to be contented, satisfied, pleased, gratified;
to agree, to acquiesce, to consent, to approve;
to be reconciled, to become friends again;
to deign;
to taste;
չ— ընդ, to disapprove, to dislike;
հաճեալ է նա ընդ քեզ, you please him;
հաճեսցի տէր իմ արքայ, may it please your Majesty.
Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեա՛ տէր։ Հաճեցար դու ընդ նոսա։ Ընդ ողջակէզս իսկ ոչ հաճեցար։ Ոչ հաճեցայց ընդ այն։ Հաճեցան հաւանեցան ընդ հաշտութիւնն աղեքսանդրի։ Հաճեցան, յանձն առին։ Հաճէի՝ կամէի պագանել զգարշապարս ոտից նորա։ Առաւել եւս հաճեալ եմք ելանել ի մարմնոյ աստի։ Այլ իմ զձեր արծաթն առեալ, եւ հաճեալ եմ։ Ի ճանապարհի՝ յոր եւ հաճեցաւ։ Ի ժողովս նոցա ոչ հաճեսցին միտք իմ։ Յովնաթան հաճեալ էր ընդ դաւթի յոյժ։ Ի՞ւ հաճիցի դա ընդ տեառն իւրում։ Հաճեսցի ընդ ձեզ աստուած.եւ այլն։
cf. Համագոյակից.
Որ համագոյից ես հաստիչ։ Համագոյից հաստիչ գոլով. (Շար.։)
similarity, conformity, analogy.
Ի համանմանութիւն նոցին բորբոքեալ։ Յօրինէ զդասակարգութիւն աստիճանաց տաճարին ի համանմանութիւն երկնաւորացն պարուց։ Նմին է համանմանութիւն։ Ի համանմանութենէ վերջանան։ Բարւոք պահսեցուք զհամանմանութիւն հրեշտակական կարգաւորութեանցն. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. Լմբ. պտրգ.։)
equal honour, rank or dignity.
ὀμοτιμία, ἱσοτιμία honoris aequalitas, par dignitas. Հաւասար աստիճան պատուոյ. հաւասարութիւն. փառակցութիւն.
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
Նովին իմաստիւք ասի ածականաբար.
Ի մարգարէից անտի բերեալ համառօտս՝ ի սոյն յարկ մուծից սաստիկ դատախազ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
cf. Համասուն.
Ոչ իսկ կարէաք տեսանել (զմիածինն), թէ ոչ ի համանման համասնունդ մարմնոյ աստի երեւեալ էր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
passionately or dot-ingly fond, amorous, very affectionate;
languishing, eager, very anxious;
passionately, lovingly, fondly, eagerly;
— սիրել, to love to excess;
— տենչացեալ, eagerly desired, longed for;
— են ընդ միմեանս, they tenderly love each other;
— լինել, cf. Կաթոգնիմ.
Զաստի՞ պաճուճանացս կաթոգին ես. յն. բուռն հարկանես, կամ ձկտիս. (անդ. 12։)
cf. Կաթոգի.
Զաստի՞ պաճուճանացս կաթոգին ես. յն. բուռն հարկանես, կամ ձկտիս. (անդ. 12։)
to love passionately, dotingly, fondly;
to be smitten with violent love, to be enamoured, to burn, to languish or long for, to sigh or pant after.
Կաթոգին լինել. սաստիկ տենչանօք կարօտիլ. կողկողիլ, գորովիլ. ձկտիլ. եւ կարօտ գտանիլ.
patriarchal dignity, patriarchate.
(Ակոդտոս) զտեսչութիւնն հասարակաց, որ անուանեալ կոչէին ի նոցանէ մագիստրութիւն եւ կաթողիկոսութիւն, առանց արատոյ վարեաց։ Մինչդեռ անդէն յաստիճանի կաթողիկոսութեանն էր, պսակեցաւ վկայութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 11։)
cf. Կական բառնամ.
Կականեսցէ զկատարածն։ Յերիկամանց աստի կականիմ՝ Նար. (՟Ձ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Բ։)
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
Մարկիոնացիքն շուրջ կրճատեցին զպատգամս հնոյ կտակարանաց ի նորոց կտակարանաց աստի. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. յն. պարաբարձին։)
religion, faith;
religious order, monastic life;
law, right, custom, usage;
manners conduct, life;
sect;
— աստուածպաշտութեան, the true faith.
