Entries' title containing ական : 2182 results

Խխնջական, ի, աց

adj. s.

neighing;
—ն, neigh.

· Calfa

NBHL (4)

Այոսքիկ եւ իսկապէս յատուկք ասին. քանզի թէ ձի խխնջական. եւ եթէ խըխընջական, ձի. (Պորփ.։)

Խխնջականն՝ ձիոյ, կամ զձիոյր (ստորոգի)։ Ձիոյ՝ խխնջականն. (Պորփ. Անյաղթ պորփ.։ Պրպմ. ՟Ի՟Զ։)

Որպէս ծիծաղականութիւն մարդոյ, եւ խխնջականութիւն՝ ձիոյ. (Դամասկ.։)

ԽԽՆՋԱԿԱՆ կամ ԽԸԽԸՆՋԱԿԱՆ. χρεματιστικός qui potest et solet hinnire. Որ ունի զբնութիւն խրխնջօղ. վրնջողական. (մակդիր ձիոյ)


Խղճական, ի, աց

adj.

guilty, pricked by conscience;
miserable, pitiful.

· Calfa

NBHL (3)

Մատնիչն պապանձեալ կայր գիտակ իւրոյ մտացն խղճականաց. (ՃՃ.։)

Ասէ զխղճականն. ընկեր զիա՞րդ կաս աստ, որ ոչ ունիս հանդերձ. (Ոսկ. եփես. ՟Գ. յորմէ եւ Լմբ. պտրգ.։)

Այրի կին խղճական. (Գնձ։)


Ծծողական, ի, աց

adj.

absorbent, absorptive.

· Calfa


Ծմականիստ

adv.

misty, foggy.

· Calfa

NBHL (1)

Փարատեցուցանելով զծմականիստ մէգս. (Պիտ.։)


Ծննդական, ի, աց

adj.

lying-in, parturient, bringing forth a child;
possessing the faculty of reproduction, generative, fruitful, prolific;
fertile;
— մասունք or ծննդականդ, genital organs, the privy parts;
— կին, woman in childbirth.

· Calfa

NBHL (12)

Իբրեւ զկանայս ծննդականս։ Իբրեւ զծննդական։ Երկունք ծննդականի։ Զամուլն եւ զծննդականն ես արարի. (Ես. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Ի՟Ա. 3։ ՟Կ՟Զ. 9։ Միք. ՟Ե. 3։ Երեմ. ՟Զ. 24։)

Վասն ամլութեան եթող զկին իւր, եւ առնէ կին ծննդական. (Կանոն.։)

Եւ անբան կենդանիք ծննդականք են առաջի քո տէր. (Ճ. ՟Բ.։)

Գոլ համայնից՝ ծննդական, բուսոց տնկոց եւ այլն. (Շ. իմ. եղակ.։)

Ամպ է ծննդական ջրոյ։ Պահելն ծննդական ժամանակացն զգեղեցկագոյն բոլորումն. (Արիստ. աշխ.։)

Մտօք ծննդական. (Խոր. ՟Գ. 67։)

Զեօթնեակն ասեմ, եւ զայն՝ որ հանդերձ վեցերեկաւն ծննդականաւ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Մեղացն յղութիւն ծննդական մասունս ոչ ունի ի ստեղծմանէ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)

Ծննդականօքն ծնանիմք, եւ ձեռօք գործեմք. (Սեբեր. ՟Է։)

Մալեալս, եւ ի բաց հատեալսզծննդականսն՝ հալածէ. (Փիլ. բագն.։)

Զի՞նչ ասես եւ յաղագս ո՞չ երբէք ծնիցելոյն. ծննդակա՞ն, թէ անծին ... զի եղիցի ծննդական. (Աթ. ՟Ը։)

ԾՆՆԴԱԿԱՆ ա.գ. γεννητικός, -κόν, -κά enitalis, -le, -lia. Գործի կամ անգամ ծնանելոյ. ծննդականոց. ծնոց.


Ծննդականութիւն, ութեան

s.

generative faculty;
fecundity, fertility.

· Calfa

NBHL (7)

Զփորձ առեալ ես զհոգւոյն ծննդականութիւն գերագոյն քան զմարմնոյն. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)

Կեանս վշտագինս հանդերձ մահուամբ. (եւ ծննդականութիւնս տրտմութեամբ. Արծր. ՟Ա. 1։)

Կենդանարար ծննդականութեան սնուցիչս. (Դիոն. երկն.։)

Զարմացեալ եմ ընդմտաց ծննդականութիւն. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Ի ծննդականութիւն չարի կառաւարեալ զմիտս. (Յհ. կթ.։)

Զամուլ զվէմն դարձուցեր(ի) ծննդականութիւն ջուրցն վտակա. (Ագաթ.։)

Զբազմօրեայ ամլութիւն երկնի եւ երկրի ի ծննդականութիւն փոխարկէր։ Փարինք եւ երկաթ ի ծննդականութիւն հրափայլութեան. (Խոսր.։)


Ծնողական, ի, աց

adj.

concerning or relating to parents, paternal or maternal.

· Calfa

NBHL (4)

Ծնողական սէր, կամ գութ, աղէտք, օրէնք, հնազանդութիւն. (Նար. երգ.։ Եփր. ծն. քրիստոսի.։ Երզն. լս.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)

Ըստ ամենեցունց ծնողականին գերազանցութեան։ Չար՝ որոյ իցէ չար, ո՛չ իրիք է ծնողական կամ սնուցողական. (Դիոն. ածայ.։)

Ոչ յիշեցան նոցա աղէկոտոր խնամք ծնողականաց. իբր ծնողաց, կամ ծնողական խնամք. (Յհ. կթ.։)

γεννητικός, γενητικός generans, efficiens. իբր generativus, effectivus. կամ genitori vel genitrici proprius. Սեպհական ծնողի եւ թնողութեան. հայրական, մայրական, արտադրական, եւ արտադրօղ.


