cf. Փշայեղց.
· Calfa
Փշամոլ եւ անտառախիտ եւ մոլեգին հոգւոցն մշակօղ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
to grow thorny, to bristle with thorns;
to have one's hair stand on end from terror, to be horror-struck.
· Calfa
Լինել իբրեւ զփուշ, կամ փշուտ. փշոտիլ մնալ, փուշ դառնալ, եւ փուշ փուշըլլալ, փշաքաղիլ.
Փշացեալ կայ մինչեւ ցայսօր ժամանակի առանց պտղոց. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Փոթոթային.
· Calfa
Համք հիւթոցն են այսոքիկ, քաղցր, դժուար (կամ բարկ ), թթու, փոթոթ։ Փոթոթն (կամ փոդոդն ) յաւելուած ցրտութեան է, եւ կծու՝ յաւելուած հրոյ. (Դամասկ.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
Ի սկզբան երեւելոյ պտղոցն՝ թթուք, դաժտնք, եւ փոթոթահամք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Փոթոթ գինի։ Գինի փոթթահամ։ Մուստառ՝ որ փութթահամ լինի, ունուշ լինի գինին. (Վստկ.։)
Հովոյն եւ չորոյն նոյնպէս, եւ փոթոթին՝ փոթոթ։ Նախ հով եւ փոթոթ հիւթ տայ յերկրէ. եւ զայդ իմանաս ի խակ պտղոցն։ Փոթոթ համ եւ կամ եւ հով սերկեւելի. (Ոսկիփոր.։)
ՓՈԹՈԹ կամ ՓՈԴՈԴ ՓՈԹՈԹԱՀԱՄ. στρυφνός, στυπτικός, πληκτικός acerbus, constringens, pungens. Տտիպ. տտպեցուցիչ բերանոյ. իբր փոթոտ, որ տայ փոթ ի լեզուն. փոթտօղ, փոթտահամ.
taken up, translated to heaven.
· Calfa
Ի պատմոս կղզի արտասահմանի, եւ աստուստ փոխամբարձեալ եղեւ. (ՃՃ.։)
to go mad.
· Calfa
Փոխիլ՝ անկանիլ՝ թափիլ ի խելաց կամ ի մտաց. անմտանալ. խելագարիլ. ցնորիլ. յիմարիլ.
middle of a street.
· Calfa
Իփողոցամէջս համբարանոցացն. (Ագաթ.։)
Ոչ ի հրապարակի, եւ ոչ ի փողոցամիջի, այլ յանկեան միոջ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Քարշեալ ընդ փողոցամէջ կամ ընդ փողոցամէջսն։ Ընկեցին զնա ի փողոցամէջս քաղաքին։ Ի փողոցամիջի անդ. (ՃՃ.։)
cf. Փորոտեմ.
· Calfa
Սատանայ կրճէ զատամունս, փորոտայ որոտայ (յն. մռնչէ ), հուր եւ կայծակունսշնչէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
Գազանս անծանոթս, կամ հրաշունչս՝ փորոտօղս (կամ փորատողս, կամ փորատօղս ) գոռութեան. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 19։)
Չար գազանի դիպեալ նմա՝ փորոտեաց զնա. երեւի ռամկական առումն, որպէս փառատել, փարալամագ, կամ որպէս պատառել զփորն։ (Բառ. ստեփ. լեհ.)
to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.
· Calfa
Փութա՛ թերա՛ գրիւս երիս։ Փութացաւ իջոյց զսափորն։ Փութացեալ այրեցին զքաղաքն։ Փութացան իջանել։ Փութացարո՛ւք եւ յղեցէ՛ք դուք զոք։ Փութայ մեծանալ այր չարակն։ Փութայ իբրեւ զհաւ ի ծուղակս։ Փութասցին ի նա ժողովուրդք բազումք։ Փութան գործել զչարի։ Փութալ պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն։ Փութասջի՛ր (կամ փութացի՛ր) զանձն քո ընտիր կացուցանել։ Փութասցո՛ւք այսուհետեւ մտանել յայն հանգիստ.եւ այլն։
hastening death, causing death quickly.
· Calfa
Փութամահ տանջանօք մատնեաց զնա ի սպառումն սրոյն ծարաւոյ. (Յհ. կթ.։)
to grow warm, to be excessively hot, to be burnt, scorched;
to be in a fever.
· Calfa
Ո՞ գայթագղի, եւ ոչ ես տապանամ։ Տապացան մարդիկ ի տապ մեծ. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 29։ Յայտ. ՟Ժ. 6։)
Չէ՛ ինչ օգուտ ի քաղցր օդոյ՝ ա՛յնր, որ ջերմամբ տապանայցէ. ո եւ՛չ ի մարմնոյ ողջութենէ, որ ի մեղաց տագնապիցի. (Գէ. ես.։)
cf. Տառապիմ.
· Calfa
Տառապանամք, եւ սպասաւորեմք ծառայապէս սպասաւորութեամբ։ Միշտ նիրհէ եւ արբենայ, եւ յայնմանէ տառապանայ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։)
ten-fingered.
· Calfa
ՏԱՍՆԱՄԱՏՆԵԱՅ կամ ՏԱՍՆՄԱՏՆԵԱՅ. Ունօղ զտասն մատունս. որպիսի են կրկին ձեռք, եւ կրկին ոտք.
Ժամ հաւաքմանն տասներորդն. զի եւ մեք տասնամատնեայ ոտիւք գնացաք ի չարիս, եւ գործեցաք զանօրէնս տասնմատնեայ ձեռօք. (Տօնակ.։)
cf. Տասնամեան.
· Calfa
Թողլով որդի տասնամեայ՝ անուն արտաշէս։ Ի տասնամենից եւ ի վեր. (Խոր. ՟Գ. 55։ Սոկր.։)
Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)
ՏԱՍՆԱՄԵԱՅ ՏԱՍՆԱՄԵԱՆ. δεκαετής, δεκαέτηρος decem annos natus δεκαετία, δεκαετηρίς decennium, decennale tempus. Որոյ են ամք տասն. ամաց տասանց. տասը տարուան.
decennial, of ten years;
ten years old.
· Calfa
ՏԱՍՆԱՄԵԱՅ ՏԱՍՆԱՄԵԱՆ. δεκαετής, δεκαέτηρος decem annos natus δεκαετία, δεκαετηρίς decennium, decennale tempus. Որոյ են ամք տասն. ամաց տասանց. տասը տարուան.
Թողլով որդի տասնամեայ՝ անուն արտաշէս։ Ի տասնամենից եւ ի վեր. (Խոր. ՟Գ. 55։ Սոկր.։)
Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)
of six months.
