cf. Ժանգակեր.
· Calfa
Արծաթ ձեր եւ ոսկի ժանգահար. եւ ժանգ նոցա լիցի ձեզ ի վկայութիւն. (Յկ. ՟Է. 3.) յն. բայիւ, κατιόομαι rubigine consumor ἱοθείς rubigine obductus.
Ի խորշակէ եւ ի ժանգահար լինելոյ.. . զերծեալ, յարդիւնս գայ սերմանողաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Անձրեւն զորայն ժանգահար գործէ. (Լմբ. առակ.։)
Նիւթ մոմոյ եւ կապարի յոյժ նուաստագոյն է.. . նոյնպէս եւ մեք երբեմնաք երախայ ժանգահար եւ վատանիւթ. (Զքր. կթ.։)
verdigris, rust;
rusty, mildewed, blighted.
· Calfa
ԺԱՆԳԱՌ. գ. χάλκανθος aeris flos ἱός aerugo, rubigo, aeris fex. իտ. verderame Ժանգն պղնձոյ առեալ ի զանազան պէտս. յորմէ եւ արհեստական ներկ կանաչագոյն. ժէնկէառ, ժէնկէառի։
Սոյնպիսիք իցեն սերմանիք ամուլք եւ ժանկառք, ազազունք եւ սինեալ. (Ագաթ.։)
Զատիկ, լազուրդ, ժանգառ, Բուռ՝ կիր, եւ այ, որ նմն է սոցին՜ Վրթ. (քերթ.։)
mildewed state;
rustiness.
· Calfa
Ժանգառութիւն պատրաստէ զվնասն, եւ ցամաքեցուցանէ զկանաչաձեւ բոյսս դալարիցն. (Ագաթ.։)
rusty;
venomous, poisonous.
· Calfa
Ունօղ ժանգոյ. որ եւ ԺԱՆԿԱԲԵՐ. Թունաւոր. ըստ յն. թունարկու. ἱοβόλος venenum jaculans, venenatus, virulentus.
to grow rusty, to oxydize.
· Calfa
Կորո՛ զարծաթ վասն եղբօր եւ բարեկամի, եւ մի ժանկոտեսցի (կամ ցէ) ընդ քարիւ ի կորուստ. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 13։)
Ոսկի արծաթ նորա ժանգոտին, եւ արդիւնք նորա ոջլակեր լինին. եւ միտք այնպիսւոյն եւս չար քան զինչսն մաշին ժանգոտին եւ փտին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
հայելի ժանգոտեալ ոչ երեւեցուցանե յստակ զյանդիմանեալ երեսս. (Նեղոս.։)
Աղտեղանամք եւ ժանկոտիմք մեղօք. (Եփր. համաբ.։)
furnished with tusks, tusked, tusky.
· Calfa
ԺԱՆԵՂ ԺԱՆԵՒՈՐ գրի եւ ԺԱՆԱՒՈՐ կամ ԺԱՅՆԱՒՈՐ. Ունօղ զժանիս. զինեալ ժանեօք՝ այսինքն մեծամեծ ատամամբք. խոշոր կեռիքներ ունեցօղ. ժանւոր.
Զգազան չար եւ մագլաւոր եւ զժանեղ ըմբռնեսցէ. (Տօնակ.։)
Ըմբռնեսցէ զգազան չար եւ անընտել, զժանեւոր եւ զմագլաւոր. (Սարգ. ՟ա. պետ. 12։)
Իբրեւ զփիղ ժանեւոր. (Վրդն. ծն.։)
tuks, teeth of wild beasts;
the molars, or grinding teeth;
face, wry face, look;
— փղաց, elephants tusks, ivory;
—ս արկանել յոք, to seize with the teeth, to force ones teeth into, to bite.
· Calfa
ԺԱՆԻՔ, նեաց, նեօք. գ. ὁδούς, ὁδόντες dens, dentes μύλη, μύλαι dentes molares Ատամն, ատամունք, մանաւանդ սու՛ր, սեպհական գազանաց. եւ Որ ինչ է որպէս զսրածայր ճանկս. կեռիք, գազանի ակռաներ՝ ճանկի պէս. (պ. ժէնէ, վզանէ, զէնտան. իսկ ժանէ ՝ սանտր, եւ ժանեւոր հեծանոց).
