to restrain, to retrench, to contract;
to throw into the shade, to eclipse, to darken, to obscure, to cloud;
to discount, to cash.
Իսկ եթէ ընդդէմ դարձեալ ոգորիցիս, զեղչես, եւ չառնես զյաղթութիւն. (անդ. 8։)
συσκιάζω, ἑπισκιάζω obumbro, obscuro (լծ. ար. զըլլ. եւ թաթար. չօղա, որ են ստուեր). Ստուերացուցանել. կարճել զյայտնի տեսութիւն. շուք ձգել, մթընցնել.
Զի թէ Հոգին Սուրբ չհամարեցաւ ամօթ զայնպիսի պատմութիւն կարգել մի ըստ միոջէ, ո՞րչափ եւս առաւել եւ ո՛չ մեզ պարտ իցէ չեղչել։ Եւ որք զայն թաքուցանեն, նոքա առաւել զառաքինութիւն նորա զեղչեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
Աստուած զդիրսն եդ առաջի, եւ զմիտս պատգամացն զեղչեաց։ Չէր բանն յայտնի, այլղօղեալ եւ զեղչեալ. (Սեբեր. ՟Է. եւ ՟Թ։)
Ոչ վիմով ծերպի զեղչել, եւ զյետոյսն միայն տեսանել. (Յհ. կթ.։)
Կամ παρατρέχω, ἑπιπορεύομαι praetercurro, praetereo obiter Հարեւանցի քերել անցանել. զանց առնել. քաղել համառօտիւ. շուքի պէս վրայէն անցնիլ.
Սակաւ մի անդր ծագեաց զբանն, եւ ասէ, Բանն մարմին եղեւ. եւ զայլն ամենայն զեղչեաց, զխոհուրդն յղութեան, զծնունդն սրբութեան, զսնունդն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զեղչելն եւ զբազկելն, եւ զկարճառօտ բանն ի համառօտ կացուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)
regret, compunction, penitence;
remorse;
repentant, contrite;
— լինել մտաց ուրուք, to scruple;
to have qualms of conscience, to be smitten with remorse;
— լինել ումեք, — ապաշաւ անկանիլ ի միտս, զղջի ունել զոք, ի — գալ, հարկանիլ, ի — ապաշաւանաց գալ, ընդունել, to repent, to afflict one's conscience;
ի — ածել, — բերել, to cause to repent, to reform;
որպիսի՜ — կալցի զմեզ, how we shall repent!
ԶԵՂՋ μεταμέλος, μεταμελία, μετάνοια poenitentia, consilii mutatio, dolor գրի եւ ԶԻՂՋ. Ցաւ խղճի. ստրջացումն ի սրտէ. ապաշաւ. սրտցաւութիւն. կսկիծ ընդ յանցանս անձին, եւ ընդ վնաս այլոց. ցոյց ցաւոց սրտի, եւ խնամոց եւ գթոյ. խղճելը, խղճալը, կակղցած սրտի կսկիծ.
Եղեւ զեղջ մեծ ի վերայ Իսրայէլի. (ա՛յլ ձ. զիղջ, կամ զիղծ). (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 27։)
Ապաշաւ եւ զեղջ ոչ ընկալեալ։ Զեղջ եղեւ ինձ եւ յաղագս առաջնոցն (բանից իմոց). (Փիլ.։)
Յիշատակ զղջի եւ դարձի. (Իսիւք.։)
Ո՛վ որպիսի՛ զեղջ կալցի զմեզ։ Ո՞ր զեղջ կայցէ։ Բազում երկիւղիւ եւ զղջով։ Սէրն Աստուծոյ բերէ զեղջ. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ը։)
Զանզեղջսն ի զեղջ եւ ի խոստովանութիւն ածեն. (Կամրջ.։)
Ճմլի սիրտն յիշմամբ սիրոյն Աստուծոյ, եւ ի զեղջ եւ յարտասուս հարկանի. (Շ. հրեշտ.։)
Յետ երդմանն անկաւ զիղջ եւ ապաշաւ ի միտս նոցա։ Ուսուցանել զեղջ եւ ապաշաւ. (Եփր. դտ.։)
Հանդերձ չարչարանօք, եւ զեղջ ապաշաւանօք. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
sacrificed, immolated.
