having the virtue or power to take, to apprehend, to understand;
— մէգ, surrounding, circumambient;
foggy;
— կոկորդ, attracting, swallowing.
· Calfa
Ի մթութիւն ըմբռնողական միգին կորստեան վրիպեալ դանդաչեմ։ Եբաց զկոկորդն ըմբռնողական, եւ եկուլ զդադան. (Նար. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Կ՟Ը։)
potable, drinkable, fit to be drunk
· Calfa
Ծով փոփոխի առ ըմպելական. (Փիլ. բագն.։)
mild or gentle looking, affectionate or tender care, protection.
· Calfa
Հայեացք ական՝ քաղցր կամ պաշտպանողական. Նազար.
Ընդականութիւն տեառն իմ առ իս է. (Ճ. ՟Ա.։)
under the armpits;
— մազք, the hair growing -.
· Calfa
Ընդանթական մազքն են այծահոտք. (Բժշկարան.։)
admonitory, didactic, moral, instructive.
· Calfa
Ի բանից խրատականաց եւ հրամանաց աստուծոյ. (Սարկ. քհ.։)
Սակաւ բանիցըս խրատական, լե՛ր ամրագոյն դու պահապան. (Շ. առ ապիրատ.։)
Բանիւ վարդապետութեան խրատական հանճարով. (Ի գիրս խոսր.։)
Զխրատականսն առաջի դնէ։ Ընկալարու՛ք եւ զխրատականսն. եւ զի՞նչ են խրատականքն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
Խրատական է աստուածային բանն, եւ ոգւոյ տկարութեան քաջ բժիշկ. (Փիլ. լին.։)
military, soldierly, soldier-like;
soldier;
— արուեստ, tactics.
· Calfa
Ցանկալի եղեալ զինուորական արհեստիւն։ Զինուորական կողմանն. (Կորիւն.։)
Զինուորն իմաստութեամբն զզինուորական իրին արհեստն կրթէ. (Պիտ.։)
Կարգ զինուորական։ Գունդք զինուորական. (Լմբ. սղ.։ եւ Գանձ.։)
Որպէս զզինուորական ոմն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Կոչէր զբազումս ի զինուորական քրիստոնէից. (Եղիշ. ՟Բ։)
mild, humble, condescending, complaisant.
· Calfa
Խոնարհական. զիջանելով եղեալ, ասացեալ.
Վասն այսորիկ դարձեալ զիջական. զոր ետուր ինձ ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
plaintive;
penitent.
· Calfa
Ուր գոյ զեղջ. Որպէս Զղջացօղ, եւ Ողբական.
Պա՛րտ է թողուլ զղջականին. (Յիսուս որդի.։)
Միշտ մեղանչական եմք, եւ զղջականք. (Ի գիրս խոսր.։)
Յօրինել քեզ երգս ոչ զղջականս, այլ հոգեւորս եւ ուրախարարս. (Շար.։)
imaginary, fanciful, fantastic, illusory, chimerical, extravagant, air-built.
· Calfa
φανταστικός speciem meram habens. Երեւութական. ուրուական. ստուերական. սնոտի եւ յիմարական. որ ինչ լինի առ աչս մարդկան.
Զցնորական տօնն առնիցեն (ընդ հրէայս)։ Ցնորականօք վրիպեալք. (Սեբեր. ՟Է։ Թէոդոր. խչ.։)
Բաւական քեզ ի մերմէ զբաղանացս թեւակոխութիւնք ցնորականք. (Մագ. լ։)
Ցնորական խոժոռադէմ տեսիլք. (Լմբ. իմ.։)
Ծառայս եւ աղախնայս, եւ բազում եւս այլ ցնորական պաճուճանս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Ցնորականն այն՝ վատթար եւ դառն ուսումն. (Սարկ. հանգ.։)
shining, sheeny.
· Calfa
Փայլածութիւնն բանական դրդումն՝ խաղաղական շարժմամբ. ցոլական ծախումն՝ փայլատակմանց բարդեամբ ... զցոլականն եւ զբանականն ոչ ընկալաւ եկեղեցի. (Շիր.)
auricular tube or cavity.
· Calfa
Շնորհատուր հոգւոյն լցեալ զնա՝ գիտութեանն էր աղբիւրացեալ զամենայն լսելեացն ցուղս ականջացն եւ սրտիցն երկրին. (Բուզ. ՟Գ. 12։)
demonstrative, indicative;
— առնել, to demonstrate, to evince, to evidence, to prove, to show;
cf. Մատն;
— դերանուն, demonstrative pronoun
· Calfa
ՑՈՒՑԱԿԱՆ ՀՈԼՈՎ՝ ասի ի Հին քեր. տրականն, որ եւ պատուիրական, առաքական, եւ թղթական, պէսպէս թարգմանութեամբ յն. ձայնիս. ἑπισταλτική. վասն որոյ շփոթ իմն է դրեալն անդ ի հյ.
