Definitions containing the research ականի : 1273 results

Անբանական, ի, աց

adj.

like a dumb animal, stupid;
irrational.

· Calfa

NBHL (1)

Ա՛յլ օրէնք են անբանականին (մասին՝) հակառակ զինել մտաց. (Մաքս. ի Դիոն.։)


Անբժշկական, ի, աց

adj.

cf. Անբժշկելի.

· Calfa

NBHL (2)

Յանբժշկական ցաւս սրտից։ Հանգոյն փայտի անբժշկականի. (Երեմ. ՟Ը. 18։ Յոբ. ԻԴ. 2։)

Խոցեալս անբժշկական։ Տոչորման անբժշկականի։ Մեղանաց անբժշկականաց։ Որ ինձ անբժշկականն է, քեզ անվտանգելի է. (Նար. ԻԲ. ԽԸ. ԾԱ. ԾԷ։)


Անձնիշխանութիւն, ութեան

s.

freewill, choice, free agency, independence.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)


Աբեղայ, ից

s.

monk, friar;
— լինել, to turn or become monk.

· Calfa

NBHL (1)

Խորհուրդ միայնականի կատարման, (յաւելու թարգմանիչն,) այսինքն աբեղայից. (Դիոն. եկեղ.։)


Ազատորեար, երոյ

s. pl. the nobility, the peers.

· Calfa

NBHL (1)

Բազումք են յազատորերոյ։ Ազատորերոյն Վասպուրականի. (Փարպ.։ Արծր. ՟Դ. 11։ ՟Գրի առ Փարպեցւոյն)


Ազգապղծութիւն, ութեան

s.

incest.

· Calfa

NBHL (1)

Անարժան խառնակութիւն ընդ ազգականի։


Ազդեցական, ի, աց

adj.

cf. Ազդեցիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ի զգայութիւնս է զուգատեսութիւն տեսանելեաց, եւ ձայն ազդեցականին ընդունօղ առ բերումն մտաց. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Ազդողական, ի, աց

adj.

efficacious, energetic.

· Calfa

NBHL (1)

Միայն մարդ բնաւորեցաւ ընդունել ըստ ազդողականին զգիտութիւն։ Երկաւորութեամբ ազդողական շնչոյս զօրացեալ։ Մասունս չափոց զազդողականաց հինգ զգայութեանց. (Սահմ. ՟Դ։ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ. եւ ՟Ղ՟Գ։)


Ազնուական, ի, աց

adj. s.

civil, genteel, noble, generous;
gentleman.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդերձս ծիրանիս ազնուականս։ Մուտ ազնուական յուսոյն։ Նա աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են, այս ինքն է երկնաւորին. եւ այլն։


Ախտանամ, ացայ

vn.

to be sick or ill;
to have bad habits, to be vicious.

· Calfa

NBHL (1)

Յետ մարմնականին ախտի վճարելոյ՝ ախտանամք օր ըստ օրէ իմանալեաւս՝ փոքու եւ մեծաւ։ Զի մի՛ կարծիցիմք ախտանալ յերկուց զմին, արհամարհութիւն կամ անգիտութիւն. (Շ. թղթ.։)


Ակն, կան, կամբ

s.

eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ առասականացն միանունութիւն. ակն աչից, եւ աղբեր, եւ ակն քարի պատուականի. (որք առ հասարակ ի դէպ գան եւ ականն արեւու.) (Երզն. քեր.։)


Ակն, ական, կանք

s.

precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ առասականացն միանունութիւն. ակն աչից, եւ աղբեր, եւ ակն քարի պատուականի. (որք առ հասարակ ի դէպ գան եւ ականն արեւու.) (Երզն. քեր.։)


Ակն, ական, կունք

s.

source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ առասականացն միանունութիւն. ակն աչից, եւ աղբեր, եւ ակն քարի պատուականի. (որք առ հասարակ ի դէպ գան եւ ականն արեւու.) (Երզն. քեր.։)


Ակումբ, ակմբի, ից

s.

circle, assembly, company;
banquet, feast;
mattress, canopy-bed, sofa;
— առնուլ՝ բոլորել, to assemble, to sit in a circle;
to feast together.

· Calfa

NBHL (1)

Բոլորեցաւ ակումբ բազմականին, եւ հաղորդեցան ամենեքեան ի կերակուրն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Բաշխութիւն, ութեան

s.

distribution, apportionment, division.

· Calfa

NBHL (1)

Հուր յամենայն տարր արարածոց հաւասարապէս ունի զուգութիւն ըստ էականին կշի՛ռ բաշխութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Բարբարիկ

cf. Բարբարոս.

· Calfa

NBHL (1)

Հնազանդել ընդ ձեռամբ հեթանոսական եւ բարբարիկոն ազգին սասանականին. (Արծր. ՟Ա. 15։)


Բարբարիկոն

cf. Բարբարոս.