Զենեալ ինչ. եւ Զոհեալ.
cf. Զենլի.
Զենականն եւ դիտականն ամենայն։ Զենական (օրէնս) նկարել եւ ցուցանել ի ձեռն կենդանեացս յօշման. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
hurtful, pernicious.
(ի Զեան բառէ) cf. ՎՆԱՍԱԿԱՐ. զէն տուօղ ..., որ եւ ԶԵՆԱՐԱՐ.
to be sacrificed or immolated.
ԶԵՆՈՒՄ եւ կր. ԶԵՆԱՆԻՄ. θύω, θυσιάζω, καταθύω, σφάττω, σφάζω macto, jugulo, occido, victimam offero, sacrifico Հատանել զպարանոցս կենդանեաց. փողոտել, խողխողել, սպանանել սպանդս. մանաւանդ առ ի նուիրել Աստուծոյ. զոհել. մորթել.
Առէ՛ք ձեզ ոչխար, եւ զենջի՛ք ի զատիկ։ Զենուցուն զնոսա զենումն փրկութեան Տեառն։ Եզեն Ադոնիա ոչխարս եւ եզինս եւ գառինս։ Եզեն Սողոմոն զզոհսն։ Առնուլ զսուրն, եւ զենուլ զորդին իւր։ Զենէ՛ք, կերիցո՛ւք։ Եզեն հայր քո զեզն պարարակ։ Արի՛ Պետրոս, զե՛ն եւ կեր.եւ այլն։
Գառն կայր զենեալ։ Զենար, եւ գնեցեր զմեզ Աստուծոյ՝ արեամբդ քով։ Գառինն զենլոյ. եւ այլն։
Քահանայքն էին սակաւք, եւ ոչ կարէին զենուլ զողջակէզսն. յն. δέρω տէրիսինի չըգարմագ. տեռել. իմա՛ մորթել, այսինքն մորթազերծ առնել.
shambles, slaughterhouse;
altar;
the Cross, the Holy Rood.
Անմահի ելով սա (խաչն) զենման եւ պատարագի զենարան. (Անյաղթ բարձր.։)
Աստուածային բանին տեղի եւ զենարան. (Շար.։)
Ասեմ եւ զսպանդունիսդ՝ ի վերայ զենարանաց (կարգեալ). (Խոր. ՟Բ. 7։)
cf. Զենակար.
Ամենեւին զենարար է. (Վստկ.։)
victim, that is ready to be sacrificed;
immolation.
θῦμα, θυσία victima, sacrificium, hostia Կենդանի՝ որ զենեալ լինի ի պէտս ուտելոյ, եւս առաւել ի զոհ. սպանդ. զոհ.
Եզեն Յակոբ զենլիս ի լերինն, եւ կոչեաց զեղբարս իւր՝ ուտել հաց։ Զե՛ն զենլիս, եւ պատրաստեա՛, զի ընդ իս ուտելոց են։ Եւ եղիցի նուէր յորդւոցն Իսրայէլի ի զենլեաց փրկութեան իւրեանց։ Զեն զզենլիս իւր լի զենլեօք եւ բարեօք։ Ի զենլեաց իմոց, զոր զենի ձեզ.եւ այլն։
Զենլի պատարագացն եւ սպանդիցն ... քահանայիցն միայն հրամայեալ է. իբր զենումն կամ զոհ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
to slaughter, to kill;
to immolate, to sacrifice.
ԶԵՆՈՒՄ եւ կր. ԶԵՆԱՆԻՄ. θύω, θυσιάζω , καταθύω, σφάττω, σφάζω macto, jugulo, occido, victimam offero, sacrifico Հատանել զպարանոցս կենդանեաց. փողոտել, խողխողել, սպանանել սպանդս. մանաւանդ առ ի նուիրել Աստուծոյ. զոհել. մորթել.
