Երկրագործական սպասաւորութիւն, կամ արուեստ, անօթք. (Պիտ.։ Երզն. մտթ.։ Լծ. կոչ.։)
Աշխաշութիւն երկրագործական. (Բրս. սղ.։)
Աշխատանօք տագնապեալ երկրագործականօք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Յառաջագոյն ասացաւ երկրագործական օրէնքն. (անդ. ՟Թ։)
γεωργικός Սեպհական երկրագործաց, եւ երկրագործութեան. մշակական.
Որ ցուցանէ զիւր ներգործութիւն անըմբռնելի եւ անտեսանելի, ինքնակալական ամենեցունց. (Դիոն. երկն.։)
αὑτοκρατηρικός, αυτοκρατικός imperatorius, omnia superans. Սեպհական ինքնակալի՝ ըստ ամենայն առման. կայսերական եւ ինքնիշխանական, գերազանց, յաղթօղ.
Բնականացն թոյլ տուեալ ... ինքնիշխանական կամօք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ունելով զինքնիշխանական կամս Դամասկ.։
Զինքնիշխանական զառաջին փառսն մերկացեալ. (Խոսրովիկ.։)
Ինքնիշխանական իմն ճոխութիւն ասացելովքն երեւեցուցանէ. (Նիւս. կամ Ածաբ. ի հոգին սուրբ.։)
αὑτεξούσιος liber, -a, -um. անձնիշխանական. տիրական.
Խուզօղ. եւ Խուզողական.
Խուզական մոդուցն աստղաջահընկալ առաջնորդութեամբ հասեալ յերուսաղէմ. (Տօնակ.։)
Մեք ի գրոց ուսաք հնւանել, եւ ոչ խուզական որոճան որոճել. (Սեբեր. ՟Թ։)
որ եւ ԽԺԱԿԱՆ. Բարբարոսական.
Առաջին կրօնք՝ խուժականք եւ հեթանոսականք կոչին, մինչեւ եկն աբրահամու աստուածպաշտութիւնն. (Եզնիկ.։)
Յայլ ոմնանուն խուժական. (Նար. մծբ.։)
Խուժական մոգուցն գալ յերուսաղէմ. (Տօնակ.։)
Խրոխտականն՝ անձնահաճական եւ սիգանձն լսի, որ ինքն զինքն ամբառնայ ի դսրով. (Երզն. քեր.։)
Գոգցես խրոխտական իմն կարծեօքն եւ ձեւով մարմնոյն այսպէս ցուցանէր զինքն ամբարտաւանութեամբ լի փքացեալ. (Պիտ.։)
Խրոխտական բարձրավզութեամբ վարել զախոյեանսն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Զխրոխտականն ի մեզ սանձեալ յարձակումն. (Նար. խչ.։)
Արիութեամբն գեր ի վերոյ անցեալ յառաջանան խրոխտական ձեւով. (Պիտ.։)
Ի մէջ խրոխտականաց ձիոց անմաքրից որոջս հանդարտաբարս։ Սատակեցին խրոխտականացն խիստ յարձակմունք. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Ղ։)
Եւ որչափ ծաւալական է, մինչեւ զբնութիւնն այնոցիկ՝ որ առ բերանովն են ճանապարհացն՝ քաղցրութիւն առտուելով, մեղր ընկալաւ առասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
boaster, braggart;
— լինել, to boast, to exaggerate;
to swagger.
· Calfa
λογέμπορος, λογοπώλος verborum venditor Որ վաճառական լինի բանին Աստուծոյ, կամ զբանս իւր վաճառէ իմաստակութեամբ.
that has much provision, well provided with necessary things.
· Calfa
Ընդ անասնական գարւոյն կերակրոյ՝ զբազմահամբար պտուղ ցորենոյդ՝ կենացն հացի. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Ներսէս տօնօղ տօնից տէրունականաց ... բազմահամբար պատրաստութեամբ ըստ իմանալի մտաց փայլման. (Սկեւռ. լմբ.։)
pompous, with great solemnity;
glorious, victorious.
