Definitions containing the research եւ : 10000 results

Ժ (jé)

s.

the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.

· Calfa

NBHL (5)

Տառ բաղաձայն, անուանեալ Ժէ, ի կարգէ կիսաձայնից, միջակ ըստ հագագին՝ ընդ շ եւ չ.

Ժէն միջակ է շայի եւ չայի. (զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լերկ. Թր. քեր.։)

Ժ. Լծորդ գտանի ընդ շ. զի գրի նժդեհ, նշդեհ. արխոյժ, աշխոյժ. որպէս եւ անունս աժդահակ ժաժդահակ. որ է աժտէր, վիշապ։

Ժ. Զկնի տասներորդ դարու ի յաճախել գաղղիացւոց յարեւելս, որպէս նոքա ժ հնչէին զյունական տառդ γ եւ լատ. g, որ լինին ի մեզ գ, եմուտ եւ առ ոմանս ի հայոց գրել ժ ի բառս ինչ, ուր սովորաբար եդեալ լինէր գ, ուստի եղեւ անխիտր գրել՝ մագիստրոս, եւ մաժիստռ. դիոգինէս, եւ դիոժէն. տէր յովհան, եւ կիւռժան. որպէս եւ պերփեռուժէն, իբրու պորփիւրոգէն, այն է ծիրանածին։ այլ առաւել անհեթեթ է գրչութիւնն ի (Քեր. Մագ. եւ Երզն.)

Ժէն, ժամանակեայ զկեանքս անցաւոր, կարծել չտայ քեզ փառաւոր։ Ժէն, ժուժկալ լինել ասէ յուսումն, թէ եւ ապտակ առնուս յարբումն. (Շ. այբուբ.։)


Ժաժմուկք

s.

witchcraft, sorcery.

· Calfa

NBHL (2)

ԺԱԺՄՈՒԿՔ որ եւ ասի ՇԱՐԺՄԱԿ ԲԺԺԱՆԱՑ. մրմունջ դիւթական բանից, կամ գրուած կախարդական.

Ուռութս ուսանին, եւ գրել պահարանս. եւ ի փողս ցաւածիցն արկանեն, եւ ժաժմուկս մտացածին բանից. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)


Ժախ

cf. Ժահ.

· Calfa

NBHL (3)

Պղտոր ժախուն մահածին հիւանդութեան։ Ոչ գոյր հոտ ժախու ի վերայ նոցա. (Արծր. Գ. 2. եւ 7։)

Իսկ ռմկ. Ժախ կամ ժէխ, է Աւելուք տանն. աւլուք. չէոր չէոփ։ Ուստի եւ Ժէխնոց կամ Ժախնոց ՝ է Աղբեւք. չէօփլիւք. եւ Քառաջ։

ԺԱԽ 2 ԺԱԽ կամ ԺԱՂԽ. է Բանջար ուտելի, որպէս կարոս, եւ այլն։ Տե՜ս եւ զյաջորդ բառդ (=ԺԱԽՈՒԿ)։


Ժախուկ

s. bot. horse-radish;
spurge.

· Calfa

NBHL (1)

բոյս բժշկական. որ եւ ասի ԿԱՂՆՉԱՆ. ռմկ. կաղնչնայ. եւս եւ աղխիս, եւ խալամանիս. յն. եւ լտ. Վայրի բողկ. ῤαφανίς ἅγρια raphanus silvestris, apios, aphius. Քաճլի պարրի, պուռչալախ։ (Բժշկարան.։)


Ժահահոտ, ոյ, ի

adj. s.

stinking, mephitic, infectious, fetid;
շունչ —, foul or tainted breath;
տեծղի —, stinking hole;
infected spot;
— առնել, to infect, to taint;
cf. Ժահահոտութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ոչ անուշահոտն է, եւ ոչ ժահահոտ։ Ւբրեւ զժահահոտ աղբ. (Նիւս. բն. եւ Նիւս. կուս.։)

Յայնպիսի ժահահոտ եւ ի խաւարային բանդի կապանօք արգելեալ էր. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Գ.։)

Թզենին բնութիւն ունի ժահահոտ եւ ջերմին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)


Ժահահոտութիւն, ութեան

s.

stink, stench, offensive smell, taint;
mephitism, miasma;
****-*****, to stench, to cause to stink, to taint.

