roll, act or state of rolling;
cf. Թաւալումն;
rolling, tum-hling down;
առ ի —, on a precipice, steep;
— առնուլ, to roll, to revolve, to turn round;
— բանից, a winding discourse;
— տալ արեան, to cause one to roll in his own blood;
— անկեալ, գլոր խաղալ, cf. Թաւալագլոր խաղալ.
Արմատ Թաւալելոյ. լծ. ընդ Տապալ. ռմկ. թապըլտըկիլը. տէպէլէնմէսի. որ եւ ԹԱՒԱԼՈՒՄՆ.
Թաւալ առեալ. (Ոսկիփոր.։)
Ձուկն ի թաւալ. (Մաշկ.։)
Որպէս անիւ թաւալի արեգակն յելիցն ի մուտս. մի մի թաւալ յաւելու, մի մի թաւալ պակասէ. (Վանակ. տարեմտ.։)
Զտղայս դիացիկս թաւալ տալով արեան (ուղխից՝) ի գետն հասուցանէր. (Արծր. վերջ։)
Զուր ղօղանջես յանօգուտ թաւալ բանիցն թաւալելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
ԹԱՒԱԼ ա. Իբր Թաւալեալ. ընկողմանեալ. միտեալ.
Դէմ ընդդէմ են, եւ թաւալ, եւ առ միմեանս հայեաց։ Բիբք՝ թաւալ ի մի կողմն՝ առ միմեանս հային. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
Թաւալ անկեալ՝ գլոր խաղային. այսինքն թաւալգլոր. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
ԱՌ Ի ԹԱՒԱԼ. իբր Զառ ի վայր. զառ ի վեր. զառ ի թափ. առ ի շեղ.
Յամուր այրս, յոր մուտ ոչ գտանէր, բայց ի կողմանէ դոյզն ելք էին առ ի թաւալ. (Խոր. ՟Գ. 45։)
• «գլորիլը, տապալում» Ոսկ. յհ. ա 2. «մի կողմ ընկած, թաւալուած» Փիլ. լին. Լաստ. որից առ ի թաւալ «շեղ, զառիվայր» Խոր. թաւալիլ ՍԳր. Ագաթ. թաւալանիլ Եփր. թգ. 403, թաւալեցուցանել ՍԳր. թաւալագլու Նաւռմ. գ. 3. (որ և գրոած է թաալգլոր. վրիպակաւ՝ թաւագլոր Խոր. Եղիշ.). հողա-թաւալ Ագաթ. տղմաթաւալ Շնորհ. թաւալոց «զառիվայր» Յհ. կթ. 403. գետնաթաւալ Յհ, իմ. պաւլ. գլաթաւալ Լաստ. դիաթաւալ կամ դիթաւալ ՍԳր. Փարպ. երկրաթաւալ Եղիշ. դտ.-բառիս երկրորդ ձևն է (յետնաբար) թապալ «թաւալում» Վստկ. 189 (Յամէն շար-ժել տասն թապալ անցա). որից թապալ տալ «ոտքով զարնելով գլորել» Քուչ. 91. թապա-լումն Վստկ. 45. (այս երկրորդ ձևը կազ-մուած է անշուշտ տապալել բառի հետ խա-չաձևմամբ)։
• Schrōder, Thesaur. 45 եբր. [hebrew word] tebēl «հող» բառից։ ՆՀԲ լծ. ընդ տա-պալ։ Հիւնք. թաւալիլ դնում է տապալիլ ձևից և սա էլ նոյն ընդ թրք. devirmek, devrilmek։ -Սրմագաշեան, Արմէն. ռում. täválire հոմանիշի հետ։ Peder-sen, Հյ. դր. լեզ. 49 հս. tegnati, զնդ. ϑani «քաշել»։
• ԳՒՌ.-Սլմ. թավալել, Երև. թավալէլ, թա-վալ տալ, Մրղ. թավալէլ, Մկ. թmվmլիլ, Տփ. թավիլ թավիլ գալ, Շմ. թmվիլ թmվիլ անիլ, Ղրբ. թmվիւլ տալ, Ագլ. թmվիւլ տօլ.-երկ-րորդ ձևից ունինք՝ Կր. թապլտիլ, թապլտկիլ, Ախց. թապըլտվիլ, Մշ. թաբլտել, Ալշ. թա-բըլդել, (իսկ Պլ. Սեբ. դաբլդգիլ՝ ներկայաց-նում են տապալիլ ձևը).-առանձին դիրք ու-նի Հմշ. թալվուշ, որ յայտնի չէ թէ թաւա՞լ թէ թապալ արմատից է։-Թաւալ ձևից յառաջա-ցած է նաև թօլ «գլորիլ» (հմմտ. լաւաչ> լօշ), որից ունինք գւռ. թօլ անել, թթլ տալ, թօլանկի, թօլօլ անել, թօլօլանկի ևն։