Առէ՛ք ձեզ ոչխար, եւ զենջի՛ք ի զատիկ։ Զենուցուն զնոսա զենումն փրկութեան Տեառն։ Եզեն Ադոնիա ոչխարս եւ եզինս եւ գառինս։ Եզեն Սողոմոն զզոհսն։ Առնուլ զսուրն, եւ զենուլ զորդին իւր։ Զենէ՛ք, կերիցո՛ւք։ Եզեն հայր քո զեզն պարարակ։ Արի՛ Պետրոս, զե՛ն եւ կեր.եւ այլն։
Գառն կայր զենեալ։ Զենար, եւ գնեցեր զմեզ Աստուծոյ՝ արեամբդ քով։ Գառինն զենլոյ. եւ այլն։
Քահանայքն էին սակաւք, եւ ոչ կարէին զենուլ զողջակէզսն. յն. δέρω տէրիսինի չըգարմագ. տեռել. իմա՛ մորթել, այսինքն մորթազերծ առնել.
act of slaughtering;
victim, sacrifice.
σφαγή, θυσκία mactatio, sacrificium, oblatio Զենանիլն. եւ Զենլիք. զոհ. պատարագ.
Զենուցուն զնոսա զենումն փրկութեան Տեառն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 5։)
Զամենայն զենումն առանց խմորոյ եւ մեղու մատուցանել. (Փիլ. բագն.։)
Զենումն, եւ օծեալ ... քահանայապետ, եւ պատարագ. (Պտրգ.։)
to creep;
to swarm;
to crawl;
— եռալ, to burn, to be fervid;
— ցանկութեամբ, to burn with concupiscence;
յամենայն զեռնոց որ զեռայցեն ի վերայ երկրի, from all creeping things that creep upon the earth.
Յորդունս զեռեալ, եւ տանջանօք փակեալ զկենցաղն. (Ոսկ. գծ.։)
ἔρπω repo, repto, serpo Սաստիկ եռալ, այսինքն շարժիլ. որպէս սողիլ ի վերայ երկրի, եւ կայտռիլ ի ծովու կամ ի ջուրս. սողալ .... եւ վխտալ.
Բնութեամբ ունի ջուրն զխոնարհահակ լինելն եւ զզեռալն. որպէս սորիլ, ծորիլ. (Վրդն. ծն.։)
Յամենայն զեռնոց՝ որ զեռայցեն ի վերայ երկրի։ Զեռասցեն ի վերայ երկրի. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 42։ Ծն. ՟Ը. 17։)
Երկինք եւ երկիր, ծովք, եւ ամենայն որ զեռայ ի նոսա. (Սղ. ՟Կ՟Ը. 35։)
Մեծապայծառ լուսաւորութիւնն որ ծագէ ի նոսա, զեռայ եւ խաղայ ի նոցանէ յայլ տեղիս։ Ոչ ուրեք խոտորին զեռան (ջուրք) յետեղակալ իւրեանց կայենիցն. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Դ։)
creeping.
crawling, creeping
Ծով եւ գետք խայտացեալ՝ ծափս հարցեն զեռմամբք. (Զքր. կթ.) ի մկրտ. իմա՛ եռացմամբ, կամ զեռնովք։
reptile, creeping animal;
acquatic insects;
creeping, crawling.
ἐρπετόν, -τά reptile, -lia Կենդանի՝ որ զեռայ. որպէս սողունք ի վերայ երկրի, կայտառք ի ջուրս, եւ թեւաւոր միջատք յօդս. ամմէն կենդանի՝ որ կըշարժի.