· Calfa
Տասնամեայ ժամանակաւ (լուսնի) մածեալ. (Իմ. ՟Է. 2։)
Ըստ առակողին տասնամսեայ մածուցեր զիս. (Տօնակ.։)
Ըստ ծննդեան կատարեալ թողուլ զտասնամեայսն նշանակէ. (Արշ.։)
Սովորութիւն է եբաայեցւոցն զթիւ ամսոցն լուսնովն բերել. որով տասն թուի ամիս յղացմանն։
δεκαμηνιαῖος, δεκάμηνος decimum mensem agens, decimestris. Որոյ են ամիսք տասն. տասն ամսոց.
the Decalogue.
· Calfa
Ո՛չ տասնբանեան՝ մատամբ դրոշմեցեալ աստուծոյ։ Տասնբանեան պատուիրանօք։ Քան զտասնբանեան օրէնսն. (Անյաղթ բարձր.։ Շ. անդ։ Լմբ. ժղ.։)
Զտասնբանեան հաւատս մեկնութեամբ պատմէ ըստ տասն պատուիրանին աստուծոյ. (Լծ. կոչ.։)
of ten dogmas.
· Calfa
Ուր բովանդակիցի տասնեակ հրաման կամ վարդապետութիւն հաւատոյ.
Ասացեալ վասն տասնհրամանեան հաւատոյ. (Կոչ. ՟Դ. 1. յն. վասն տասն տօկմայից։)
cf. Տասնբանեան.
· Calfa
Ընկալաւ մովսէս տասնպատգամեան օրինադրութիւն ի ձառն մեծի մարգարէի. (Մանդ. ցանկ.։ Պիտ.։)
to be embarrassed, disturbed or pained in mind, to have difficulty in deciding, to hesitate, to waver, to be unsettled, uneasy, concerned, in trouble.
· Calfa
Ըստ շնչոյն երկեաւ տատամսեցաւ։ Սկսաւ տրտմել եւ տատամսել. (Սեբեր. ՟Բ։ եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Գոյ օգուտ եւ ի տրտմուեւենէ (վասն մեղացն). զի եթէ զմտաւ ածել տատամսիցիս, դանդաղագոյն լինիցիս միւսանգամ առ այնպիսիս մտաբերել. (Ոսկ. ես.։)
Հոգալն եւ տատամսելն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ Երզն. մտթ.։)
μεριμνάω curo, sollicitus sum, anxie cogito ἁδημονέω gravissime angor. (գրի եւ Տամտամսիմ) Հոգալ. վարանիլ. տրտմութեամբ եւ անձկութեամբ, տարտամութեամբ, երկիւղիւ, զոփալով.
vexatious perplexity, titubation, hesitation, wavering, inquietude, embarrassment.
· Calfa
Ի հոգոց եւ ի տատամսութենէ երեւեսցի քեզ խաղաղութիւն. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 17։)
առանց հոգոց եւ տատամսութեանց վայելէիր ի պարգեւս թագաւորին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
· Calfa
Սուգ տարաժամ։ Տարաժամ սգով թախծեալ։ Պտուղ նոցա անպիտան տարաժամ ի կերակուր։ Ի տարաժամ հասակի (ծերութեան) ծնանէր։ Մի՛ լիցի անդ տարաժամ աւուրց (վաղամեռիկ ոք).եւ այլն։
Առասպել տարաժամ՝ այր անշնորհ. (Սիր. ՟Ի. 21։)
Մատիցո՛ւք ի ժամու. տարաժամ ժամ՝ ցանգ չմատչելն է. չխնդրելն է տարաժամ ժամու։ Ի տարաժամ ժամու հուր օտար մուծին ի սեղանն։ Տարաժամ ժամու խանձեալք։ Ընդ երեկս ի տարաժամ ժամանակի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ Խոսր.։ Փիլ. լին. ՟Բ։ Գանձ.։ Նանայ.։)
Տարաժամ եւ վայրապար մարդասիրութեամբ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
Հիւանդութիւնք տարաժամք, եւ ախտք մահաբերք։ Զհիւանդութիւնս եւ զմահս տարաժամս։ Տարաժամ մահուամբ։ Ի տարաժամ մահուանէ կամ ի սրոյ կամ ի հրոյ. (Եղիշ. ՟Է։ Յճխ.։ Մանդ.։ Եզնիկ.։ Լմբ. սղ.։)
Ոչ եթէ մարդկան եւեթ տիոց, այլեւ շինուածոցն լինին մահք տարաժամք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Մատիցո՛ւք ի ժամու եւ ի տարաժամու։ Չի՛ք իսկ տարաժամ մատչելոյ (առ աստուած)։ Ի ժամու եւ ի տարաժամու աւուրց։ Տարաժամ էր գիշերոյն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Հա՛ս ասէ, ի վերայ ժամու եւ տարաժամու. այսինքն՝ ծանի՛ր զժամն եւ զտարաժամն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Ի տարաժամու եւ ի հասարակ գիշերի առ քեզ դիմեցի։ Ոչ ի տարաժամէն (երեկորի) շփոթեցան։ Ներողութիւն ընկալեալ յինէն՝ ի ժամու եւ ի տարաժամու ասա՛. (Խոսր.։ Ոսկ.։ Ճ. ՟Ա.։)
ՏԱՐԱԺԱՄ. մ. ἅωρον intempestive πρὸ ὤρας ante horam πρὸ καιροῦ ante tempus. Ի տարաժամ պահու. ի տարաժամու. յանդէպ ժամանակի. անագան կամ կանխագոյն. յանկարծակի.
Բարձցին տարաժամ։ Տարաժամ հատցի։ Յափշտակեցան տարաժամ։ Եկիր տարաժամ տանջել զմեզ։ Զի մի՛ տարաժամ մեռցիս.եւ այլն։
Տարաժամ անցուցանեն զմանկունս։ Տարաժամ ճեպէք սպանանել զիս։ Տարաժամ ցուցանէք զտիրասիրութիւն։ Տարաժամ արար զնոցին սատակումն։ Մի՛ դանդաղանօք եւ տարաժամ կատարեր զխնդրուածս մեր։ Որպէս ծաղիկ ի ձմերանի. ամենեւին տարաժամ, եւ ի գիներբուս արտասուք։ Զի մի՛ տարաժամ քարոզեսցեն զանուն նորա. (Յճխ.։ Ոսկ.։ Արծր.։ Լմբ.։ Վրք. ոսկ.։ Առ որս.։ Իգն.։)
ՏԱՐԱԺԱՄ. գ. ἁωρία hora intempestiva. Ժամանակ անդէպ. եւ Օր կամ ժամ երեկոյացեալ.
ἅωρος, ἅκαιρος quod est extra horam, intempestivus, importunus παρὰ καιρόν praeter tempus. Անժամ. ապաժամ. եղեալն արտաքոյ դէպ ժամու. յանկարծական. վաղահաս կախեալ, եւ անցեալ քան զժամանակն. ատենէ դուրս.
unseasonableness, importunity;
tardiness, nightfall.