· Calfa

NBHL (1)

Հնազանդել ընդ ձեռամբ հեթանոսական եւ բարբարիկոն ազգին սասանականին. (Արծր. ՟Ա. 15։)


Բարեզարդութիւն, ութեան

s.

embellishment, ornament, finery;
reformation, reform.

· Calfa

NBHL (1)

Բաշխէ ըստ իւրաքանչիւր բարեզարդութեան աստուածատեսականին չափաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)


Բարելաւութիւն, ութեան

s.

great goodness, good-nature, nobleness, gentility.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականիչ ոգւոցն բարելաւութեան. (Իգն.։)


Բարեխառնութիւն, ութեան

s.

temperance;
temperature, moderation, modification, mitigation;
— օդոց, temperature of the air.

· Calfa

NBHL (1)

εὑκράτεια, σωφροσύνη Որպէս մի ի չորից բարոյական առաքինութեանց. Չափաւորութիւն ցանկականին. որ եւ Ողջախոհութիւն ասի, կամ Պարկեշտութիւն, Ժուժկալութիւն, եւ այլն.


Բարձերէց

s.

president;
— տեղի or —ք, the first place, honourable place.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՐՁԵՐԷՑՔ. գ. Երիցութիւն ի բարձի, կամ ի բազմականի. որ եւ ասի՝ Առաջին բարձ, կամ Գահագլուխք. πρωτοκλισία primus in convivio locus


Բարձընտիր

adj.

that seeks the first place, fixed in an honourable place;
— լինել, to seek the first place.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՐՁԸՆՏԻՐ ԼԻՆԵԼ. Ընտրութիւն առնել բարձի եւ բարձի ի բազմականի. ցանկալ առաջին տեղւոյ. յն. ընտրել զյառաջագահութիւնս.


Բարձրամիտ, մտաց

adj.

proud, lofty, arrogant, presumptuous.

· Calfa

NBHL (1)

Պիղծ է առաջի Աստուծոյ ամենայն բարձրամիտ։ Վասն բարձրամիտ անապատականին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Բարոյական, ի, աց

adj. s.

moral, belonging to morals;
moralist;
moral;
— իմաստասիրութիւն, ethics;
— գիտութիւն, morality, ethics;
— իմաստ, morality;
առնել — խորհրդածութիւնս, to moralize, to make moral reflections.

· Calfa

NBHL (4)

Ի ձեռն տեսականին յարդարի, եւ ի ձեռն բանի պաճուճէ զբարուականն, եւ հնազանդեցուցանէ զախտս (կամ զկիրս)։ Արիստոտելականքն յերիս բաժանեն զգործնականն. ի քաղաքականն, ի տնտեսականն, ի բարոյականն. եւ յիրաւի։ Արիստոտէլ գրեաց զբարոյականն, յորում վասն բարուց ճառէ. (Սահմ. ՟Ի. եւ ՟Ի՟Ա։)

Օգուտ արար մարդկային կենացս՝ ի ձեռն բարոյականին՝ առ ի բարուցն ուղղութիւն։ Տեսութիւն ունի իմաստասիրութիւն ի ձեռն երից մասանցն իւրոց, բանականին, բարոյականին եւ բնականին. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Ըստ բարոյականն կամեցողի արքային Սմբատայ։ Զի նախնական իւրեանց բնականօքն շարժմամբ բարոյականին առ ի յօգտակար վայելսն ճեպիցին. (Յհ. կթ.։)

Բարոյականին նախուստն հօր (Աստուծոյ) համագաղափար գոլ գտանին. (Մագ. ՟Թ։)


Բարութիւն, ութեան

s.

goodness, probity;
benignity, mildness, clemency;
proceeds, produce.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՐՈՒԹԵԱՆ. (յատկացուցիչ, փոխանակ ածականիս՝ բարի)


Բարք, րուց

s. pl. manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.

· Calfa

NBHL (1)

Խստութիւն բարուց։ Ամպարշտացն եւ անարժանիցն ոչ մի են բարք, այլ բազումք եւ ազգի ազգիք, ի ձեռն բարոյականին առ ի բարուցն ուղղութիւն. (Փիլ. բագն.։)


Բացասական, ի, աց

adj.

negative.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ. ἁποφαντικός negativus, negans Ըստ տրամաբանից, Հակադրեալն ստորասականի. ժխտողական, ուրացական, ո՛չ.