Որով վարժէ եւ յարմարէ զմերս կրօն անանջրպետ դաստիարակութեամբ. (Նար. խչ.։)
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
Որպէս փոշի հալի ի սաստիկ հողմոյ, այսպէս հալին մեղք ի ձեռն արտասուաց. (Անան. զղջ.։)
to be drawn up in battle array, to be marshalled for fight;
to front the enemy;
to join battle.
παρατάσσομαι in campo instruor, aciem vel praelium struo, congredior. Կարգիլ կազմիլ ի ճակատ մարտի. պատրաստիլ ի պատերազմ. եւ Տալ պատերազմ. բախիլ. օրինօք մարտնչել.
cf. Ճայթումն.
ՃԱՅԹԻՒՆ ՃԱՅԹԻՔ ՃԱՅԹՈՒՄՆ. ψόφος strepitus, crepitus, crepatio βρόντημα tonitru πτώματα casus κρότος plausus ἧχος echo, sonus. Ճայթելն, եւ ճայթեցուցանելն. շաչիւն. շառաչիւն. պայթիւն. հնչիւն սաստիկ.
Ճայթիք եւ աղաղակ եւ ծաղր սաստիկ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
cf. Ճայթումն.
ՃԱՅԹԻՒՆ ՃԱՅԹԻՔ ՃԱՅԹՈՒՄՆ. ψόφος strepitus, crepitus, crepatio βρόντημα tonitru πτώματα casus κρότος plausus ἧχος echo, sonus. Ճայթելն, եւ ճայթեցուցանելն. շաչիւն. շառաչիւն. պայթիւն. հնչիւն սաստիկ.
Ճայթիք եւ աղաղակ եւ ծաղր սաստիկ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
great noise, crash, cracking, crackling, crick-crack;
bursting, blowing up, explosion.
ՃԱՅԹԻՒՆ ՃԱՅԹԻՔ ՃԱՅԹՈՒՄՆ. ψόφος strepitus, crepitus, crepatio βρόντημα tonitru πτώματα casus κρότος plausus ἧχος echo, sonus. Ճայթելն, եւ ճայթեցուցանելն. շաչիւն. շառաչիւն. պայթիւն. հնչիւն սաստիկ.
Ճայթիք եւ աղաղակ եւ ծաղր սաստիկ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
cf. Հաւաստեաւ.
σαφῶς, δήτα certe, manifeste, sane, utique ἁκριβῶς diligenter, exacte, plane. որ եւ ՀԱՒԱՍՏԵԱՒ, ՀԱՒԱՍՏԱԲԱՐ. Հաւաստի. հաւաստիւ. անրկբայաբար. հաստատապէս. անշուշտ. ստուգապէս. եւ Յստակապէս. յայտնապէս.
Թէ ոչ մահն հաւաստի, ապաքէն եւ ոչ կեանքն հաւաստապէս. (Անան. եկեղ։)
certainly, truly, doubtlessly, assuredly, positively, upon good grounds.
cf. ՀԱՒԱՍՏԱՊԷՍ. (ի գործիականէ բառիս Հաւաստի)
to show, to prove, to confirm;
to justify, to vindicate;
to certify, to assure;
to search into, to go to the bottom of, to sift, to investigate.
διασαφέω manifestum reddo. Հաւաստի առնել. հաւատարիմ կացուցանել. քաջայայտ կամ աներկբայ ցուցանել. հաստատել. ստուգել.
cf. Հաւաստիք.
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
πιστός fidelis, fidus. Մտերիմ ի հաւատս առաջի աստուծոյ, կամ մարդկան. արժանահաւատ. իրաւամբք եւ յապահովի հաւատալի. հաւաստի. վստահելի. ընդունելի. եբր. էմուն, նէէման. թ. էմին.
to be faithful;
to be confirmed, verified, justified;
—նայ լուրս, this news gains credit.
դիմազ. ՀԱՒԱՏԱՐՄԱՆԱՅ ացաւ. դիմազ. Ասի զբանից եւ զիրաց, որպէս Հաւատարիմ՝ այսինքն հաւատալի լինել. հաւաստիլ. ստուգիլ. ընդունելի գտանիլ. հաստատիլ.
fidelity, loyalty;
good faith, honesty, plain-dealing, sincerity;
confidence, security;
certitude, certainty, assurance.
