all, total, entire, perfect, complete;
—ն, the whole, the total, together.
all, entirely, totally, completely.
· Calfa
Կամ αὑτάρκως sufficienter, satis Ըստ բաւականին, հերիք.
ԲՈՎԱՆԴԱԿ. որպէս Բովական, այսինքն բաւական, եհրիք. բազում. շատ. հարուստ մի. շատ, հերիք. խէլ մը
to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.
· Calfa
Ոչ եթէ սահմանք ինչ զաստուածականն բովանդակեցին, որով լին է ամենայն, եւ է յամենայնի, եւ ի վերայ ամենայնի։ Վասն մեր էջ ի չքաւորութիւն, եւ ամփոփեցաւ ի մարմին, բովանդակեցաւ ճշմարտութեամբ ի մարմնին. (Ագաթ.։)
Յեղյեղմամբ բանիս ... բովանդակեցից առ քեզ զխորհրդական պատմութիւն հարկիս. (Արշ.։)
ԲՈՎԱՆԴԱԿԻԼ. իբր Բաւական լինել. բաւել. զօրել.
total, totality, sum, amount;
summary, abridgement, contents;
completion.
· Calfa
Յաւէտ անձկութեամբ ամփոփին ի բերումն բովանդակութեան ազրարչական բանին հանգստեան. (Նար. կուս.։)
Անբաւելւոյն բովանդակութիւն, եւ պարագրութիւն անպարագրականի էութեան. (Սարկ. աղ.։)
aromatics, spice;
incense;
perfume
· Calfa
Լինի անդ (ի հնդիկս) եւ ամենայն բովիճայք. հալուէ, փաղանգամուշկ։ Լինի ի նմա (ի տապռոբանիա) ... ակունք պատուականք, եւ բովիճայք. (Խոր. աշխարհ.։)
mothy, worm-eaten;
— լինել, to get moth-eaten.
· Calfa
Ցեցակերեալք եւ բոտոտակերեալք ապականին. (Թղթ. բար. (յն. ուտիճ)։)
to mouldy, to grow mouldy, to become musty.
· Calfa
Բորբոս կապել, փտիլ. ապականիլ. խղխայթիլ. բորբսիլ, մքլիլ.
that loves mire or mud;
lascivious, lewd.
· Calfa
Վաւաշ, բորբորիտոն, կաթոտ, բոզ, այսք իգականացն անուն (կամ այսոքիկ իգականացն անուանադրութիւնք). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Բորբորիտ.
· Calfa
Վաւաշ, բորբորիտոն, կաթոտ, բոզ, այսք իգականացն անուն (կամ այսոքիկ իգականացն անուանադրութիւնք). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
heat, violent heat, inflammation, fire;
effervescence;
fervour, rapture.
hot, inflamed, with great heart
· Calfa
Զխոհականութեանդ քո վառ եւ բորբոք պահելով զկայծակն։ Զբանին վա՛ռ եւ բորբոք պահելով զկայծակն՝ անմահանամ. (Խոր. ՟Ա. 1. եւ Խոր. թղթ. առ արծր.։)
cf. Բորբոք.
· Calfa
Վառարան բորբոքման անշէջ կայծական։ Աներեւոյթ կրակարան տապոյ՝ բորբոքմամբ մեծաւ անզովանալի։ Իբրեւ զփայլուած բոցոյ բորբոքման։ Ոմն եւ բորբոքմունք իւր։ Բնաւիւք բորբոքմամբք՝ մահաբեր երկամբք վնասեալ. (Նար.։)
leprosy.
· Calfa
λέπρα lepra Բոր. ախտ բորոտութեան, եւ գոլն բորոտ կամ բորոտեալ. որոյ այլ եւ այլ տեսակք ճանաչին՝ Պիսակութիւն, Ուրկութիւն, Գոդութիւն, Քոսոտութիւն, եւ Ելեփանդականն հիւանդութիւն.
flame-colour.