· Calfa

NBHL (7)

Ո՞չ տեսանես զարեգակն ի վերայ աղտեղութեանց ծագեալ, եւ ի ժահահոտութենէն ոչինչ վնասեալ. (Բրս. ծն.։)

Արեգակնս այս զգալի ճառագայթիւքն իւրովք զաղտեղութիւն մաքրէ, եւ զժահահոտութիւն ցամաքեցուցանէ. (Խոսր.։)

Ժահահոտութիւն դիոյն զմերձաւորս եւ զհեռաւորս փախուցանէ։ Արար.. . . անուշահոտ ի ժահահոտութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)

Շոգեացն սեռականագոյն տարբերութիւն է անուշահոտութիւն եւ ժահահոտութիւն։ Նիւս. (բն.։)

Երկիր անձրեւօքն լուացեալ եւ մաքրեալ լինի յամենայն ժահահոտութեանց. (Արիստ. աշխ.։)

Խոնարհի յախտսն, եւ ժահահոտութեանն համբերէ. (Ածաբ. ծն.։)

Որք եւ զժահահոտութիւնս բուրեն անօրէնութեանց։ Զաշխարհական ցանկութեանց, որ լին է ժահահոտութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի։)


Ժահր, ի

s.

venom, virus.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ աղեքսանդրոս զմահացուցիչն կամէր արտաքսել դարձուցանելով կրկին թեւոյն թաթախեալ ի ժահր՝ սպանութեանն եղեւ փութացուցիչ. (Մագ.։)


Ժամաբաշխ, ից

s.

astrologer, caster of nativities.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ այլուր եւս դիպեսցի ժամաբաշխն եւ րոպէահամարն արտաքոյ տանն, ուր ծնաւ մանուկն, եւ ի նմին ժամաբաշխ րոպէահամար աստղագիտին պարտ եւ պատշաճ է փոյթ յանձին ունել առ ի գիտել ճանաչել զժամ մանկան՝ ուր ծնաւ. (Վեցօր. ՟Զ։)


Ժամագիրք, գրոց

s.

breviary;
hours;
prayer-book.

· Calfa

NBHL (1)

μήν (որ է ամիս). officium (պաշտօն). breviarum (համառօտութիւն). horarium, liber horarum canonicarum Գիրք ժամակարգութեան, կամ հասարակաց աղօթից. որոյ լրագոյնն հանդերձ սաղմոսարանաւ, երգովք, եւ տօնացուցիւ կոչի Մայր կամ Ատենի ժամագիրք։ Ժմ. ձ. եւ տպ։ (Յիշատ.։)


Ժամադէտ

s.

horoscope, nativity.

· Calfa

NBHL (4)

Ի ժամադիտէն բաշխեն ի մասունս եւ ի կրկնամասունս։ Կենդանատեսակ առիւծիլ ... եւ ինքն արդեօք ժամադէտ. (Շիր.։)

Զեօթն աստեղսն եւ ժամադէտ ... երմէս զմրխտեայ, եւ ժամադէտն լիկտինոս. (Պտմ. աղեքս.։)

Երկակի տրոհեալ քառակի միջօրէի եւ ժամադիտի շարժմամբ. լինի իմանալ կա՛մ զաստղն, կամ զգործին դիտելոյ զաստեղս։

ὠροσκόπος horoscopus, observans horas եւ այլն. եւ ὠροσκοπία consideratio horarum natalitiarum եւ instrumentum observandi horas Դիտօղ ժամուց. որպէս նոյն ընդ ժամաբաշխ. եւ Դիտօղութիւն ժամուց. դիտեալն աստղ կամ կողմն երկնից վասն ծննդաբանութեան.


Ժամադիր

adj. s.

appointed, settled, fixed, assigned;
cf. Ժամագրութիւն;
— առնել՝ լինել, to make an appointment, to appoint, to assign the place, time, or day of meeting, or rendez-vous, cf. Ժամադրեմ, cf. Ժամանակեմ.

· Calfa

NBHL (11)

ԺԱՄԱԴԻՐ ԱՌՆԵԼ, ԺԱՄԱԴԻՐ ԼԻՆԵԼ, τάσσω, συντάσσω constituo, pango Ժամ դնել. ժամադրել. սահմանել զժամանակ եւ զտեղի. ատէն կամ տեղ որոշել.