Կամ Ստուգութիւն բանից. հաւաստիք իրաց.
ՀԱՒԱՏԱՐՄՈՒԹԻՒՆ. πίστις fides. Հաւատք. եւ Արժանահաւատութիւն. յարգ ընծայելի հաւատարիմ անձին կամ հաւաստի բանից. Տե՛ս (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 23։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 22. 26. 31։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Ա. 15։ Նեեմ. ՟Թ. 38։ Երեմ. ՟Ի՟Ը. 9։ Ովս. ՟Ե. 9։)
to assemble, to gather together, to collect;
to amass, to hoard, to accumulate, to heap up;
to infer, to conclude;
to concentrate;
to compile;
to stock;
— զանձն, զխորհուրդս or զմիտս, to retire within oneself;
to collect one's thoughts, to meditate.
συλλέγω colligo συνάγω, ἁθροίζω congrego περιστέλλω coarcto στοιβάζω constipo եւ այլն. Ի մի ածել կամ աճեցուցանել՝ քաղելով աստի եւ անտի. ժողովել. գումարել. ամփոփել. ամբարել. կուտել. դիզել. ժողվըտել. Տե՛ս (Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 10։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 16։ Երգ. ՟Բ. 5։ Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 5։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 4. եւ այլն։)
spelling;
syllable.
Որպէս ոք ի կատարեալ հասակի եւ աստիճանի գիտութեան գոլով՝ հեգից եւ վանգից պիտոյանայ ուսման. (Ոսկ. ես.։)
we;
us;
— ինքնին, — մեզէն, ourselves;
զի՛նչ — ողորմելիքս, what poor creatures we are!.
Եւ կամ զորս ի մէնջից աստի հոգին սուրբ զարթոյց, զերկոսին զնոսա ասեմ սուրբս՝ զսահակ եւ զմաշդոց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to contrive, to form, to project;
to machinate, to plan, to plot, to intrigue, to cabal.
Յիւրեանց բարերարսն ձեռնարկել մենքենայեն։ Մենքենայել ջանացաւ յիշխանութենէ աստի զմեզ ի բաց մերժել. (Եսթ. ՟Ժ՟Ա. 5. 12։)
furnished with machines;
mechanical;
full of contrivances;
industrious, dexterous, handy, adroit;
artful, sharp, sly, intriguing.
Մեքենաւոր գործիք (որսորդութեան)։ Մեքենայաւոր (կամ մեքենաւոր) արհեստիւն իմաստութեան զնաւին ուղեգնացութիւն եւ զվաճառաշահութիւն գործէ։ Զոմանս առագաստիւք, եւ զոմանս արձակս ի մենքենաւոր կապոցն. (Պիտ.։)
mass, heap, pile, accumulation;
provision, store, hoard;
remainder;
filth, dirt;
— առ —, in a heap, like a heap, in quantity.
Նաւաստին եթէ ոչ զգործւեացն եւ զմեքենայիցն ունիցի մթերս, խորասոյզ եղեալ կորնչի. (Պիտ.։)
solitary being, anachorite, hermit;
coenobite, monk, friar, religious;
only, alone, without company.
Եւ յայսմ մասին (կարէր տրտմիլ) միանձն, ի տրտմութենէաստի մխիթարեաց զնոսա ի յասել անդ իւրում, ուր մի իցէ՝ անդ եմ եւ ես. զի մի՛ տրտմեսցին ամենայն միանձունք. (Եփր. համաբ.։)
monachism, monastic life;
solitude.
Արժան է լռեցուցանել զմիանձնութիւն ստուգութեանդ քո ի յորդ ողորմութեանց աստի քոց. (Եփր. համաբ.։)
till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.