Զեռունս շնչոց կենդանեաց։ Շունչ զեռնոց կենդանեաց։ Ամենայն զեռուն որ է կենդանի։ Ամենայն զեռուն թռչնոց։ Ի զեռնոց թռչնոց։ Յամենայն զեռնոց՝ որ զեռայցեն ի վերայ երկրի. (Ծն.։ եւ Ղեւտ.։)
Զեռուն ասելով, զամենայն ինչ՝ որ կենաց մասն ունի եւ զեռալոյ, զեկոյց. (Վրդն.։)
Ի զազիրն զեռնոց։ Անմաքուր զեռնոցն (որովայնի)։ Զեռունք սարդից եւ ունկնամտից. (Նար.։)
ԶԵՌՈՒՆ ասին լայնաբար եւ ամենայն կենդանիք.
Ընծայաբերս նմա առնէին երիվարս ընտիրս, եւ զանազան զեռնոց մորթս. (Կաղանկտ.։)
Իսկ որ այլ ինչ էր զեռուն եւ կարասի, վաճառեաց ... եւ բաշխեաց կարօտելոց. (Աթ. անտ.) իմա՛ զկենդանիս, եւ զզարդս տանն. եւ այլն։
Կերակուր անպաճոյճ, անաւելի հաց, եւ զեռուն ջուր. (Փիլ. ել. ՟Բ. 8։)
place, spot;
placed, arranged;
assured, firm;
— առնուլ, to place one's self, to put one's self, to stop, to stand still, to halt, cf. Ետեղանամ.
Եւ ա.մ. իբր Զետեղեալ. առկայացեալ. հաստատուն. անփոփոխ. (որ վրիպակաւ գրի եւ ԶԵՄԵՂ, կամ ԶԵՄՈՒՂ).
Մարտակից եղեալ իւրոց մանկանց՝ ամենայնիւ զետեղ պահէ։ Մինչ այս ամեթ եւ զետեղ պահեսցի կարգ, ամենզան բարեփառութիւն յաշխարհս յորդեալ զեղցի. (Պիտ.։)
Պսակեաց զգնացեալսն ... առ իւր պահել զետեղ եւ անարատ. (Ոսկ. եբր. ՟Դ։)
Հոգիս սերմանես, ուստի ոչ ոք ինչ կարիցէ առնուլ, այլ պինդ ունին եւ զետեղ պահին (յն. պինդ պահին) բազում հաւաստեօք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Եթէ ցանկանաս եւս ընչից, անդր փոխեա՛, ուր մարթիցի զետեղ (կամ զեմուղ) յամուր բերդին պահել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20.) յն. ἁσφαλῆ tuto։
to place, to deposit, to put, to establish, to dispose, to plant, to install, to procure a situation or place for.
ԶԵՏԵՂԵՄ ԶԵՏԵՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ եւ այլն. καταπαύω, ἰδρύζω colloco. Ի տեղւոջ ուրեք հանգուցանել, դադարեցուցանել, հաստատել. բնակեցուցանել. տեղաւորել
Երթայց առաջի քո, եւ զետեղեցից զքեզ։ Մինչեւ զետեղեսցէ Տէր Աստուած զեղբարս ձեր. (Ել. ՟Լ՟Գ. 14։ Օր. ՟Գ. 20։)
cf. Զետեղեմ.
ԶԵՏԵՂԵՄ ԶԵՏԵՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ եւ այլն. καταπαύω, ἰδρύζω colloco. Ի տեղւոջ ուրեք հանգուցանել, դադարեցուցանել, հաստատել. բնակեցուցանել. տեղաւորել
Երթայց առաջի քո, եւ զետեղեցից զքեզ։ Մինչեւ զետեղեսցէ Տէր Աստուած զեղբարս ձեր. (Ել. ՟Լ՟Գ. 14։ Օր. ՟Գ. 20։)
to place one's self, to install or settle or establish one's self;
to find a situation, to obtain or find a place.