Այս գիր լինելութեան, կամ ցուցական այսր ի ներքոյ եդելոյ գրոցս։ Ցուցական տեսակ։ Մի՛ գուցէ անմարմինք էին, եւ ցուցական օրինակի։ Առաքելով զօրութիւն ցուցականս իւրոյ էութեանն։ Ժամանակացն ցուցական գործին (ժամացոյց). (Փիլ. լին. Փիլ. ել. Փիլ. նխ. ՟Ա։)
Է անկարծելւոյ ուրումն (իրիք), եւ անյայտ իրի ցուցական. (Բրս. թղթ.։)
Նշանակ հաւատոյ՝ ցուցական յարացոյց. (Անյաղթ բարձր.։)
Դու հրեշտակացըն ցուցական, տեառն իւրեանց փառք սրբութեան։ Այլ քեզ առցե՛ս տիպ ցուցական՝ զբազում մանկունս աստուածական. (Շ. ոտ. բարձր.։ եւ Շ. առ ապիրատ.։)
Նման սմին քեզ յարացոյցըս ցուցական։ Արուեստիւ ցուցական ժամուց գիտակ լինի նաւավարքն. (Երզն. ոտ. երկն. եւ Երզն. մտթ.։)
Զի՞նչ է իմացական, զի՞նչ է ցուցականն. ոչ ինչ է ընդունայն, այլ՝ ամենայն ինչ օրինակաւ եղեւ. (ՃՃ.։)
Ցուցական ձեւովն դնեն զասելն. այս Յիսուս այնչափ սքանչիցն հրաշագործօղ, այսպէս եկեսցէ դարձեալ. (Ոսկ. գծ.։)
ՑՈՒՑԱԿԱՆ ԴԵՐԱՆՈՒՆ՝ ասին ըստ արդի քերականաց, Սա, դա, նա. Այս, այդ, այն։ որպէս լտ. indicativum, demonstrativum.
Տրական պատուիրական, եւ առաքականն ցուցական. փոխանակ գրելոյ.
Տրականն՝ պատուիրական կամ առաքական կամ ցուցական (ասի)։
Յաւելուն իբրու ցուցական առնել՝ ասելով. մեք ասեն լուաք ի դմանէ. (Ոսկ. գծ.։)
Ցուցական մատն ձախոյ ձեռինն. եւ ի բութանէ ահեկին մինչեւ ի ցուցականն աջոյ ձեռինն։ Ընկալցի մածուցեալ ձեռօք միջոցաւ բութիւնն եւ ցուցականացն. (Մաշտ. ջահկ.։)
fugitive, deserter, runaway;
fugitive, fleeing;
fleeting, transient;
— ծառայ, runaway slave;
— առնել, արկանել, հանել, վարել, տալ, to put to flight;
— լինել, գնալ, երթալ, դառնալ, անկանել, դիմել, to take to flight, to turn tail, to run away.
· Calfa
Պանդխտեսցին առ քեզ փախստականքն մովաբու։ Մինչեւ յե՞րբ տեսանիցէք փախստականս։ Ընդ հրէայսն փախըստականս առ քաղդէացիսն։ Փախստական է յերկրէս եւ ի թագաւորութենէ իւրմէ.եւ այլն։
Փախստականք ի յաւիտենական տեսչութենէն անկեալ դնէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 2։)
անցցէ յամուրս փախստականաց. յն. ապաստանաց. (Դան. ՟Ժ՟Ա. 39։)
Ըմռնեցաւ ի պորտ կիտին փախստականն. (Լմբ. իմ.։)
Եկն փախթստական ի հրէաստանէ (այսինքն փախստեամբ). (Տոբ. ՟Ա. 21։)
Եկին փախստական առ մեզ. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Իբր ի կայունս եդեալք ի փախստականսն։ Ի փառս՝ որ փախստական է, եւ ոչ կայ ի հաստատութեանն. (Ածաբ. ի կիպր.։ Իգն.։)
Արասցէ զնոսա փախստականս։ Զբազումս փախստականս առնէին ընդ երեսս դաշտին. (Ես. ՟Խ՟Ա. 3։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 15։)
Զզօրս յունաց փախստական արարեալ։ Զմնացեալսն փախստականս արարեալ ցրուէին աստ եւ անդր. (Խոր. ՟Բ. 73։ Փարպ.։)
Փախստական արկանելով ի կղզի ինչ. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Զմնացեալսն ցրուեալ յիւրաքանչիւր տեղիս փախստական. (Ճ. ՟Բ.։)
Տաց զամենայն հակառակորդս քո փախստական. (Ել. ՟Ի՟Գ. 27։)
ՓԱխստական լինէր առաջի նորա։ Փախստական լինի կադմոս առ հայկ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 19։ Խոր. ՟Ա. 10։)
Վասն Աստուծոյ փախստական լինիմ ի քէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Ինքեանք գնացին փախստական ի հայս։ Ամենայն իսկ գունդքն դիւաց ի պահոց եւ յաղօթից փախստական գնան. (Ես. ՟Լ՟Է. 38։ Եզնիկ.։)
Յորդանան լուեալ՝ փախստական դառնայր. (Տաղ.։)
Թողեալ զթագաւորութիւնն՝ փախստական անկանի ի կրիտէս. (Խոր. ՟Ա. 16։)
Փախստական անկանի ի զօրութիւն այնորիկ, որ զայս կատարելոց էր. (Ոսկ. ես.։)
Յերկրէն եգիպտացւոց փախստականդիմէր առ եղբայրն իւր։ Ի պարտութիւն մատնեալ Դեմետրի՝ փախստական դիմէր ի տիւրոս (այսինքն փախստեամբ). (Եւս. քր. ՟Ա։)
flight, escape.