Բացարձակութիւն, ութեան

s.

distance, interval, great extent, breadth.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւելութիւն ընդարձակութեան, անպարագիր բացարձակութիւն։ Անպարունակ բացարձակութիւն։ Զիշխանականին (անձնիշխանութեան) զամենասփիռ բացարձակութիւն. (Նար.։)


Բաւական, ի, աց

adj. s. adv.

sufficient, fit, capable, competent, qualified;
worthy, capacity, ability;
—ն or Աստուած —, God, omnipotent, Almighty;
— լինել, to suffice, to be capable;
— լինել անձին, to content one's self;
— առնել, to enable, to capacitate;
to content, to satisfy;
"sufficiently, enough;
ըստ —ի, passably, tolerably, so-so;
— է, it is enough, it suffices, cf. Շատ է;
չէ —, it is not enough or sufficient."

· Calfa

NBHL (10)

ԲԱՒԱԿԱՆ. մ. որ եւ ԲԱՒԱԿԱՆԱԲԱՐ. ἰκανῶς, ἁποχρώντως satis, sufficienter, contente, satis abunde Ըստ բաւականին. բաւականապէս. հերիք. շատ իկս. լիով եւ Ըստ կարի.

Կեանք մշակի բաւականի քաղցրասցի. (Սիր. ՟Խ. 18։)

Ես եմ Աստուած քո բաւական։ Դառնացոյց զիս բաւականն յոյժ։ Բաւականն չարչարեաց զիս։ Ժառանգութիւն բաւականին ի բարձանց։ Միթէ զդատաստան ոք բաւականին թիւրիցէ՞.եւ այլն։

Կալայց զիս անմեկնելի ի բաւականին յուսոյ. (Պիտ.։)

Իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում համարեսցի յոչխարն. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 4։)

Մինչեւ ի լիութիւն բաւականի։ Կերակուր եւ կենդանութիւն բաւականի ընդ տիեզերս ամենայն երկրպագուաց քոց։ Յերեւելիս ական տեսանելեաց բաւականի. (Ագաթ.։)

Պարգեւեն ի յիւրեանց բերոցն ըստ առաւելապէս բաւականի. (Փարպ.։)

Հատուցանէր նմա ըստ ձեռին բաւականի զմնասս հարկին. (Յհ. կթ.։)

Ժողովեցէ՛ք իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում։ Քաղէին իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 16. 18. 21։)

Զչափ պիտոյից բաւականին ունել, եւ յաւելորդացն մասնաւորել զկարօտեալսն. (Իգն.։)


Բերումն, ման

s.

portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.

· Calfa

NBHL (1)

Սա իսկ գոլով բերումն բանականին՝ լար ոսկի, օրէնք կոչեցեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Բեւեկնի, նւոյ

s.

turpentine-tree;
juniper-tree;
բեւեկնոյ խիժ orկռէզ, colophony, rosin.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԵՒԵԿՆԻ. որպէս Գի. սարոյ. ռմկ. գիհի. արտըճ. ըստ յն. ա՛րքեւթօս (որպէս թէ հերիքենի, բաւականի. կամ շատենի) ἅρκευθος juniper


Բեւեռ, աց

s.

nail;
pole;
դարբնոց բեւեռաց, nail-trade;
բեւեռօք հաստատել, to nail;
հանել զբեւեռն, to unnail;
բեւեռով զ— թափել, one ill chases another;
(diamond cut diamond).

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս զբեւեռաւ շարժիչ շաժութեանն՝ ոչ ետեղականի իրիք, այլ իմանալւոյ։ Շուրջ զնովաւ՝ որպէս զբեւեռաւ եղիցի. եւ այլն։ Իմանի ի մեզ սիրտս որպէս բեւեռ ինչ՝ նախ զկենդանութիւն զարդարեալ. վասն զի եւ աստուածայինն բասիլ նախ զսիրտն ստեղծանիլ ասէ, եւ ապա որպէս ի բեւեռէ ամենայն մարմինն ստեղծագործի, ամենայն ուրեք զկենդանութիւնն յարձակեցուցանել ի մարմինս. (Մաքս. ի դիոն. ածայ. եւ երկն.։)


Բլշանամ, ացայ

vn.

cf. Բլշակնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան աստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլչանայ. (Դիոն. երկն.։)


Բնախօս, աց

s.

physiologist;
moralist;
apologist;
veridical, truth-telling.

· Calfa

NBHL (1)

Բնականին եւ բնախօսին ոգին վազէ եւ թեւաբոյս լինի։ Որ եղեւ եւ նոցա բնախօս լինելոյ սկիզբն. (Փիլ. լին.։)


Բնական, ի, աց

adj.

natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ բնականին եմպեդոկլեայ, Արիստ. (աշխ.։)

Լուայ եւ ի բնական արանց։ Ըստ քաջ բժշկացն եւ բնականաց։ Ի բնականց (այսինքն ի բնականաց) ոմանք ասացին։ Իմաստասիրութիւն ի ձեռն երից մասանցն իւրոց, բանականին, բարոյականին եւ բնականին. (Փիլ.։)


Բնականապէս

adv.