· Calfa
Ոչ զաստուածաբանելն (արգելում), այլ զտարաժամութիւնն։ Զարմանամ ոչ ընդ բամբասանսն, այլ ընդ տարաժամութիւն։ Եթէ այլ ոչ, զտարաժամութիւն գալոյս զմտա՛ւ ած, եւ տո՛ւրզոր պահանջեմս. (Առ որս. ՟Ա։ Սեբեր. ՟Թ։ Խոսր.։)
Ուստի՞ հիւանդութիւնք, ուստի՞ մահուց տարաժամութիւնք. (Բրս. մկրտ.։)
Կամ Տարաժամիլն աւուր.
Ի տարաժամութեան գիշերոյս խօսէր։ Ի տրտմութենէն միանգամայն եւ ի տարաժամութենէն ծանրացեալ էին աչօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Երզն. մտթ.։)
ἁωρία, ἁκαιρία . Ժամ անյարմար. տարաժամ. անյարմարութիւն ժամու եւ տեղւոյ.
constitute itself, to proceed, to issue.
· Calfa
Ուրոյն կայանալ կամ տարրանալ. բաղկանալ որպէս քանակ տարորոշ. տիրապէս բովանդակիլ. յերիւրիլ.
cf. ՏԱՐԱԿԱՑԵԱՄ. (որոյ բայն Տարակամ՝ չիք)։
cf. Տարակուսիմ.
· Calfa
Տարակուսանալ անգիտութեամբ։ Պարտ է խնդրել, կամ տարակուսանալ ... Եթէ ոք տարակուսանայցէ. (Անան. եկեղ.։ Սահմ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Բ։)
reprobate, cast out, rejected, thrown out;
disowned, disapproved.
· Calfa
Որպէս Տարամերժեալ. երեսէ ձգած, հեռու մնացած.
Գալ յօգնութիւն տարամերժին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
to cast out, to reject, to reprobate;
to expel, to drive away;
to disown, to disapprove.
· Calfa
Զմեզ յաստուծոյ ծառայութենէ տարամերժէ. (Երզն. մտթ.։)
Տարամերժեալ յուդաս ի յօրէն փոքու. (Շար.։)
Զի մի՛ տարամերժեսցի ի ճշմարիտ կենացն։ Տարամերժեալս քան գծայգան ... զտարամերժեալ գերիս ազատեալ։ Տարամերժօղ հերձուածողաց. (Անան. ի պետր.։ Նար.։ Շ. եդես.։)
Խոտեալ եւ տարամերժեալ ի բնութենէ (ներքինին). (Սանահն.։)
Որ ոչ տարամերժեաց ի նոցանէ զայնքան եւ զայնպիսի այր երեւելի. (Վրք. ածաբ.։)
Զտարամերժեալ հոգին վերստին միաւորեաց. (Նանայ.։)
Մինչեւ տարամերժեալ օրն անցանէր, եւ մերձ լինէր առ երեկոյն. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր. Տարամերժեալ։
senseless, foolish.
· Calfa
Ո՛վ տարամիտք՝ ո՞րպէս հաւանեցոյց այր մի նուաստ. (Ոսկ. գծ.։)
foolishness.
· Calfa
Ի ձեռն սոցա՝ ամենայն մարդկան ազգի ահա զտարամտութենէն ամբաստան լինելով. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to flock together, to form troops.
· Calfa
ՏԱՐՄԱՆԱԼ. Երամանալ որպէս զտարմ. խումբ կազմել.
unsteady, irresolute, perplexed, wavering, indeterminate, uncertain, cowardly, slothful, sluggish, idle;
— տագնապի տարակուսանաց, painful thoughts, mental anguish.
· Calfa
(ի, ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց ա-ռանց վկայութեան) «դանդաղ, յամրաշարժ, ծոյլ» Ոսկ. յհ. Փիլ. ել. Կիւրղ. գնձ. Սրգ. Երզն. երկն. Տօնակ. «վարանիլը» Նար. «վա-րանոտ» Շնորհ. որից տարտամութիւն «թու-լութիւն, ծուլութիւն» Առ որս. Խոսր. տար-տամիլ Վրք. հց. Մագ. տարտամագոյն Պիտ.։ Արդի գրականում տարտամ նշանակում է «անորոշ»։
= Թերևս բնիկ հայ բառ՝ կրկնուած հնխ. drem-«քնել, ննջել» արմատից, իբր *տատ-բամ, *տատարմ >տարտամ. հմմտ. ւա-dormio «քնել. 2. անգործ՝ դատարկ լինել». հսլ. drêmati, լեհ. drzemac, ռուս. дремать «նիրհել, թմրիլ, անհոգ լինել»։ Այս արմատը աճած է -m-աճականով՝ պարզական dre-«քնել» արմատից, որից ունինք սանս. drálί dráyati «քնել» և ni նախամասնիկով ni-drá «քուն» (որի իրանեան համապատասխան ձևից է փոխառեալ հյ. նիրհ, որով նիրհ և տարտամ միևնոյն բառերն են լինում)։ Նոյն արմատից -dh-աճականով կազմուած է յն. ὄαρϑάνω «քնել» (Pokorny 1, 821, Berneker 223, Walde 243)։ Կազմութեան համար տե՛ս նաև տրտում։
ՆՀԲ լծ. լտ. tardum «ծոյլ, դանդաղ» բառի հետ։ Justi, Dict. Kurde 96 քրդ. tertilin «տատանիլ, երերալ» և արաբ. [arabic word] tartara։ Canini, Et. étym. 142 ռանս. dardha «հաստատուն»։ Հիւնք. տարմ բառից։ Bugge, Beitr. 33 ցե-ղակից լտ. tardus «դանդաղ» բառին, որ չի ընդունում Walde 764։ Աճառ. ՀԱ 1899. 235 համարում է կրկնուած տարմ պարզական արմատից, որի հետ նոյն է տարմ «երամ» (նշանակութեան տար-բերութիւնը չի թոյլ տալիս այսպիսի նոյնացում)։ Վերի մեկնութիւնը տուաւ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 132, որ ըն-դունում են Walde 243 և Pokorny 1, 821։
ԳՒՌ (dialectal) Սռանից է տաղտամ «անդուրեկան, ձանձրալի (մարդ)», որ գործածական է Հայթաղ և շրջակայք (Ամատունի, Հայոց բառ ու բան 616)։
Ծոյլ եւ տարտամ գտանիմք։ Ի հոգեւորացն տարտամք եւ դանդաղկոտք էին։ Տարտամն մտօք։ Որոց վատ եւ տարտամ են բնութիւնքն. (Ոսկ. յհ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Փիլ. ել.։)
Տարտամ են յըթեռնուլն եւ յուսանելն։ Բայց դու ընդ իմ տարտամ անձին՝ մարտի՛ր ընդդէմ ախոյանին։ Տարտամ է կրթութեան. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Յիսուս որդի.։ Երզն. երկն.։)
Էշն աննուիրական է, եւ տարտամ ի գնացս. (Տօնակ.։)
ՏԱՐՏԱՄ. որպէս Տարտամական. եւ վարանական.
