army, troops, warriors, cavalry;
officer;
—ք զօրուն, the officers of an army.
ՍՊԱՅ որ եւ ՍՊԱՀ, եւ ՍԵՊՈՒՀ. (ռմկ. սպահի. պ. սիբահ, սիբահի. եբր. ձապա, կամ սէպա. յորմէ սաբաւովթ) δύναμις, στρατεία virtus, exercitus, militia. Զօր կամ զօրական. գունդ զօրաց, կամ զինուորական ազատաց. որ եւ զօրութիւն. այրուձի. հեծելազօր. բանակ. ազգ.
Յուդա մակաբէ, եւ եղբարք իւր, եւ ամենայն սպայ (կամ սպահ) հրէաստանեայց։ Գունդ եւ սպայ ազգին հրէաստանեայց. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 20։ ՟Ժ՟Բ. 6։)
Սպայ (կամ սպահ) զօրացն բազմաց. (Կոչ. ՟Բ։)
Հասանել հարկահանի կայսեր, եւ սպայ ծանր ի սահմանս հայոց։ Մեծն թէոդոս՝ հանդերձ սպայիւն. (Խոր. ՟Բ. 45։ ՟Գ. 39։)
Սպայք զօրու նորա ցան եւ ցիր սփռեալ։ Մեծարեալ ի թագաւորէն եւ ի սպայիցն՝ հայրապետն. (Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Բ։)
• , ի հլ. «գունդ, զօրք, բանակ» ՍԳր. Կոչ. Խոր. Յհ. կթ. որից սպայազօր Յհ. կթ. սպայակոյտ Յհ. կթ. սպայապետ Կորիւն. սպայասալար Լմբ. առ լև. (յետնաբար կազ-մուած հայերէնի մէջ՝ փխ. սպասալար բառի, որ զուտ իրանեան բարդութիւն է).-բառիս ընթերցման համար կարևոր է սըպայութիւն գրչութիւնը մի ոտանաւորի մէջ՝ Նոր վկ. էջ 509 (Ժէ դարից)։ Նոր գրականում սպայ իր իմաստը փոխելով դարձել է ո՛չ թէ «զօրք կամ բանակ», այլ «զօրքը վարող աստիճա-նաւորներից մին, օֆիցեր, officier», որից և ենթասպայ։
• = Պհլ. [other alphabet] spah, պրս. [arabic word] sipāh, (նաև ispāh, sipah, ispah) «զօրք, բանակ». կնդ. ❇ spāδa-, հպրս. spāda-(պա-հուած միայն Taxmaspāda-յատուկ անու-ան մէջ), օտս. afsād, älsád «խումբ, բանակ, գունդ, բազմութիւն» (Horn § 669)։ Պառս-ևեռէնից են փոխառեալ թրք. sipahi, քրդ. spahi, սերբ. spahija, լեհ. spahi, ռում. spa-hiu, յն. σπάχιδες, ֆրանս. spahi, cipaye։ Հմմտ. նաև սպարապետ, սպասալար։-Հիւբշ. 239։
• Նախ ԳԴ դրաւ պրս. սիփահ ձևից փոխառեալ։ ՆՀԲ նոյն է համարում սպայ, սպահ և սեպուհ, ռմկ. սպահի, պրս. սիբահ, սիբահի, եբր. ձապա, սէ-պա, յորմէ սաբաւովթ։ Spiegel Huzμ Gram. 189-190 պրս. sipāh, պհլ. si-pās։ Muller, Kuhns u. Schleich. Btrg. 5, 107 պրս. sipāh, զնդ. spāδa։ Lag. Btrg. bktr. Lex. 8 պրս. sipāh։ Justi, Zendsp. էջ 303 զնդ. spāδa ձևի տակ ծանօթ բառերի հետ։ Գարագաշեան, Քնն. պատմ. Բ. 10 սեպուհ բառի մի այլ ձևն է։
• ՓՈԽ.-Վրաց. սպա «բանակ, գունդ» թւում է հայերէնից. իսկ իսպաոբա «աս-պետութիւն», իսպաերադ «ասպետաբար» պարսկերէնից են։ Տարբեր են սեփե «ար-քունի պալատ, տէր, թագաւոր», սեփեծուլի «իշխան, սեպուհ» (որից սեփծուղ Խոր.), նեփոբա, սեփեոբա «իշխանութիւն»։
• «զուսպ». ունի միայն Բառ. երեմ. էջ 290։