Այլ մանրեցաւ ծախող ժանին՝ իբր ի պըղինձ կամ յերկեթն։ Զորոյ անրեա մանր ըզժանին, եւ զիս կառո՛ յոստըս ծառին. (Յիսուս որդի.։)
Իբրեւ զսուսեր ունի զատամունս իւր, զժանիս իւր իբրեւ զկտրոցս. (Առակ. լ. 14։)
Ժանիք նորա երկաթիք.. . ուտէր եւ մանրէր. (Դան. ՟Ե. 7։)
Սաստիկ ժանիս եւ մագիլս ունի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
Ժանիքն (կամ ժանեւք. ժանեօք) եխած զաղախինն քրիստոսի. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Գ.։)
Սու՛ր էին ատամունքն (աղեքսանդրի) իբրեւ զժանիք. (Պտմ. աղեքս.) յն. πασσαλίσκον (իբրեւ սեպ) claviculus, paxillus.
palanquin, (kind of carriage used in the East, born on the backs of elephants or camels).
· Calfa
Գահաւորակ կամ կառք ուղեւոյ բարձալ ի ջորեաց, յերկիվարաց, կամ ի փղաց.
immoral, wicked, of evil manners, perverse.
· Calfa
Ժանտութեամբ. եւ ժանտական.
Զի այնպիսի այր անմիտ եւ ժանտաբարոյ գոյր ի մեջ նոցա. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Իշխան ոմն լեալ ժանգաբարու։ Աղեքսանդրոս ոմն գռեհիկ եւ ժանտաբարու. (ՃՃ.։)
Կարգէր ի վերայ երկրիս հրամանատարս ապարասան եւ ժանդաբարոյ անաստուածութեամբ, որք զերկիւղ աստուծոյ անգամ եւ ընդ միտս ոչ ածէին. (Ղեւոնդ.։)
malefactor, scoundrel, rascal;
obscene, immodest;
pernicious, pestilential, contagious;
— ցաւ, հարուած, pest, plague, pestiferous scourge.
· Calfa
Պղծութիւն զայր ժանտագործ աղտեղի առնէ յաւուր չարի։ Իջցեն փառաւորք եւ մեծամեծք եւ մեծատունք եւ ժանտագործք նոցա։ Ձգեցին զձեռս իւրեանց ի ժանտագործս։ Ածից ի վերայ քո օտարս ժանտագործս յազգաց.եւ այլն։
մատնեցից ի ձեռս օտարաց եւ ժանտագործաց երկրի յաւար։ Ժանդագործ երկրին սոդոմացւոց խրատեալ կուրացելովքն. (Ագաթ.։)
misdeed, wickedness, rascality, villany;
obscenity, libertinism
· Calfa
Տեսնե՞ր եւ զեղբորն ժանդագործութիւն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Յոչընչէ կարող էր առնել զլուսաւորսն. . . եւ ոչ ի ժանդագործութենէ. (Եզնիկ.։)
plague;
pestilence, contagion, mortality, disease;
հարկանել, վարակել —իւ, to plague, to infect with the plague;
հարեալ —է, plague-stricken, infected with the plague;
ճարակեցաւ — ի զօրուն, the plague broke out in the army;
կեղտ —ի, plague-spot.
· Calfa
ԺԱՆՏԱԽՏ λοιμός, λύμη pestis, pestilentia, lues, contagium որ է ԺԱՆՏ ԱԽՏ. Ախտ սրածութեան՝ շաղախիչ եւ մահառիթ. որ եւ ԺԱՆՏ ասի. մահ տարաժամ, իրօք կամ նմանութեամբ. ժանտամահ, մահ.
Ժանտա՛խտ յարի ի մեզ, եւ բորոտութիւն ապականէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Սովով եւ ժանտախտիւ (կամ ժանդ ախտիւ) եւ պատերազմաւ ապականել զմարդիկ. (Բրս. հց.։)
Ժանտախտ՝ միանգամայն եւ սով։ Ժանդ ախտ ինչ մահաբեր, կամ շարժումն։ Սովով եւ ժանտախտիւ յապականութիւն մատնելոց. (Պտմ. աղեքս.։)
Զայնպիսին հատանել եւ արտաքս ընկելուլ իբրեւ զժանտախտ յանդամոց եկեղեցւոյ քրիստոսի. (Յհ. իմ. ատ.։)
pestiferous;
mortiferous.