Որ ինչ լինի ժամ դնելով. որոշեալ եւ պայմանեալ ըստ ժամանակի. ատեն դրած. խօսք դրած.

Յետ ժամանակեալ ժամադիր ժամուն եկին։ Զմե՛ զժամադիր սաստիկ հրամանի զօրհասաւ անցեալ հրէայք՝ եւ զայս օր կեցեալ գտանին. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14։)

Վաղվաղակի իբրեւ ժամադիր ժամանակաւ բառնան կեանք հպարտացելոյն։ Իբրեւ միոյ ժամադիր ժամու շարժեալ, ի չու անկեալ. (Վեցօր. ՟Ե. ՟Ը։)

Ժամադիր ասել զտեղին՝ այն է, զոր ասաց, յետ յարութիւն իմոյ յառաջեցից քան զձեզ ի գալիլեա. (Սկեւռ. յար.։)

ԺԱՄԱԴԻՐ գ. Եդեալ ժամն եւ տեղին, եւ գործն. որ եւ ժամադրութիւն.

Փո՜յթ կալ ժամանակի, եւ յիշեա՜ զժամադիր յն. զերդումն։

Ժամադիր արարին ժողովրդապետքն եւ ղեւտացիքն. (Ճ. ՟Ժ.։)

Ի գալիլեա ժամադիր առնէ, եւ զաշակերտսն անդրէն տեսանէ. (Գանձ.։)

Որպէս ժամադիր եղեւ փարավոնի։ Առ վաղիւ ժամադիր են փակել պատել զամուրսն։ Գնացին ի գալիլեա ի լեառն՝ ուր ժամադիր եղեւ նոցա յիսուս. (Ել. ՟Ը. 12։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 27։ Մտթ. ՟Ի՟Ը. 16։)

Ժամադիր եղեալ նորա եւ սահմանեալ օր առ կիւրոս. (Նոննոս.։)


Ժամադրեմ, եցի

va.

"cf. Ժամադիր առնել;
ի ժամադրեալն պահու, at the appointed time."

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԺԱՄԱԴԻՐ ԱՌՆԵԼ կամ ԼԻՆԵԼ. որ եւ ժամ դնել.


Ժամադրութիւն, ութեան

s.

appointment, time, place of meeting, rendez-vous;
fixed time, term, appointed time, assignation.

· Calfa

NBHL (6)

ԺԱՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԺԱՄԱԴԻՐ. գ. συνταγή constitutio, coordinatio ὀρισμός τοῦ καροῦ definitio temporis եւ այլն։ Դրութիւն կամ սահման ժամանակի եւ տեղւոյ. պայմանեալ ժամանակ. Դաշն բանի վասն որորշեալ ժամու՝ ժամանակի, նշանի, եւ այլն. խօսք դնելը.

Աղաղակեաց մովսէս վասն ժամադրութեան գորտոյն, որպես ժամադիր եղեւ փարաւոնի. (Ել. ՟Ը. 12։)

Իբրեւ եհաս ժամադրութիւնն, եւ չտայ զգանձս փրկանացն. (Խոր. ՟Բ. 23։)

Կատարեաց զժամադրութիւն կենաց իւրոց, եւ փոխեցաւ ի հանդերձեալսն. (Վրք. ոսկ.։)

Յօր մահուն իմոյ իմաստնացո՛ զիս, եւ պահեա՛. եւ այժմ անարատ պահեա մինչեւ ի կէտ ժամադրութեան իմոյ. (Մարաթ.։)

Ծերունի ես, եւ ի հարկաւոր ժամադրութիւնն մերձ. (Ածաբ. մկրտ.։)


Ժամակալ լինիմ

sv.

cf. Ժամադրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Վարէր զինէր ժամակալ լինէր վասակ, հանդերձ ամենայն զօրօքն եւ այլն. (Բուզ. ՟Դ. 20։)


Ժամակալութիւն, ութեան

s.

cf. Ժամադրութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ներեսցէ մեզ արքայ աւուրս ինչ խորհել ընդ միմեանս ... հաւանեցան բանիցն, եւ շնորհեալ նոցա զժամակալութեան խնդիրն՝ արձակեցին զատեանն. (Փարպ.։)


Ժամակարգութիւն, ութեան

s.

canonical hours, divine service, hours.