Մերժէ ի բաց զախտըս տարտամ, գործովք բարեաց առնէ փարթամ. (Շ. յիշ. առակ.։)
Կամ գ. որպէս Տարտամութիւն. վարանք.
Տարտամ տագնապի տարակուսանաց ելից գերելոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
(լծ. լտ. դարտում ). νωθρός tardus, -a, -um, segnis, lentus, hebes. Յամրաշարժ. դանդաղ. պղերդ. յոյլ՝ մարմնով կամ մտօք. ծանտր շարժօղ, ծոյլ.
to be irresolute, undecided, uncertain;
to grow slothful, lazy;
to move slowly.
· Calfa
Ի ծերութենէ տարտամեալ՝ մոռացայ զպատկեր աւուրն։ Գետնախշտի տարտամեալ, եւ սովու եւ ծարաւոյ համբերեալ. (Վրք. հց. ՟Բ։ Մագ. ՟Ի՟Ե։)
νωθρεύω, -ομαι tardus et piger sum, langueo. Տարտամ լինել մարմնով կամ մտօք, դանդաղիլ. թուլանալ. ցնդիլ. ցաւագնիլ.
want of determination, irresolution, indecision, uncertainty, embarrassment, perplexity;
cowardice, poltroonery;
sloth, idleness.
· Calfa
Տարտամութիւն՝ քնոյ է լծակից. (որ ոք սխալէն, ամենայն իրօք մտրակի կարօտանայ յաղագս տարտամութեան. Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Մերում տարտամութեանս եպերանք։ Տարտամութեամբ եւ խեցբեկ բարբառով զբանսն արձակեն։ Առ տարտամութեան մտաց. (Խոսր.։)
Զտարտամութիւն տարակուսանացս։ Ի խշտին տարտամութեան. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Ե։)
Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս զմիտսն ուրախացուցանէ, որպէս ի հոգոց եւ ի տարտամութեանց փարատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7. (գրեալ էր, ի տարտամսութեանց)։)
νωθρία tarditas, segnities, pigritia եւ μέριμνη sollicitudo, cura. Տարտամ գոլն. տարտամելն. յամրութիւն. դանդաղկոտութիւն. պղերգութիւն. յուլութիւն. թուլութիւն մարմնոյ կամ մտաց.
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
· Calfa
Ունակութիւն եղեալ ի նմա տարրասցի։ Յորմէ տարրացեալք ամենայն մարմինք ... բանիւ տարրացեալք մարմինք։ Յորում տարրացեալ է զօրութիւնն աստըուծոյ։ Թանձրացեալ տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի։ Հանդերձն տարրանայր իբրեւ զանկողին ինչ ի խորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։ Փիլ.։ Լմբ. պտրգ.։ Եղիշ. խաչել.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Տարրանալ ի հանդէս բարեպաշտութեան։ Յամենայն վարս բարեգործութեան տարրանայր։ Տարրացելոցն առ աստուած սիրով։ Ըստ նորին սրբութեան տարրանամք, հաղորդեալք իրերաց, եւ միացեալք ի քրիստոս։ Յեղկեղի նորա տարրասցուք. (Սոկր.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
Սողոմովն իմաստնացեալ, որքան առաւել տարրանայր ի խորսն (յն. , միջամուխ լինել), այնքան յաճախագոյնս ցնորէր. (Առ որս. ՟Է։)
Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.
to wish for ardently, to long or sigh for, to covet eagerly;
to burn with desire or passion, to be in love.
· Calfa
ἑράω, ἑρατίζω amore prosequor, cupio, adfecto. Տենչալ, ցանկալ տրփալով կամ տռփելով սրտի. վառիլ սիրով. փափաքել պասքեալ ոգւով.
to grow ugly, to become deformed, to disfigure oneself.
· Calfa
Իսկ մարդ արտաքոյ բնութեան անձնիշխանութեամբն զնոյն տգեղութիւն տգեղանայ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
heterodoxy.
· Calfa
Յորժամ հանցէ զանձն իւր յաստուածեղէն գաւթացն որո՛վ եւ իցէ պատճառանօք այլափառութեան. (Շ. ՟գ. յհ.։)
changed, altered, converted, turned;
degenerate;
different;
allegorical;
differently.
· Calfa
Այլափոխ կոչմամբ ձայնելով զանունն. (Նոննոս.։)
Այլափոխ միտս ի վերայ առաջնոցն ցուցանել։ Այլափոխք են ի միմեանց խրատքն՝ զոր ածէ ի վերայ ամբարշտաց. (Գէ. ես.։)
Եւ յեղակարծ, կամ խառնակ.
ԱՅԼԱՓՈԽ. Այլազգ. դէմ ընդդէմ, կամ փոխանակաւ.
to change, to alter;
to counterfeit;
to metamorphose;
to diversify.
· Calfa
Եւ ոչ զամիսն այլափոխեն. (Եսթ. ՟Թ. 27.) յն. այլազգ վարել։
Եւ ամբոխել. վրդովել.
to change;
to grow worse, to degenerate.
· Calfa
Ոչ յարութեամբն այլափոխէր. (Շ. խոստ.։)
Հանգիստ ննջման քո այլափոխեալ առատութեամբ պարգեւաց։ Որոյ զանազանեալ է ըստ մարմնոյ ծնունդն եւ այլափոխեալ. (այս ինքն անհայր ի կուսէ). (Առ որս. ՟Գ։)
change, transmutation, conversion;
metamorphosis;
corruption, degeneration.
· Calfa
Փոփոխմամբ եւ այլափոխութեամբ անուանցն։ Խորհրդոցն այլափոխութիւն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ.։)
from another place or situation;
otherwise.
· Calfa
ԱՅԼՈՒՍՏ ՅԱՅԼՈՒՍՏ. որ եւ ԱՅԼՈՒՍՏ ՈՒՍՏԵՔ, ԱՅԼՈՒՍՏԵՔ. Յայլմէ իմեքէ կամ ումեքէ կամ տեղւոջէ. ուրիշ տեղաց. գայրը եէրտէն. ἁλλαχόθεν. aliunde
Այլուստ (կամ յայլուստ) լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէիցս. (Եսթ. ՟Դ. 14։)
Որ ինչ այլուստ, եւ կամ ի մէնջ։ Փախստական լինել՝ ոչ ի մարդկանէ միայն, այլեւ յի՛րաց այլուստ այլոց զօրէն ուխից հոսեցելոց. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Նաեւ յայլուստ (կամ այլուստ) եւս մարթեմք իմանալ. (Եզնիկ.։)
from some other place, from somewhere else.
