physician, doctor.
պ. պիզիշք սանս. պիզաճ. ἱατρός medicus Արհեստագէտ պահելոյ զառողջութիւն մարմնոց, եւ բուժելոյ ըստ կարի դեղովք զցաւս եւ զհիւանդութիւնս.
Ի հիւանդանալն իւրում ոչ խնդրեաց զտէր, այլ խնդրեաց բժիշկս։ Երթեալ իմ առ բժիշկս՝ ոչինչ օգնէին ինձ։ Կամ բժիշկք յարուցանիցեն։ Եւ յոյժ վշտացեալ ի բազում բժշկաց։ Ոչ պիտոյ է բժիշկ կարողաց, այլ հիւանդաց։ Ապաքէն ասիցէք առ իս զառակս զայս, բժիշկ՝ բժշկեա՛ զանձն քո։ Ղուկաս բժիշկ եւ սիրելի։ Բայց դուք ինձ բժիշկք մեղանչականք էք, եւ ողջացուցիչ չարեաց ամենեքեան.եւ այլն։
Ի բժշկութենէ բժիշկ (կոչի). (Եզնիկ.։)
Հիւանդ ես, ես ճարտար բժիշկ եմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Յորժամ բժիշկ ոք տկարանայցէ, այլ բժիշկ պիտոյ է նմա. (Ոսկ. ապաշխ.։)
Բժիշկ՝ որ ոչ գիտէ զշարժումն երակացն զննել, եւ զչարախառնութիւն նիւթոց, ոչ ասի բժիշկ. (Լմբ. սղ.։)
Ոմանք բժիշկք, եւ ոմանք՝ պաշտօնեայք բժշկացն. սակայն բժիշկս կոչեմք եւ զսոսա. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Նմանութեամբ ասի.
Այր հեզ՝ բժիշկ է սրտի. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 30։)
Զի են մեզ պահք բժիշկք. (Յճխ. ՟Թ։)
ԲԺԻՇԿ ՎԻՐԱՑ. Ճէրրահ.
Զի՞նչ օգուտ է առ բժիշկն երթալ, յորժամ զվէրս ոչ կամիս մերկանալ. (Մանդ. ՟Ա։)
Առաջի բժշկացդ է վիրացս խայտառակելն. (Լմբ. ատ.։)
• , ի-ա հլ. «բժիշկ, հէքիմ» ՍԳր. Եզն. որից բժշկել ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 16. բժըշ-կիչ Եզն. բժշկութիւն ՍԳր. բժշկարան Ագաթ Ոսկ. Եբր. և մ. բ. 7. բժշկանոց Ոսկ. տիմ. և եփես. բժշկապետ Կոչ. նախաբժիշկ Յայսմ. բժշկուհի (նոր բառ)։
• = Պհլ. [hebrew word] bižisk, biǰisk «բժիշկ». biǰiskih «բժշկութիւն», նորագիւտ մանիք. պհլ. [hebrew word] bzišk «բժիշկ» (Salemann, Manich. Stud. ЗAH 8, 61), պրս. ❇ bizišk եամ ︎ bjjisk «բժիշկ». սրանց հևա հմմտ. զնդ. baešazyeiti «բժշկում է». ❇ baēšaza-«բուժիչ, բժշկութիւն, դեղ, դարման» (որից կազմուած է պհլ. bēšazak). [other alphabet] ︎ baēšazya-«բժըշ-կող», սանս. [other alphabet] bhēš̌ajá-«դեղ, բժըշ-կող», bhišaǰyáti «բժշկում է», bhišáǰ «բր-ժիշկ, դեղ», bhišák «բժիշկ», bhēšaǰyá-«բուժարար»։ Այս բոլորը ծագում են զնդ. biš=սանս. bhiš-«դեղ» բառից, ըստ Bart. holomae 915, 966-7։ Բառիս հպրս. ձևը յայտնի չէ. եթէ ի նկատի առնենք սանս. ձևերը՝ պիտի ունենայինք հպրս. *biš̌ai կամ *γišaz, իսկ եթէ ի նկատի առնենք զնդ. ձևերը՝ պիտի ունենայինք հպրս. *bišaz։ Պհլ. բառի հնագոյն ձևն էր *bišaǰk կամ *bišazk, որոնց մէջ երկրորդ ձայնաւորը հետևելով առաջինին և š բաղաձայնը հե-աևելով ), z բաղաձայններին, յառաջացան biǰisk և bižišk. վերջինից է հայերէնը։ Կապ չունի բոյժ բառի հետ, որ տե՛ս ա-ռանձին։-Հիւրշ. 120։
• Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ ԳԴ, յետոյ ՆՀԲ։ Peterm. 17, Windisch. 15, Bötticher ZDMG 1850, 352 ևն։ Մառ ИАН 1920, 107 մինգ. մուրիցխ «աս-տըղ» բառից։
• ԳՒՌ.-Ագլ. բժիշկ, բժշկիլ, Տփ. բժշկիլ Երև. բ'ժիշկ, Ոզմ. բ'ժշկիլ, Խրբ. բ'ժշգիլ, Մրղ. պիժիշկ, Տիգ. փժիշգիլ ևն։