· Calfa
Փախստականն գոլ կամ հալածական. վտարանդութիւն. փախուստ.
Ի փախստականութեանն նեքտանեբայ յեթւովպիա։ Ի փախստականութենէն եւ յօտար աշխարհէն եկն եհաս յիւր աշխարհն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ.։)
Կայր ի փախստականութեան ի նմա։ Զինքն եւ զհասարակ գունդն վարատեալ փախստականութեամբ. (Յհ. կթ.։)
cf. Փականք.
· Calfa
Բե՛կ զփականդ (ամբարոցդ ի պէտս աղքատաց), զի բացցի քեզ դրախտն. (Եփր. պհ.։)
Ամենայն ինչ նոյնպէս ողջ մնաց, եւ դրունքն ի փականի, եւ շղթայքն ի ձեռս կալանաւորաց՝ որ ընդ նմա կից էին կապեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9.) (յն. դրանցն փակելոց)։
Եդի նմա սահմանս՝ եդեալ փականս եւ դրունս։ Կազմեցին զնա (զդուռն), եւ զփականս եւ զնիգս. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 10։ Նեեմ. ՟Գ. 3։)
fastening, lock, padlock, latch, bolt;
key.
· Calfa
Տաց զփականս Դաւթի նմա։ Տաց քեզ զփականս գիտութեանն։ Ունիմ զփականս մահու եւ դժոխոց։ Որ ունի զփականս Դաւթի. բանայ, եւ ոչ ոք է որ փակէ. եւ այլն։
perfecting totally.
· Calfa
Ոչ փաղակատարական արդարութեան զթլպատութիւնն ետ Աստուած. (Իրեն. ՟Ա. առ Լեհ.։)
syllabic.
· Calfa
Մեծաձայնապէս յարմարել ձայնս փաղառական գոչմամբ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) (յորս եւ վրիպակաւ՝ փաղարական, կամ փողորական)։
flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.
· Calfa
ՓԱՂԱՔՇԱԿԱՆ. ὐποκοριστικός blandus, extenuatorius. Ըստ քերականաց՝ Նուազական մասնիկ յածանցական անուանս՝ ի նշանակ գորովանաց տղայոց առ ծնողաց առ զաւակս, որպէս՝ որդեակ, մանկիկ, գառնուկ եւ այլն. (յն. իբօգօրիդիգօ՛ս. ի գօ՛րի որ է աղջիկ, եւ բիբ, եւ պաճուճապատանք խաղալիկք աղայոց. )
Որ ինչ հայի ի փաղաքշանս. գորովական. շողոքորթական. հրապուրիչ. շողոմարար. ողոքական.
Ոչ իբր փաղաքշական ինչ, կամ սուտակասպասս (բարբառի). (Ոսկ. գծ.։)
Փաղաքշական խորհրդովք ախտի։ Պէսպէս պատրանս փաղաքշական բանից տայ նմա։ Քանզի փաղաքշական է ազգ իգաց. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Վրդն. ծն.։)
Տեսակք են ածանցացն, հայրանունական, փաղաքշական, եւ այլն։ Փաղաքշական է, որ զնուազութիւն նախագաղափարին անբաղդատականի յայտնէ. ո՛րդոն, այրիկ, քարուկ, խոճկորակ, քաղակ. (Թր. քեր.։)
Փաղաքշականն է աղջկական (ըստ յն). եւ զի ոչ ասացաւ ի մերումս վասն պատկառանաց. վասն զի այնպիսեացն բնութիւն սովորեաց ըստ անկատարութեան տիոցն եւ զխօսն անկատար ասել. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Է եւ փաղաքշականն՝ մօր առ որդի գորովով գթոյ կոչումն, ձագիկ, գառնիկ, լուսիկ։ Այլեւ զնուազութիւն գաղափարին առանց բաղդատելոյ եւ համեմատելոյ յայտնէ. ո՛րգոն, այրիկ, քարիկ, ծովիկ. զի ի բառիցն յայտ լինիցի նուազութիւն իրին. (Մովս. քերթ. եւ այլն. առ Երզն.։)
Մեծ իշխանն սիւնեաց Վասակ, որ ըստ փաղաքշականին իշխանիկ անուանիւր։ Գրիգոր որդի նորին, որ փաղաքշական անուամբն սուփան անուանիւր. (Յհ. կթ.։)
adj. fig. devouring or burning;
lascivious.