Լա՛ւ էր թէ անդէն զետեղեալ եւ բնակեալ էաք առ եզերբ Յորդանանու. (Յես. ՟Է. 7։)
Զետեղեցան, եւ յամենայն կողմանց անդր ժողովեցան։ Դեռ անդէն ի տեղւոջն զետեղեալ էին խաղաղութեամբ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Հայկն թաքչի, Խոսրով զետեղի, Պարթեւն նուազի. (Մագ. ՟Ծ՟Բ. այսինքն վախճանեալ դադարէ։)
Յետ այսր ամենայնին՝ սակաւ աւուրք զետեղեցին, ապա դարձեալ, եւ այլն. այսինքն զտեղի առին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
placing, settlement, installation;
disposition, arrangement, ordering.
Զետեղուածն սոցա ի սմա եւ կապուածն՝ ասի միտք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Զետեղուած.
Զգուշութեամբ զիմանալիսն տրամադրեա՛ տեւողական զետեղութեամբ։ Զայս անզրաւական ի չարիս զետեղութիւնս տեսանելով. (Մագ. ՟Ե. եւ ՟Ի՟Ը։)
Հաստատութիւն եւ զետեղումն՝ ի կատարեալսն եւ յառաքինիս օրէնս առնու. (Փիլ. այլաբ.։)
Արեգական եւ լուսնի զետեղումն այնքան ժամու (առ Յեսուաւ). (Նանայ.։)
Զծովու զետեղումն։ Անհաս մնայ ոգւոյն ընթացք, եւ տեղւոյն զետեղումն. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Զետեղուած.
Զգուշութեամբ զիմանալիսն տրամադրեա՛ տեւողական զետեղութեամբ։ Զայս անզրաւական ի չարիս զետեղութիւնս տեսանելով. (Մագ. ՟Ե. եւ ՟Ի՟Ը։)
Հաստատութիւն եւ զետեղումն՝ ի կատարեալսն եւ յառաքինիս օրէնս առնու. (Փիլ. այլաբ.։)
Արեգական եւ լուսնի զետեղումն այնքան ժամու (առ Յեսուաւ). (Նանայ.։)
Զծովու զետեղումն։ Անհաս մնայ ոգւոյն ընթացք, եւ տեղւոյն զետեղումն. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Արշաւեմ.
Եւ զետվազեղ առեալ (ա՛յլ ձ. եւ վազ առեալ) դառնայր ի վերայ բագրեւանդայ. (Լաստ. ՟Ա։)
cf. Զերթ.
ԶԵՐԴ ԶԵՐԹ. Իբրեւ. որպէս. զօրէն. հանգոյն. զետ, ընտոր, պէս, ինչպէս, նման.
Քանզի նստիս որբ եւ այրի, տըխուր դիմօք զերդ ի սըգի. (Շ. եդես.։)
Այնմ որ ըզմիտս առնէ փայլօղ, զերդ զապակի՝ եւ զօդ կըրօղ. (Երզն. այբուբ.։)
to take away, to earry off;
to detach;
to atrip, to despoil, to rob.
Զերծանէ ինքն զինքն եւ զեղբարսն ի վնասուէ. (Բրս. հց.։)
Ո՛չ զմի (այսինքն միայն) զերծանէ հանէ, զտգիտութիւն, այլ եւ զգիտութիւն զգեցուցանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
to be freed, delivered, to escape, to make one's escape, to disengage one's self, to save one's self, to run away, to detach one's self;
to slip off, to slide away;
— յառողջութիւն, to be cured;
— ի խաւարէ ի լոյս, to pass from darkness to light;
— յամուսնոյ, to be widowed, deprived of one's husband.
ἁνασώζομαι, διασώζομαι, σώζομαι salvor, servor ἁπαλλάττομαι abeo, discedo եւ այլն. Զերծ լինել. ազատիլ. ճողոպրիլ. պրծանիլ. ապրիլ. փախստեամբ անկանիլ ի զերծ տեղի. խալըսիլ, պրծիլ.
