Definitions containing the research ական : 10000 results

Դեղնութիւն, ութեան

s.

yellow colour;
jaundice;
paleness.

· Calfa

NBHL (1)

Դեղնութեան եւ կարմրութեան ոչինչ է ներհական. (Անյաղթ ստորոգ.։)


Դեռադեռ

adj. adv.

recent, new;
recently, newly.

· Calfa

NBHL (1)

Մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)


Դերայ, ի

s.

antichrist;
priest.

· Calfa

NBHL (1)

ἁντί pro, contra, re Նախդիր բաղադրական, որ տայ նշանակել իբր Փոխանակ. ընդ. եւ Ընդդէմ։ (Թր. քեր.։)


Դերանիկ

s.

first-born granted through a vow.

· Calfa

NBHL (1)

Յատուկ անուն կամ մականուն, կարծեալ Տէրունիք. եթէ չիցէ համառօտեալն բառիս Անդրանիկ.


Դերանուն, նուանց

s.

pronoun.

· Calfa

NBHL (1)

Դերանուամբն վարեցաւ (ինքն, կամ նա ասելով), նազաբանելով ըստ պիթագորականացն. (Վրդն. ծն.։)


Դերանունութիւն, ութեան

s.

antonomasia.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի փոխանունութիւն, եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։)

Ըստ քերականաց՝ cf. ԴԵՐԱՆՈՒՆ. ἁντωνομία pronomen

ԴԵՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հռետորաց՝ ἁντωνομοσία pronominatio Դնելն զհասարակ անուն իբրեւ սեպհականեալ ումեք, կամ զյատուկն իբրեւ հասարակ.


Դերեւանամ, ացայ

vn.

cf. Իդերեւ ելանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ժառանգութիւնն անհոգացեալ՝ պղերգութեամբ դերեւանալ եւ նուազել. (Փիլ. տեսական.։)


Դէմ, դիմի

cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.

· Calfa

NBHL (5)

Առ իս զփրկչականն ձգելով դիմի զնմանութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ի դէմս մեզ ածէ զիւրաքանչիւրոցն զսխալանս, եւ զիւր տնօրէնութեանն զմարդասիրութիւնն։ Զանեզրական գթութիւնն կամ զխոստմունսն աստուծոյ ի դէմս ածէ։ Մի՛ զանբանիցն կենդանութիւն ինձ ի դէմս բերեր. (Սարգ.։)

Ածել ի դէմս տեսութեան ընտրողական բանի քո. (Արշ.։)

Ի դէմս ածելով զիրին կերպարան։ Զփայլականն առակ տիրական ի դէմս բերեալ մեզ վարդապետէ։ Զօրինակին նմանութիւն ի դէմս բերելով։ Զանիմանալին ի դէմս բերեալ կերպաւորեցեր. (Նար.։)

ԴԷՄ կամ ԴԷՄՔ. πρόσωπον persona Անձն. անհատն բանականի կամ իմացականի.


Դէպուղիղ

adv.

straight, directly.

· Calfa

NBHL (1)

Օրէնսդրականն, որոյ անուն է դէպուղիղ սատակիչ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 68։)


Դժնդակարմատ

adj.

that has a bad or bitter root.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրականօք կորստեան բերիւք դժնդակարմատն շառաւեղօք. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)


Դժնդակութիւն, ութեան

s.

atrocity, enormity;
cruelty, inhumanity, inclemency;
bittorness;
harshness;
intemperateness.

· Calfa

NBHL (1)

Դժնդակութիւն բանից. (Փիլ. տեսական.) իմա՛, ըստ յն. ոճոյ, ճարտարութիւն իմաստակաց եւ ճարտասանից։


Դժնիկ, նկաց

s.

buck-thorn.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ է պարտ դժնի գոլ պատերազմական մարդկան՝ աստուածոցս այս, այլ պատուել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Դժոխակէզ

adj.

what burns or is burnt in hell.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ի հրաւիրումն դժոխակէզ այրմանն յաւիտենականի. (Անան. եկեղ։)


Դժոխային

adj.

infernal.