· Calfa
Զկնի բազում արիական քաջութեանցն, եւ բազմահանդէս երկոց։ Առն Աստուծոյ Մաշտոցի, որ բնակեալն էր ի Սեւան կղզւոջ բազմահանդէս ճգնութեամբ։ Իսկ բազմահանդէսն այն, եւ յաջողակն ի հրահանգս կրթութեան վարժից՝ աշոտ. (յհ. կթ։)
that sighs much, lamentable, grievous.
· Calfa
Կամ Հառաչական. լի հառաչանօք.
that amasses, collects many things.
· Calfa
Ի բազմահաւաք դիւցազնական խմբեցելոցն զանդիտելի էր. (Պիտ.։)
well woven, that has much web, closely woven.
· Calfa
πολύπλοκος multis nexibus implicitus, multiplex, dolosus Որ ունի բազում հիւսուածս եւ ոլորս. բազմամանուած. պատ ի պատ եւ պատիր. ոլորքը շատ, խրթին, խաբէական.
that flows or spreads abundantly, copious.
· Calfa
Ծանրացեալ թշուառականն ի կնոջն բազմահոսանս հեշտութիւնս ... առաքեաց գլխատեաց զյով հաննէս. (անդ։)
cf. Բազմահոս.
· Calfa
Ծանրացեալ թշուառականն ի կնոջն բազմահոսանս հեշտութիւնս ... առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս. (անդ։)
that has much sound;
that has several sounds, very sonorous;
polyacoustic.
· Calfa
Ո՞ր միտք բաւական իցեն զբազմահունչ հերձուածողաց առասպելս առեղծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
powerful, strong;
numerous, much, in several manners.
· Calfa
Իմաստուն խորհրդով բազմաձեռն զօրութեան յաղթէ։ Խոհականագոյն իմաստութեամբ բազմաձեռն կարէ հերքօղ լինել զօրութեան. (Պիտ.։)
πολύχειρ multimanus, numerosus Որ իցէ բազում ձեռն, այսինքն չափ եւ թիւ զինուորական ուժոյ, կամ բազմութիւն արանց ուժաւորաց. բազմաթիւ. յոքնախումբ. յաճախագունդ. (որոյ ներհակն Սակաւաձեռն ասի). շատւոր.
multiform.
· Calfa
Նուրբ՝ եւ գրեթէ օդային թեւովքն (մեղուաց) բազմաձեւ ձգեցելովքն. Եւ սոյն բազմաձեւ, եւ աղգի ազգի. առ որս. ՟Է։ Բազմաձեւ արուեստականագոյն անօթք ճախարակեայք։ Հեշտ ցանկութիւն՝ բազմապատիկ եւ բազմաձեւ օձի նմանեցաւ. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. այլաբ.։)
that is formed of several parts;
diverse, various, multifarious.
· Calfa
Զերծանել ի բազմամասն՝ չարին որսորդական հնարից. (Սարկ. քհ.։)
state of an inhabited town;
great population.
· Calfa
Որ ի ժողովի՝ բազմամարդութեամբ զուրախականսն ոչ փափագէ գտանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
peopled;
of great concourse, numerous;
tumultuous.
· Calfa
Կամ որպէս Բազմավրդով. փոփոխական.
old, aged, ancient, of old date.
· Calfa
Ծերունիս ո՛չ զբազմամեայս եւ զհինսն համարին։ Բազմամեայ չարութիւն մարդկան՝ ի ծննդենէ մինչեւ ցծերութիւնն ձգտեալ. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին.։)
that has many joints;
false;
Piecemeal.
· Calfa
Զբազմայօդս զայս եւ զշնչականս ստորին խաբէութիւնս. (Սարկ. լս.։)
to increase, to grow in great numbers, to shoot, to multiply, to enlarge;
to abound, to overflow.
· Calfa
Բազմանալ բանից, ողջունի, դիականց, մեղաց, կառաց, փրկութեան, քահանայութեան, (այսինքն քահանայից,) գոչման, աղաղակի.եւ այլն։
that abounds in materials;
that contrives in several ways.
· Calfa
Իբրեւ զիւղն քահանայական բազմանիւթ. (Վրդն. ել.։)
that is composed of, or has many tunes;
harmonious, melodious.