Ծոմական, ի, աց

adj.

relating to abstinence.

· Calfa

NBHL (1)

Զծոմականսն դատարկացուցանել եւ փափկացուցանել զաւուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)


Ծովագրական, ի, աց

adj.

hydrographical.

· Calfa


Ծովական, ի, աց

cf. Ծովային;
—ք, aquatic animals.

· Calfa

NBHL (5)

Ծովական ձկունք, կայտառք, կամ վիշապ. գազան, կամ կղզիք. (Եզնիկ.։ Սեբեր. ՟Ա։ Արծր.։ ՟Գ. 9։ Ոսկիբ. հերոդ։ Նար. առաք.։)

Ընդ անդունդս ծովական խորոց գրոցս անցեալ. իբր ծովանման. (Վրդն. ծն.։)

Յառաջ ցգայ զպատերազմ ձի ... եւ ղուղականք զծովական վտանգն. (Անյաղթ հց. իմ.։)

Նման ես ծովուց եւ ծովականաց. քանզի ի նոսա զեռունք խաղան, եւ ի քեզ ճճիք եւ երամակք ոջլաց. (Պիտառ.։)

Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ծովու մշակ ... ծովականաց մենամարտիկ՝ ինքնայոժար ի մահ. (անդ։)


Ծփական, ի, աց

cf. Ծփալից.

· Calfa

NBHL (6)

Ծփական ալիք. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Անան. եկեղ։)

Ալեկոծութիւն ծփականք խաղաղանան. (Լծ. ածաբ.։)

Ծփական ջուրք. (Արծր. ՟Ա. 1։)

Ի ծփական տառապական տառապանաց զերծուսցես զմեզ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Ծփական արշաւականք հնից, կամ խռովութիւնք կենցաղական զբաղմանց. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Բ։)

Ի մէջ ծփական ալեաց ծովու։ Տէր էջ յերկնից ի ծփական կենցաղս։ Ի փողոցի ասէ, որ նշանակէ զանցաւոր կենցաղոյս ծփական վարս. տօնակ։ Որք ի ծովու յայսմ աշխարհիս կան ծըփական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Կազդուրական, ի, աց

adj.

corroborative.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրաւորական քեզ եւ կազդուրական իմացեալ լիցի. (Շիր.։)


Կազմական, ի, աց

adj.

well dressed or cooked.

· Calfa


Կաթողիկոսական, ի, աց

adj.

pertaining to the Catholicos, patriarchal.

· Calfa

NBHL (2)

Սեպհական կաթողիկոսի, եւ կաթողիկոսութեան.

Զտունն կաթողիկոսական. (Խոր. ՟Գ. 64։ Փարպ.։ այսինքն կաթողիկոսարանն հանդերձ կալուածովքն։)


Կալական, ի, աց

cf. Կալանաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Բանտականաց, եւ կալականաց. (Ագաթ.։)


Կալանական

cf. Կալանաւոր.

· Calfa


Ընդելական, ի, աց

adj.

cf. Ընդել.

· Calfa

NBHL (6)

Ընդելական համարձակութեամբ ընդ մեզ խօսեցեալ. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 1։)

Սովորականաւ ընդելականաւն հաւատասցեն երկիր պագանել խաչին փայտի։ Ընդելական կերպարանք. (Ագաթ.։)

Ընդելական սովորութեամբ։ Յընդելական սովորութենէն։ Ընդելական ընտանութեամբ. (Ագաթ.։ Մանդ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ընդելական բանիւ, կամ բարբառով. (Իգն.։ Սկեւռ. յար.։ Բրս. ՟խ. մկ.։)

Սխալեալ անկայ իբրու զողողակ մթային ոչ ընդելական ի հաղբս մահու անզգայապէս. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)

ԸՆԴԵԼԱԿԱՆ որ եւ ԸՆՏԵԼԱԿԱՆ. ἑθισθείς consuefactus, assuefactus συνήθης familiaris Սովորական. անցեալ ի կարգ սովորութեան. եւ Ընտանեկան.


Ընդերական, ի, աց

adj.

intestinal.

· Calfa


Ընդհայեցողական, ի, աց

adj.

dioptric.

· Calfa


Ընդհանրական, ի, աց

adj.

universal, general, catholic;
— եկեղեցի, the catholic or universal church;
cf. Թուղթ, cf. Ժողով.

· Calfa

NBHL (6)

Հաւատամք ի մի միայն ընդհանրական եւ առաքելական եկեղեցի. (Հանգ.։)

Այն բան է՝ որ յընդհանրական թուղթսն ընթերցեալ լինի. (Եփր. աւետար.։)

Որ զընդհանրական թուղթս (զայս) գրեաց։ Կաթուղիկեայք անուանին, այսինքն ընդհանրականք. (Սարգ. յկ. ՟Ա. եւ վերջ։)

Տրամախոհութիւն է՝ ընդհանրականացն հանդերձ պատճառաւ գիտութիւն։ Գիտութիւն է ընդհանրական. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)

Ընդհանրական պարգեւք, կամ բան, կամ յարութիւն, եւ այլն. (Ոսկ. հռ.։ Բրսղ. մրկ.։ Լծ. կոչ.։)

καθολικός, -κή, -κόν (յորմէ Կաթողիկէ). universalis Հանրական. ընդհանուր. հասարակաց. տիեզերական. բոլորական. սեռական. համօրէն.