· Calfa

NBHL (1)

Դժոխական. եւ Դժնդակ. դժուարին.


Դժոխատանջ

adj.

cruel, fierce, very tormenting.

· Calfa

NBHL (1)

Յոյժ տանջողական, եւ դժնդակ.


Դժոխատիպ

cf. Դժոխատեսիլ.

· Calfa

NBHL (1)

Առ չարսն՝ դժոխատիպս եւ սրտմտականս (ցուցանեն կերպարանս). (Շ. հրեշտ.։)


Դժոխք, ոց

s.

hell;
limbo;
sepulchre, tomb.

· Calfa

NBHL (1)

Դժոխս ասէ զգերեզմաննն ապականիչ. (Յճխ. ՟Ժ։)


Խափնում, եայ

vn.

to shut;
to faint;
to be extinguished;
to be blinded.

· Calfa

NBHL (1)

Առընթեր եղեալ անապականի՝ իբր ի հարկանէ խափանուլ ապականութեան. (Սանահն.։)


Խեթկեմ, եցի

va.

to strike, to clash, to shock, to knock, to hit;
to vex, to torture;
— եղջերօք, to butt;
to toss, to gore.

· Calfa

NBHL (1)

Զեղջերացն պահպանողականութիւնն ... եւ խեթելով զհակառակօղսն. (Շ. հրեշտ.։)


Խեթկիչ

adj.

that butts, clashes

· Calfa

NBHL (1)

Մարմինս օգնական, եւ զգայութիւնս խեթկիչ մեղաց առնելով. (Լծ. կոչ.։)


Խելամուտ

adj.

intelligent, well-informed, skilful, learned;
— առնել՝ կացուցանել, to initiate, to instruct, to inform;
— լինել, to be well-informed, to have profound knowledge, to be well versed in, to understand thoroughly, to know perfectly;
— լինել ապագայից, to penetrate the future;
— լինել ի մէջ բարւոյ եւ չարի, to distinguish, to know good from evil;
— լինել յամենայն ճանապարհս իւր, to be have prudently or wisely;
— լինել ի սրտի իւրում, to revolve, to turn over in one's mind, to reflect, to consider, to mediate, to ruminate, to ponder;
— լինել ոգւոյ նորա, to seize the meaning, to enter into the spirit of;
— ամենայն իմաստութեան, learned in all knowledge.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր Խելամտական, հասուն.


Խելայեղ

adj.

hare-brained, giddy-pated, cracked, foolish.

· Calfa

NBHL (1)

Յեղեալ կամ այլւայլ խելօք. խելագար. եւ Խելագարական. խելքը ժուռ եկած. խեւուկ.


Խելայեղութիւն, ութեան

s.

cf. Խելագարութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Անհանճարութիւն եւ խելայեղութիւն եւ ի մարմնականս գայթագղեցուցանէ, եւ ի կենացն՝ որ առ աստուած օտարացուցանէ. (Լմբ. առակ.։)


Խելապատակ, աց

s. anat. cerebellum, coats of the brains, meninges.

· Calfa

NBHL (2)

Խելապատակն, կամ խելապատակքն. քանզ այսպէս անուանեն զպարունական խելացն զպարուտակ. (Նիւս. կազմ.։)

Բանականին կայումն է ի գլուխ, եւ ի խելապատակ, եւ յուղեղ. (Գր. հր.։)


Խելացի

adj.

intelligent, clever, sensible, judicious, steady, prudent, wise.

· Calfa

NBHL (1)

Այր խելացի եւ խորհրդական։ Այր խելացի մտադիր՝ իմաստահայեաց. (Փարպ.։)


Խելացնոր, ից

adj.

raving, mad, furious, frantic.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Խելագարական.