naturally.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի պաշտօն բանականին բնականապէս ի յարարչիդ սահմանէ եդաւ. (Սկեւռ. աղ.։)


Բնդեռն

s.

cantharides.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյն իւղ եթէ բնդռան առաջի դնիցի, բնդիռն ապականի։ Զօրէն բնդռան յանուշահոտութենէն ի բաց փախչէր. (Նիւս. երգ.։)


Բնութիւն, ութեան

s.

nature;
essence, substance;
being, entity;
the elements;
disposition, constitution, temper;
humour, inclination, genius;
birth, naturalism;
person, hypostasis;
quality, manner;
sex;
ստուեր է եւ ոչ — ինչ, it is a shadow and not a substance;
հատուցանել զհարկ բնութեան, to pay the tribute of nature;
դղորդին արարածոց —ք, all nature is in commotion or confounded;
են սոքա բնութեամբ Գերմանացի, these are by origin Germans;
մի թէ յիւրմէ բնութենէ եգ զբանն, did he say it out of his own head ?
բնութեամբ, naturally, really, truly, physically, personally, hypostatically.

· Calfa

NBHL (1)

Բնութիւն թուականին, կամ թուոց, բժշկականին կամ բժշկութեան, եւ այլն. (Սահմ. եւ Քեր։)


Բովանդակ

adj. adv.

all, total, entire, perfect, complete;
—ն, the whole, the total, together. all, entirely, totally, completely.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ αὑτάρκως sufficienter, satis Ըստ բաւականին, հերիք.


Բովանդակութիւն, ութեան

s.

total, totality, sum, amount;
summary, abridgement, contents;
completion.

· Calfa

NBHL (1)

Անբաւելւոյն բովանդակութիւն, եւ պարագրութիւն անպարագրականի էութեան. (Սարկ. աղ.։)


Բոտոտակեր

adj.

mothy, worm-eaten;
— լինել, to get moth-eaten.

· Calfa

NBHL (1)

Ցեցակերեալք եւ բոտոտակերեալք ապականին. (Թղթ. բար. (յն. ուտիճ)։)


Բորբոսիմ, եցայ

vn.

to mouldy, to grow mouldy, to become musty.

· Calfa

NBHL (1)

Բորբոս կապել, փտիլ. ապականիլ. խղխայթիլ. բորբսիլ, մքլիլ.


Բոցագոյն

adj.

flame-colour.

· Calfa

NBHL (1)

Եդովմ՝ առեալ ի հայ լեզու՝ կոչի բոցագոյն, եւ հողեղէն։ Արփի բոցագոյն։ Բոցագոյն է աշունն. քանզի յետ տարեւորականին անցեալ կայ՝ զրաձեւն ցրտացուցանելով։ Առ գարնանային ժամանակաւն բոցագոյն հարաւ սովորեաց ի վերայ անկանել. (Փիլ.։)


Դիտումն, ման

s.

sight, aim;
intention.

· Calfa

NBHL (1)

Աննիրհելի դիտմամբ։ Ի դիտումն կայից հիւսիսոյ։ Դանդաղս առ դիտմունս խոստացելոցն։ Աստուածականին դիտման տեսութիւն։ Ըստ մերս դիտմանց. (Նար.։)


Դիւրածախ

adj.

easily consumed.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտ եւ դիւրածախ ապականիչն թուիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)


Դիւրամաշ

adj.

what soon wears out.

· Calfa

NBHL (1)

Այսոքիկ դիւրամաշք են, եւ ի ցեցամէց ուտճաց ապականին. (Երզն. մտթ.։)


Զականեմ, եցի

va.

to look, to cast eyes on some thing.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ զականիցէ (կամ զականեսցէ) զիս ակն. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 15։)

Քաջապէս եւ զայս զականիցէ՛ք հզօրքդ. (Պիտ.։)


Զարդարուած, ոց

s.

ornament.

· Calfa

NBHL (1)

Միոյ մտաց մարգարէականի ստացելոյն քեզ երեք զարդարուածք են. (Փիլ. ել. ՟Բ. 27։)


Զարթնական

cf. Արթնական.

· Calfa

NBHL (1)

Քնով զգործեալն զարթնականին ի մէջ բերէ զգործն. (Ագաթ.։)


Զարմացական, ի, աց

adj.

of admiration;
— նշան (՜), a note of (!).

· Calfa

NBHL (1)

Մեծն Պօղոս ի յըմբռնման Աստուածայնոյն եղեալ, եւ զարմացողականին նորա զօրութեան հաղորդեալ։ Եւ ինքն ամենայնի պատճառն առ ի յամենեսեան լինելն զիջանէ ըստ զարմացողականին գերագոյ զօրութեանն՝ անփոփոխաբուն ի յինքենէ. (Դիոն. ածայ.։)