· Calfa
ՓԱՂՂԱԿԱՆ կամ ՓԱՂԱՂԱԿԱՆ. Լափողական, կիզողական, եւ վաւաշական.
Երանի՛ է կուսից, որք կացին յուխտին ընդ Քրիստոսի միաբանութեամբ, եւ պահեցին զանձինս յամենայն փաղղական (կամ փաղաղական) գիջութեանց, եւ ի խորհրդոց անմաքրից. (ՃՃ.։)
pyramid.
· Calfa
Եղիցի արդ ըստ ուղիղ եւ վայելչական բանին՝ փայլականին հաստատուն եղեալ տեսակ՝ հրոյ տարր եւ սերմ. (Պղատ. տիմ.։)
laudable.
· Calfa
Փառաբանական ձայնիւ մատուցանեն զերգս։ Յասելն զփառաբանական եւ զբազմօրհնեան աղօթս. (Թէոդոր. խչ.։ Խոսր.։)
argumental, argumentative, oratorical.
· Calfa
որ եւ ՓԱՍՏԲԱՆԱԿԱՆ. αἱτιολογικός rationalis, caussaticus, juridicalis. Պատճառաբանական. յառաջբերական պատճառաց կամ պատճառանաց իրաւացի դատելոց.
Որ ըստ իմաստասիրութեան խորշեցուցանէ զփաստաբանականն տեսակն. քանզի հա՛րկ է այն՝ որ ստոյգն գիտէ, եւ զպատճառս ընդ նմին կարծել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 22։)
Նա պատճառս փաստաբանականս ի մէջ առնոյր. առ ահի սրտիս ասէ զայն գործեցի. (Յհ. կթ.։)
causative;
accusative.
· Calfa
Կամ ըստ քերականաց՝ Հայցական հոլով, որ ըստ յն. եւ լտ. կոչի դատախազական, ամբաստանական. αἱτιατικός accusativus.
Բանաւոր. իրաւացի. պատճառական.
Յսկզբանն իսկ տենչալի տեսական փաստականին իւրոյ յորդորմանէ. (Մագ. ՟Ը։)
Հայցականն՝ խնդրական, կամ ըստ հելլենացոց լեզուին՝ փաստական. (Թր. քեր.։)
blamable;
causal.
· Calfa
Շաղկապք փաստբանականք են, ոյք ի բացատրութեան սակս բաղայց յարառոցին. եւ են այսք. զի, վասն որոյ, վասն զի. (Թր. քեր.։)
Փաստբանականք, այսինքն պատճառաբանականք։ Եւ վարժեսցուք զփաստբանականդ այսպէս։ Իսկ զկնի փաստբանականին՝ է տարակուսեալ, որ է ընդդէմ փաստբանականին. (Երզն. քեր.։)
Պետրոս ճանաչօղ տեառն ե՛ւ յուրաստ փաստբանական. (այսինքն եւ յուրանալ անդ պատճառանօք, կամ ի մեղադրելի ուրացութեան). (Ճ. ՟Ա.։)
changeable, variable, changing, mutable, varying, inconstant;
restless, unsettled, unsteady;
transmutable, alterable.
· Calfa
Եւ Այլաբանական. μεταφορικός.
Իմանալով զարարածոց անկայուն եւ անզօր եւ զփոփոխական բնութիւնս, թէ այլ արարօղ գոյ սորա։ Պատկեր հօր՝ ո՛չ փոփոխական, այլ անփոփոխ համանըման։ Ոչ փոփոխական ոք է, եւ ոչ անցաւոր. (Նար. երգ.։ Շ. Խոսր.։ Երզն. մտթ.։)
Եւ իբր Փոփոխ. փոխադարձական.
Է՛ զոր ընթեռնուն բանիւք, եւ է՛ զոր պաշտեն փոփոխական ձայնիւք. (Եղիշ. երէց.։)
Դարձեալ զփոփոխական յորջորջումն ի մէջ բերէ. (Ոսկ. ես.։)
Բարձրութեանն ծառոց փոփոխական յորջորջմամբ զզօրութիւնն նոցա յայտ առնէ. (անդ։)
corruptible.
· Calfa
Զի այսոքիկ ամենեքեան փտականք են, եւ գողոց դարանակալաց նիւթք. (Երզն. մտթ.։)
redeeming, salutary;
wholesome.
· Calfa
σωτήριος, σωτηριώδης salutaris. Սեպհական փրկութեան՝ եւ փրկչի. փրկագործակ. փրկաւէտ. կենարար.