Խելացնորեցուցանեմ, ուցի

va.

to distract, to madden, to craze, to drive to fury, to goad to insanity.

· Calfa

NBHL (1)

Խելացնորեցուցանեալ առ ի տալ պագանել երկիրուրուականաց. (Ագաթ.։)


Խելք, լաց

s. adv. mar.

brains;
mind, sense, wit, understanding, intelligence, wisdom;
խելօք, skilfully, ingeniously, cleverly, dexterously;
bench for rowers;
— կամրջաց, bridge-head;
— գետոց, source of ariver;
—լս ունել, to be wise, judicious, prudent;
ի խելաց ելանել, to lose one's reason, to become mad;
գնալ խելօք, յայլ խելս շրջել, յայլոյ խելս լինել, to be out of one's mind, to turn mad;
ցնորիլ ի խելաց, to faint, to swoon;
ի խելս գալ, to come to one's self, to recover one's self;
to amend;
խելս խառնել, to tax one's ingenuity, to contrive, to set one's wits to work, to try, to attempt;
to dupe, to outwit, to use artifice, craft, guile;
ի խերս կերպարանեալս, feignedly, with simulation, in appearance;
astutely, cunningly;
բանք բազում — սակաւ, much tongue and little judgment;
ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ, hair-brained, cracked, foolish, insane, mad;
գինին կալաւ զխելս նորա, he became intoxicated, tipsy. — նաւի, poop, stern of a ship;
ի խելս նաւին, on the poop.

· Calfa

NBHL (2)

Լսելոյ զօրութիւն ի խելսն եւ յականջսնդնէր խլին. (Սարկ. հանգ.։)

ԽԵԼՔ. Միտք (որպէս տիրապէս բնակեալ ի խելս, այսինքն յուղեղն). բանականութիւն. արուեստ, ւ խորագիտութիւն կամ խորամանկութիւն. Խելք.


Խեղաթիւրիմ, եցայ

vn.

to be bent, ill-fashioned, awkward;
to be perverted, depraved.

· Calfa

NBHL (1)

Խեղաթիւրեալք իւրեանց դիւական մոլորութեամբն. (Եփր. ի մակաբ.։)


Խեղդեմ, եցի

va.

to strangle, to suffocate, to stifle;
to wring, to twist (the neck);
to vex, to torment, to doviolence to.

· Calfa

NBHL (1)

Խեղդեալ ի ծովն՝ սադարամետականին մատնէր զնոսա. (Մագ. ՟Հ՟Դ։)


Խեղդումն, ման

s.

strangulation;
suffocation.

· Calfa

NBHL (1)

Զխեղդմունս հոգւոյն։ Փրկեա՛ ի խեղդմանէս։ Հատո՛ (այսինքն հա՛տ) զչարաչար հեծութիւն կորստականս խեղդման։ Խզումն խեղդմանց. (Նար.։)


Խեղկատակ, աց

s. adj.

buffoon, jester, banterer, wag, mimic, merry-Andrew, fool;
scurrilous, waggish, jocular, given to buffoonery or raillery.

· Calfa

NBHL (3)

ԽԵՂԿԱՏԱԿՔ կաց. ԽԵՂԿԱՏԱԿԱՆՔ. գ. Խեղ կատակ կամ կատականք. խեղկատակութիւն.

Ի ծիծաղելոյ եւ իխեղկատականաց. (Յճխ. ՟Թ։)

εὑτράπελος scurrilis, facetus. Որ առնէ զկատակ խեղ, այսինքն զանշնորհ, զտգեղ, զպիղծ. ծաղրածուլկտի. այպանող եւ այպանողական.


Խեղութիւն, ութեան

s.

crippled state of a limb, privation of the use of a limb, lameness, palsy, paralysis.