· Calfa
ի ժանդախտական իմն գոգցես ամենեցուն լեալ հարուած։ Իբրեւ ի ժանդախտական եւ ի մահացու ինչ դեղոց դժուարեալ՝ ի բաց հեռասցի. (Պիտ.։)
cf. Ժահահոտ.
· Calfa
Դու խաւարին եւ ժանդահոտ ես։ Յորժամ խաւարին եւ ժանդահոտ ետես զնա. (Եզնիկ.։)
Ի ժանտահոտ եւ ի դառնաճաշակ ծովէ. (Երզն. լս.։)
cf. Ժահահոտութիւն.
· Calfa
Ժանտահոտիլն. եւ հոտ ժանտ. ժահահոտութիւն.
Որ տիղմդ ես, եւ ժանտահոտութիւն բուրես. (ՃՃ.։)
Յորմէ բուրէ եւ բուրի սաստիկ ժանդահոտութիւն. (Մանդ. ՟Թ։)
Զջուրս՝ զոր հանապազ ըմպեմք, եւ զանուշութիւն նոցա ի ժանդահոտութիւն ի փորի մերում դարձուցանեմք. (Եզնիկ.։)
մեռեալն ըզտասն օր միայն հոտեցավ, եւ սա մեղօք զամենայն աւուրս կենաց բուրէ ժանտահոտութիւն։ Ածուխ եւ մոխիր եկ գազախ է, եւ անհնարին ժանտահոտութեան ծանօթ. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Ժանտախտ.
· Calfa
δυσωδία malus odor, foetor. Որպէս Ժանտախտ, եւ Ժանտախտական.
to fall into a passion, to become enraged, angry;
to become ferocious, cruel;
to degenerate;
to spoil, to get spoiled, to ret.
· Calfa
λυμναίομαι, λοιμεύομαι labefactor, corrumpor Ապականիլ՝ անձանց եւ իրաց. Վատթարանալ. չարանալ. անզգամիլ. աւրըւիլ
Եւ եթէ եւս ժանտանայցէ, եւ զանձն եւս դիցէ ի վերայ. (Առակ. ՟Ժ՟Թ. 19։)
Աղմկէին զամենայն.. . ինչ զի ետ այսօրիկ եւ՛ս ժանդանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
Ամօթալիցս տեսանէք՝ եւ անտեսառնէք, եւ պղծեալս եւ ժանտացեալս. (Ոսկ. մտթ.։)
Ժանտացաւ պատկերն եւ այլայլեցաւ ոսկին. (Իգն.։)
ill-favoured, of bad aspect, ugly.
· Calfa
ԺԱՆՏԱՏԵՍԻԼ որ եւ ԺԱՆՏԱՏԵՍԱԿ. ժանտ տեսլեամբ. դժնեայ. տգեղ. տձեւ։
Ժանտատեսիլն ժանեօք, եւ կնճթակերպ երեսօքն. (Ագաթ.։)
to render wicked or cruel, to divest of humanity;
to irritate, to enrage;
to corrupt, to spoil.
· Calfa
Իբրեւ ինքն զինքն ժանտացոյց ըստ առակողին, նմանեալ բժշկացն՝ ի հասարակաց մարմնոյ կտրեսցուք. (Բրս. հց.։)
Արտմտութիւն հուր է, զմարմին ժանդացուցանէ, եւ զհոգի ապականէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Նուազութիւն եւ գերազանցութիւն նմանապէս ժանտացուցանեն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Զոսկեղինիկ առաքինութիւն մեր ժանդացուցաք։ Պղտորել զաղօթսն եւ ժանդացուցանել. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։)
Թերեւս կարասցեն ժանտացուցանել զփառս նորա. (Իգն.)
Պակասելոյ մսին ամօթ եւ զառողջին զշնորհսն ժանդացուցանէ. (Նիւս. կուս.։)
s. bot. holly.
· Calfa
Ազգ ինչ փշոյ ժանտ եւ խայթիչ յոյժ, որպէս զդժնիկ.
Եղիճն եւ պատաղիճն, խայթահարն, ժանտափուշն. (Ագաթ.։)
filthy, dirty, nasty.
· Calfa
Ῥυπαρότατος. sordidissimus. ժանտ եւ պիղծ. վատթարագոյն. գարշելի.