Շահեսցուք զհպելն առ Աստուած, եւ զմիաւորութիւն զփրկական։ Յաղագս փրկական յայտնութեանն տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի։ Զխաչն փրկական։ Փրկական շնորհօք։ Անմերձ ի փրկական խորհուրդի։ Որ զփրկական տնօրէնութիւն։ Որ զփրկական տնօրէնութիւն։ Որ զփրկական աւետարանի գուշակելով զխորհուրդ։ Որ ի խորհուրդս փրկականս։ զարիւնդ քո փրկական։ Նշան կոչէ զփրկական զխաչս։ Ի փրկական հաւատն։ Ի փրկական խորհրդոյն։ Փրկական լուսնաւորութեանն։ Բան փրկական։ Ըմպել զարիւնն փրկական։ Աթ. (՟Գ. ՟Դ։ Ագաթ.։ Յճխ.։ Շար.։ Շ. բարձր.։ Ճ. ՟Ա.։ Խոսր.։ Պիտ.։ Նար.։ Սարգ.։)
Երգ եւ բան՝ առողջական եւ փրկական դեղք բժշկութեան են։ Զօրութիւնք՝ փրկական, եւ ապականարան. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ել.։)
Փրկականս այլոց բերել գնել՝ ձիոզ եւ իշոց. (Փիլ. քհ.։)
Saviour's, Redeemer's.
· Calfa
Ըզկենդանադրութիւն փրկչական պատկերին. (Խոր. ՟Բ. 29։)
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ փրկչական։ Փրկչականն պատուիրան յանձին բերեալ կրէր. (Շ. բարձր.։ նար. ՟Հ՟Է։ Վրք. հց. ՟Ի։)
սեպհական փրկչի, եւ փրկութեան կամ փրկագործութեան.
Ուսուցանէ մեզ եւ փրկչական բանն։ Ի փրկչական վարդապետութիւնն Քրիստոսի. (Բրս. ապաշխ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Մարմին տէրունական, եւ արիւն փրկչական։ Ապաւէն ցուցաւ մեզ Սուրբ խաչն փրկչական. (Ժմ.։ Շար.։)
Զփրկչական զմարմինն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
spumous.
· Calfa
Սիրելեացն ճաշ յօրինեսցցեն.. . զտեսակս հրաշալիս արտակերտելով՝ փրփրականս, եւ ծաղկերանգս՝ ասրակերպս. (Բրս. ի ստեփ.։)
sacerdotal, priestly;
—ք, priests.
· Calfa
Պատմուճանս քահանայականս։ Զքահայական զկահ. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 45։ ՟Ը. 18։)
Ո՛վ աստուածային եւ քահանայական գլուխ։ Բազմեցուցին ի քահանայական գահոյս։ Քահանայական խորհրդածութեամբք, կամ շնորհիւ։ Քահանայականս աղօթիւք։ Աղօթք քահանայականք։ Քահանայական նուիրմամբ. (Ածաբ.։ Ճ. ՟Բ.։ Յճխ.։ Մանդ.։ Խոսր.։ Նար.։)
Քահանայական տոհմ թէպէտ եւ աղքատ իցէ, մեծապատիւ է հոգեւորօք. (Մխ. առակ.։)
ՔԱՀԱՆԱՅԱԿԱՆՔ գ. որպէս Քահանայք. որ են ի քահանայական կարգի.
Վարդապետօք, քահանայականօք, կուսանօք։ Առաքեալք եւ մարգարէք եւ վարդապետք՝ ամենայն քահանայականօք. (Նար. երգ.։)
ἰεροτικός sacerdotalis ἰερότατος sacrosanctus. Սեպհական քահանայի եւ քահանայութեան. սուրբ նուիրական.
pontifical.
· Calfa
ἰεραρχικός, ἁρχιερατικός pontificius, pontificalis ἰερότατος sacrosanctus, sanctissimus. Սեպհական քահանայապետի եւ քահանայապետութեան. սուրբ. սրբազան.
Եւ զայս յուշ առնեմ քում քահանայապետականիդ հանճարոյ։ Եղելոյ ի կարգի քահանայապետականի։ քահանայապետական իշխանութիւն, կամ սուրբ ժողով, աթոռ, օրհնութիւն, հայցուածք. (Դիոն. երկն.։ Պրպմ. ՟Լ՟Բ։ Մագ. ՟Ա.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ո՛վ գրիգորիոս քահանայապետական գլուխ. (Իգն. յռջբ։)
civil, political, civic;
citizen, cf. Քաղաքավար;
politics.
· Calfa
πολιτικός civilis ἁστεῖος urbanus. Սեպհական եւ վայելչական քաղաքի կամ քաղաքացւոյ. քաղաքային. քաղքի յարմար.
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ. ա. ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՆ գ. πολιτικός, ἠ πολιτική politica, reipublicae administratio. Քաղաքավարական, գրօղ կամ գրուած զքաղաքավարութենէ. եւ Քաղաքականութիւն, քաղաքավարութիւն. արուեստ եւ գիտութիւն բարեկարգութեան քաղաքի.
Քաղաքականս ուսանել կարգս։ Բազում գործս քաղաքականս յարդարեալ։ Քաղաքական օրէնս եդեալ. (Խոր. ՟Ա. ք։ Յհ. կթ.։ Շ. վիպ.։)
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ. որպէս Քաղաքացի. քաղաքաբնակ. գիտակ քաղաքական կարգաց.