· Calfa

NBHL (2)

Բեկումն ընդ բեկման, ակն ընդ ական ... որպէս առնիցէ ոք զխեղութիւն, նոյնպէս հատուսցի նմա. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 25։ ՟Ի՟Դ. 20։)

λοβή, βλαβή, φθάρμα mutilatio, jactura, corruptio, vitium. Խեղ գոլն. պակասութիւն կամ տգեղութիւն անդամոց. եւս եւ Ապականութիւն. Վնաս, արատ, ախտ՝ մարմնոյ կամ հոգւոյ. սախտութիւն, պակասութիւն.


Խենեշացուցանեմ, ուցի

va.

to corrupt, to debauch, to make dissolute.

· Calfa

NBHL (1)

Իգական ազգդ եւ զարին մալել եւ խենեշացուցանել կարէ. (Փիլ. սամփս.։)


Խեցբեկ

adj.

badly pronounced, barbarous, corrupted, spurious, harsh.

· Calfa

NBHL (1)

Հարցանել զձեզ զդիւական արգոց, եւ զբոզիցն խեցեբեկ նուագաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)


Խեցբեկագոյն

adj.

very barbarous, unpolished, very corrupt, very rude, very harsh.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել կամ յոյժ խեցեբեկ. կարի անհարթ եւ խժական կամ անախորժ. խեղաթիւր.


Խեցեղէն, ղինի, նաց

adj.

made of brick or baked earth;
—ք, —անօթք, crockery, earthen-ware, delft-ware.

· Calfa

NBHL (1)

ὁστράκινος (իբր ոստրէական, կամ ոսկրուտ), κεραμωτός . (լծ. թ. քիրէմիտտէն ). testaceus (լծ. թ. թէստիտէն ). որ եւ ԽԵՑԵԱՑ. Որ ինչ է ի խեցւոյ, կամ ի կաւոյ թրծելոյ. կաւեղէն.


Խզեմ, եցի

va.

to cut, to cut off, to break off, to tear off or away;
to burst open;
— զհերս, to tear out the hair;
— ներքինիս, to castrate.

· Calfa

NBHL (2)

Որք զծիրանիս թագաւորական աղտեղացուցանեն, այնպէս տանջին՝ որպէս զխզօղսն. այսինքն զպատառօղսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)

Խզիցելոյ ի նոսաշնչականին. (Բրս. արբեց.։)


Խզումն, ման

s.

breaking, rupture, bursting, tearing.

· Calfa

NBHL (2)

Ծովու պատառեցելոյ, եւ բռնաւոր խզմամբ այսր եւ անդր ժողովեցելոյ։ Առ ի խրատ, եւ առ ի խզումն հեստութեան. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ձգել զահագին սուրդ ի խզումն ապականիչվերադիս։ Չարաչար խզմամբ սրոյ ի կենցաղոյս քերքի. (Պիտ.։)


Խէթ, խեթի, խիթի

s.

knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.

· Calfa


Խթեմ, եցի

va.

to goad, to spur, to incite, to drive, to spur on, to urge on;
կաշառս —, to bribe, to corrupt;
to buy over.

· Calfa

NBHL (3)

Ի խեծանողականացն զազիրն զեռնոց խթեալխոցոտիմ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)

Խթեալ ի խղճէ մտացն։ Իխթելոյ մարմնականսնեղութեանցնզարթուցեալ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)

Աստ եւ իւրոց աշակերտացն խեթէր, որ ո առժամայն հանդերձեալ էին հաւատալ ի նա։ Զայս ասելով՝ եւ զհրէական անմտութիւնն խթէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)


Խթիմ, եցայ

vn.

to thrust one's self in, to creep into.

· Calfa

NBHL (2)

(Վանականք թանահատի) ոչ առին յանձն ի կիրակէրքն (անգամ) ի թան կամ ի պանիր կամ յիւղ խթիւլ, այլ բանջարովք եւ հնդով շատանային. Վասն որոյ թանահատք կոչեցան. (Ուռպ.։)

Ոչ ընդարձակեցուցեալ եւ խթնեալ նաւակատեօք։ Զամենայն տէրունական տօնից վիճիլսն թխնուլ յերեկոյն. (Մխ. ապար.։)


Խթնում

vn.

cf. Խթնիմ.