· Calfa
Ազգ՝ մարդկեղէնն, այլք այլուստեք. իսկ հոգեւորականն մի է ամենենեցուն։ Ոչ մի գաւառ էր սրբոցն, քանզի այլք յայլուստեքէ էին ծնեալ. (Բրս. Խ. Մկ։)
Ոչ ունէի այլուստ ուստեք ճանաչել. (Փիլ. սամփս.։)
elsewhere, in another place, in some other place.
· Calfa
ἁλλαχῆ, ἁλλαχοῦ, ἅλλο. alias, alio Յայլում վայրի, կամ ժամանակի. եւս եւ յայլ վայր. ուրիշ տեղ կամ ատեն. զայրի եէրտէ, պաշգա եէրէ.
Այլ ոք այլուր անկեալ կիսամահ. (Իմ. ԺԸ. 18։)
Եթէ այլուրն եւս դիպեսցի ժամաբաշխն. (Վեցօր. ՟Զ։)
different;
differently.
· Calfa
ԱՅԼՕՐԻՆԱԿ ԱՅԼՕՐԻՆԱԿԱԲԱՐ. Տարբեր. այլազգ. այլպէս. ուրիշ կերպ կամ կերպով. պաշգա դիւրլիւ.
Տեսանե՞ս, ո՛րպէս այլ օրինակ տեսութեամբ մերձ տեսանէին զգալուստն Քրիստոսի. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
goat, she-goat.
· Calfa
Զի՞նչ օգին է, կամ զի՞նչ այծին. (Կոչ. ԺԵ։)
Ոչխար կատարեալ՝ յօգեաց եւ յայծեաց առնուցուք։ Եթէ յայծեաց իցէ պատարագն։ Զամենայն զճարպ զայծեաց մի՛ ուտիցէք։ Նոխազ յայծեաց։ Սալ մի յայծեաց։ Իբրեւ զխոյս այծեօք հանդերձ։ Մեկնեսցէ զօգիս յայծեաց։ Զայծիսն ի ձախմէ. եւ այլն։
ԱՅԾԵԱՑ իբր այծենի, կամ այծէք.
goat-herd, peasant who drives the goats to feed.
· Calfa
ԱՅԾԱՐ կամ ԱՅԾԱՌ. Անուն ծառոյ;
cf. ԿԱՂԱՄԱԽ.
Զայծարածն կամ զհովիւն. (Մագ. ՁԱ։)
Անդ այծարա՞ծ է՝ թէ դիւարած. (Մամիկ.։)
chamois, wild goat.
· Calfa
Այծաքաղք բազում անգամ երկաւորեակս ծնանին. (Վեցօր. ՟Թ։)
Capricorn.
· Calfa
αἱγόκερως. capricornus Անուն միոյ ի կենդանակերպից՝ յարմարեալ ի հեթանոսական պատմութեանց, յոր յածի արեգակն ի իա դեկտ. ցյունվարի իա. եւ յայնժամ կոչի ԱՐԵՒԱԴԱՐՁ ԱՅԾԵՂՋԵՐ. օզլագ. ճէտի. ճէտա պիւրճի. պիւզէ.
fawn of a roe.
· Calfa
Այծեամն փոքրիկ. որ եւ յատուկ անուն կնոջ. δορκάς. caprea. Ըստ մեզ δορκάδιον. capreola (Գծ. ՟Թ. 36. 39։) (ըստ եբր. Ձէպիթա, ասոր. Թապիթա, այն է Տաբիթա.)
cf. Այծաքաղ.
· Calfa
ԱՅԾՔԱՂ որ եւ ԱՅԾԱՔԱՂ. Ազգ այծեման. (որպէս թէ քաղն այծի, արու այծ) նման է եւ խարբուզ, այս ինքն էշայծեամն. որիքս. ὅρυξ. oryx. սէյսէլ.
Զայծեամն, եւ զխարբուզ եւ զայծքաղ եւ զյամոյր. (Օր. ԺԴ. 5.) (ուր ըստ յն. փոխանակ երիցս նմանեաց դնի մի կամ երկու բառ. ὄρυξ, կամ τραγἑλαφος.)
ever, since, from that time, thenceforward, thenceforth.
· Calfa
Ոչ իժիք ազդիցէ այնուհետեւ։ Այնուհետեւ ոչ եւս պիտոյ է վասն մեղաց պատարագ։ Հայեցաւ ի մարմին իւր այնուհետեւ իբրեւ ի մեռեալ։ Գիտաց՝ եթէ բազում ժամանակք են այնուհետեւ։ Փախստեայ գնացին այնուհետեւ բնակիչք յԵրուսաղեմէ. եւ այլն։
Այնուհետեւ եկեալ մտեալ էին։ Անդ այնուհետեւ ի նմին ժամանակի լցեալ կատարի ասացեալն բան. (Ագաթ.։)
so great;
such;
so, so much, in such a manner.
· Calfa
ԱՅՆՉԱՓ. մ. Նովին չափով. նովին համեմատութեամբ կամ հաւասարութեամբ. յայնմ աստիճանի. օ գըտար. օլ տերեճետէ. օլ մերթէպէտէ. τουσοῦτῳ, τοσούτον. tanto, adeo
Որ ինչ է այնու չափով. նոյնաչափ. այնքան, եւ այնպիսի՝ մեծ կամ փոքր, շատ կամ սակաւ. ա՛նչափ. օլ գըտար. չիւնան. τοσοῦτος. tot եւ tantus, τηλικοῦτος.
Յայնչափ քաջութենէ սրտի։ Զայնչափ տարապարտուց բռնութիւն։ Այնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այնչափ նշանս արարեալ էր առաջի նոցա։ Այնչափ ինչ կայր, եւ ոչ պատառեցաւ գործին։ Ա՞յնչափ գնոց զգեօղն վաճառեցէք. եւ նա ասէ, այո՛ ա՛յնչափ։ Այնչափ ազգ ձայնից են յաշխարհի։ Այնչափ անցք անցին։ Յետ այնչափ ժամանակաց։ Այնչափ լաւագոյն ուխտի. եւ այլն։
Այնչափ առաւել եղեալ քան զհրեշտակս՝ որչափ լաւ եւս եւ այլն։ Եւ այնչափ եւ առաւել, որչափ տեսանիցէք։ Որչափ փառաւորեաց զինքն, այնչափ հատուցէ՛ք դմա սուգ։ Ոչ այնչափ միայն, որչափ եւ յառաջնում նուագին։ Այնչափ ոչ տային քնոյ զանձինս, որչափ զգիշերն ամենայն զմտաւ ածէին մենքենայել։ Թէ այնչափ կարացին գիտել. եւ այլն։
Եւ ցայնչափ ժամանակս. ցայն վայր.
Ոչ եթէ ի չքաւորէն ա՛յսչափ կամ ա՛յն՝ տաղանդս պահանջեմք. իմա՛, կամ ա՛յնչափ։ (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13.)
so, also, equally, as much, in like manner, likewise, as well as.