ինչ՝ զոր եւ ո՛չ անասունք ժանտկէնք ուտէին, քաղէին եւ ուտէին. (Եւս. պտմ. Գ. 6.։)
bitterness, harshness of taste;
rage;
ferocity, cruelty;
perversity, impurity, vice;
մահ ժանտութեան, plague, pestilence.
· Calfa
Թուզ՝ որ ոչ ուտիցի ի ժանտութենէ իւրմէ. (Երեմ. ՟Ի՟Դ. 2. եւ 3։)
Խիստ է պոռնկութիւնս այս, եւ գարշելի եւ ատելի ժանդութիւն հոգւոց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։)
hem, border of a garment, trimming;
purl (of lace);
furbelow;
riband, string;
ferret;
galloon;
lace.
· Calfa
Եւ արարին նուէր սրբութեան յոսկւոյ սրբոյ, եւ զթիթեղն ոսկի եդին առ կապուտակեայ ժապավինեաւն, զի կայցէ ի խուրին ի վերոյ կողմանէ. (Ել. ՟Լ՟Թ. 30։)
Իբրեւ զժապաւէն պատմուճանի իմոյ շուրջ կալաւ զիս. (Յոբ. ՟Լ. 18։)
Լոյսն արեգական սակաւիկ իբրեւ ժապաւէն երեւի շուրջ գլխավարաւն.. . լոյսն արեգական (ի բոլորական խաւարման իւրում) իբրեւ ժապաւէն երեւեցաւ շուրջ զլուսնաւ. (Շիր.։)
λῶμα fimbria, margo περιστόμιον orificium Որպէս թէ ծոպ յապաւեն ծայրից. Անկուծ նեղ՝ ածեալ զսպառուածովք հանդերձից՝ ի ստորոտս եւ յօձիս, որպէս եւ ի ծնօտս կամ յեզերս այլոց իրաց.
to hem, to border, to trim;
to lace, to ornament with lace or ribands.
· Calfa
Ժապաւինեալս նարօտօք ագանէր։ Ագանէր նա ղամղայեալս եւ ժապաւինեալս. (Բուզ. ՟Զ. 2. 14։)
Գործեաց զերկուսին ականսն զմրուխտս ժապաւինեալս եւ ընդելուզեալս ոսկով. (Ել. ՟Լ՟Թ. 6։)
cf. Ժառանգ.
· Calfa
Եղիցի այնուհետեւ յառաջանալ ընդ տնարար շինութեան եւ հարազատաբար ժառանգակալացն փոխանորդութեան. (Պիտ.։)
Րահաբ.. . հայրենի տամբ եւ ընտանեօք եղեւ ժառանգակալյիսրայէլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
coheir, coheiress, joint-heir, or heiress.
· Calfa
συγκληρονόμος cohaeres. Կցորդ ժառանգին եւ ժառանգութեան.
Ժառանգք աստուծոյ, եւ ժառանգակիցք քրիստոսի. (Հռ. ՟Ը. 17։)
Սահակաւ եւ յակոբաւ հանդերձ ժառնգակցօք նոցին աւետեացն ի քիստս յիսուս. (Եփես. ՟Գ. 6։)
Իբրեւ տկար անօթոյ առնիցեն պատիւ կանանց, եւ իբրեւ ժառանգակցաց շնորհացն կենաց. (՟Ա. Պետր. ՟Գ. 7։)
Յայգւոջն՝ որ զժառանգն սպանին (զքրիստոս), անդ եւ զժառնգակիցն (զյակոբոս). (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
coinheriting, sharing in inheritance.
· Calfa
Յորդեգրութիւն հօրն երկնաւորի, եւ ի ժառանգականութիւն քրիստոսի աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
heir;
possessor;
beneficed clergyman, incumbent.
· Calfa
ԺԱՌԱՆԳԱՒՈՐ. κληρικός clericus Կղերիկոս. այսինքն վիճակաւոր. պաշտօնեայ եկեղեցւոյ. եկեղեցականի դպրաց մինչեւ ցերիցունս.
Ցուցանել ժառանգաւորաց աւետեացն զհաստատու ի խորհրդացն իւրոց։ Հաւատոցն արդարութեան եղեւ ժառանգաւոր. (Եբր. ՟Զ. 7։)
Որ են մեծատունք հաւատովք, եւ ժառանգաւորք արքայութեան. (Յկ. ՟Բ. 5։)
Ի մարդկան կտակս ոմանք դրեալ լինին Ժառանգաւորք։ Է մեզ ստացուածք բազում, եւ առատ մեծութիւն. իսկ ժառանգաւոր ոչ ոք երեւի. (Փիլ.։)
κληρονόμος haeres Ժառանգ ունօղ ժառանգութեան կամ իրաւանց նորա. որ ունի ժառանգել. ժառանգորդ. եւ Ստացօղ.