· Calfa
Բազմանուագ ձայնիւք (կենդանիք) զերաժշտականացն վերաթուեն նուագ. (Սհկ. արմաւ.։)
very useful, profitable;
բազմաշահ լինել, cf. Շահել, cf. Ճոխանալ, cf. Հարստանալ.
· Calfa
Բազմաշահ վաճառաւ շահաւորեա՛ զորդիդ քո իբրեւ իմաստուն վաճառական. (Եփր. պհ.։)
very clear, brilliant, most illustrious.
· Calfa
Բազմապայծառ գնդիւք՝ վերին զօրականօք. (Ոսկ. ի նեռն.։)
Զբազմապայծառ կեանս աշխարհի սիրեցին. Գովել զկազմութիւն եւ զհացտուն՝ վասն բազմապայծառ պատրաստութեանն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. տեսական.։)
multiple;
diverse, much, several;
magnificent;
— առնել, to multiply, cf. Բազմացուցանեմ, cf. Բազմապատկացուցանեմ, cf. Բազմապակեմ;
— լինել, to multiply, cf. Բազմանամ, cf. Շատանամ, cf. Բազմապատկանամ;
more, moreover
· Calfa
ԲԱԶՄԱՊԱՏԻԿ. իբր Բազմապատիւ. պատուական, ընտիր, ազնիւ. մեծածախ. մեծագին. πλουτελής, πολυτελέστατος sumtuosus, sumptuosissimus, pretiosus
much honoured, very honourable, respectful.
· Calfa
πολύτιμος, πολυτελής sumtuosus, pretiossus Մեծապատիւ, մեծաշուք. եւ Պատուական. մեծագին. բազում յարգի եւ պատուոյ արժանի.
multiplication
· Calfa
ԲԱԶՄԱՊԱՏԿՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բազմապատիւն գոլ, եւ մեծագին. պատուականութիւն. ազնուութիւն. πολυτέλεια sumtuositas, lautitia
that abounds in fruit, that produces much, fruitful.
· Calfa
Զնորատունկ հոգեւորական այգին ցուցանելով՝ բազմապտուղ զնոյն գործեցեր. (Ոսկ. լս.։)
adj. s. polytheist;
բազմաստուածք, idols, cf. Կուռք.
· Calfa
Բազմաստուած կարծիք՝ եւ ընդ ականջս մի՛ հարցի։ Ի Բազմաստուած կարծեացն ոչ կացեալ ի բաց. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
ԲԱԶՄԱՍՏՈՒԱԾ πολύθεος qui multos deos colit որ եւ ԲԱԶՄԱՍՏՈՒԱԾԵԱՆ, (անձն, մանաւանդ՝ դէն նորա) Որ ընդունի եւ պաշտէ զբազում Աստուածս, կամ զկուռս. եւ որ ինչ սեպհական է այնմ մոլորութեան. հեթանոսական.
that relates many things, polyhistor.
· Calfa
Այլ առաւել է իբր մականուն Աղէքսանդրի ուրումն հին պատմագրի.
cf. Բազմասխալ.
· Calfa
Բազում իրօք վրիպեալ կամ վրիպական. բազմասխալ. շատ սխալօղ, սխալական.
very sad, grieved or melancholy;
very vexatious.
· Calfa
Կարի տխուր, եւ տխրական. շատ տրտում.
of many species or kinds;
populous.
· Calfa
Իբր Բազում տոհմականօք լի. բազմազեղ. առատ. πολύχοος, πολύχους late se refundens, copiosus
very deplorable, pitiable, miserable.
· Calfa
Աւաղելի յոյժ եւ աւաղական. շատ խեղճ, խղճալի.
of several colours, variegated.
· Calfa
Երիվարս ինչ բազմերանգս։ Զականցն բազմերանգսն տեսակս. (Դիոն. երկն.։ եւ Շ. հրեշտ.։)
polyarchy.
· Calfa
Բազմիշխանութիւնն լուծանէ եւ ապականէ. (Վրդն. ՟ժ. պտգմ.։)
knotty, nodous;
cf. Բազմաճիւղ.