Զքաղաքականս, եւ զքեղջուկս։ Կրօնաւորք՝ քաղաքականաց վարուք վարին։ Պատուականաց եւ ռամկաց, քաղաքականաց եւ գեղջկաց. (Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ը.։ Նար. ՟Գ։)
Ունիմբ սաստել քաղաքականացն եւ օրինադրացն՝ որ յայնժամ էին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Եւ զի քաղաքականք էին, բազում փոյթ յանձին կալեալ (զուսմանց). (Երզն. քեր.։)
Ի քաղաքական շարագութեանց մն դիտաւորութիւն ունին արիստոտէլ եւ պտղատոն Քաղաքական իմաստասէրն կամի նմանիլ Աստուծոյ։ Զգործնականն (մկացութիւն) արիստոտէլականք յերիս բաժանեն. ի քաղաքականն ի տնտեսականն, ի բարոյականն։ Բարոյականն ի տնօրինականումն տեսանի, եւ տնօրինականն ի քաղաքականումն։ Համակար գոյ քաղաքականն գործականին, եւ տնօրինականն քաղաքականին. (Սահմ. ՟Բ. ՟Ի՟Ա։)
Յաղագս քաղքականին։ Քաղաքականացն նախագրի քերականութիւն. (Տօնակ.։)
polity;
cf. Քաղաքավարութիւն.
· Calfa
πολιτεία, πολίτευμα, ἠ πολιτική, τὰ πολιτικά politica, urbanitas, civilis administratio. Քաղաքականն գիտութիւն, կարգ, եւ տնտեսութիւն, քաղաքակցութիւն, եւ առաքինի քաղաքավարութիւն ըստ օրինաց քաղաքի, կամ որպէս քաղաքակից ընդ քաղաքացիս.
Ի քաղաքականութիւնս ... պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Ամբիծ լինիցի իշխանն յիշխանութիւն, քաղաքացին ի քաղաքականութիւն։ Ո՛յք քաղաքականութեան պարապեալք. (Լմբ. սղ.։ Յհ. կթ.։)
Յանգրանկութիւն երկնայնոց քաղաքկանութեանն գրեցան։ Մեր քաղաքականութիւն՝ ասէ (պօղոս), յերկինս է։ Մեք յերկնաւոր քաղաքականութենէն յերկիր կործանեցաք։ Փոփոխեալ յերկնային քաղաքականութիւն։
Զաստուածն օրհնել եւ փառաւորել՝ այնոցիկ քաղաքականութեանցն արժանաւոր եղելոց. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Մանդ. ՟Ժ՟Ը։ Մաշկ.։ Ածաբ. յայտն.։)
Chaldaic, astrological.
· Calfa
Վասն քաղդէական անվաւերական պատմութեանն։ Քաղդէական գրով։ Լեզուաւ քաղդէական։ Քաղդէական գրով։ Լեցուաւ քաղէական։ Քաղդէական իմաստութեամբ։ Քաղդէական խորհրդովքն ընդ աստեղացն պարս հայէր։ Լքցուք զքաղդէական չարաչար եւ անկարգ խառնակութիւնսն՝ որ ի մեղաց. (Եւս. քր. ՟Ա։ Երզն. մտթ.։ Ճ. ՟Գ.։ Փիլ. իմաստն.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
where starvation is felt.
· Calfa
Ի քաղցական եւ ի դարմանաւոր աշխարհիս. (Ագաթ.։)
Զքաղցականն եւ զծարաւականն ըստ բնութեան իւրում (զմարմինն՝) հաղորդ առնելով աստուածային անկարօտութեան. (Խոսրովիկ.։)
without pain, that has nothing to suffer.
· Calfa
Ո՛չ է անվիշտ տէրունական հրամանացն լռութիւն. (ՃՃ.։)
invaluable;
unpaid;
infinite, endless.
· Calfa
ἁνήνυτος. qui perfici nequit, infectus. Որոյ չիք վճարումն կամ կատարումն. անզրաւ. անվերջ. անկատարած. անվախճան. անեզրական. դիւքէն մէզ, նիհայէթսիզ.
harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.
· Calfa
Զարեգակն անվնաս ետուր առատ ասպնջականութեան. ((յն. իբր մկ) Իմ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
immaterial, incorporeal.
· Calfa
Տարակուսին հրեշտակք՝ անտանելի զայս բնութիւնս գիտելով այնմ անտարր տարողութեան. այսինքն աննիւթական աստուածութեանն, որ կրէ զամենայն եւ այլն. (Նար. երգ.։)
unskilfubiess, ignorance.
· Calfa
Մանկական անտեղեկութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.
· Calfa
Անտեղեօք եւ անչափական վայրօք. (Ագաթ.։)
Չունօղ զտեղի. կարօտ տեղւոյ. թափառական. մէքեանսըզ, տէտիրկին.