Խրատէ քահանայապետօք եւ ժառանգաւորօք եկեղեցւոյ. (Յճխ.։)
Եգիպտոսն սուրբ հանդերձ այլ եւս ժառանգաւորօք եկեղեցւոյն։ Սարկաւագ մի ի ժառանգաւորս եկեղեցւոյն. (Յհ. կթ.։)
Իքահանայսն, եւ ի ժառանգաւորսն. (Լմբ. սղ.։)
ecclesiastical benefice, living.
· Calfa
Զորդեգրութեանն աստուծոյ անուն ժառանգել յետ ելանելոյ ի ջրոյ անտի.. . յղութեանն եւ ծննդեանն եւ ժառանգաւորութեանն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ուսաք զառաջադրեալ խորհուրդս՝ ոչ ունելոյ զհոգեւոր իշխանութեան ժառանգաւորութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
Որք ի ժառանգաւորութիւն անցանեն՝ չեւ ամուսնացեալք. (Կանոն.։)
to inherit, to succeed to, to take possession of, to seize;
— զոք, to inherit from;
— զսիրտ, to gain the affections;
— զառաքինութիւնս՝ զփառս նախնեաց, to inherit the virtues, the glory of one's ancestors;
— զանուն զպարծանս, to acquire a glorious or renowned name, glory;
— զամօթ, to be overwhelmed with shame.
· Calfa
κληρονομέω, κατακληρονομέω haereditatem adeo, possideo Ստանալ զինչ որպէս ժառանգ հարազատ. մտանել ի ժառանգութիւն հայրենի. եւ լայնաբար, ի ձեռս բերել եւ վայելել զիմն հաստատութեամբ որպէս ժառանգութիւն յաւէժ.
Ընդոծինն իմ ժառանգեսցէ զիս։ Ո՛չ ժառանգեսցէ զքեզ դա, այլ որ ելանէն ի քէն՝ նա ժառանգեսցէ զքեզ։ Մի՛ ժառանգեսցէ որդի աղախնոյդ ընդ որդւոյ իմում իսահակայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդաց իւրոց։ Անցանէքընդ յորդանան՝ ժառանգել զերկիրն. եւ ժառանգեսջիք զնա։ Եկայք օրհնեալք, ժառանգեցէ՛ք զպատրաստեալ ձեզ զարքայութիւն ի սկզբանէ աշխարհի։ Զի զորհնութիւն ժառանգեցէք։ Ժառանգեցէ՛ք զանուն յաւիտենից։ Ժառանգեաց զաթոռ թագաւորութեան յաւիտենից։ Բայց ի կատարած զամօթ դաւոյն ժառանգէր. եւ այլն։
to make heir, to cause to inherit or possess;
անուն պանծանաց անձին —, to achieve great renown;
կորուստ —, to cause to perish.
· Calfa
Սոքա են զորս ժառանգեցոյց մովսէս։ Ժառանգեցուցանիցեն ձեզ զերկիրն։ Ընդէ՞ր ժառանգեցուցեր մեզ մի ժառանգութիւն։ Ի վաստակս ժողովրդոց ժառանգեցոյց զիոսա.եւ այլն։
Զիւր թագաւորութիւնն նոցա խոստովանայ ոչ տալ միայն, այլ եւ ժառանգեցուցանել. այս ինքն սեպհական նոցա առնել, որպէս եւ իւրն է սեպհական. (Խոսր.։)
κατακληρονομέω, κληροδοτέω haeredem facio, sorte distribuo Տալ ժառանգել. մուծանել ի ժառանգութիւն. ժառանգ եւ տէր կացուցանել. վիճակեցուցանել. սեպհականել.
Օրհնութիւնս հոգեւորս մեզ ժառանգեցոյց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
he who inherits.
· Calfa
Ժառանգող, ժառանգ տիրապէս, ստացօղ եւ տէր.