· Calfa
οὔτω, οὔτως. ita, sic, tam Որպէս զայն. այնու օրինակաւ. այնպիսաբար. նոյնպէս. եւ այնչափ առաւել կամ նուազ. յայնմ աշտիճանի. անպէս, անոր պէս, անանկ. էօյլէ. օլ տէրէճէտէ.
Յաճախեցեր ի պոռնկութիւնս քո, սակայն եւ այնպէս ոչ յագեցար։ Սակայն եւ այնպէս ոչ կասէր ի հպարտութենէ անտի. եւ այլն. (ռմկ. բայց անանկ ալ, այսու ամենայնիւ։)
such, similar, like;
equal, same;
as great, as much.
· Calfa
τοιοῦτος, τηλικοῦτος. talis, tantus Այնմ նման. նոյնպիսի. եւ այնպէս մեծ կամ փոքր, լաւ կամ վատթար. անանկ, անանկը. օ դարզ. էօյլէսի. օնճուլայըն.
Յառաջ քան զայն ոչ եղեւ այնպիսի մարախ, եւ յետ այնորիկ ոչ եղեւ այնպիսի։ Որ յայնպիսի մահուանէ փրկեաց զմեզ։ Շատ է այնպիսւոյն պատուհասն այն։ Հարկ էր օրինաւորացն այնպիսեօքն սրբել։ Յամենայնէ յայնպիսեաց անտի։ Եւ դուք այնպիսիք ոմանք էիք։ Ընդ այնպիսումն եւ հաց մի՛ ուտել. եւ այլն։
Ո՞ր հայր գթած, կամ ո՞ր մայր ողորմած այնպիսի եղէկիզին ի վերայ թշուառութեան որդւոց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Այնչափ.
· Calfa
ԱՅՆՔԱՆ կամ ԱՅՆՔԱՆԻ. Ունօղ զայն՝ զնոյն քանակ. նոյնքան. այնչափ. այնպէս մեծ կամ փոքր. անքան, անչափ. օլգատար.
ԱՅՆՔԱՆ. մ. Այնու քանակաւ կամ հաւասարութեամբ կամ համեմատութեամբ. այնչափ. օ գատար. օլ տերէճէտէ.
Գիշեր ոչ այնքան զժամանակն որքան թէ զհրէական զանհաւատութիւնն անուանելով. (Յհ. իմ. ատ։)
cf. ԱՅՆՔԱՆ. եւս եւ՝ մինչեւ ցայնչափ ժամանակ.
yes, even so, truly.
· Calfa
ԱՅՈ՛. Այդ այդպէս է. եւ կարի իսկ քաջ. արդարեւ. յիրաւի. անշուշտ. ամէն ասեմ. հա՛ հրամերես. հէ՛. պէլի. եվվեթ. (լծ. հյ. յաւէտ) ναί, νή, ἧ μήν. nae, etiam, certe, ita.
Ա՞յդ է ուրախութիւնն. եւ նա ասէ, այո՛ այս է։ Ուստի՞ գաս, թերեւս յարքայութենէ՛ անտի. եւ ասէ, այո՛ իսկ, յարքայութենէ անտի գամ. (Ագաթ.։)
Այո՛ առ ամենեսին ամենայնիւ ամենայնի կարօղ ես. (Նար. ԻԵ։)
Կամ իբր վա՛շ վա՛շ. εὗγε εὗγε. euge euge!
to jeer, to make a jest of, to ridicule, to mock, to deride, to hold in contempt, to despise, to scoff at, to scorn, to banter, to rally, to rail at, to revile, to abuse;
to treat with contempt, with abuse or ridicule.
· Calfa
(լծ. թ. այըպլամագ) παίζω, ἑμπαίζω, καταπαίζω , καταγελάω, μυκτηρίζω, χλευάζω, γελάω. illudo, derideo, irrideo, subsanno Այպն առնել. խազ առնել. ծաղր առնել. ունչս առնել. կատակել. ձաղել. եպերել. դսրովել. յամօթ առնել. անարգել. արհամարհել. մասխարա՝ իսթիհզա էթմէք. մեզեյէ՝ քեսինտիյե ալմագ. զէֆքլենմէք. կիւլիւլմէք. խօրշամագ.
Այպանեսցեն զքեզ։ Այպանել հարկանել եւ ի խաչ հանել։ Իւրաքանչիւր զբարեկամ իւր այպանեն։ Ծանեան զքեզ եւ այպանեցին։ Զօր ամենայն հանի ի գլուխ այպանեալ։ Արհամարհօղք, այպանօղք։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Այպանեաց զնոսա Եղիա Թեղբացի, եւ ասէ. մեծաձա՛յն կարդացէ՛ք, զի Աստուած է։ Եթէ ոչ այպանիցէք զբանիւք իմովք. եւ այլն։
Որ այպանէ, երգիծանի։ Մի՛ այպանեսցի մարգարէութիւն ի վտանգելոցս անհաւատութեամբ. (Լմբ. թղթ. եւ Լմբ. ատ.։)
derision, mockery, raillery, ridicule, scorn, contempt.
· Calfa
Այպանելն, իլն. որ եւ այպն. ծաղր. խաղ. կատականք. անարգանք. թշնամանք. մաւխարալըգ. իսթիհզա. մէզե. παιγνία. lusus, ludibrium
Ձաղանաց եւ այպանութեան համբերեալ. (Վրք. սեղբ.։)
cf. Այպանութիւն.
· Calfa
Եթէ ձաղանօք այպանման զիս կատակեսցէ։ Ծաղրականաւ այպանմամբ հենգնեաց։ Ի խաղս այպանման ծաղու. (Նար.։)
mime, buffoon.
· Calfa
ԱՅՊՆԱԿԱՏԱԿ ԼԻՆԵԼ. Այպն առնել. այպանել. թշնամանս ձգել.
cf. Այպանութիւն.
· Calfa
Այպնարարութեամբ արհամարհութիւն բանից. (Լմբ. ամովս.։)
possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.
· Calfa
πνευματοφόρος, δαιμονῶν. spiritu (malo) ductus, afflatus, a daemone actus Որ կրէ յանձինս զայսն պիղծ. այսահար. ճինլի. սայալը. կամ բնակարան դիւաց. տիվ եաթազը. տիվապատ.
Իբրեւ զայր մի այսակիր։ Մարգարէք նորա այսակիրք։ Այսակիր (կամ այսաբեկ) եղեւ. (Ովս. ՟Բ. 7։ Սոփ. ՟գ. 4։ Երեմ. ՟Բ. 24։)
Ընդ այսակիր անզգայելոցն։ Մոռացումն առնէ այսակիր բարձանցն կռամոլութեան. (Նար. ԺԸ. ՀԵ։)
that drives away devils.