Զերծաւ ի Սիրովթա։ Զերծաւ անկաւ ի Սիրովթա։ Եկն զերծաւ յայրն Ոդողոմայ։ Զերծաւ Դաւիթ ի Կէիլա։ Ի բանակէն Իսրայէլի զերծեալ եմ ես. (Դտ.։ եւ ՟Բ. Թագ.։)
Կամ ἑκπηδάω, διαφεύγω, χαλάομαι exilio, effugio, labor, demittor եւ այլն. Ելանել ի ձեռաց. ի դուրս վազել. պրծանիլ, փրթանիլ. վրիպիլ.
Զամենայն ինչ գիտել նմա ասեն ասացեալքն (գիրք), եւ ոչինչ զերծանիլ յաստուածայնոյն գիտութենէ. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Զերծանիմ.
Երկիր պագանել կռոցն, եւ զերծիլ ի յայրեցմանէն. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի՟Ը.։)
to dispossess, to strip, to carry away;
to snatch, to deprave, to ravish, to pull off;
to free one's self, to get rid of, to have ricourse to, to escape to, to take refuge.
ἁφαιρέω, ὐφαιρέω, διαίρω, ἀρπάζω aufero, subtraho, tollo, capio. Որ եւ ԶԵՐԾԱՆԵԼ. Կորզել, ի բաց հանել. բառնալ. մերկել, գերծուլ. կապտել, գողանալ.
Յառաջին հասակէն ուսցի ոք՝ ոչինչ գաղտ զօտարացն զերծուլ, թէ պէտ եւ դոյզն ինչ իցէ։ Զզօրութիւնն ի բաց եհատ, զգեղեցկութիւնն եզերծ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
Այլ եւ պահապանն Իսրայէլի զերծ ի նոցանէ զօգնականութիւն իւր. (Լաստ. ՟Թ։)
deliverance, liberation, freedom;
stripping off, spoiling, divesting;
— ելից, decease, death.
Պարգեւեա՛ զերծումն բազմամասնեայ մահուս։ մարտիրոսաց, որք յելից զերծմանն ընդ մեր խնդրեցին. (Նար. ՟Ծ՟Է. ՟Ձ՟Ե։)
to deliver, to free, to save, to undo, to disengage, to liberate, to preserve, to get out;
— ի մահու պարտեաց, to reprieve from capital punishment, from death.
ԶԵՐԾՈՒՑԱՆԵՄ σώζω salvo, servo եւ այլն. որ եւ Զերծանել, իբր Ազատել. ճողոպրել. ապրեցուցանել. պահել. խալըսել.
deliverer, rescuer.
Յորժամ բազում վշտօք վշտանայցեն, եւ զերծանիցին, զզերծուցիչն առաւել մեծարանօք ճանաչել պատրաստիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Երբէք երբէք օգտակարք լինին, եւ զերծուցիչք ի մահուանէ. (Եզնիկ.։)
zephyr;
քաղցրաշունչ, the gentle -;
զովարար —, refreshing breeze;
cf. Էրան.
ԶԵՓԻՒՌ որ եւ ԶԵՓԻՒՌՈՍ. յն. ζέφυρος zephyrus, favonius Անուն արեւմտեան հողմոյ՝ հակառակ եւրոսի.
Զեփիւռք, որ ի մտիցն արեւու։ Զեփիւռոս կոչեն։ Խառնուրդ ունելով յարքտականացն (յարջականաց) եւ եւ ի զեփիւռիցն. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Զեփիւռ.
ԶԵՓԻՒՌ որ եւ ԶԵՓԻՒՌՈՍ. յն. ζέφυρος zephyrus, favonius Անուն արեւմտեան հողմոյ՝ հակառակ եւրոսի.
Զեփիւռք, որ ի մտիցն արեւու։ Զեփիւռոս կոչեն։ Խառնուրդ ունելով յարքտականացն (յարջականաց) եւ եւ ի զեփիւռիցն. (Արիստ. աշխ.։)
oppression, vexation, vexatious measures;
nausea, disgust, aversion, loathing, rising of the stomach;
horror, detestation, abomination.