Ժառանգիչք դարմանոց նորա եւ խնամոց. (Յճխ. ՟Է։)
inheritance, heritage, patrimony, succession;
seizure, possession;
diocese;
ecclesiastical state, the clergy;
— թողուլ որդւոյ, to leave an inheritance to one's son;
մերժել՝ հատանել ի ժառանգութենէ, to disinherit, to deprive of inheritance, to cut off with a shilling;
առնուլ զիմն ի —, to have in inheritance;
ի — ընձեռել զոք, to place one in the church or ecclesiastical career;
ժառանգութեամբ, or ըստ իրաւանց ժառանգութեան, hereditarily, by inheritance.
· Calfa
κληρονομία, κληροδοσία, κλῆρος haereditas, sors Ինչք ժառանգելիք եւ ժառանգեալք. մասն եւ վիճակ ժառանգաց եւ ժառանգողաց.
որպէս հայր՝ որ թողուցու զժառանգութիւն որդւոց իւրոց։ Այր ոք եթէ մեռանիցի, եւ ուստր ոչ գուցէ նորա, տաջիք ժառանգութիւն իւր դըստեր իւրում.եւ այլն։
Բազումք են ի ժամանակիս կրօնաւորաց, որ յաշխարհի առանց ժառանգութեան էին. եւ յորժամ զձեւ կրօնաւորութեն ընկալան, տեարք եղեն ի վանորայս բազում ժառանգութեան. (Շ. թղթ.։)
Ժառանգութիւն ի վերայ սեպհական ստացուածոց ասի. ըստ որում որդի զհօր ստացուածս ժառանգէ, կամ եղբայր զեղբօր։ Է՛ ժառանգութիւն եւ այն, զոր արծաթով ոք ստանայ. (Սկեւռ. ես.։)
Տաց քեզ եւ զաւակի քում զամենայն երկիրդ քանանացւոց ի ժառանգութիւն յաւիտենական։ Տուք մեզ ժառանգութիւն ի մէջ եղբարց հօր մերոյ։ Մեզ տուեալ է երկիրն ի ժառանգութիւն։ Աւերակք յավիտենից եղեն ի ժառանգութիւն մեզ։ Ոչ եղիցի նոցա ժառանգութիւն, զի ես եմ նոցա ժառանգութիւն։ Ժառանգութիւն ղեւտացւոցն։ հրեշտակ տեառն սատակեսցէյաւիտեան ժառանգութիւնս իսրայէլի, եւ այլն։ Ընդարձակեա մեզ զժառանգութիւն, զի նեղ է քանզի բազմացաք յոյժ. (Խոր. ՟Բ. 48։)
Ի ժառանգութեան սեմայ մինչեւ ի ծագս հւսիսոյ տանն յաբեթի հետիոտս ընթացեալ. (Լմբ. ատ.։)
կամ վիճակ, թեմ, ժողովուրդ ՟Ը հոգեւոր իշխանութեամբ.
Մի՛ զօշաքաղութեամբ, այլ յոժարութեամբ. մի իբրեւ տիրելով ժառանգութեան, այլ լինել օրինակ հօտին. (Ոսկ. լս.։)
ԺԱՌԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. κλῆρος clerus, clericatus. Ժառանգաւորութիւն. վիճակ եւ աստիճան եկեղեցական.
cf. Ժայռ.
· Calfa
ԺԵՌ կամ ԺԻՌ. Նոյն ընդ ԺԱՅՌ. ատամն. կեռիք. ուստի եւ Սրածայր ապառաժ. քարուտ տեղի.
inflammable matter.
· Calfa
Ցօղուն եւ ժըժան պատեալ զնովաւ՝ հրով տոչորեցին. (Ասող. ՟Գ. 22։)
animalcule, insect, worm;
shell, shell-fish;
buzzing, humming, buzz;
cf. Ճպուռն.
· Calfa
ԺԺՄԱԿ որ եւ ԺԻԺՄԱԿ, ԺԺՄՈՒՆՔ, ԺԻԺՄՈՒՆՔ. որպէս թէ խժաձայն ճճի. զեռուն սողուն՝ ազգի ազգի, ցամաքային եւ ջրային, եւ Խլաձայն հնչիւնք նոցա. ճիճի, եւ ժըժ մըժ խժըլտոց։ Հ. յայսմաւ.։
cf. Ճպուռն.
· Calfa
Ժիժիքն ասեն, թէ ի վարսաւոր ծառս հանգչեաք, եւ անոյշ երգով զճանապարհորդս ուղարկեցաք. (Վրդն. առակ.։)
cf. Սնդիկ.
