governor of a march, of a county or province, exarch.
ἠγεμών princeps, dux μαρζαπάνος marzapanus. որ եւ գրի ՄԱՐԶՈՒԱՆ, ՄԱՐԶԱՒԱՆ. պ. մէրզպան, մէրզիւպան, մէրզէպամ (որ ի յն. լտ. գրի մարզաբանօս, մարզաբանուս ). Պետ մարզի. այսինքն կողմնապահ. կուսակալ.
Պարսիկ մարզպանաւ։ Մարզպանք պարսիկք. (Խոր. ՟Գ. 64. 55։)
Եկն եմուտ մարզպանն ատրորմիզդ յաշխարհն հայոց. (Եղիշ. ՟Է։)
Մարզպանք պարսիկք հայոց տիրէին. (Յհ. կթ.։)
Զտէրն մամիկոնէից եւ զզօրավարն հայոց վահան՝ մարզպան ի վերայ աշխարհին հայոց կարգել. (Փարպ.։)
Բառ ռմկ. որ գրի եւ ՄԱՐԱԶՊԱՆ. Չափ ինչ, որպէս մար, կամ սափոր. գուցէ որպէս ռմկ. մորշափայ, մոշրոպա.
Լի՛ց ի կարասն ի ՟Ի լիտրն (մրրոյ) մարզպան մէկ։ Կէս մարզպան դի՛ր. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ՟Է։)
Անյայտ իմն է գրեալն առ (Լեհ.)
Երեք մարզպան իր եւ գարի։
Խոստացաւ աստուծոյ մարազպան մի խունկ ... զերծաւ, եւ մոռացաւ զմարազպան խունկն՝ զոր խոստացաւ աստուծոյ. (Վրդն. առակ. որ յՈսկիփորիկն գրի մարզպան։)
• , ի-ա հլ. «կուսակալ» Փարպ. Եղիշ. Խոր. Յհ. կթ. որիշ մարզպանութիւն Եւս. քր. Փարպ. Եղիշ . աւանդուած է նաև մարզուան Վրդն. պտմ. մարզաւան Ուռպ. մίարծտան Արձ. ՆՂԹ=1050 թուից (Կոստան-եան, Վիմական տարեգիր, էջ 23), մարծուան Օրբել. 260 (Հրամայէր քննել գԲուպայն և զմարծուան, զԻւան դպէլն) ձևերով (Կղնկտ. հրտր. Էմ. էջ 39 ունի մարսպան, որի դէմ նանհազ. դնում է մարզպան), բայց ըստ Լ. Մելիքսեթբէկ (նամակ 1933 մայիս 12) յա-տուկ անուն է և ոչ թէ «մարզպան»։
• = Պհլ. [other alphabet] marzəpān հոմս նիշից, որ կազմուած է [arabic word] marz «մարզ, գաւառ» բառից՝ -pān մասնիկով (տե՛ս մարզ բառի տակ). հմմտ. պրս. [arabic word] mārz, bān «սահմանակալ, կուսակալ», որի [arabic word] marzwān ձևին համապատան-խան են գալիս հյ. նորագոյն մարզաւան, մարօուան ձևերը։ Իրանեանից են փոխառեալ նաև ասոր. [syriac word] marzbānā, արաբ. [arabic word] marzubān (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 142), վրաց. მაზრაბანი մազրապանի, მარზაბანი մարզապանի, յն. μαρζαπάνος լտ. marzapanus։-Հիւբշ. 193։
• Աւգերեան, Լիակ. վրք. սրբոց ը. 39 յն. մարզաբանաս, որ դնում է պարս-կերէնից։ Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ, յետոյ, Neumann ZKM 1, 442, Bötticn. Horae Aram. 38, 82 ևն։
• «հեղուկների կամ ընդեղէնի մի չափ է, ըստ ՀՀԲ վեց քոռ պարունակու-թեամբ» Վստկ. 19, 107, Վրդ. առակ. 92. որ և մարզման Սիմ. ապար. 118, մարծ-պան Անսիզք 79. մարազպան Վրդ. ար. 92 մազմէն Վրդ. առ. 93, մազման Վրդ. առ. 93, մարզան Վրդ. առ. 94. Բառ. երեմ. էջ 156 (յիշուած կապին և սօմար բառերի հետ), Առաք. լծ. սահմ. 152-153. մարզ ՆՀԲ (ա-ռանց վկայութեան)։
• = Անշուշտ պհլ. *marzpān ձևով մի հո-մանիշից, որից փոխառեալ է նոյնպէս ասոր. [syriac word] marzbānā «մոթ, modius (չափ)» Brockelm. Lex. syr. 194ա, «գրիւ, Scheffel» ZDMG 40, 445։ Արդէն Brockelm. ասորի բառը դրած է իբրև նախորդի երկ-րորդ նշանակութիւնը։-Աճ.
• նախ միացնում է մաղզմայ բառի հետ! և յետոյ ասորի բառին է կցում։