· Calfa

NBHL (2)

(Վանականք թանահատի) ոչ առին յանձն ի կիրակէրքն (անգամ) ի թան կամ ի պանիր կամ յիւղ խթիւլ, այլ բանջարովք եւ հնդով շատանային. Վասն որոյ թանահատքկոչեցան. (Ուռպ.։)

Ոչ ընդարձակեցուցեալ եւ խթնեալ նաւակատեօք։ Զամենայն տէրունական տօնից վիճիլսն թխնուլ յերեկոյն. (Մխ. ապար.։)


Խժդան, ի — կալ

sv.

to be obstinate, headstrong, stubborn, to persist doggedly.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ԽԺԴԱՆ ԿԱԼ. Կալ ի խժական յամառութեան, կամ ի խստութեան.

Ի խժդական եւ յոխորտի կայցեն. (Սեբեր. ՟Է։)


Խժդուժ, ից

adj.

barbarous, fierce, ferocious, savage;
rude, rough, harsh, coarse.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԺԴՈՒԺ. cf. ԽԺԱԿԱՆ. այսինքն Բարբարոսական.


Խիզախեմ, եցի

vn.

to hector, to swagger, to brave, to bully, to insult;
to laugh to scorn, to laugh at;
to advance fearlessly, to have the hardihood or boldness, to face, to brave;
to attempt, to risk;
to rush upon, to assault, to attack;
— ի վտանգս, to run risks, to seek perils, to brave or to face dangers;
— ի մարտ, to plunge into the thickest of the fight;
յաղօթս —, to confide in prayer.

· Calfa

NBHL (2)

Լրբութեամբ խիզախել։ Դեւք ի գիշերի առաւել խիզախեն։ Զանհետազօտելի լոյս արեգականն արդարութեան խիզախեսցէ (կամ խիզախեսցի) որոնել. (Ի գիրս խոսր.։)

Ոչ իշխէ արքայից րքայի ծառայ ի կայսր խրախուսել, եւոչ կայսեր ոք ծառայ ի սասանականն խիզախել. (Եզնիկ.) (ռմկ. գլուխ քաշել երթալ համարձակ )։


Խիթացուցանեմ, ուցի

va.

to be tortured by remorse;
to pain, to afflict, to grieve, to vex.

· Calfa

NBHL (1)

Աբրահամ քաղդեացի էր ... եւ զնա հանապազ շխիղճ մտաց իւրոց խիթացուցանէր. տեսանելով զարարածս ընդ ապականութեամբ եւ ընդ սխալանօք՝ ասէր, չեն սոքա աստուածք. (Շիր.։)


Խինծ

s.

bosom, cavity, hollow;
bottom;
— սրտի, ventricle.

· Calfa

NBHL (1)

Երկոցունց կողմանց խինձ ի վայր թողացուցեալ՝ կախեն զհովտագոյնս կողմանցն. (Փիլ. տեսական.։)


Խիտ, խտի

s. adj. adv.

thickness, density;
close, dense, thick, serried;
compact, dense;
crowded, numerous, frequent;
full;
—, — առ, — ընդ —, thickly, densely;
frequently, often, much;
— առ — հարուածք, repeated blows.

· Calfa

NBHL (1)

Խիտ առ խիտ մի զմիով կուտակեալ իբր զծովական ալիս. (Սկեւռ. աղ.։)


Խլայեմ, եցի

va.

to give a robe of honour.

· Calfa

NBHL (2)

Եօթն անգամ արքունական զգեստուք խիլայէ զնա. (Վրդն. պտմ.։)

Թագաւորական զգեստուք պատուէր եւ խիալյէր զնա թագաւորն. (Օրբել.։)