dilatation, expansion, development, diffusion;
diesis, sharp;
dilated, spread, diffused;
— առնուլ, to be dilated, diffused, expanded, spread, extended, propagated.
ἑκτένεια extensio διάχυσις diffusio եւ այլն. (լծ. ընդ ճապաղ, եւ զեղումն). Սփռումն, եւ Սփռեալ ծաւալեալ. պարզուած. ընդարձակումն (ջրոյ, լուսոյ, ծայնի) եւ այլն.
Ընդ յորձանս մեծապատումն ծաւալ ացս նաւեալ. (Փարպ.։)
Աղբիւրքն իսրայէլի, ծաւալք ծաւալեաց, եւ ոռոգմունքն տիեզերաց. (Տօնակ.։)
Խրոխտալ ... ճոխաբանել, ծաւալ սփռել. (Հին բռ.։)
Աօքն ծաւալ ծփէր (դուստրն հերովդիադայ) ծիրանի ծովու նման. (Տաղ.։)
Ձայնն աստուծոյ մինչ ի ստորոտ լերինն ծաւալ առեալ իջանէր. (Վրդն. ել.։)
Որպէս եւ հայր՝ յորմէ որդի, հոգին ծաւալ ճառագայթի. իբր ծաւալումն՝ ծաղիկ հայրենի. (Տաղ.։)
• , ի-ա հլ. «փռուիլ տարածուիլը. ւփռում (ջրի, լոյսի, ձայնի ևն)» Փարպ. Տօնակ. Վրդն. ել. որից ծաւալիլ Բ. մակ. ժ. 28. Ես. ծը. 8 (գրուած նաև ծովալիլ Ոսկ. փիլ. 493). ծաւալեցուցանել Փարպ. ծաւա-լումն Խոր. Պիտ. ծաւալանալ Նար. տաղ. բոցածաւալ Յհ. գառն. լայնածաւալ Փարպ. խաղաղածաւալ Ոսկ. հմբ. լուսածաւալ Տօ-նակ. ծաղկածաւալ Տաղ. գեղեցկածաւալ Պրոկղ. յայտ. գերածաւալ Նար. առաք. ծո-վածաւալ Մանդ. Շեր. ընդարձակածաւաւ-ծաւալուն (նոր բառեր)։
• ՆՀԲ ծաւալ բառին լծ. է դնում ճա-պաղ և զեղումն, իսկ ծաւալել մեկնում է «որպէս թէ զծալսն բանալով»։ Հիւնք. ծալք բառից է հանում։ Karst, Յուշար-ձան 425 ծալել բառի հետ թթր. tol, dol, չաղաթ. tol-amaq, օսմ. dol-an-maq «շարժիլ, շուռ գալ»։
• ԳՒՌ.-Եւդ. ձավլիլ «հռչակուիլ, տարա-ձայնուիլ»։