Շարժումն մեծ եղեւ ի ծովուն, մինչ (կամ մինչեւ) նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Մինչ ոչ եւս կարօղ լինել։ Մինչ գալ խռնել։ Մինչ գրեթէ լի իսկ լինել։ Մինչ (կամ մինչեւ) առաւել ուրախ լինել ինձ։ Մինչ զի եւ հաց եւս ոչ ժամանել ուտել նոցա։ Մինչ զի եւ (կամ մինչեւ) ի հիւանդս տանել ի քրտանէ թաշկինակս։ Մինչ (կամ մինչ զի) ի գիշերի եւս խրատէին զիս երիկամունք իմ։ Շուրջ զայրացուցին զթագաւորն, մինչ անդէն վաղվաղակի հրամայեաց կոչել զփղապետն։ Եւ էր ախտ նորա սաստիկ յոյ, մինչ ոչ մնաց ի նմա շունչ.եւ այլն։
giving, distributing presents, liberal;
donor.
Զպարգեւաբաշխ առատատրութիւն ամենիմաստիդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
Յուսայաք հարսանեաց պարել, եւ առագաստի ասել երգս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Պարեցէք ո՛վ մանկունք առագաստիս այսօր ուրախութեամբ. (Լմբ. համբ.։)
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
Որպէս լար պարսից՝ զգաստիցն միտք լարեն ի կամս քրիստոսի. (Համամ առակ.։)
Persian;
—ք, Persia.
Որպէս լար պարսից՝ զգաստիցն միտք լարեն ի կամս քրիստոսի. (Համամ առակ.։)
cf. Պարսկային.
Հողմ սաստիկ ի մերոցն կուսէ ընդդէմ պարսկականին փչեալ. (Խոր. ՟Գ. 37։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
— է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
Սաստիկ արկին զպարտս (կամ զպարտերս) հարկաց աշխարհին ի վերայ տան նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.
Եւ ոչ զուշ իմաստիցն ի նոյն պարփակեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Պղակունտ.
ՊՂԱԿՈՒՆԴ կամ ՊՂԱԿՈՒՆՏ, ՊՂԱԿՈՒՆԴԱ կամ ՊՂԱԿՈՒՆՏՐ. Բառ յն. πλακοῦς. սեռ. -κοῦντος, placenta, πλακούντιον, placentula. յորմէ ռմկ. բոկեղ. թ. պօղալա. իտ. ֆօգա՛լլիա. Կարկանդակ. քաքար. նաստիկ, հայս զանգեալ. եւ եփեալ իւղով եւ մեղու.
to be idle, to neglect.
Յիմաստիցն բազում անգամ պղերգացեալք գտանին. (Պիտ.։)
cf. Պղերգումն.
Բասրելով յիւրոց զօրացն վասն առաւել պղերգութեան եւ սաստիկ որկորամոլութեան. (խոսր ՟Բ. 21։ Ոչ եւս զհեղգ պղերգութեանցն բարձեալ ի ձեզ բերիցէք յինքեանս ախտ. Պիտ.։)
copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.
եթէ պղնձի մարմին ունէին նոքա, արդ լուծեալ էր ի դէջ խոնաւոյ աստի. (Եղիշ. ՟Ը։)
bubble-shaped.
Պղպջակաձեւ զջուրն ի վեր մղելով՝ յեռանդն հրոյ բարկութեան հողմոյ սաստիկ հնչմամբ. (Ճ. ՟Բ. որ ի Հ. դեկտ. ՟Ը.)
turbidness, muddiness;
trouble, broil, agitation, disorder, confusion.
Զոր ոչ ոք կարէ գիտել, պէ որպէս, դիւրեա՞ կամ սաստիկ պղտորմամբ պատերազմդ եղեալ վճարեսցի, (Փարպ.։)
to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.
ՊՆԴԵԼ ԶՄԷՋ, ԶՄԷՋՍ, ԶԳՕՏԻ. ζωννύω, ἁναζώννυμι, περιζώννυμι cingo, accingo, supercingo, circumcingo. Գօտի ածել, գօտեւորիլ. արիաբար պատրաստիլ. զօրանալ. սօթտըւիլ.
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
Մի՛ խզեր զկապ միութեան զընդ քեզ սիրոյ պնդութեան։ Պնդութիւն յատակիս ի ներքոյ աստի հոսեալ սասանի. (Նար. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Ձ՟Բ։)
frank, free, bold;
plain, sincere, without ceremony;
determined, resolute;
wide, extended;
cf. Համարձակաբար.
Անտի համարձակ եկաք, եւ աստի գաղտ արձակէ զմեզ. (Շ. մտթ.։)