Ընդմիջական, ի, աց

adj.

immediate.

· Calfa


Ընդոստական

cf. Ընդոստուցիչ.

· Calfa


Ընթացական, ի, աց

adj.

racing;
swift.

· Calfa

NBHL (2)

Մարտական եւ ընթացական մրցման. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)

Մրցականս, ընթացականս, կամ ողջականս կամ հիւանդոտք ... մրցանակք կամ ընթացականք ասին. (Արիստ. որակ.։)


Ընծայական, ի, աց

adj. s.

sacred;
dedication;
— գիր, թուղթ, dimissory letter, testimonials;
—գեսպանաց, credentials;
— բարեկամաց, letter of recommendation.

· Calfa

NBHL (5)

Ընծայեալ. նուիրական.

Խայտացեալք ընդ ընծայական շնորհադրուատ բացատրութիւն զուարթնոյն. (Թէոդոր. խչ.։)

Եթէ ոք ի ժառանգաւորաց որոշեալ՝ երթիցէ յայլ քաղաք, եւ ընկալցին առանց ընծայական գրոց, որոշեսցին։ Ընծայական թուղթ եւ այլն. (Կանոն.։)

Ընձայական թղթովք շրջէին. (Մխ. դտ.։)

ԸՆԾԱՅԱԿԱՆ ԳԻՐ, ԹՈՒՂԹ. συστατικός, -ον commendatitius, -um որ եւ ԹՈՒՂԹ ԸՆԾԱՅՈՒԹԵԱՆ. Վկայական գիր՝ գովելի ընծայեցուցիչ անձին, որում տուեալ լինի, զի ընդունելի լիցի տեսողաց.


Ընկերական, ի, աց

adj.

social, sociable.

· Calfa


Ընկղմական, ի, աց

adj.

immersive.

· Calfa


Ընտրական, ի, աց

adj.

elective, eligible, electoral;
better, singular, exquisite.

· Calfa

NBHL (1)

Ընտրական նիւթ, կամ սերմանք, կրօնք, բարք, շրթունք, քննութիւն, կամք։ Ընտրական բառիւք։ Ընտրականացն բարեմասնութեան՝ Աստուծոյ հաճելեացն. (Նար.։)


Ընտրականութիւն, ութեան

s.

elegance, goodness, excellence;
examination.

· Calfa

NBHL (2)

Ընտրականն գոլ. լաւութիւն. եւ Ընտրողութիւն, քննութիւն.

Բարձր ընտրականութիւն։ Նախադատն ընտրականութեան։ Զփախուցեալն յընտրականութենէ դատման օրինին. (Նար.։)


Ընտրողական, ի, աց

adj. s.

able to discern, having judgment, rational;
of ones free will;
wise, discreet;
judgment, criterion, free will or choice.

· Calfa

NBHL (4)

Ընտրողական միտք, կամ հանճար, զօրութիւն, շնորհք, իմաստք, կամք, լեզու. (Յճխ.։ Դիոն.։ Շ.։ Նար.։)

Իմաստուն ընտրողական արար զքեզ Աստուած. մի՛ նմաներ դու անասնոց անմտից անընտրողութեամբ քով. (Ճ. ՟Ժ.)

Պահողքն պարտին լինել ընտրողական գիտութեամբ (պահելով եւ զխորհուրդս եւ զբանս) եւ այլն. (Մանդ. ՟Գ։)

Կակուղն եւ ընտրողականն աչաց, վասն որոյ տեսանեն զպայծառն եւ զփայլեալն, ձէթ. (Պղատ. տիմ.։)


Զգայականութիւն, ութեան

s.

sensuality;
sensation;
sensibility.

· Calfa


Զգայունական, ի, աց

adj.

sensual, carnal.

· Calfa

NBHL (3)

Ի զգայունական վարուց աստի ի մտաւորականսն ամբառնալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

ԶԳԱՅՈՒՆԱԿԱՆ Ըստ ա՛յլ ձ. գրի Զգայունաւորական։ (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Զգայական, շնչաւոր, մարմնական.


Զգուշական, ի, աց

adj.

hurtful;
to be avoided;
cf. Զգուշաւոր;
sober, moderate;
— կենցաղ, կեանք, ascetic life.

· Calfa

NBHL (6)

ԶԳՈՒՇԱԿԱՆ որ գրի եւ ԳՈՒՇԱԿԱՆ. Ուր գոյ կամ պահելի է զգուշութիւն. որ ինչ հայի ի զգուշութիւն. զգուշաւոր. երկիւղած. եւ Ճգնաւորական.

Զգուշական (մակբայ է), զգոյշ, գուցէ. (Թրակ. քեր.։)

Զգուշական համարձակութիւն։ Զգուշական երկիւղիւ։ Զգուշական եւ աննիրհելի փառաբանողաց. (Նար.։)

Զգուշական պատուիրան, կամ խրատ. (Վանակ.։ Վրդն.։ Տօնակ.։)

Յոյժ առ ճշմարտութիւն զգուշական (կամ գուշական) է ասել, թէ ոսկի է. (Պղատ. տիմ.։)

Զգուշական կենցաղ, կամ կեանք. (Բրս. ճգն.. յն. ἁσκητικός asceticus։)


Զգուշողական, ի, աց

adj.

that conserves or keeps in safe custody.

· Calfa

NBHL (1)

Բարեգործական է բարին, եւ նախախնամական որոց ի նմանէն բոլորից, եւ զգուշողական. (Մաքս. եկեղ.։)


Զեղչական, ի, աց

adj.

elliptical.

· Calfa


Զենական, ի, աց

cf. Զենլի.