· Calfa
Նոյն ընդ ռմկ. ժիվա, ճիվա, այն է Սնդիկ. որ եւ ԱՐԾԱԹ ԿԵՆԴԱՆԻ ասի.
Ժիպակն եւ ծըծումբն խառնեալ կան ի հող։ ծծումբն եւ ժիպակն առնեն հլայեակ, որ է լնդած ժիպակ. (Ոսկիփոր.։)
Արուեստն աստուծոյ, որ է բնութիւն, ժիպակով եւ ծծումբով գործէ ակն։ Զոսկիս եւ զայլսն զոր գործէ բնութիւնն ծծմբով եւ ժիպակաւ. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. պտմ.։)
very active, very diligent, very brisk, very vigorous.
· Calfa
κράτιστος fortissimus, optimus. Յոյժ ժիր, կարի քաջ եւ փոյթ.
niggardly, stingy, mean, avaricious, sordid, covetous, tenacious, parsimonious.
· Calfa
Այսոքիկ եւ ի վերայ ժլատիցն, եւ յափըշտակողացն զինչս. (Նիւս. բն.։)
Թէեւ ստացուածքն ազում է, միտք աղքատ է, եւ ձեռքն ժլատ. (Լմբ. առակ.։)
Յանշնորհն եւ ի ժլատն ընթանալ ծառայութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7.) ըստ յն. անշնորհին եւ ժլատին. կամանշնորհ եւ ժլատ բռնաւորի ծառայել։
to be niggardly, sordid, parsimonious.
· Calfa
Շուայտացաւ ժողովուրդն յաւար անդր. այսինքն, զի ժլատացան եկւ տարան ցխաչինսն եւ զանդեայս, եւ կերան հանդերձ արեամբն։ աւարել քարոզեցին նոցա, եւ ոչ մարտնչել. եւ ժլատել, եւ ոչ պատրաստել։ Այր քան զընկեր իւր ժլատեսցի յաւար անդր ժողովել յապուռ։ Ոչ յաւարել կամ ժլատել ինչ, որպէս եւ դատարկ ձեռքս իմ վկայեն. (Եփր. թագ.։)
Ժլատանալ եւ հանել ինչ մի իշխեսցեն. (Մխ. դտ.։)
Զամենայն ոսկի եւ զնիւթ պատուական ինքեամբ համարի՝ վասն նովաւ մեղանչելոյ մարդկան, նովաւ, յագանել եւ ի ժլատանալ. (Իսիւք.։)
Դադարեա՛յ նախ վասն խրատու (յուտելն), եւ մի՛ ժլատիր. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 20։)
Ժլատեալք՝ ի լաց, եւ ոչ ի հաց կոչեն. (Մխ. առակ.։)
Ժլատեալ ի նորա նուէրսն բերեն աչս, եւ այնմ ցանկան. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
cf. Ժլատանամ.
· Calfa
Շուայտացաւ ժողովուրդն յաւար անդր. այսինքն, զի ժլատացան եկւ տարան ցխաչինսն եւ զանդեայս, եւ կերան հանդերձ արեամբն։ աւարել քարոզեցին նոցա, եւ ոչ մարտնչել. եւ ժլատել, եւ ոչ պատրաստել։ Այր քան զընկեր իւր ժլատեսցի յաւար անդր ժողովել յապուռ։ Ոչ յաւարել կամ ժլատել ինչ, որպէս եւ դատարկ ձեռքս իմ վկայեն. (Եփր. թագ.։)
Ժլատանալ եւ հանել ինչ մի իշխեսցեն. (Մխ. դտ.։)
Զամենայն ոսկի եւ զնիւթ պատուական ինքեամբ համարի՝ վասն նովաւ մեղանչելոյ մարդկան, նովաւ, յագանել եւ ի ժլատանալ. (Իսիւք.։)
Դադարեա՛յ նախ վասն խրատու (յուտելն), եւ մի՛ ժլատիր. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 20։)
Ժլատեալք՝ ի լաց, եւ ոչ ի հաց կոչեն. (Մխ. առակ.։)
Ժլատեալ ի նորա նուէրսն բերեն աչս, եւ այնմ ցանկան. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
niggardliness, stinginess, sordidness, tenacity, avarice, parsimony.
