cf. Սադդայ.
· Calfa
ՍԱԴԱ կամ ՍԱԴԴԱՅ. Բառ եբր. նոյնընդ լտ. սադ եւ հձ. Շատ. լծ. ընդ հյ. կաթն, եւ թ. սիւտ (որպէս եւ ստինք՝ ըստ եբր. սատ կամ շատ ). Վարի ի սուրբ գիրս որպէս Առատ. բաւական. ամենաբաւական. ամենագութ.
almighty.
· Calfa
ՍԱԴԱ կամ ՍԱԴԴԱՅ. Վարի ի սուրբ գիրս որպէս Առատ. բաւական. ամենաբաւական. ամենագութ.
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
· Calfa
Նենգ գործեալ ի սադրելոյ նախարարացն։ Ի սադրելոյ գաւառականացն հրամայէ ի ծով ընկենուլ. (Խոր. ՟Գ. 2. 7։)
to take refuge, to hide oneself.
· Calfa
Փաքեաւ ադոնիա, օգնականացն զգեցեալ զամօթ՝ սալարեալք ընդ սեղանովն թաքչէին. (Փարպ.։)
cf. Սակամունի.
· Calfa
ՍԱԿԱՄՈՆԻ կամ ՍԱԿԱՄՈՒՆԻ.յն. սգամմօնիա. σκαμμωνία, -ιον scammonia, -nium. Խոտ բժշկական, եւ հիւթ նորա. որ կոչի եւ Բաղեղտն խէժ կամ կաթն։ (Բժշկարան.։)
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
· Calfa
Այսորիկ ցայսքան ասացեալ ըստ խորհրդոյ սակաւ Մի շատէ բաւականասցի. (Տօնակ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
· Calfa
Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
· Calfa
Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)
of short duration, temporary.
· Calfa
Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)
smallness in appearance.
· Calfa
Մի խաբեսցէ զքեզ սակաւատեսիլն նորա (արեգական) որ երեւի. (Վեցօր. ՟Ղ։)
with little damage.
· Calfa
Անցանելով խաղաղութեամբ ընդ աշխարհն վասպուրական սակաւատոյժ վնասիւք. (Արծր. ՟Բ. 6։)
few in number, inconsiderable, little.
· Calfa
Սակաւաւոր եւ նուազագոյն է մտացն աչօք ընդունել զաստուածականսն. (Սեբեր. ՟Գ։)
rescript, decree.
· Calfa
Առաւել զանընդդիմակաց հրամանն հանդերձ սակեօք կայսերագիր նշանակելովք։ Պատահեալ սպարապետին հայոց՝ հանդերձ սակերօք կայսեր յանդիման լինէին։ Եւ նորա առեալ սակերս կայսերական նշանօք՝ փութայր վաղվաղակի զհրամանն կատարել. (Կորիւն.։)
on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.
· Calfa
Ոչ կարէր քատկել ... սակս զի բնակեալ էր անդ խաչն տէրունական. (Կաղանկտ.։ cf. Սակս։)
to slide, to slip down.
· Calfa
Թուղացան յաստուածամէտ սահմանադասութէանն՝ սահարկեալ տիրականն երկրահոլով պարապմամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
sliding, slipping;
mental perturbation, vacillation, agitation, irresolution.
· Calfa
Անասնական գետնաքարշութեան սողնոյ սահեցմամբ։ Որ զորովայն օձին սահեցման հողոյ մտանեցեր։ Անասնաբար սահեցմամբ ըստ հողոյն զիջման ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Զ. ՟Յ՟Զ։)
Խաղաղացեալք յամենայն աշխարական սահեցմանց. (Ժմ.։)
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
· Calfa
Չտեսանելով զմնացականսն, այլ զսահելիս եւ զանցաւորս. (Բրսղ. մրկ.։)
to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.
· Calfa
Զամենայն ինչ աստուածային արդարութիւն կարգ է եւ սահմանադրէ։ Հանճարողական հրամանն սահմանադրէ. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. թղթ.։)
fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.
· Calfa
Կանոնական սահմանադրութեամբ հաստատեաց զողորմածութիւն. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Քաղկեգոնական սահմանադրութիւն. (Լաստ. ՟Ղ։)
prefect, governor;
bordering upon, confining, coterminous, limitary.
· Calfa
Որ բդեշխն կոչէին. առաջին սահմանակալն ի նորշիրական կողմանէն. երկրորդ սահմանակալն յասորեստանեաց կողմանէն. (Ագաթ.։)
frontier guard;
lord of the marches, provincial governor;
— զօրք, frontier garrison or guard.