· Calfa

NBHL (3)

Կարգաւորութիւն ժամուց, եւ աղոթք եկեղեցւոյ. Ժամերգութիւն ժամասացութիւն.

Ժամակարգութիւնն որ ի սմա՝ ոչ վայրապար, այլ մեծ իմաստութեամբ, եւ ծածկեալ խորհրդով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Կամեցայ հաւաքումն առնել սրբոցն բանից՝ որ վասն աղօթից եւ ժամակարգութեանց. (Ի գիրս խոսր.։)


Ժամահամբոյր

adj.

transitory, temporal.

· Calfa

NBHL (1)

Որ հարեւանցի համբոյր իմն տուեալ ժամուց եւ աւուրց՝ սահեալ գնայ. անցաւոր։ (Հին բռ.։)


Ժամահար, ի

s.

rattle;
bell-ringer.

· Calfa

NBHL (4)

κρόταλον crepitaculum եւ այլն. որ եւ ԺԱՄԱՁԱՅՆ. Գործի ժամ հարկանելոյ. այսինքն ազդելոյ ժողովիլ յեկեղեցին. որպէս կոչնակ ի փայտէ, եւ զանգակ, եւ այլն.

Ազդարարն ժամահար (կամ ազդարարութիւն ժամահարին) նախ ի փառաւորութիւն աստուծոյ է բոլորից հրաւիրակ, եւ դարձեալ հրեշտակական փողոյն հնչումն նշանակիչ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Խաչիւ եւ ժամահարաւ բարձրաձայնութեամբ ի վերայ պարսպացն զաստուած աղաչէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)

Ի ձայն ժամահարի (կամ ժամահարոյ, եւ րոց). (Վրդն. պտմ.։)


Ժամամուտ, մտի

s.

introit.

· Calfa

NBHL (1)

Մուտ ի ժամ պատարագի. այսինքն նախկին բան նուագելի ի դպրաց, որ երբեմն էր երգով, եւ այժմ ասի ի Ձայն ի միոյ դպրէ. Ժմ.։ Տօնաց.։ Յիշատ.։ յն. լտ. Մուտ ասի. εἵσοδος introitus.


Ժաման

adj.

arriving quickly;
that which hastens;
hurried, hasty, quick, prompt;
— առնել՝ կացուցանել, to cause to arrive, to forestall, to anticipate, cf. Ժամանեցուցանեմ, cf. Հասուցանեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Ջերմ եւ ամենայն ուրեք կազմ եւ ժամանս պետրոս մատուցեալ ասէր, մեկնեա՛ մեզ զառակն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)

Արմատ ժամանելոյ, որպէս ժամանօղ. եւ Կանխաժաման. փութկոտ. որ կանխէ. προφθάνων prior accedens

ԺԱՄԱՆ ԱՌՆԵԼ. եւ ԺԱՄԱՆ ԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. cf. ԺԱՄԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. προφθάνω


Ժամանակագիր

s. adj.

chrnicler, chronologist;
chronological;
cf. Ժամանակագիրք.

· Calfa

NBHL (7)

Որպէս եւ պատմէ եւսեբի ժամանակագիր. (Շ. թղթ.։)

Զոր եւսեբի ժամանակագրի հաստատեալ է յեօթներորդ դպրութեանն. (Վրթ. քերթ.։)

հաւանեա՛ց եւսեբի ժամանակագրի. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)

Զժամանակագիրս կտրեաց, եւ այլուստ մատենագրեալ յօրինէր. (Զքր. կթ.։)

Ասացեալ ժամանակագիրք փարթամագոյնս գրեցին անխտիր հայի ի մատենագիրս եւ ի մատեանս գլխովին։

Եւ գ. որպէս Ժամանակագրութիւն. եւ Մատեան պատմութեան ժամանակաց. χρονογραφία

Վերածնեա՛ ապա ժամանակագիրն, եւ գտցես, եթէ ի գարեհէ որդւոյ արշաւրի մինչեւ ցքրիստոս են ամք չորեքարիւր ութսուն եւ երեք. (Աթ. ՟Թ։)


Ժամանակագրական, ի, աց

adj.

chronological.