· Calfa
Եդովմ՝ առեալ ի հայ լեզու՝ կոչի բոցագոյն, եւ հողեղէն։ Արփի բոցագոյն։ Բոցագոյն է աշունն. քանզի յետ տարեւորականին անցեալ կայ՝ զրաձեւն ցրտացուցանելով։ Առ գարնանային ժամանակաւն բոցագոյն հարաւ սովորեաց ի վերայ անկանել. (Փիլ.։)
mixed with flame, ardent, inflamed.
· Calfa
Բոցախառն հրատք տապոյ ժամանակաց ամարայնոյ։ Բոցախառն ճառագայթք արեգական. (Վեցօր. ՟Զ. յն.) θέρος ջեր. եւ πύρωσις հրացումն։
inflamed;
kindled, burnt;
— առնեմ, cf. Բոցակիզեմ.
· Calfa
Սոդովմայեցւոց գաւառն յառաջ քան զբոցակէզն լինել։ Յարեգականէ բոցակէզ եղեալ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
to flame, to pass above the flame;
to burn, to kindle.
· Calfa
Ոչ բոցակիզեաց զանդամ կուսական մարմնոյն հուր աստուածութեանն. (Եփր. յայլակերպ.։)
Ո՞ր հայր մարմնական այնպէս բոցակիզի, յորժամ տեսանէր զորդի մեռեալ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ.)
cf. Բոցաճաճանչ.
· Calfa
Երեւեալ նշան տէրունական խաչին բոցանիշ փայլմամբ։ Խաչ քո եղիցի մեզ ապաւէն բոցանիշ փայլմամբ իւրով. (Շար.։)
act of sending out flames.
· Calfa
Որում դողութեամբ մեծաւ սպասեն անմահականաց ահեղից լուսաբերան բոցաշնչութիւնք. այսինքն բնութիւնքն՝ որք զլոյս օրհնութեան եւ զբոց սիրոյ շնչեն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զողոքական բոցաշնչութիւն ձգօղ կախարդին. այսինքն զպատիր ազդմունս դիւին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
furnished with red leaves.
· Calfa
Բոցատերեւ վարդն յանապական Մարիամայ անապական ծաղկեաց. (Ոսկ. յար.։)
Յովհան երուսաղէմացի ասէ. բացատերեւ վարդն յանապականէն մարիամայ անապանաբար ծաղկեալ. պիտառ. (որ ըստ այլոց է բան Յհ. ոսկ. ի յար.։)
cf. Բուժակ.
· Calfa
Բժշկիչ, բժիշկ. բուժական, առողջարար. ապրեցուցիչ, եւ այլն.
to cure, to heal, to physic;
to deliver;
— զծարաւ, to quench or slake thirst.
· Calfa
Զոր ոչ կարացին բուժել արիողական բժիշկքն. (Խոր. ՟Բ. 80։)
Սրբովք աղաչեցեալ զաստուած՝ օգնականութիւն գտանէր բուժելոյ ի չարէն (լլկանաց դիւի). (Եզնիկ.։)
sucking lamb.
· Calfa
Մաքի, որոջ, այծ, իգական ... իսկ չէզոքն (այսինքն հասարակ արուի եւ իգի՝) ալոջ, եւ բուծ. (Երզն. քեր.։)
to nestle, to make ones nest;
to place one's self.
· Calfa
ԲՈՒՆԵՄ, եցի. չ. ԲՈՒՆԻՄ, եցայ. ձ. νοσσεύω nidifico որ եւ ԲՈՒՆԱՆԱԼ, ԲՈՒՆԱՒՈՐԻԼ. Նստել ի բոյն. բնակութիւն առնել. որջանալ. բնականալ.
Ի բերան եւ յաչս բունէին։ Ախտք մարմնական գործոց բունեալ է յանձինս մեր. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Սհկ. կթ.։)
cf. Բունեմ.