Զզուանք եւ կռփանք ի բռնաւոր ընկերակցաց. (Եղիշ. ՟Ե։ եւ Մաշկ.։)
Իշխանքն հասուցանէին ի վերայ տնանկացն զզուանս։ Զայս ճանապարհս անմիտքն զզուանօք եւ զրկանօք աղքատաց գնան։ Նիւթէ զզուանս աղքատաց եւ զրկանս։ Յայսպիսի զզուանս գոլով ի նոցանէ մարդկութիւնս, թախանձէր զԱստուած. (Լմբ. միք.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. սղ.։)
to disgust, to vex, to persecute, to importune;
to revile, to abuse, to outrage.
κακῶς ἑρέω, ὐπερφανέω, ἑπιτιμάω male tracto, superbe contemno, fastidio, objurgo θρυλλέω diffamo Ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել զոք ամբարտաւանութեամբ որպէս գարշ եւ զազիր. անարգել. անպատուել. բամբասել. զրպարտել. հարստահարել. խուել. զրկել.
Զհամրն մի՛ զզուիցես. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 14։)
Զզուեցայց ապա եւ ես ի ժողովրդենէ իմմէ գորովեալ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 30։)
Զզուէին զամենեսին, եւ ասէին. զի՞ առնիցէք զսուրբ կտակարանսդ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զրկումն եւ զլացումն ... զզուել, հարկանել. (Յճխ. ՟Ժ։)
Կա՛մ մայրենի գթոց (հանդիպեալ), եւ նենգիլ. կամ խնամոց Աստուածեան աջոյդ, եւ զզուիլ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Բազումք յամպարշտաց՝ փառաւորեցան (յաշխարհի), եւ արդարք զզուեցան. (Լմբ. ժող.։)
ԶԶՈՒԵՄ, եցի. չ. որպէս ռմկ. զզուիլ. Զազրանալ եւ ձանձրանալ. գարշիլ. տաղտկալ. դժկամակիլ. անարժան համարել. գանիլ.
that abandons, throws away his arms, fugitive;
— փախստեայ գնալ, to throw down one's arms and flee;
— լինել, to lay down one's arms, to unarm, to surrender;
— առնել, to unarm, to disarm.
Որ ի բաց ընկենու զզէն. ուստի եւ ԶԷՆԸՆԿԷՑ ԼԻՆԵԼ՝ է Ընկենուլ զզէնս. ըստ յն. ասպարընկէց. ῤίψασπις
to throw, to thrust, to cast far from one;
to drive away, to remove;
— զամօթ, to throw off all sense of shame, to become immodest.
ἁποποιέομαι rejicio, repello, removeo եւ differo Ընկենուլ սաստկութեամբ՝ ի վայր, կամ յետս, կամ հեռի. մերժել. յամեցուցանել. մէկդի ձգել, վար ձգել կամ զարնել, ետ ձգել.
Առանց յապաղման եւ զընկենլոյն։ Զշնորհն յապա զընկենու. (Փիլ.։)
Զընկենու զկոծն եւ զողբսն ի ճշմարիտ արտասուացն ժամանակ. (Նիւս. կազմ.։)
what? how? what is it? — Պետրոսն եղեւ ? what has happened to Peter?
at one's will or pleasure.
ԶԻԱ՞ՐԴ πώς; quomodo? գրի եւ ԶԻ՞ԱՐԴ. (վասն զի կազմեալ ի զի՞, արդ) իբրու Զի՞նչպէս, այսինքն Որո՞վ օրինակաւ. ո՞րպէս. եւս եւ Արդ զի՞. առ ի՞նչ. ընդէ՞ր. զի՞ է՝ զի. ի՞նչպէս. եւս եւ՝ ինչո՞ւ.