· Calfa

NBHL (2)

χρονογραφικός, χρονικός chronographicus, chronicus χρονολογικός ad temporum rationem pertinens Որ ինչ անկ է ժամանակագրութեան. պատմանկան եւ տոմարական.

Տումարին անուն ի մերասեր ազին լեզու թուի թէ զհամարողականն դնե թիւ, եւ զժամանակագրականն. (Գր. տղ. թղթ.)


Ժամանակագրեմ, եցի

va.

to chronicle, to write a chronicle;
to write on chronology.

· Calfa


Ժամանակագրութիւն, ութեան

s.

chronography;
chronology;
chronicle;
վրիպակք ժամանակագրութեան, anachronism.

· Calfa

NBHL (1)

Հետեւելով եւ ընդ արտաքնոց եւս ժամանակագրութիւնս. (Յհ. կթ.։)


Ժամանակական, ի, աց

adj.

of time;
temporal, worldly;
—ս, recent, modern, of our time.

· Calfa

NBHL (3)

Բանականն եւ անբանն ոչ ունին ժամանակական բաժանումն. իսկ անուանեալ տեսակք ճարտասականիդ ժամանակական ունին առ միմեանս զանազանութիւնս. վասն զի բաղխոհական վասն ապառնոյ ժամանակի ունի զգոյութիւն. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)

Ի ժամանակական երեւմանցն փախչել. (Առ որս. ՟Գ։)

Ամենայն որ լինելութիւն մարմնական ունի, համանգամայն եւ ժամանակական՝ ապականացու է եւ մահկանացու. (Նիւս. բն.։)


Ժամանակակէտ

s.

expiration, falling due, term, last moment, close;
— պայման, appointed time;
assignation;
expiration of a term agreed upon.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ հազարապետօք է եւընդ գաւառապետօք մինչեւ ի ժամանակակէտ հօրն. (Գաղ. ՟Դ. 2։)


Ժամանակակից, կցի, կցաց

adj.

contemporary, ceetaneous, synchronous, happening at the same time.

· Calfa

NBHL (3)

Հայր հաւասար է եւ ժամանակակից որդւոյ իւրոյ. (Մ այսինքն մշտնջենաւորակից. Վահր. երրորդ.։)

Սորա ժամանակակից համարին զփարոնեւս ինաքայ. (Եւս. քր.։)

σύγχρονος contemporaneus, coaevus, aequalis Որ իցէ ընդ այլում ի մի եւ ի նոյն ժամանակի հաւասար տեւողութեամբ.


Ժամանակաւոր

adj.

temporary, of short duration.

· Calfa

NBHL (4)

Յաղագս երկրային եւ ժամանակաւոր կենդանութեանս. (Մամբր.։)

Պատմեմք ոչ զժամանակաւոր կենացս կամ զանցաւոր, այլ զմշտնջենաւոր եւ զյաւիտենական կենացն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)

Մասնաւոր եւ ժամաակաւոր ընդունէին մարգարէքն զշնորհս հոգւոյն։ Ոչժամանակաւոր, այլ մշտնջենաւոր ընդ նոսին կացեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)

χρονικός temporalis πρόσκαιρος temporarius Անկեալ ընդ ժամանակաւ. առժամանակեայ. սակաւատեւ. քիչ մը ատենուան. աս աշխրքիս.


Ժամանակաւորութիւն, ութեան

s.

temporariness, transitoriness, perishableness.

· Calfa

NBHL (1)

ի մարդանալն՝ ճշմարիտ Աստուած, եւ ի տկարութեանն՝ հզօր եւ իշխան, եւ ի ժամանակաւորութեան աստեացս՝ հայր հանդերձելոյ աշխարհին. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)


Ժամանակեայ, կէից

adj.

temporary;
transitory;
—կեայ վարձք, temporal or mundane rewards;
—կեայք, earthly riches;
temporality;
—կեան, genitive of Ժամանակ.

