)
Ջուրս աղտաղտին՝ անախորժելի ծարաւեաց արբման. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
թեթէտեւ ասացից, ոչ ոք լուիցէ, զի աղտաղտ իցէ երկիր մեր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
salt, saline, brackish.
· Calfa
Բնակեսցէ յերկիր աղտաղտուկ. (Երեմ. ՟Ժ՟Է. 6։)
Յաղտաղտուկն առաքես ծով. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
Աղտաղտուկ ջուր։ Աղտաղտուկ՝ ծովային։ Աղտաղտկով խառնեալ ըմպելին։ Կինն փոխեալ լինէր յաղի բնութիւն. քանզի հրակէզ եղելոյ գաւառին՝ աղտաղտուկն ոչինչ նուազ (քան զայն) անպտուղ է. (Փիլ.։)
Յաղտաղտուկ կորստական ջուրցն մեղաց. (Իգն.։)
Յաղտաղտուկ անհաւատութենէն ի վեր ամբարձան. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Բնակեսցէ յաղտաղտուկս անապատի։ Բնակութիւնս նմա զաղտաղտուկս։ Արար զերկիրն պտղաբեր յաղտաղտուկս. (Երեմ. ՟Ժ՟Է. 6. Յոբ. ՟Լ՟Թ. 6։ Սղ. ՟Ճ՟Զ. 34։)
Պտղաբերութիւն գաւառին դարձաւ յաղտաղտուկ. (Խոր. ՟Գ. 7։)
Որ յաղտաղտուկ աշխարհի մխեալ ես. (Մաշկ.։)
desert, uncultivated.
· Calfa
Փոխանակ թանձրահող դաշտացն զաղտաղտուկ անդաստանս, եւ զքարուտ եւ զապալերկ վայրն սերմանեն. (Փիլ. տեսական.։) ուր յն. է ἁπόκροτος, durus, asper, rigidus, praeruptus.
cf. Ապալեր.
· Calfa
Փոխանակ թանձրահող դաշտացն զաղտաղտուկ անդաստանս, եւ զքարուտ եւ զապալերկ վայրն սերմանեն. (Փիլ. տեսական.։) ուր յն. է ἁπόκροτος, durus, asper, rigidus, praeruptus.
brine;
flagitious, wicked.
· Calfa
ԱՂԱՋՈՒՐ ἄλμη salsugo, salsilago որ եւ ԱՂՋՈՒՐ. Աղի կամ աղեալ ջուր. աղտաղտուկք. թուզլու սու.
earth, globe;
ground, land, territory, soil, district, department, jurisdiction;
land, country, province, region, climate;
the world;
the earth;
յ— անկանել, խոնարհիլ, to prostrate one's self;
— ծննդեան, birthplace;
յ— կործանել (դիաթաւալ), to strike dead on the spot;
յ— օտար, in a foreign land;
թնդայր — յընթացս մեր, the ground shook beneath our feet;
-! -! land! land! — աւետեաց, the Holy Land.
second;
secondly, in the second place.
· Calfa
Արար զերկիրն պտղաբեր յաղտաղտուկս, եւ զերկիրն ծարաւուտ ի գնացս ջուրց. (Սղ. ՃԶ. 34։)
that tastes like gall.
· Calfa
Յերեւել խաղողոյ յորթոյ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի, եւ յազոխն թթու եւ գխտորահամս. (Վեցօր. ՟Ե։)
stench, stink, fetor.
· Calfa
Զտիրագոյն անդամոցն գլուխ՝ չարահոտութեամբ աղտաղտին ջրոց թմբրեցուցանէ. (Պիտ.։)
phlegm, slime, snot, pituite, mucus.
· Calfa
Մաղձք, եւ մաղասք։ Մաղաս թթուագոյն եւ աղտաղտին՝ աղբիւն ամենայն հիւանդութեանց է. (Պղատ. տիմ.։)
bile, gall;
gall, spleen, rancour, wrath, choler;
սեաւ —, black bile, atrabiliary humour;
անցք —ի, gall-duct, gall-pipe;
աւազ —ի, gall-stone;
ի դարնութեան —ի կալ, to be in a very bad humour;
cf. Թափեմ.