· Calfa
Սահմանապահ յատրպատական աշխարհին։ Սահմանապահս կացուցանէր։ Սահմանապահքն թագաւորին. (Բուզ. ՟Գ. 20։ ՟Դ. 2. 22։)
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
· Calfa
Եմք ածու փոքր, եւ թուով յոյժ ընդ փոքու սահմանեալ։ Մի՛ ինեւ, այլ քեւ սահմանեսցի ընդարձակութիւն ձեռին քո։ Որ զտրտմական սահմանեաց ծնունդ։ Արծաթասիրութիւնն ոչ եթէ ի բիւր տաղանդս ոսկւոյ սահմանի։ Բազում ինչ խորհիմ յաստուածայինսն, այլ սահմանեմ զանձն իմ, զի ՛մի՛ պարծելով կորնչիցիմ. (Խոր. ՟Ա. 1։ Սարկ. աղ.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
ՍԱՀՄԱՆԵԼ, ըստ փիլիսոփայից. ὀρίζω definio. Զիսկութիւն եւ զբնութիւն իրաց էական բառիւք ամփոփելով բացատրել.
slippery;
fugitive, wandering, runaway.
· Calfa
Դիւրասահ. վաղանցուկ. թափառական. շարժուն. հոսանուտ փոփոխական. անհաստատ.
Նախանձ զեղբարս արար հալածական քաղաքէ ի քաղաք, սահունս, օտարացեալս, յածեալս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
leaf, leafy branch;
long hair.
· Calfa
Է գունեղ թագաւորել ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. լինի սեռ. եւ գործ. կամ ուղղ. ածական, իբր ունակ սաղարթից։
stripped of leaves, leafless.
· Calfa
Սաղարթաթափ լինել։ Սաղարթաթափ լեալ՝ զգենուցու զտխրական տգեղութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։ Պիտ.։)
to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.
· Calfa
Սաղարթասցին եւ ծաղկեսցին եւ պտղաբերեսցին։ Սաղարթանայր բոլորն իւածին զարմիւ։ Ընդ քո հովանաւ սաղարթանալ եւ ծաղկել։ Սաղարթացեալ բուրաստանօք։ Քրիստոսական կրօնիւք, եւ կուսական բրաբիոնիւ սաղարթացեալ. (Մագ. ստէպ։)
leaved, leafy.
· Calfa
Զբաղամիտ տնկոցն յարադալար սաղարթաւորաց։ Սաղարթաւոր եւ բազմոստեան արքայական անկոյն պտուղ քաղցրաճաշակԶտունկս սաղարթաւորս ի պաշտօն կռօցն՝դիւաց ձօնէին. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
cf. Սաղարթանամ.
· Calfa
Անահտական դից մատուցեալ՝ ըզդափնայինըն սաղարթեալ. (Շ. վիպ.։)
vn. va. to conceive, to be with child;
cf. Յղանամ.
· Calfa
Որպէս եւ զկուսական յղիութէան ասի,
Սաղմառեալ ծառայական կերպիւ. (Զքր. կթ.։)
conception;
cf. Յղութիւն.
· Calfa
Զիա՞րդ եղեւ աստուածային սաղմնառութիւնն, զիա՞րդ անապական ծնունդն. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.
· Calfa
զոր եւ դաւիթ ի գլուխ մարգարէական սաղմոսարանին գրեաց։ Զոր դաւիթ սաղմոսարանաւն երգէր. (Իսիւք.։)
Բաւականացայց հանապազորդեան յանդիմանութեամբ սաղմոսարանին. (Նար. կ.։)
psalmist, psalm-signer.
· Calfa
Գայ սաղմոսերգուն (ըստ մեզ՝ սարկաւագն) ի մէջ եկեղեցւոյն, եւ ինքն միայն առանց օգնականի ասէ, Սաղմոս ասացէք աստուծոյ մերոյ. (Պտրգ. աթան.։)
psalm-singer, clerk.
· Calfa
Ի սաղմոսողոգէն եւ ի հրեշտակական դասուէն սկսեալ՝ տանին յանգել յեպիսկոպոսն եւ ի քրովբէական դասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.
· Calfa
ζεύγλη jugum. Անուր լծոյ՝ միապաղաղ ոլորեալ, եւ ի սրտէ կապեալ սամետեօք, եւ կամ երկմասնեայ ընդ միմեանս զօդեալ կապով սամետեաց. (ռմկ. սամի, մանկիռ, մանկուռ. արաբ. սէյմ. երկականն՝ սէմըգ ).