· Calfa
Եւ կամ դաւթեանն սաղմոսի՝ այսահալած մարգարէի. (Յիսուս որդի.։)
to be possessed with a devil;
to roar, to make a dreadful noise;
to rave, to be frantic, to storm, to be furious.
· Calfa
Այսահարեալք ամենեքեան. (Ագաթ.։)
the state of a demoniac or of a person possessed with a devil;
madness, frenzy, fury, franticness.
· Calfa
Նեղեալք յախտից կամ յայսահարութենէ. (Շ. բարձր.։)
Եթէ ոք անարժանութեամբ յօրէնս մատչի, հանդիպի նոցա այսահարութիւն. (Կանոն.։)
such, like, in this manner or fashion.
· Calfa
Կարաւան թշնամեացն այսանակ ձաղանօք գնացեալ մտին ի Դուին քաղաք. (Յհ. կթ.։)
cf. Այսպիսի.
· Calfa
Այսգունիւ բերեալ ցանկութեամբ. (Յհ. իմ. ատ։)
Ըստ այսգունի պատմութեանս. (Սամ. եր.։)
cf. Այսպիսի.
· Calfa
Այսգունակ բարութեամբք։ Այսգունակ կարգօք։ Այսգունակ յաջողեալ բարեբաստութեամբ. (Պիտ.։)
Կամ մ. այսպէս.
Եթէ այս այսգունակ հաւատարմացաւ։ Որ այսգունակ ի սկզբանէ մինչեւ ի ծայր ստութեամբ է զանգեալ. (Պիտ.։)
henceforth, henceforward, hereafter, for the future;
as for the rest;
now, then, but.
· Calfa
Յայսմ հետէ եւ առ յապա. հետեւաբար յայժմու ժամանակէ կամ յայսմ օրէ եւ անդր. ասկից էտեւ, ա՛լ. պունտան սօնրա. պունտան պէօյլէ. շիմտէն կէրի. արթըգ. մնաց՝ որ. գալտը քի. ἁπὸ τοῦ νῦν, λοιπόν. a nunc, իբր ab hoc tempore, dehinc, deinceps, in posterum, de caetero
Մեռայց այսուհետեւ, որովհետեւ տեսի զերեսս քո։ Ոչ եւս յաւելից հարկանել ... այսուհետեւ ... մի՛ դադարեսցեն։ Ննջեցէ՛ք այսուհետեւ, եւ հանգերուք։ Ժամանակս կարճեալ է այսուհետեւ։ Այսուհետեւ եղբարք, ո՛ղջ լերուք, հաստատո՛ւն կացէք. եւ այլն։
to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.
· Calfa
ԱՅՍՉԱՓ. τοσοῦτος, τηλικοῦτος. tot, et tantus Որ ինչ է այսու չափով. այսքան. այսպիսի, այսպէս մեծ կամ փոքր, շատ, եւ այլն. ասչափ, ասչաք. պու գատար. պունճա.
Հրաման ետ նմա զայսչափ գանձս հանել։ Այսչափ ժամանակս ընդ ձեզ եմ։ Այսնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այսչափ բազմութիւն վկայից։ Այսչափ մեծութիւն քո. եւ այլն։
Առ այսչափաց մատակարարութիւն՝ բազում ժամանակ լինի ի վերայ։ Արդ այսքանից եւ այսչափաց արկածից չարեաց ի վերայ արկելոց եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7 եւ Իմաստն։)
thus, in this manner, in the same manner;
so.
· Calfa
οὔτω, οὔτως. sic Այսմ կամ սմին հանգոյն. ըստ այսմ. այսու օրինակաւ. ասանկ, ասպէս. պէօյլէ. պու մինվալ իւզրէ.
Իբրեւ այս իրք այսպէս հաստատեալ կային։ Այսպէս եղիցի ամենայն առն՝ զոր արքայ փառաւորէ։ Կարծեալ այսպէս էր, եթէ, եւ այլն։ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս։ Այսպէս գրեալ է։ Այսպէս վայել է։ Այսպէս եւ այսպէս խօսեցաւ. եւ այլն։
Այսպէս ասէ Տէր. ի գիրս մարգարէից հասարակօրէն դնի ըստ յն. եւ լտ. Զայսոսիկ, կամ արդ զայս ասէ Տէր.
Եւ այսպէս ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Որպէս ոչ խառնեցաւ ի կարգ սուրբ ամուսնութեան աշխարհիս, այսպէս չեմուտ ընդ մարմնաւոր պիտոյիւք. (Եղիշ.։)
Այսպէսն մանկավարժ։ Այսպէս բարեկարգութեամբ։ Ոչ այսպէսն ընդ պատճառաւ է. (Պիտ.։)
Ունայն համարել զայսպէս ասացութիւնս. (Վահր. յայտն.։)
such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.
· Calfa
Պարապեալքն այսպիսում ճգնութեանց։ Կոչմամբ այսպիսեաւ. (Խոր.։)
Յամենայնէ այսպիսեացս անըստգիւտ եղեալ։ Այսպիսեօք դարմանօք. (Պիտ.։)
Յայսպիսեաց բանից։ Այսպիսեաւ իմն յարմարութեամբ. (Նար.։)
Այսպիսում ծիծաղական աւանդից։ Գողանալով կամ սպանանելով, կամ որ յայսպիսեաց իցեն. (Շ. թղթ.։)
Ոչ բաւեմք այսպիսի պատերազմել եւ շինել միանգամայն. (Նեեմ. ՟Դ. 10։)
here, in this place;
hither, to this place;
— աղագաւ, therefore, for this reason.
· Calfa
Ձայնեա՛ առ իս զամենայն այր Յուդայ, եւ դու այսր եկեսցես։ Գտջիք զնա անտի այսր գանալից։ Եթէ գայցէ՞ այսր այրն։ Մատուցանել այսր։ Մատուցէ՛ք այսր զամենայն ազգս Իսրայէլի։ Ե՛կ այսր։ Սոքա եւ այսր հասին։ Մի՛ մերձենար այսր։ Ո՞ ած զքեզ այսր։ Եկեսջի՛ք առ իս այսր. եւ այլն։
ԱՅՍՐ ԱՆԴՐ. կամ ԱՅՍՐ ԵՒ ԱՆԴՐ. իբր յայս եւ յայն (տեղի, կամ ինչ). յայսկոյս յայնկոյս. ᾦδε κᾴκεισε. huc illuc եւ այլն.. աս դիս անդին, մէկդին մէկալ դին, հոս հոն. օրայա պուրայա. եօթէ պէրի.
ՄԻՆՉԵՒ ՅԱՅՍՐ. իբր մինչեւ ցայս վայր կամ ժամանակ. ἔως ὤδε. usque huc
ԱՅՍՐ ՔԱՆ. առաւել յայս կողմն. մօտագոյն տեղեաւ կամ ժամանակաւ. յետոյ. ա՛լ ասդին. տահա պէրի.