· Calfa

NBHL (1)

Զենականն եւ դիտականն ամենայն։ Զենական (օրէնս) նկարել եւ ցուցանել ի ձեռն կենդանեացս յօշման. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)


Զեռնական, ի, աց

adj.

creeping.

· Calfa

NBHL (2)

Սեպհական զեռնոց.

Եւ զեռնական արեամբ մխեալ՝ տիգաւն ընդ թափ իմն անցուցեալ. (Շ. վիպ.։)


Խնդրականք

s.

object of research;
subject of dispute.

· Calfa


Խոհական, ի, աց

adj. s.

thoughtful, prudent, wise, judicious, sensible, intelligent, cautious, provident, circumspect, discreet;
—ն, intellect, intelligence, reason, judgment.

· Calfa

NBHL (11)

Այս առաջին արդարութիւն մտացն՝ (հնւնտք)։ Արիութիւն գաւազան է ի ձեռին խոհականի մտացն. (Տօնակ.։)

Մեծիմաստ խոհականն։ Խոհական իմացուածիւ, կամ սիրելութեամբ. (Շար.։)

Արհեստից, յորս խոհականն զարգացեալ յառաջադիմութիւն. (Պիտ.։)

Ի խոհական իմն համեստութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Բան ոչ յառաջբերական, եւ ոչ խոհական. այլ՝ ի բնէ եւ հարկաւոր. (Աթ. ՟Բ։)

Այն իմացուածք են, եւ խոհական հանճարքն, որ աստուած եւ ի կայսրն գիտացին պարտաւոր առնել զորդին աստուծոյ. (Յհ. կթ.։)

ԽՈՀԱԿԱՆՆ. գ. φρόνησις prudentia. Խոհականութիւն. խոհեմութիւն. հանճար. խորհողական կամ իմացական կարողութիւն. բանականութիւն. միտք.

Որ յոգւոջ են եռատեսակ մասունք. խոհականն եւ զանկականն, եւ ցասմնականն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Աղքատ է, որ ոչ ունի զիմաստութեանն գանձ ի խոհականն։ Աղբիւր առակէ զնոյն ինքն զխոհականն, եւ զբանաւոր միտսն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)

Խոհականաւն, որ է ընտրող բարւոյեւ չարի. (Սկեւռ. աղ.։)

φρόνιμος, φρονῶν, σόφρων prudens. Խոհեմ, եւ խոհեմական. խորհրդական. քաջ խորհօղ. ճարտար. հանճարեղ. իմաստուն. (անձն, եւ մանաւանդ միտք կամ գործ նորա).


Խոհականաբար

adv.

prudently, wisely, judiciously, sensibly.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ԽՈՀԱԿԱՆԱՊԷՍ. Խոհականաբար ի ձեռն մարմնական կրից զհոգւոց մահ ի բաց վարատեալ. (Յհ. կթ.։)

Հեզահայեաց առ միմեանս սիրոյ յորդորմամբ՝ արտաքոյ վատթարին խոհականաբար մնալով. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Խոհականութիւն, ութեան

s.

prudence, wisdom, discretion, wariness, circumspection, cautiousness, good sense.

· Calfa

NBHL (11)

Չորից առաքինութեանց մի տեսակն է խոհականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)

Չորք են առաքինութիւնք հոգւոյ. արիութիւն, արդարութիւն, խոհականութիւն, ողջախոհութիւն։ Ուստի բան (միտքն) խոհականութեամբ զարդարեալ գոյ. (Սահմ. ՟Ժ։ Լմբ. սղ.։ Գր. հր.։)

Եմք վասն փրկչին շնորհի ի բարւոք խոհականութեան սիրելութիւն կայցէ. (Խոր. ՟Ա. 20։)

ԽՈՀԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Մտաւորականութիւն. զգոնութիւն. միտք. հանճար. Բանականութիւն.

Առլցեալ հանճարայեղձ խոհականութեամբ. (Պիտ.։)

Հանճարիմաստ խոհականութեամբ զգործս աստուծոյ։ Որով իւր գաղափար եմք ըստ խոհականութեան եւ անձնիշխանութեամբ։ Խոհականութեան ընտրութեամբն նմին հաւանիմք։ Սիրեսցե՛ս զտէր աստուած քո ի բոլոր սրտէ, յայտ է թէ յանստերիւր խոհականութենէ. (Լմբ. ժղ.։)

Փոխանակեալ զխոհականութիւնն ընդ անհանճարութեան. (Սկեւռ. աղ.։)

Զխոհականութիւն, որ է բանականութիւն. (Ուռպել.։)

Էր նիւթ այսպիսոյ խոհականութեան դաշնաւորութիւն մտերմութեան՝ որ ի կիւրոսէ առ տիգրան. (Խոր. ՟Ա. 24։)

Խոհէր ի միտս իւր. եւ մինչդեռ յայնպիսի խոհականութեան վտանգի կայր. (Փարպ.։)

Ի միտ առնուլ զերկաքանչիւրսն գրեցելոցն բանից խոհականութիւնս. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Խոհերական, ի, աց

adj.

muddy, dirty, filthy, impure, obscene;
— ձեռք, unclean hands.

· Calfa

NBHL (6)

Որովեւ զխոհերական ոգւոցն ժանկաբեր թոյնսն ի բացթօթամվցաք. (Կոչ. ՟Է։)

Զի՞նչ հաւասարութիւն եղանոյ քրիստոսի, եւ խոհական սեղանոյ հրէից. (Սեբեր. ՟Ե։)

Խոհերական արուեստ. (ՃՃ.։)

Իսկ խոհերականքն այնուհետեւ յարուցեալք յիւրաքանչիւր խաւարային դարանացն. (Եղիշ. ՟Գ։)

Ո՛վ խոհերականդ ի սրբոց, ով արբշիռդ ի պարկեշտից. (Նար. ՟Ը։)

Գործովք՝ չարախոհիցն խոհերականաց տուեալ զպատասխանի. (Նիւս. ի թէոդոր.։) յն. ἁλιτήριος , չարագործ. մտախաբ։


Կալուանական, ի, աց

adj. s.

galvanic;
— ելեկրութիւն, electro-galvanism;
—ութիւն, galvanism.