Զփոփոխումն անտեղի ի տեղւոջէ ըստ փոփոխական կենացս. (Շ. ատեն.։)
Զնիւթական արարածս (արար) էական գիտութեամբն իւրով յանտեղիս. (Ագաթ.) իմա՛ ի մէջ ոչնչի, ուր ոչ գոյր տեղի։
Հասեալ ի սահմանս իմաստութեան, եւ ոչ անտեղի գոլով ամենայն բժշկական արհեստիցն. (Ճ. ՟Ա.։)
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
· Calfa
Կոյրք, որք ի բնականն եւ ի գրաւորականն անտեսք էին. (Երզն. մտթ.։)
formless, shapeless.
· Calfa
Անզարդն զարդարի, եւ անտեսակն տեսականայ։ Զարդարեաց զանտեսակն. (Դիոն. եկեղ.։)
ἁνείδεος. forma carens, inforemis եւս եւ deformis Ոյր չիք տեսակ, տեսիլ կամ կերպ զգալի. աննիւթական. անկերպարան.
invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.
· Calfa
Ոչ եթէ անտեսութիւնն միայն բաւական իցէ չարին. (Վրք. հց. ՟Զ։)
free, independent;
cf. Անտերունչ.
· Calfa
Իբրեւ զանտէր ոք եւ զազատ ի դատաստանէ։ Անտէր եղեալ ցանկականս. (Լմբ. սղ.։)
joyful, cheerful;
without sorrow.
· Calfa
ἅλυπος. doloris et tristitiae expers. Որ չէ տրտում. ազատ ի տրտմութենէ. անտխուր. անվիշտ. զուարթ. եւ Անտրտմական. զուարթագին. գայզըսըզ, գասավէթսիզ, շէն.
to pass;
to flow, to run;
to pass away, to end, to cease;
to passover, to omit;
— զանցանել, to exceed;
to surpass, to excel, cf. Գերազանցեմ, cf. Յառաջատեմ;
զբանիւ՝ ըստ հրամանն, to infringe, to transgress, to violate, to break;
— ընդ մէջ, to cross;
to pierce, to penetrate;
— վերստին, to repass;
—ի տեղի այլոյ, to succeed;
— ընդոստ, to leap;
— արագ, to hasten;
— զաւուրբք, to grow old, cf. Ծերանամ, cf. Պառաւեմ, cf. Զառամանամ;
— ճրագի, to be extinguished;
— ժամանակի, to elapse;
— անցից, to happen;
— յաշխարհէ, to die, to expire;
հասանել —, to cross, to traverse;
— ըստ չափ՝ ըստ սահման, to surpass, to exceed, to go beyond the limit;
հապճեպ զբազում իւիք, to pass rapidly over many things;
սակաւ ինչ — բանիւ, to speak briefly.
· Calfa
Զարքունեօքն անցանէ պատուականութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Պարտ իսկ է՝ յերեւլ լուսոյ արեգականն՝ անցանել լուսոյ ճրագին. (Եփր. համաբ.։)
healthy, free from pain;
insensible;
without pain.
· Calfa
Գիտես զայն (կեանս) մնացական եւ անցաւ, եւ զայս՝ անցաւոր եւ տաժանմամբ. (Լմբ. առակ.։)
s. adj. passenger, traveller;
fugitive, transitory, perishable, temporal, frail, vain.
· Calfa
παραπορευόμενος, φεύγων. transitorius, fugax. Անցական. անցանելի. վաղանցուկ. եղծանելի. կեչիճի.
instability, frailty, vanity.
· Calfa
Անցական եւ եղծանելի գոլն. անհաստատութիւն. փոփոխականութիւն.
health, freedom from pain;
insensibility;
apathy, inaction;
impassibility.
· Calfa
Եղիցի նոցա (անասնոց) յանցաւութիւն եւ ի ծննդականութիւն. (Մաշտ.։)
each, every.
· Calfa
ԱՆՑՆԻՒՐ. ἔκαστος, -η, -ον· ἔκαστος ἐαυτοῦ. quisque, etc. singuli (գտանի գրեալ եւ ԱՆՁՆԻՒՐ). Իւրաքանչիւր. ամենայն ոք կամ ինչ՝ մի առ մի. եւ Ուրոյն ուորյն իւրական. միոյ միոյ, անձնական, առանձնական. ամմէն մէկը, ամմէն մէկինը, իրենցը. հեր քէս, հէր պիր, քենտինին.
cf. Անփառ.
· Calfa
Ամենայն ուրեք զաննշանն եւ զանփառունակն ընտրէր (կենցաղ)։ Ի տղայական սկսեալ հասակէն. եցոյց զանփառունակն լինել քան զամենայն որդիս մարդկան. (Սկեւռ. յեսայ.։ եւ Գէ. ես.։)
negligent, careless, inattentive, indifferent, indolent;
— առնել, — լինել, to neglect, to slight, cf. Անտեսել.
· Calfa
Ելից արկ ի յականջս նորա զանփոյթ մեծ իրս. (Եփր. համաբ.։)
that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.
· Calfa
Տղայական հասակն անփորձ է բարւոյ եւ չարի. (Վրդն. աւետար.։)
Անփորձ գտեալ իշխանական կարգին։ Ոչ եմք անփորձ յայսպիսի աստուածագործակ տնօրէնութեանց. (Լմբ. պտրգ.։)
Որ անփորձ եւ անսուրբ անձամբ ուտէ եւ ըմպէ, պարտական լինի արեանն քրիստոսի. (Եփր. պհ.։)
cf. Անփոյթութիւն.