Այսր քան զժամանակն նոցա։ Զկնի ուրեմն այսր քան զժամանակն բեկտորի. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. հանգ.։)
ԵՒ ԱՅՍՐ. մ. կամ նխ. ի մեր կոյս. դէպ այսր. եւ ի վայր. յետոյ. դէպ ի հոս, անկից վար. պէրիյէ. պէրիտէ. աշաղը. και ὦδε. citra, intra
Կամ հետէ. անտի եւ յառաջ, այս ինքն յատ այնորիկ կարգաւ՝ մինչեւ ցայս վայր, ցարդ. անկից էտեւ՝ յաջորդաբար. օնտան պէրի. καθεξῆς. ordine, deinceps.
Ամենայն մարգարէք՝ որ ի Սամուէլէ եւ այսր. (Գծ. ՟Գ. 24։)
Ի նմանէ եւ այսր եղեւ այս ամենայն։ Որ ի յԱբրահամէն եւ այսր խոստացեալ էր նոցա. (Եփր. ծն. եւ Յես.։)
back, again;
եկից — ենդհուպ, I shall return here immediately, I shall be hack presently.
· Calfa
Վերստին այսր. անդրէն այսր կամ յետս, եւ միւսանգամ. նորանց հոս, նորէն. թէքրար. եէնիտէն. կէրի. պէրի՝ պուրայա. ἑνταῦθα. կամ բառ բաղադրեալ ի ἁνα ... huc, retrorsum, re ... եւ այլն.
Եւ ինքն ողջանդամ այսրէն դառնայր. (Եղիշ.։)
in this quantity, such, so numerous, thus great.
· Calfa
ԱՅՍՔԱՆ ԱՅՍՔԱՆԻ. Որ ինչ է այսու քանակաւ՝ մեծութեամբ՝ հաւասարութեամբ՝ համեմատութեամբ. տե՛ս եւ ԱՅՍՉԱՓ. ասքան. պուգատար. τοσοῦτος, τηλικοῦτος. tantus, tot կամ talis et tantus
Այսքան երկար ժամանակաւ. (Լմբ.։)
Այսքան բազմաժամանակեայ քառասուն աւուրբք. (Պիտ.։)
Այսքանի ամք են, զի ծառայեմ քեզ. յն. ահա զայսքան ամս. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 29.) (ուր սովորութիւն եղեւ ընթեռնուլ ի մեզ, "Այս քանի՞ ամք են")։
Այսքանի ժամանակք են՝ որ առ մեզ բնակեալ է, եւ ոչ գիտէաք զդա։ (Ագաթ.) (յն. եւս, այսքան կամ բազում ժամանակք են։)
Ո՛րքան իցեն ամօթ եւ պատկառանք մեզ, որք այսքանի ամք զգեցաք զտեսակս զայս եւ զկարգ, եւ գտցուք մերկ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ այսքանօք (կամ այսքանեօք) ոչ շարժեցին. (Յիսուս որդի.։)
Ընդ այսքանեաց բարեաց։ Զայսքանեաց խնամոց յանձանձեալս։ Ի վերայ այսքանեաց յուսահատութեանց։ Այսքանեօք բանիւք. (Նար.։)
today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.
· Calfa
Առնու երբեմն զյօդ կամ զհոլով՝ պահելով զբնիկ նշանակութիւնսդ.
Ամենայն կեանք մարդոյ այսպէս կատարի՝ յայսօրն եւ ի վաղիւն. զի ամենայն օր այսօր է, եւ զվաղիւն ծնանի. (Սարգ. ՟Ժ։)
Զի ասիցեն ցայսօր։ Ի մանկութենէ մինչեւ ցայսօր ժամանակի. (Ծն. ԻԲ. 14։ ՟Բ. Մակ. ԺԶ. 2։)
thence, from that place.
· Calfa
Ոչ վրիպեսցի այտի բան, մինչեւ կատարեսցի ամենայն. (Փարպ.։)
to swell, to puff, to be inflamed, to be bloated.
· Calfa
Եւ նոքա ակնունէին նմա այտնլոյ, կամ անկանելոյ, եւ յանկարծակի մեռանելոյ. (Գծ. ԻԸ. 6։)
swelling, protuberance, enlargement;
excrescence, hump, wart, corn, wen, push, pimple, pustule;
tumour, inflammation, tumefaction.
· Calfa
ԱՅՏՈՅՑ կամ ԱՅՏՈՑ. Ուռոյցք. ուռէցք. շիշ. գապարճըգ. φλεγμαίνειν. (ուռնուլ). tumere, turgere
Յորժամ ո՛չ այտոյց իցէ, եւ ոչ ներգեւեալ, զի՞նչ ինչ այնր առողջութեան զոյգ կալցէ. (Ոսկ. փիլ. ՟Ժ՟Բ։)
inflammation, tumefaction, swelling, protuberance, enlargement;
cf. Այտոյց.
· Calfa
Այտումն. ուդէմա. (յն. ոիտիմա, կամ իտիմա) (Գաղիան.։)
Կամ ուռնուլն այլով օրինակաւ. եւ փքացումն. ուռիլը, տկռիլը. գապարմագ.
Իսկ փողն՝ միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ։ Թռալիր օդով՝ փողիցն այտմամբ. (Ագաթ.։)
Զամբարտաւանութեանն այտումն. (Սարկ. պատկ.։)
ԱՅՏՈՒՄՆ ասի առ Գաղիանոսի եւ որ ինչ ի վեր երեւի յայտս կամ յերեսս մարդոյ. որպէս դեռաբոյս հերք մօրուաց, կամ մազ աղուամազ. եւ բիծք կամ պիսակք ծաղկան։ թիւյ, շիլ. ἵονθος lanugo primipili, villus, et faciei lentigo.
manfully, vigorously;
valiantly, bravely, courageously.
· Calfa
Զամենայն զմարտն եւ զփորձութիւնն այրաբար եւ առաքինապէս արտաքս մերժեաց. (Ածաբ. կիպր.։)
that abandons her husband.
· Calfa
Մի՛ այրաթողաց կանանց առանց կանոնական հրամանին դիցէ ոք պսակ. (Շ. ընդհ.։)
virile, manly.
· Calfa
Ասելովն այրական՝ յայտնելով թէ կատարեալ մարդ եղեւ. եւ աստուածագործութեամբն, թէ Աստուած է եւ մարդ՝ նոյն ինքն զաստուածայինսն նշանագործեալ. (Մաքս.։)
Կամ արիական, եւ առաքինի.
Առ ամենայն այրական զօրութիւնս վատթարագոյն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
(Մկրտեալն՝ սպիտակ զգենու), վասն զի այրականիւ եւ աստուածատեսակաւ առաքինութեամբ ի հակառակիցն՝ անզարդն զարդարի. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)