· Calfa


Կալուինական, ի, աց

adj. s.

calvinistic;
calvinist.

· Calfa


Կալուինականութիւն, ութեան

s.

calvinism.

· Calfa


Կախարդական, ի, աց

adj.

pertaining to sorcery or witchcraft, magical, cabalistic.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ինչ անկ է կախարդաց եւ կախարդութեան. խաբէական. կեղծ. պատիր. խարդախ. հրապուրիչ.

Կախարդական արուեստ, կամ ձեւ, բան, պատրանք, չարիք. (Պիտ.։)

Կախարդական մեքենայք, կամ հաւանութիւն. (Լմբ. ովս.։ Ճ. ՟Բ.։)


Կական, ի, աց

s.

loud lamentation, grievous complaint, crying, whining, howl, shriek;
— բառնալ, to lament or cry loudly, to utter or set up loud shrieks cries, to mourn, to bewail or weep aloud, to complain, to moan, to wail, to squeak, to whine, to howl, to shriek.

· Calfa

NBHL (7)

Կական բարձ ի ձայն մեծ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 4։)

Կական եւ հեծութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է։)

Կական (կամ զկական) բարձեալ լտյր դառնապէս. (ՃՃ.։)

Կականս պաղատանաց արկանէր առաջի. (Մեսր. երէց.։)

ԿԱԿԱՆ. մ. ԿԱԿԱՆԱԲԱՐ. Կականաւ. կականելով.

Զի գոնէ ի կական լալոյ դադարեցուսցեն զնա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Իջւսեցէք յարմար ձայն կականաբար. (Գանձ.։)


Կականաբարձ

adj. adv.

bewailing aloud, mourning plaintively, howling with grief;
lamentably, plaintively, deploringly, with piercing cries.

· Calfa

NBHL (7)

ԿԱԿԱՆ մ. ԿԱԿԱՆԱԲԱՐ. Կականաւ. կականելով.

Զի գոնէ ի կական լալոյ դադարեցուսցեն զնա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Իջւսեցէք յարմար ձայն կականաբար. (Գանձ.։)

Կական բարձօղ, կամ բառնալով.

Կականաբարձ արտասուալից զձեռս լի աղօթիւք յերկինս համբառնային. (Ագաթ.։)

Կականաբարձ զիս ողբացէ՛ք. (Մանդ. ՟Ի՟Դ։)

Ամենեքեան կականաբարձ եւ արտօսրաթորք գոչեն անյարմարաբար. (Բրս. ապաշխ.։)


Կականալիր

adj.

lamentable, rueful, mournful, full of lamentation or complaint.

· Calfa

NBHL (8)

ԿԱԿԱՆԱԼԻ ԿԱԿԱՆԱԼԻՐ. Լրի կամ լցեալ կականօք. արտասուալից. լալագին եւ մեծագոչ.

Կնոջ կականա լի բարբառք։ Կականալի ողբովք։ Կականալիր հառաչմամբ. (ՃՃ.։)

Կականալիր աղաղակաւ. (Ուռպ.։)

Կանչեմ առ քեզ ձայն կանացի, կականալիր ու ողորմելի. (Շ. եդես.։)

ԿԱԿԱՆԱԼԻ ԿԱԿԱՆԱԼԻՐ. Լրի կամ լցեալ կականօք. արտասուալից. լալագին եւ մեծագոչ.

Կնոջ կականա լի բարբառք։ Կականալի ողբովք։ Կականալիր հառաչմամբ. (ՃՃ.։)

Կականալիր աղաղակաւ. (Ուռպ.։)

Կանչեմ առ քեզ ձայն կանացի, կականալիր ու ողորմելի. (Շ. եդես.։)


Կականեմ, եցի

vn.

cf. Կական բառնամ.

· Calfa

NBHL (9)

Զձայն բարձեալ կականէին. (Ողբ. ՟Ե. 13։)

Կականէր եւ ողբայր զկորնթացիս. (Կանոն.։)

Կականեսցէ զկատարածն։ Յերիկամանց աստի կականիմ՝ Նար. (՟Ձ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Բ։)

Մի կականելով մի աղաղակելով. (Բրս. թղթ.։)

Բազում որբք կականին դառնապէս. (Եղիշ. միանձն.։)

Արտօսրահառաչ կականելով. (Պիտ.։)

Կականելովն՝ զհայրական գութ նորին շարժել. (Լմբ. սղ.։)

Մեծ վստահութեամբ առ սուրբ մայրդ կականիմք. (Տաղ.։)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ԿԱԿԱՆԵՄ ԿԱԿԱՆԻՄ, եցայ. ձ. κράζω vociferor κλαυτθμόν ἁναλαμβάνω ploratum assumo φρυάττομαι fremo. Կական բառնալ. Ճչել. աշխարել. ողբալ դառնապէս.


Ըմբշական, ի, աց

adj.

athletic;
— մրցութիւն, wrestling.