· Calfa
Հետեալ լինի զեղխութեան պղերգուիւն, անփութութիւն. (Արիստ. առաք.։ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին.։)
not rotten, incorruptible, not liable to decay.
· Calfa
Ընդէ՞ր ի փայտից անփտից տապանակն։ Բնութիւն անմարմնոցն եւ իմանալեացն անփուտ եւ անապական եւ տեւող է. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Անփոփոխ.
· Calfa
Դադարումն եւ կայք յաւիտենականք եւ անփոփոխայեղս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Անփոփոխ.
· Calfa
Դադարումն եւ կայք յաւիտենականք եւ անփոփոխայեղս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.
· Calfa
Յանքակ միաւորութիւն յարմարեալ զիշխանականն ընդ խնամականին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Խառնեաց ընդ աստուածական բնութեանն իւր անքակ. (Նար. կուս.։)
indissolubility.
· Calfa
Անքակութեամբ ընդ նմա բերելով յուխտ միաբանական սիրոյ. (Յհ. կթ.։)
without measure or quantity.
· Calfa
Անքան եւ անսահման, տէր ամենայն եզրականին. (Մագ. ոտ.։)
Անըմբոն վարկանելանքանակ բնութեանն քանականալ. (Սարկ. մարդեղ.։)
Անքանակ եմ, եւ չափից անչափական. (Շ. իմ. եղակ.։)
intrepid, fearless, bold.
· Calfa
Անքասքնելի բարուք առընկեցեալ զամենայն, արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)
to be indigent, to be poor.
· Calfa
Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)
ԱՆՔԱՏԱՆԱՄ ԱՆՔԱՏԻՄ. ἁπορέω, δέομαι. egeo, indigeo, destitutus sum, ad angustias redigor. Ցականիլ. կարօտանալ. կարօտիլ. չքաւորիլ.
cf. Անքատանամ.
· Calfa
Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)
ԱՆՔԱՏԱՆԱՄ ԱՆՔԱՏԻՄ. ἁπορέω, δέομαι. egeo, indigeo, destitutus sum, ad angustias redigor. Ցականիլ. կարօտանալ. կարօտիլ. չքաւորիլ.
that does not wink the eye;
without winking, with fixed eyes.
· Calfa
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
cf. Անքթթելի.
· Calfa
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
cf. Անքնին.
· Calfa
Որ հասանէ անքննականաց. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 24։)
Անքննականն ի քննողաց. (Ագաթ.։)
Ահագին է եւ անքննական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
to rarefy;
to become thin;
to be diminished;
to waste;
to become fine or subtile.
· Calfa
Որք անօսրանան մտօք, իմացականապէս տեսանեն. (Լմբ. պտրգ.։)
subtilty, thinness.
· Calfa
Յանօսրութենէ բեղեզոյ՝ հոգիական վարուց պարզութենէ։ Տեսողականութիւնն սրբի անօսրութեամբ։ Նայելով ի կամս հոգւոյս՝ ճգնութեանն անօսրութեամբ։ Անօսրութիւն առաքինութեան. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
unexampled, unparalleled, unequalled.
· Calfa
Ոյր չիք օրինակ կամ նմանն. աննման. անհամեմատ. անզուգական.
active, diligent.
· Calfa
ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.
cf. Աշխատաժիր.
· Calfa
ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.
diligently, carefully.
· Calfa
Աշխատասիրաբար կրթական ջանիւ զինքն զինէր. (Յհ. կթ.։)
diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.
· Calfa
φιλοπονία, τὸ ἑπίπονον. laborum amor, studium, tolerantia, ἑκπόνησις, elaboratio, elucubratio. Յօժարական աշխատութիւն. գործասիրութիւն. փոյթ ջանից. երկասիրութիւն. անխոնջ վաստակ. ջան. եւ գործ աշխատասիրեալ.
fatigue, trouble, labour, care, endeavour, effort;
work, business;
exeroise;
fabrication;
— մտաց, stretch of the mind, intense application;
աշխատութեամբ, with difficulty, with great trouble.
· Calfa
Մի՛ ունայնասցի վաստակն աշխատութեան փրկական կրից. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
mourning, lamentation, complaint;
— դնեմ, cf. Աշխարեմ.
· Calfa
ԱՇԽԱՐ որ եւ ԱՇԽԱՐԱՆՔ. (լծ. թ. հայգըրըշ) ὁδυρμός, ὁδύνη, θρῆνος. lametatio. Կոծ. ողբ. լալիւն. ճիչ. կական. սուգ. ցաւ. ողբ լեց, վայնասուն. ֆէրեատ, ֆիզան, սիւկվարի.
plaintive, mournful, lamentable.
· Calfa
Ունօղ զնուագ կամ զեղանակ աշխարանաց. ողբերգական. ողորմուկ.