· Calfa

NBHL (6)

Ծերութիւն եւ հիւանդութիւն պատերազմ է ժամանակեայ. (Եզնիկ.։)

Խոստմամբք պատրաստեալ յուսոյն, եւ առ ի սփոփութիւն ժամանակեայ վշտացն. այս է ժամանակեայ տրտմութիւն, զոր մոռացոյց անվախճան ուրախութիւնն. (Եփր. վկ. արեւ.։)

Կարծեօք են բարիք, զորովք զանց առնելի է իբրեւ զժամանակէիւք եւ զնուաստիւք։ Այսոքիկ ժամանակեայց եւ այլոց ոմանց մարմնոցլ տիրապէս ասի. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. կազմ.։)

Նոյն տեսանելի եւ անտեսանելի, ժամանակեայ՝ եւ առանց ժամանակի. (Շ. թղթ.։)

πρόσκαιρος ad tempus manens, temporarius, caducus, fluxus, momentaneus, fragilis Առժամանակեայ. ժամանակաւոր. կենցաղական. սակաւատեւ.

Եթէ ստուերականքն այնոքիկ, եւ որ աղցաւոր եւ առօրեայ ժամանաւէիւն պաշտպանեալ պահպանիւրՄ Անան. (եկեղ։)


Ժամանակեմ, եցի

va.

to assign, appoint or fix a term.

· Calfa

NBHL (2)

Ժամանակեաց, եւ ասէ, վաղիւ արասցէ։ Ժամանակեցից անդ որդւոցն իսրայէլի. (Ել. ՟Թ. 5։ ՟Ի՟Թ. 43։)

Ժամանակէր նա զնշանս իւր, եւ ժամանակեալ լինէր նոցա. (Եփր. համաբ.։)


Ժամանեմ, եցի

vn.

to arrive;
to happen, to come to pass;
to ripen;
to be able;
to have time or leisure;
ոչ —, to have no time;
to be unable;
— ի գահ թագաւորութեան, to gain the throne, to succeed to the throne;
ժաշամեցին արդիւնքն՝ բանիցն, the words are realized.

· Calfa

NBHL (3)

Ժամանեաց եհաս ամիսն եօթներորդ։ Մինչեւ յերկինս ժամանեաց։ Պատերազմն ժամանեաց նոցա։ Են արդարք՝ որոց ժամանեն առ նոսա իբրեւ գործք ամպարշտաց. եւ են ամպարիշտք, զի հասանեն նոցա իբրեւ զգործս արդարոց։ Յօրէնս արդարութեանն ոչ ժամանեաց։ Յոր ժամանեցաքս՝ զսոյն խորհել։ Կենդանիքս ոչ ժամանեմք ննջեցելոցն. եւ այլն։

Յեղբայրութիւնն քրիստոսի ժամանեցիք։ Ամենայն բարիք՝ որ յաստուծոյ առ մեզ ժամանեն. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։)

Ժամանեցին ինձ որոգայթք մահու, կամ աւուրք նեղութեան, կամ աղքատութեան։ Արի՛ տէր, ժամանեա՛ նոցա, եւ խափանեա՛ զնոսա։ Առաւօտու աղօթք իմ ժամանեսցեն առ քեզ։ Ժամանեցին պահուց աչք իմ.եւ այլն։


Ժամանիմ, եցայ

vn.

to arrive.

· Calfa

NBHL (3)

եւ կ. cf. ԺԱՄԱՆԵՄ.

Յորժամ օծումն ժամանեցաւ գագաթան նորին։ Յաստուածուստ են սպառնալիք ինձ ժամանեցեալք. (Նար. ՟Զ՟Գ. եւ ՟Կ՟Ը։)

Շիջաւ, եւ ոչ ժամանեցաւ պայծառ լուսով մտանել. այլ ձ. ոչ ժամանեաց։ (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)


Ժամանոց, աց

s.

cruet (for the mass).

· Calfa

NBHL (1)

ληκύθιον (որ է Սրուակ). ampulla. ռմկ. բաժկաման. Փոքրիկ անոթ գինւոյ եւ ջրւոյ ի սպաս ժամու պատարագի.


Ժամանութիւն, ութեան

s.

arrival, coming.

· Calfa

NBHL (1)

Փառաւորել զքեզ, կենսատու, ի կանուխն ժամանութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)


Ժամանումն, ման

s.

cf. Ժամանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Փառաւորել զքեզ, կենսատու, ի կանուխն ժամանութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)


Ժամապահ

adj.

punctual, exact to the time appointed, watchful, vigilant;
— լինել, to seek, to look out for, to spy, to watch, to be on the watch, to keep watch;
— դարանակալ լինել, to lie in wait for, to be on the watch for.