· Calfa

NBHL (5)

Ըմբշական մրցութեանն ոք յաղթիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)

Մա՛րտիկ հայեա՛ց ի քեզ, մի՛ ուրուք զանցցես ինչ զըմբշական օրինօքն. (Բրս. հայեաց.։)

Ի մէջ ըմբշական մրցմանցն մատչելով ի մարզումն։ Ըմբշական բազկամրցութեամբ. (Պիտ.։)

Սրբազան գնդին՝ ըմբշական դասին. (Գանձ.։)

Ըմբշտական, կամ ըմբշտականաց նահատակն։


Definitions containing the research ական : 10000 results

Արքիմանտրիտ

s.

archimandrite.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՔԻՆԻ կամ ԱՐՔԻՆ ԱՐՔԻ. Բառ ռմկ. որպէս Արքայենի, արքայական. կամ Յարգի, ազնիւ, ընտիր, լաւ, պատուական։ (Վստկ. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Գ. ՟Խ՟Զ. ՟Ձ՟Թ. ՟Մ՟Խ՟Ե։)


Արքունի, նեաց

adj.

royal;
aulic;
— ճանապարհ, պողոտայ, high-way, road-way.

· Calfa

NBHL (1)

βασιλικός regius Արքունական. արքայական. թագաւորական.


Արքունիք, նեաց

s.

palace, royal residence;
court, courtier;
յարքունիս առնուլ, գրաւել, to confiscate.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՔՈՒՆԻՔ. մերթ՝ Բնակիչք արքունեաց. պալատականք. արքայ եւ ընտանիք եւ մեծձաւորք նորա.


Արօր, ոյ, իւ

s.

plough;
— առնեմ, to plough.

· Calfa

NBHL (1)

Ըղկորդացեալ երկիր բանական բնութեան արօրով բանի պատառեալ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Աւագամեծար

adj.

noble, excellent, much honoured, very estimable.

· Calfa

NBHL (1)

πανυπέρτατος eminentissimus Գերապատիւ. գերյարգոյ. գերամեծար. վսեմական.


Աւագանի, անւոյ

s.

court, nobility, grandee.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՒԱԳԱՆԻ. գրի եւ ԱՒԱԳԱՅՆԻ. աւագք. աւագ որեար. մեծամեծք. իշխանք, խորհրդականք արքայի.

Մեծամեծք աւագանոյն։ Հանդերձ մերամեծ աւագանովն։ Ամենայն երեւելի աւագանօքն (հին տպ. օգնականօք). (Ագաթ.։)


Աւազակուտ

adj.

full of robbers;
who loves robbery.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր է բազմութիւն կամ յաճախութիւն աւազակաց. աւազականոց (տեղի).

Եւ Որ յաճախէ յաւազակութիւնս. աւազականոց (ոք).


Աւազան, աց

s.

basin of a fountain;
bath, bathing tub;
pool, reservoir of water;
horsepond;
basin;
— մկրտութեան, font, baptistery.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր մաքրեցեր յաւացանին (ի կոնքն, ի լականն), մաքուր ձեռօք զոտըս նոցին. (Շար.։)


Աւանդապահ, աց

cf. Աւանդակիր.

· Calfa

NBHL (1)

Կանոնական սահմանաւ զմեզ պարսպեալ զգուշացուցին նոցին աւանդապահք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Աւանդառու, աց

adj.

that has received a deposit, depositary, trustee.

· Calfa

NBHL (1)

Աւանդառուք եւ պարտականք. (Խոր. ՟Գ. 27։)


Աւանդեմ, եցի

va.

to consign, to deposit;
to leave, to commit, to deliver, to remit, to transmit;
to recommend;
to toach;
to give;
— զոգի, to give up the ghost, to die.

· Calfa

NBHL (3)

Աւանդելի է նորագունիցն զուսումնականն. (Սահմ. ԺԶ։)

Որ ապականացու աւանդեալ (զմարմինս՝) անեղածս ստանաս. (Նար. ԿԳ։)

Այսօր խնդրի պատուական փայտ խաչին աւանդեալն ի գողգոթայ. (Շար.։)


Աւանդութիւն, ութեան

s.

consignment, deposit;
tradition.

· Calfa

NBHL (3)

παράδοσις traditio, δόγμα decretum Աւանդելն, աւանդիլն, եւ աւանդեալն բան. որպէս վարդապետութիւն, ուսումն, օրէնք, պատուիրան, սովորուիւն եւ այն. եւ այն՝ աստուածային, առաքելական, կամ եկեղեցական, կամ մարդկային՝ գովելի կամ պարսաւելի. որ ինչ ի նախնեաց փոխանցեալ իցէ առ յետինս՝ որդւոց յորդիս.

Որ եւ լինելով աւանդութիւն քաղաքի՝ իբրու հասարակաց օրէնք մականուանեցաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)

Զխորհուրդն փրկական մարդկան բաշխէր առ հասարակ խորհրդական աւանդութեամբ. (Յհ. կթ.։)


Աւանիկ

adv.

see there, see here;
here is, there is.

· Calfa

NBHL (1)

Նա՛ աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 16.) այսինքն՝ իսկ, այլ, բայց՝ արդ։


Աւարառու, ռուաց

adj.

plunderer, depredator, freebooter, marauder.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր Աւարառողական. իբրու աւար առեալ.


Աւարտեմ, եցի

va.

to terminate, to finish, to end, to complete, to consummate, to close, to conclude, to make an end.

· Calfa

NBHL (1)

Աւարտեա՛ զսա ի խորհըրդականութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնիքո. (Պտրգ.։)


Աւարտուն

adj.

ended, finished.

· Calfa

NBHL (1)

τέλεος, τέλειος perfectus Աւարտեալ. կատարեալ. աւարտական.