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
· Calfa
Զինեալ պատժական զօրութեամբ՝ սայթաքեցուսցէ բարկութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.
· Calfa
Զինեալ պատժական զօրութեամբ՝ սայթաքեցուսցէ բարկութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
stumbling, slip, false step, fall;
error, aberration.
· Calfa
Գտաւ դիր աստեղաց, եւ ընթացք արեգական եւ լուսին յիւրեանց կայանս, առանց իրիք սայթաքման. (Ժող. հռոմկլ.։ cf. անսայթաք։)
Չհայելով բնաւ ի սայթաքմունս սնոտի հեթանոսական պաշտամանց. (Փարպ.։)
small cart, truckle, dray-cart;
— ձեռաձիգ, barrow, hand-barrow.
· Calfa
Անցանէ ի մէջ գումակացն որպէս զանիւ սայղականց. (Պիտառ.։)
baggage-waggon;
ammunition-waggon.
· Calfa
Ուղեւորական գրաստ, եւ սայլակառս. (Պտմ. աղեքս.։)
living in carts, nomads, wandering, errant.
· Calfa
ՍԱՅԼԱՏՈՒՔ կամ ՍԱՅԼԱՏՈՒՆՔ. ἀμαξοβίος in plaustris habitans. որ եւ ՎԱՉԿԱՏՈՒՆՔ. եւ ՎԱՐՉԱՒՈՐՔ. Բնակեալք կամ ի սայլս ի վաչէս աստանդական կենօք, (ոյք վարեն վարչօք ղեզինս սայլից). յն. ամաքսօվի՛օս. սայլակեաց, կամ սայլակեանք.
edge, sharpness;
cf. Սար;
սատակել ի — սուսերի, to put to the edge of the sword.
· Calfa
Ոչ սրոյ սայր, եւ ոչ հուր բաւական է՝ ի բարկութենէն մոլութեան ոգւոցն համբերել. (Բրս. բարկ.։)
giving, distributing presents, liberal;
donor.
· Calfa
Եւ իբր Պարգեւաբաշխական.
Անապականութեմբ պարգեւաբաշխ լրմամբ յուսոյ աւետաբեր սուրբ յարութեան քո. (Մաշտ.։)
distribution of presents;
of prizes;
liberality, generosity.
· Calfa
Մի եւ նոյն գաւազանն էր՝ որ ցուցանէր զտանջողական զօրութիւն առ փարաւոնի, եւ պարգեւաբաշխութիւն առ իսրայէլ. (Սանահն.։)
gift, donation.
· Calfa
Զաստուած պարտական առնէ գովութիւն, եւ յորդորէ ի պարգեւատուութիւն. (Ի գիրս խոսր.։)
to give, to make a present, to present with, to make largesses, to give freely and munificently, to distribute generously or liberally;
to reward.
· Calfa
Պարգեւեաց ինձ աստուած պարգեւ բարի։ Պարգեւս բարեաց պարգեւեցից զեզ։ Պարգեւեաց թագաւորն եսթերայ զգանձն համանայ։ Այն՝ որ պարգեւէ սերմն սերմանահանաց, եւ հաց ի կերակուր պարգեւեսցէ։ Որովք մեծամեծքն եւ պատուական աւետիք պարգեւեալ են մեզ. (Եւն։)
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
· Calfa
Ըստ բնականի հարկի իւրաքանչիւր ոք յէիցս՝ զառ ի յաստուած պարէ պարն՝ լինելով փափագօղ պատճառի. (Մաքս. ի դիոն.։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ χορεύω salto. Պար առնուլ. պարս բոլորել կաքաւել բազմութեամբ. (իրօք կամ նմանութեամբ).
to earn one's livelihood.
· Calfa
Զօրհասական արջոցն բերելով նմանութիւն, որ յաւուրս ձմերայնոյ արմատովք արմատովք պարենաւորեալ, ի մէջ կենաց եւ մահու անցեալ որջանանա ի բոյնս իւեանց։ Առ ծովեզերբն զամառային ժամանակն պարենաւորեալ առկայանան (կենդանիք). (Արծր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 7։)
cf. Պարերգող.
· Calfa
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
Պարերգակ. իբր Պարերգական, որպէս տեղի՝ ուր լինի երգ պարուց.