· Calfa
ԲՈՒՆԵՄ ԲՈՒՆԻՄ որ եւ ԲՈՒՆԱՆԱԼ, ԲՈՒՆԱՒՈՐԻԼ. Նստել ի բոյն. բնակութիւն առնել. որջանալ. բնականալ.
Ի բերան եւ յաչս բունէին։ Ախտք մարմնական գործոց բունեալ է յանձինս մեր. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Սհկ. կթ.։)
to produce, to put forth, to shoot, to sprout.
· Calfa
Ապականեա՛ զհող, զի մի՛ բուսուսցէ զդալարի. (Եղիշ. ՟Ը։)
violent, coercive, troubled, constrained, forced.
· Calfa
τύραννος, βίαιος tyrannus, violentus Բռնաւոր. բռնակալ. եւ Բռնաւորական.
Մարտ ընդ բռնադատին բուղայի դնել։ Զանգիտեալ ի մախացօղ խորամանկութենէ բռնադատին։ Մատնեսցին ի ձեռս հեթանոսական բռնադատացն. (Յհ. կթ.։)
cf. Բռնադատեմ.
· Calfa
Պահեցին զաւանդն բռնազբօսելով ի նոստ համակ զվայելչականն՝ որ պահիւր. (Համամ առակ.։)
cf. Բռնադատութիւն.
· Calfa
Կամաւ յայնոսիկ խոնարհէր (կիրս) տէրն, եւ ոչ եթէ բռնազբօսութեամբ զփրկչականն զիւրեամբք ածել կամէին զմարմինն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
adj. s. tyrant, despot, usurper;
բռնակալ լինիմ, cf. Բռնակալեմ.
· Calfa
τύραννος, τυραννικός tyrannus, tyrannicus Բռնաւոր, կամ գոռոզ, որ բռնութեամբ կամ ի բռին կալեալ ունի զայլս՝ նուաճելով եւ հարստահարելով. եւ Բռնաւորական.
Զմեծ մասն երկրիս բռնակալեալ՝ սեպհականաբար իմն տիրէր։ Այլք ոմանք բռնակալեալ. (Յհ. կթ.։)
to tyrannize.
· Calfa
Զմեծ մասն երկրիս բռնակալեալ՝ սեպհականաբար իմն տիրէր։ Այլք ոմանք բռնակալեալ. (Յհ. կթ.։)
to force, to oppress, to molest;
to fist.
· Calfa
Բռնահարեսցուք զկեանսն յաւիտենականս. (Զքր. կթ.։)
Վայել էր զանապականելին՝ բռնահարել զբնութեան զընդ ապականութեամբ, զի զնա ի բաց փոխեսցէ յապականութենէն. (Պիտառ.։)
vexation, oppression.
· Calfa
Ըստ կամացն նոցա հանդիպիլ սմա խօսքն, գեղեցիկ ուշիւ նպատակի բռնահարութեամբք եւ սոցա ունկնդրութիւնն. (Փիլ. տեսական.։)
wrestler, pugilist, boxer, athlete, martial, warliko;
inexpugnable.
· Calfa
Յորժամ բռնամարտիկ զոք մեծահզօր յաղթական պսակեալ ուստեք լսիցեն. (Ոսկ. յհ. նախերգ.։)
to encroach, to invade, to subject, to tyrannize, to rule, to reign.
· Calfa
Ի թագաւորէի զատինաց, որ առ եղիական պատերազմաւն բռնացաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բռնացեալ պահէր զկենդանական շունչս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բռնանային ի վերայ՝ ունելով զթագաւորական տեղիսն։ Ինքն իսկ դեռ բռնացեալ ունէր զթագաւորական տեղիսն։ Անդէն մարդիկդ այդպէս բռնացան. (Եղիշ.։)
Զբռնացելոցն (մեղաց) ընդ հաւանականացն. (Նար. ՟Խ՟Է։)
violent, impetuous;
tyrant, usurper.