· Calfa

NBHL (2)

Զգուշութեամբ պահօղ կամ դիտօղ ժամուց իրաց. եւ Զգուշաւոր պահպանութիւն.

(Սատանյ) անսայ եւ ժամապահ լինի. (Մծբ. ՟Զ։)


Ժամավաճառութիւն, ութեան

s.

loitering, trifling.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն որ անիրաւ է եւ յաղթի, ժամավաճառութիւն խնդրէ. (Վրք. սեղբ.։)


Ժամատեղ, ի

s.

church, temple, chapel, house of prayer.

· Calfa

NBHL (2)

Ջերմն ի ժամատեղն երթալ, եւ ի վկայիցն ի տօնն եւ ի յիշատակն. (Ոսկիփոր.։)

Վարդապետն մեր վանականն՝ սիրող սրբոց եւ սրբութեանց, խաչին եւ եկեղեցւոյ, ժամատեղաց եւ ժամարարաց, քահանայից եւ կրօնաւորաց. (Մաղաք. աբեղ.։)


Ժամատուն, տան

s.

parsonage-house, vicarage;
— Հրէից, synagogue, Jewish chapel.

· Calfa

NBHL (2)

Տուն առընթեր եկեղեցւոյ, եւ սեփական այնմ.

ԺԱՄԱՏՈՒՆ ՀՐէԻՑ. որպէս Աղոթանոց նոցա. սինովա, սինագովգա. (այսինքն ժողովարան)։ Ոսկիփոր.։ Որպէս եւ այլազգիացն ճամի ասի, իբր ժողովատեղի. ուստի եւ զժամն՝ ոմանք Ճամ ասեն։


Ժամարար, ի

s.

officiating priest.

· Calfa

NBHL (1)

սիրող ժամատեղաց, եւ ժամարարաց. (Մաղաք. աբեղ.։)


Ժամացոյց, ցուցից

s.

clock;
watch;
— ճօճանակաւոր, pendulum;
— ծովային, chronometer;
cf. Ժամանակաչափ;
— ելեքտրական, electric clock;
— արեւային, sun-dial;
— աւազի, hour-glass;
— ջրոյ, clepsydra;
խասխաւոր —, anchor watch;
գլանաւոր —, lever watch;
գլխալար —, keyless watch;
հնչակ —, repeater, repeating watch;
զարթուցիչ —, alarum (watch or clock);
երաժշտակ —, musical watch;
ինքնահնչակ —, striking watch, hour and quarter watch;
րոպէացոյց —, seconds-watch;
ութօրեայ լարելի —, eight-day clock;
ուզզել զ—, to set one's watch right;
լարել զ—, to wind up a clock;
քակել զ—, to take a clock to pieces;
բանալի —ցուցի, watch-key;
տուփ, պատեան —ցուցի, watch-case;
թնդիւն, զարկ —ցուցի, tick-tack;
հնչել —ցուցի, to strike;
cf. Ժամ.

· Calfa


Ժամացուցակ

s.

dial, dial-plate;
ոլաք —ի, the hand, index;
արեւային —, sundial;
աստեղական, գիշերահաւասարային, բեւեռային, հորիզոնտկան —, sideral, equinoctial, polar, horizontal dial.

· Calfa


Ժայթքեմ, եցի

va. fig.

to vomit, to throw up;
to bubble up;
to gush out;
to pour forth, to vomit, to utter;
արիւն —, to vomit blood.

· Calfa

NBHL (3)

θραύω (իբր շառաչել բեկմամբ). որ եւ ասի ԺԱՅՏՔԵԼ. Փսխել. եւ Արտաքսել ի մարմնոյ. դուրս տալ.

Կերակուր հալի եւ այլայլի.. . եւ արտաքս ժայտքի (կամ ժայթքի). (Երզն. մտթ.։)

Ոչ ակնածէին զանդէպսն եւ զանիրաւսն ժայթքել. (Ոսկ. գծ.։)


Ժայռ, ից

s.

tooth, indentation;
rock;
— ի ծովու, shoal, reef, shelf, sand-bank, sunken-rock.