· Calfa
Ի թթուագունիցն եւ յաղտաղտուկ մաղձիցն. (Պղատ. տիմ.։)
dirt, mud, mire, slime;
puddle, pool, fen, marsh, bog.
· Calfa
βόρβορος, πηλός, τεγάνη lutum, coenum ἔλος, λίμνη palus (paludis). Տիղմ. ցեխ. գայռ. շաղախ ջրախառն. սիկ. ճահիճ. եղտիւր. վայր աղտաղտին. ջրշիղջ թանձրահիւթ.
to stagnate, to be stagnant, to form a swamp or bog, to stand.
· Calfa
Տեղի՝ որ մօրացեալ է, եւ աղտաղտին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
cord, line, string, packthread, twine;
needlework;
sewing;
seam;
—ս հարկանել, to sew, to seam.
· Calfa
Ոչ է կար աղտաղտին տեղւոջ ջուր քաղցր բղխել։ Ոչ էր կար թաքչել քաղաքի ի վերայ հաւատոյ լերին կացելոյ. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։ Իսկ Կոչ. Ժ.)
force, vigour;
power;
means, faculty, capacity, ability;
— է, it is possible;
ոչ է —, it is impossible;
ըստ կարի, as much as possible;
ըստ կարի փութով, with all possible speed;
ըստ կարի նուազ, as little as can be;
իւրաքանչիւր ըստ իւրում կարի, every one according to his ability;
որչափ իկարի քում իցէ, as much as you can or as lies in your power;
ըստ իւրում կարի— զօրութեան իմոյ, to the utmost of my power, the best I can, all I can;
ոչ գոյ ի ձեռս մեր —, it is not in our power, we cannot;
իվեր քան զկար իւրեանց, beyond their strength.
· Calfa
Ոչ է կար աղտաղտին տեղւոջ ջուր քաղցր բղխել։ Ոչ էր կար թաքչել քաղաքի ի վերայ հաւատոյ լերին կացելոյ. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։ Իսկ Կոչ. Ժ.)
watery, irriguous;
cf. Ջրկիր.
· Calfa
Պտղաբերութիւն գաւառին ջրաւորացն դարձաւ յաղտաղտուկս. (Խոր. ՟Գ. 7։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
· Calfa
Զոսկիակոփ դրանցն, եւ զստորակայ քանդուածոցն սքանչանս։ Զյորձանսն յորդանանու ի վեր կարկառեսցես, եւ զստորակայն յաղտաղտուկն առաքես ծով. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ծ՟Զ։)
disgust, distaste, loathing.
· Calfa
«ձանձրութիւն, նողկանք, զզուանք, դժուարը գալը». այս իմաստով առանձին գործածուած չէ. փխբ. կայ միայն «յղի կա-նանց արտակարգ ցանկութիւնը» Բժշ. որից տաղտաղտ «ձանձրալի» և տաղտաղտիլ «ձանձրանալ» Պիտ. և Երզն. մտթ. առ լեհ. բայց յատկապէս -ուկ մասնիկով աճած՝ տաղտուկ «ձանձրալի» Ոսկ. մ. բ. 13. Վեռռռ. 170, «ձանձրութիւն» Բ. մկ. գ. 17 (ինչպէս և արդի գրականում), տաղտկութիւն Բ. մկ. գ. 17. տաղտկալից Ոսկ. մ. ա. 15, բ. 28. տաղտկալ, տաղտկանալ ՍԳր. Ոսկ. ա. թես. և եբր. (նիւթական իմաստով ունի Սարգ. բ. պետ. ե. էջ 464 (բ տպ.). «Ջուր զքարինս... ոչ ի խորս անդնդոց իջուցանէ՝ տաղտկաց-եալ ծանրութեամբն», իբր «ծանրութեան չդի-մանալ, ծանրութեան տակ ընկճուիլ»). ան-տաղտուկ Ոսկ. մ. ա. 15. ծանրատաղտուկ Վեցօր. Եւս. քր. Ոսկ. ես. և մ. ա. 15, 16 ևն։