· Calfa
ՅԱփշտակողքն անիրաւք. զի վասն ժլատութեան, եւ ոչ վասն օգտի հանեն ի նոցանէն. (Նիւս. բն.։)
Այլ ի բռնաւորութեան հինին, որ եկեալ ժլատութեամբ կոտորէ զաշխարհ, եւ մեկանայ յընչից եւ յստացուածոց. (Եզնիկ.։)
Վասն յափշտակութեան եւ զրկող ժլատութեան սուսերօք.. . մարտնչին. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
Զօրհանապազ վասն ժլատութեան եւ ագահութեան խօսիս։ Ի բաց հատցուք զժլատութիւն։ Վասն սորա զանցանեմք առաւել քան զպէտսն, եւ վասն սորա է առաւել ժլատութիւն, որ առ հանդերձս, եւ ուժգին բազմութիւն ծառայից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. ստէպ։)
Ժլատութիւն եւ վատութիւն անհանճարութեան է պտուղ. որպիսի էր նաբաղ ի ժլատութեան. (Լմբ. իմ.։)
confused, indistinct;
confusion, tumult, turbulence, uproar, hubbub, clatter, rout, rattle, dreadful or deafening noise;
— կալնուլ, to go mad or crazy, to be delirious, to rave, to be beside one's self, to wander;
— մեծ է, there is such a hubbub one cannot hear one's self.
· Calfa
Զի՞նչ ժխորն իցէ (ի թատրոնս). զի՞նչ աղմուկ եւ սատանայական ամբողք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Ամփոփեալ ի զգայութեանցն խուճապոյ, եւ ի ժխոր վրդովութենէ. (Փիլ. բագն.։)
to confound, to confuse, to perplex;
to make noise, to alarm, to rouse up.
· Calfa
Քաղաքայինքն զբօսանք ժխորեն զանապատին վճիտ տեսութիւնս. (Սկեւռ. լմբ.։)
Տեսին պահապանքն զքահանայապետսն՝ ժխորեալս եւ իբրեւ զծով ի սաստիկ ալեաց տագնապեալս. (ՃՃ.։)
Ժըխորեալք եւ յուզեալք էին յայն յաւուրսըն. (Նանայ.։)
Թէ ի խնդրալոյն ժամն լաս, ժխորես սիրոյ եղբօրն. կա՛մ ընթերցի՛ր, ժխտես, եւ կամ իմա, յաղաչես, եւ խանգարիչ լինիս։ (Լմբ. ժղ.)
cf. Ժխոր.
· Calfa
Հոգ եւ ժխորումն. (Ոսկիփոր.) (որ եւ կոչի անդ Տրտմութիւն եւ Ցնոր)։
to deny, to gainsay, to disown, to disavow;
to falsify, to contradict, to oppose;
to be unmindful of favours received, to be ungrateful, unthankful.
· Calfa
ԺԽՏԵՄ. ἁγνωμονέω ingrate me gero, tergiversor, fidem rumpo. Անճանաչօղ լինել երախտեաց. թիկունս դարձուցանել ապախտ առնել. ապերախտիլ. եւ Նենգել.
Ժխտեաց սառա եւ ասէ՝ թէ ոչ ծիծաղեցայ. (Ծն. ՟Ժ ՟Ը. 15։)
Եթէ եգիտ կորուստ ինչ, եւ ժխտիցէ ի վերայ նորա. (Ղեւտ. ՟Զ. 3։)
Ժխտողք եւ երախտակորոյսք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
Ո՞ր ազգ զլացաւ զերախտիս տեառն իւրոյ մարդկութեան, կամ ժխտեաց փառաց նորին եւ աստուածութեանն։ Ժխտեցաք պատուիրանին։ Ժխտեցին շնորհին. (Լմբ. ատ. եւ այլն։)
to simulate;
cf. Ժտիմ.
· Calfa
Կեղծաւորիլ. ձեւանալ.
Ոչ նայել ընդ նա համարձակ իշխեն, եւ ոչ ժխտին եւ ժպրհին երբէք. (Վեցօր.։)
ՄԻ՛ ոք հաղորդեսցի՝ որ չիցէ աշակերտ. մի՛ ոք յուդաս՝ եւ ժխտեսցի առնուլ։ Յէ՞ր վերայ այնչափ անամաթեալ ժխտիցս. (Ոսկ. մտթ. եւ այլն։)