· Calfa

NBHL (2)

Ժայռ մի ի հիւսիսոյ, որ երթայր ընդ մագմաս, եւ միւս եւս ժայռ որ երթայր ի հարավոյ ի գաբայէ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 5։)

ԺԱՅՌ ὁδούς dens որ եւ ԺԵՌ, կամ ԺԻՌ. Ատամն, եւ ատամնաձեւ ինչ ցուցեալ. ուստի եւ Քարաժայռ, Ժօռատզորս տեսցես. կեռ, կեռիք.


Ժայռաւոր

adj.

rocky;
jaggod;
shoaly, shelvy.

· Calfa

NBHL (2)

Շինեաց աշտարակս ժայռաւորս իբրեւ զնաւացռուկս. (Խոր. ՟Գ. 59։)

ԺԱՅՌԱՒՈՐ. գ. Ազգ հալուէի խորտուբորտ. որ եւ ԺԵՌԱՒՈՐ.


Ժանաւոր

cf. Ժանու.

· Calfa


Ժանգ, ոյ

s.

rust, verdigris, oxyde;
rustiness;
venom, poison;
moss;
blight, mildew;
plague, pestilence.

· Calfa

NBHL (13)

ԺԱՆԳ ԺԱՆԿ. ἱός rubigo, et venenum Ամենայն աղտ եւ ապականութիւն նիւթեղինաց՝ որպէս թոյն ի դուրս տուեալ, եւ ապականիչ նոցին իսկ նիւթոց. մանաւանդ երկաթոյ եւ պղնձոյ, եւ այլն կարմրագոյն, կամ կանաչ. ժանկ.

Ժանգ՝ որ կռուի յերկաթուստի ելանէ. մաշէ զնա եւ վատնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)

Կաթսայ (մսոյ եփելոյ) լի ժանգով, եւ ժանգն ի նմանէ ոչ պարզեցաւ։ Պղինզ նորա հալեսցի, եւ պակասեսցի ժանգ նորա. (Եզնիկ. ՟Ի ՟Դ. 6=12։)

Ի ձեռն հրոյ ասեմք տրոհել զժանգն արծաթոյ եւ ի պղնձոյ. (Սահմ. ՟Բ։)

հրահալելի նիւթք յորժամ ընդ հրոյ միանան, ժանգ ապականութեան՝ եթէ իցէ ի նոսա, ծախի. (Շ. թղթ.։ Ժանգն կարէ ուտել եւ ապականել զարծաթն ձեր. Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

իբրեւ երկեթ ինչ սեւացաւ չարութեանն ժանգով.

Տե՜ս եւ ԺԱՆԳԱՌ։

Ետ ժանգոյ զպտուղ նոցա, եւ զվաստակս նոցա մարախոյ. (Սղ. ՟Հ՟Է. 46։)

ԺԱՆԳ ԲՈՒՍՈՑ. ἑρισίβη rubigo որ եւ ԵՐԵՒԻԼ.

Վնասակարս ապականութեանց ժանգոյ եւ թրթրոյ եւ այլոց կերչաց վատնողաց. (Նար. ՟Ի՟Ա։)

ԺԱՆԳ. Ախտ հիվանդութեան՝ որ ճարակի ի մարմիննիբրեւ զքաղծկեղ, կամ ժանտ ախտ. տե՛ս եւ ԺԱՆՏ, որ գրի եւ ԺԱՆԴ. որով նոյնանայ ընդ ժանգ։

Նախանձ իբրեւ զժանգ մահաբեր յանձինս նոցա բնակէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)

Արիոսի եւ մակեդոնի ժանգն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Ը.։)


Ժանգալից

adj.

full of rust, quite rusty, rusty.

· Calfa

NBHL (1)

Արծաթն ժանկալից եւ արատաւոր. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)


Ժանգակեր

adj.

rusty;
corroded with verdigris;
mildewed, blighted;
- առնել, to rust, to oxydize, to mildew, to blight;
— լինել, to grow rusty, to oxydize.

· Calfa

NBHL (1)

Կերեալ կամ ապականեալ ի ժանգոյ. որ եւ ԺԱՆԳԱՀԱՐ.