Աւելի, լւոյ, լեաց

s.

adj. adv. exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՒԵԼԻՔ, աւելեաց. գ. Հինգ աւուրք յաւելեալք ամի ամի ի հայկական ամիսս թուեալս երեսուն եւեթ աւուրբք. որպէս եւ առ եբրայեցիս։ Տօմար.։ Յայսմաւ. եւ այլն։

Թողում ըզհինգ թիւ աւելեացն անքննական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

ԱՒԵԼԻ ԱՆՈՒՆ. որ եւ ԱՒԵԼԱՁԱՅՆՈՒԹԻՒՆ. Մականուն. մակակոչ անուն.

Ըստ կարի աղաչանաց զանուն տեղւոյն փոխեցաք յիւր աւելի անունն (այսինքն կոչեցաք վանք գլակայ, որ էր մականուն զենոբայ). (Զենոբ.։)


Աւելորդ, աց

adj. s.

exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.

· Calfa

NBHL (1)

Աւելորդ եւ կատարեալն. իսկ դարն, եւ այլն։ Աւելորդքն ընդ դարսն համաբանեցին։ Մի ըստ միոջէ ի միակէն աւելորդք։ Ի դարէն եւ ի կոճատէն, կողմանաւորս ունելով դարին զնիւթական տեսակն, եւ աւելորդին զգործական տեսակն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 49. 61. եւ այլն։)


Աւելորդութիւն, ութեան

s.

redundance, superfluity.

· Calfa

NBHL (1)

Բանաւորքս քան զդայականս են գերագոյն՝ առաւելեալ քան զնոսա աւելորդութեամբ բանի. (Դիոն. ՟Աստուածայ։)


Աւետարան, աց

s.

Gospel;
պատմել, քարոզել զ—, to preach the -.

· Calfa

NBHL (1)

εὑαγγέλιον evangelium Ընդունարան աւետեաց. որպէս մատեանն մարդեղութեան որդւոյն Աստուծոյ, եւ տնօրինական գործոց եւ աւետաւոր քարոզութեան նորա, գրեալ ի չորից աւետարանչաց հոգւո սրբով.


Աւետարանագիր, գրաց

s.

evangelist.

· Calfa

NBHL (1)

Չէ՞ր արդեօք բաւական մի աւետարանգիրն զամենեայն ասել։ Իւրաքանչիւր իսկ աւետարանգիրքն ասէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 16։)


Աւետարանեմ, եցի

va.

to give good news, to announce;
to evangelize, to preach the Gospel.

· Calfa

NBHL (3)

Բարութիւնս աւետարանես։ Աւետարանեմ ձեզ ուրախութիւն մեծ։ Եւ այս են աւետիքն, զոր աւետարանեաց նա մեզ, զկեանսն յաւիտենականս։ Աւետարանել աղքատաց առաքեաց զիս։ Աղքատք աւետարանին։ Աւետարանեցէք օր ըստ օրէ զփրկութիւն նորա.եւ այլն։

Աւետարանեաց մարգարէական բարբառովք վասն կենսաբեր գալստեան որդւոյն Աստուծոյ. (Ագաթ.։)

Եւ անդ աւետարանեալ ի վերայ զնուիրական աղօթսն, եւ եդեալ ի գլուխ զթագ թագաւորութեան. (Յհ. կթ.։)


Աւետարանութիւն, ութեան

s.

notification of goodnews;
preaching the Gospel.

· Calfa

NBHL (1)

Աշակերտեալ նմին սովորական աւետարանութեան. (Կորիւն.։)


Աւետաւոր, աց

adj.

that has, firings good news.

· Calfa

NBHL (2)

ԱԵՒԵՏԱՒՈՐ. Որպէս ինչ մի աւետալից. ուրախալի. բերկրական.

Աւետաւոր համբաւ, կամ ժամանակ. ձայն. յիշատակ. բան. վարդապետութիւն (Քրիստոսի աւետարանական). (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ծ՟Բ։ Սկեւռ. յար. Եւս. քր. ՟Բ։)


Աւետիք, ետեաց

s.

good news, notification of good news;
երկիր աւետեաց, land of promise;
աւետիս տալ, cf. Աւետեմ;
տօն աւետեաց, Lady-day.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՒԵՏԻՔ. ἑπαγγέλμα, ἑπαγγελία annunciatio et promissio Ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ ստէպ դնի ի մեզ որպէս Խոստումն պարգեւաց. զոր օրինակ եւ երկիրն աւետեաց՝ ասի եւ երկիր խոստմանց, կամ երկիր խոստացեալ կամ պարգեւական. Քանզի եւ խոստումն բարեաց է տիրապէս աւետիք ուրախարար.


Աւերակ, աց

adj. s.

ruined, desolated;
ruin, rubbish.

· Calfa

NBHL (1)

Եղէ ես որպէս բու յաւերակի։ Լերինք գոչեսցեն աւերակօքն հանդերձ։ Աւերակք շինեսցին։ Բնակիչք աւերակաց։ Տաց զերկիրն յաւերակ եւ յապատականութիւն։ Յաւերակ եղիցի տունդ այդ Դնել զնոսա յաւերակ եւ յանապատ։ Արարաին զերկիր նորա աւերակ.եւ այլն։


Աւերեմ, եցի

va.

to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ Յապականութիւն դարձուցանել. եղծանել. անպտան կացուցանել. փճացնել


Աւիշ

s.

lymph, humour, fluid substance, serosity, liquid.