· Calfa
Բազմոստեան արքայական տնկոյն պտուղ քաղցրաճաշակ. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
having many fect;
polypous
· Calfa
ԲԱԶՄՈՏԱՆԻ գ. որ եւ յունական ձայնիւ Պողիպոդ. πολύπους, -ποδος polypus Ազգ բազմոտանի լուղակի կամ ժժմակի ծովու. ռմկ. ըխտափօդ եւ որ ինչ նման է նմին.
altar or resting-place;
chair, seat;
mattress;
couch, sofa.
· Calfa
Տեղի բազմելոյ ի կոչունս. բազմական, եւ գահ. նստելու տեղ, աթոռ.
cf. Բազմագութ
· Calfa
πολυέλεος multum misericors Որոյ ողորմութիւնն է բազում կամ անբաւ. ամենողորմ. անուն սեպհական Աստուծոյ.
impost, duty, tax, contribution, levy, custom;
— անցից, toll.
· Calfa
Տասնեկաւ, որ զամենայն բանից թուականաց (զզանազանութիւնս) բազմապատիկ եղելոց, եւ մասանց եւ բաժից՝ յինքեան ունի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ԲԱԺ. μοῖρος sors, fatum Ըստ ախտարաց կամ քաղդեայց՝ բաժին եւ վիճակ ճակատագրական.
that partakes with another.
· Calfa
Մաքսաւորութիւն՝ օտար աշխատութեանց բաժանակից ... Բաժանակից նորա շահիցն լինի։ Բաժանակից եւս արար զքեզ իւրոյ սեպհականացն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Մտթ.։)
day-break, dawn, sun rise.
· Calfa
Գան ի գերեզմանն ընդ արեւագալն. (Մրկ. ՟Ժ՟Զ 2. յն. ընդ ծագել արեդական.)
who worships the sun.
· Calfa
Արեգակնապաշտ. որ պաշտէ զարեւ իբրեւ զԱստուած. երկրպագու արեգական. արեւ պաշտօղ.
Նոքա արեւապաշտք, եւ սոքա ծառայք արեգական։ Առ ի կշտամբութիւն արեւապաշտացն. Առ ի կշտամբութիւն արեւապաշտացն. (Եզնիկ.։)
adj. s. Oriental;
—ք, արեւելիք, the orientals;
the eastern regions.
· Calfa
Ազնուական քան զամենայն արեւելեայսն։ Զարեւելեայսն եւ զեդոմայեցիս։ Մադիամ եւ ամաղէկ, եւ որդիքն արեւելեայց։ Լեառնն արեւելեայց. (Յոբ. ՟Ա 3։ Ես. ՟Ժ՟Ա 14։ Դտ. ՟Զ 3. 33։ ՟Է 12։ Ծն. ՟Ժ. 30։)
Ոչ միայն մօտաւորացն, այլ եւ բացական արեւելեաց. (Ագաթ.։)
oriental, eastern;
հողմն —, east-wind;
երկիր, կողմն —, East, eastern region.
· Calfa
Արեւելեան արեգականն ճառագայթ. (Շար.։)
s. pl. East;
sun rise;
eastern regions, the orientals;
դարձուցանել յարեւելս, to set towards the East;
կորուսանել, շփոթել զարեւելս, to turn from the East.
· Calfa
Թէեւ բարկանայցէք, սակայն ի բա՛ց բարձէք նախ քան զմտանել արեգականն, զի մի՛ փոխանակ արեւելից ածեւմուտք լինիցիք. (Վրք. ոսկ.։)
Արեւելք արեգականն արդարութեան։ Արեւելք գերարփին. (եւ այն։ Շար.։)
west;
—ք, the western nations, cf. Արեւմուտք.
· Calfa
Յաղագս մեծի եւ սաստկական արեւմտեայ շարժմանն. (Սարկ. շարժ.։)
awake.
· Calfa
ԱՐԹՄՆԻ ՅԱՐԹՄՆԻ Ուղղականն ունի լինել ԱՐԹՈՒՄՆ, թման. իբր Արթնութիւն.
watch;
want of sleep;
vigilance, diligence, precaution, care.
· Calfa
Արթնութիւն է լուծումն քնոյ, կենդանւոյն շարժութիւն ի բնաւորականն իւր ներգործութիւն. (Վահր.)