· Calfa
βίαιος vehemens, violentus եւ այլն. Բուռն. սաստիկ. զօրաւոր ինչ. ուժգին, բռնական. բռնաւորական.
tyranny.
· Calfa
Եղանին մեղքն մեղանչականացն ի բռնաւորութենէ չարագործութեանն։ Ոչ ըստ սահմանելոյ ինչ հրամանի կոտորածքն գործիցին, այլ ի բռնաւորութենէ հինին. (Եզնիկ.։)
recompense, prize, laurel, palm;
Tuberose.
· Calfa
Որք եւ ընկալանն իսկ զբրաբիոնն յաղթութեան։ Առին զյաղթութեան բրաբիոնն (վկայական մահուամբ). (Յհ. կթ.։)
Կուսական բրաբիոնաւ ... Բրաբիոնիւ։ Եռապատիկ սաղարթացեալ բրաբիոն. (Մագ. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Ը։)
to dig, to hoe, to dig with a mattock, to hollow, to trench, to sink, to undermine;
to scratch.
· Calfa
Բրել զաչս, կամ զականջս. (Նար. ՟Հ՟Դ։ Եղիշ. ՟Ը։)
full of sad news, sorrowful, vexatious.
· Calfa
ԲՕԹԱԼԻ ԲՕԹԱԼԻՑ. Լի գուժիւ. տխրական. սգալի.
cf. Գուժեմ.
· Calfa
Որպէս ի ձեռն կնոջն բօթեցաւ մահ, նոյնպէս եւ ի ձեռն արի կանանցն աւետեաց՝ կեանք յաւիտենական. (Բրսղ. մրկ.։)
brutal, beastly, fierce, inhuman, savage, wild, rude.
· Calfa
ԳԱԶԱՆԱԲԱՐՈՅ ԳԱԶԱՆԱԲԱՐՈՒ. θηριώδης ferus, belluinus, saevus Բարոյիւք նման գազանաց. ունօղ զբարս գազանականս.
Եւ որպէս Գազանական, գազանային ինչ.
bestiality;
cruelty.
· Calfa
ԳԱԶԱՆԱԲԱՐՈՅՈՒԹԻՒՆ ԳԱԶԱՆԱԲԱՐՈՒԹԻՒՆ. τὸ θηριώδες feritas Գազանական բարք. անդթութիւն. կատաղութիւն. վահլէթ, ազղընլըգ.
Ազատելռվ ի հեթանոսական գազանաբարութենէն. (Ճ. ՟Ա.։)
like a wild beast.
· Calfa
Ոչ ալիքն անհամբոյրք հեղձուցին զնա, եւ ոչ գազանակերպն՝ որ եկուլ զնա, ապականեաց եւ կորոյս. (Ոսկ. ապաշխ. յն. եւ ոչ կէտ վայրենագոյն քան զալիս։)
brutal, beastly, fierce, savage, inhuman, cruel.
· Calfa
Վայրենամիտ. գազանաբարոյ. գազանական. մոլեգին.
become cruel, savage, to be fierce.
· Calfa
θηριόομαι, ἁγριαίνομαι ferocior, efferor, agrestis fio, saevio Իբրեւ զգազան լինել. եւ Ցուցանել զգազանութիւն բնական. եւ Վայրենանալ. կատաղիլ. մոլեգնիլ. սրտմտիլ. գուտուրմագ, ազմագ.
hard of hearing, rather deaf;
inexorable, hard, inflexible
· Calfa
(Ծերոց) ականջք դժուարալուրք. (Փիլ. իմաստն.։)
inaccessible, steep, cragged.
· Calfa
Ամրական տեղի դժուարամատչելի ասպատակող հինից. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Դժուարակռիւ.
· Calfa
Դժուարամարտ օգնական. այսինքն անյաղթելի. (Նիւս. կուս.։)