· Calfa

NBHL (2)

Ի պատուական մարմնոյն աւիշքն որ անտի կաթեալ իջեալ էր, բազում բժշկութիւնս կատարէր. (Յհ. կթ.։)

Չորքեօթն յաւելուն աւիշքն ի բնութիւնն ըստ լուսնականին, որպէս սովորեալ է բնութիւն մարմնոյ ընդ նմա աճել, եւ ընդ նմին նուազանալ. (Կանոն.։)


Ափրոդիսեան

adj.

venereal, syphilitic;
— ախտ, syphilis.

· Calfa

NBHL (2)

Առ ափրոդիտականսն վաւաշոտութիւնք ... ի մարմնի ցաւք եղեն. (Պղատ. տիմ.։)

Յափրոդիտականաց դիւրին է ի բաց կալ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Բաբախումն, ման

s.

cf. Բաբախիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։


Բագին, գնաց

s.

altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.

· Calfa

NBHL (3)

Յեօթն բագինս մեհենիցն։ Բագին Անահտական պատկերին, կամ դիցն Արամազդայ. (Ագաթ.։)

Զի եթէ ի բագինս կռոց չէ՛ մարթ քեզ մտանել, ո՞րչափ եւս առաւել ի տօնսն սատանայականս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)

Զդագոնականն ընդ յատակս բագնին տապալեալ ցրուէր զկուռս.


Բագձաձաբար

adv.

collectively.

· Calfa

NBHL (1)

(ի բաղ կամ բակ, եւ ձաձել) Հաւաքումն. բովանդակումն. եւ Հաւաքական, միաժողով. կամ եզական թուով զբազմաց ասելն կամ ասացեալ։ (Հին բռ.։)


Բագձաձեմ, եցի

va.

to amass, to gather, to collect.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ բագձաձին (տեղեաւ) անմարմինքն։ Ո՛չ տեղական իմն պարագրութեամբ բագձաձել զանմարմին բնութիւնն։ Ամենայն մարդկութիւն յառաջնումն կազմածին (այսինքն յԱդամ) բակձաձեալ է. (Նիւս. կազմ.։)


Բազկակից, կցի, կցաց

adj.

helper, coadjutor.

· Calfa

NBHL (1)

Աջակից, ձեռնտու. օգնական. թեւ թիկունք.


Բազկամրցութիւն, ութեան

s.

wrestling.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ զօրէն քաջացն ըմբշական բազկամրցութեամբ նահատակին. (Պիտ.։)


Բազմաբեղուն

cf. Բազմաբեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմաբեղուն է չարութիւն, վասն որոյ եւ բազմաց է ծանօթ։ Սակաւաւոր է բարին, իսկ չարն բազմաբեղուն։ Իմաստունն անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, եւ բազմաբեղուն եւ բազմասերմ ի սկզբնականէն. (Փիլ.։)


Անսպառելի

cf. Անսպառ.

· Calfa

NBHL (2)

Հատուցումն անսպառական. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)

Թագաւորութիւն անսպառական. (Եզնիկ.։)


Անսպի

adj.

unscarred.

· Calfa

NBHL (1)

Լեառն՝ որ է կուսական արգանդն, անսպի մնաց եւ անթերանալի. (Համամ առակ.։)


Անստեղծ, ից

adj.

uncreated

· Calfa

NBHL (1)

Անստեղծն քան զեղականս. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)


Անստուեր, աց

adj.

unshadowed, unclouded, clear, light.

· Calfa

NBHL (2)

Անստուեր լոյս արեգականն արդարութեան. (Եղիշ. ՟Բ։)

Անստուեր իմաստութիւն, կամ յիշատակ, յոյս, փառք։ Անստուեր եւ անապական զճշմարտութեանն բան ամենայն ազգաց ծանուցին. (Նար.։)


Անստուերագիծ

adj.

evident manifest;
indelible.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշատակս անեղծականս եւ անստուերագիծս։ Յայս անստուերագիր վստահութիւն ապաստան. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Ա։)


Անստուերագիր

cf. Անստուերագիծ.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշատակս անեղծականս եւ անստուերագիծս։ Յայս անստուերագիր վստահութիւն ապաստան. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Ա։)


Անստուերափայլ

adj.

glittering, luminous, brilliant, bright.

· Calfa

NBHL (3)

Անստուերական լոյս. (Փէոդոր. խչ։)

Արեգակն անստուերական. (Շ. խոստ.։)

Անստուերական երջանկացն։ Անստուերափայլ լոյս. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)


Անստութիւն, ութեան

s.

veracity, without falsehood.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս եւ ուսաք իսկ ի բնական արանց, որ անստութեամբ տան հաւանութիւ իմաստնասէր մարդոյ. (Եղիշ. խաչել.։)


Անվան

adj.

that cannot be repulsed or put to flight, invincible, impregnable.

· Calfa

NBHL (1)

Ախոյեան անվանական. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)


Անվաստակ

adj. adv.

indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.

· Calfa

NBHL (1)

Ժողովրդականք անվաստակք. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Անվար

adj.

uncultivated.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականեաց ամենայն մարմին զճանապարհս. զի անվար կենաց խառնավար է մարմին. (Փիլ. լին. Ա. 99։)


Անվաւեր

adj.

invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.

· Calfa

NBHL (1)

Անվաւեր եւ փոփոխական ամենայն ինչ եղեւ։ Սոցա տառապանքն եւ հեծութիւնն անվաւեր առնէ զհեշտութիւնն. (Շ. ատեն.։) (Լմբ. սղ.։)


Անվերարկելի, լւոյ, լեաց

adj.

inconcealable, with out pretext.

· Calfa

NBHL (1)

Խայտառականս անվերարկելիս. (Նար. ՟Ի՟Դ։)


Անվթարելի

cf. Անվթար.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զերկոսին զէնս զգեցի՛ր անվթարական. (Երզն. ոտ. երկն.։)