Զիա՞րդ լինիցի ինձ այդ։ Զիա՞րդ թուի քեզ։ Զիա՞րդ ասես եղբօր քում։ Զիա՞րդ ոչ իմանայք։ Զիա՞րդ դժուարին է։ Զիա՞րդ զատաւ նստաւ։ Եւ արդ զիա՞րդ է զի ոչ պահեցեր զերդումն Տեառն եւ այլն։
Զիա՞րդ դպիրքն ասեն. յն. τί ουν; quid ergo? ըստ ձայնին, զիա՞րդ. եւ ըստ իմաստից, արդ զի՞։
Զամենեցուն զո՛ւստն եւ զիա՛րդն յայտնելով. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Ոչ ոք գիտէ զզիա՛րդն եւ զորպէսն Աստուծոյ. (Վրդն. ծն.։)
Զիա՛րդ եւ պէտ կամ դէպ լինիցի.
first string;
treble voice, soprano.
Զիլ, որ է սուր. եւ պամ, որ է ծանր։ Զզիլն հարկանել, որ է սո՛ւրն բնութեամբ։ Զիլն՝ հրոյն բնութեամբ։ Յորժամ զզիլն եւ զպամն (կամ զբամբն), որ է սո՛ւր եւ ծանր, առ միմեանս յարմարելով հարկանեն, լինի միջակ. (Երզն. քեր.։)
Ճանաչէ ի տարորոշ բազմութենէ աղեաց, թէ ո՛ր է սուր, եւ ո՛ր է բութ. ո՛ր զիլ, եւ ո՛ր բամբ. (Ոսկիփոր.։)
trade of making arms;
arming, armament.
Կազմութիւն զինուց, եւ Վառիլ կազմիլն զինուք.
Զամրութիւն զրահիցն, զսուսերացն եւ զտիգացն ընդ նոսին պատրաստութիւն, եւ որ ինչ սոցին նմանք փոքունք զինագործութիւնք, բարձեալ բերէին. (Պիտ.։)
Այս եղեւ պատճառ եւ սկիզբն զինագործութեան ... տարածեցաւ զինագործութիւն. (Միխ. աս.։)
fencing.
Ζῆνα, Δία հոլով յն. այսինքն Զզեւս. զդիոս. այս է զԱրամազդ։ (Արիստ. աշխ.։)
that carries arms;
squire;
soldier, swordsman;
officer.
Եւ եղեւ ասայի զօր զինակրաց, որք բառնային վահանս եւ նիզակս ... երեք հազար. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Դ. 8։)
Էին արք հետեւակք ըմբշամարտ զինակրաց, իբրեւ չորք հազարք. (Արծր. ՟Ե. 9։)
to fight together, to accompany in battle.
Ոմանք առին զխաչս իւրեանց, եւ ընդ Քրիստոսի զինակցեցան. (Նիւս. կուս.։)
struck by love, or sadness.
Անձն իմ ցաւագար, ի քեզ զինահար, լե՛ր բուժիչ յարմար։ Հոգիս ի քեզ զինահար, բարեխօսեա՛ անդադար։ Ողորմ արտասուօք ձայնէր (մեծատունն) զինահար, հասի՛ր գերելոյս մատամբ Ղազարու. (Գանձ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
to be wounded with a weapon.
Ի զինահարիլն բխումն արեան։ Զինահարեալն ի տիգաբուխ վտակահոս կենդանութեանն. (Թէոդոր. մայրագ. եւ Թէոդոր. խչ.։)
armed warfare.
Ասպարաւորութեան, եւ ամենայն զինամարտութեան, եւ հեծելական ուսմանց. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
arsenal, magazine of arms.
Տանել ի ցուցեալ եւ ի կազմեալ զինանոցս. (Պտմ. աղեքս.։)
that fences, fencer;
cf. Զինախաղ.
զորս միանգամ ի զինուորական կարգէ սուսերամերկս եւ զինաշարժս գտանէին։ Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց, եւ աջողակ զինաշարժից. (Յհ. կթ.։)
avoiding, abhorring war, desiring peace at all price.
Ատեցօղ զինուց. որ խորշի ի զինուց եւ ի պատերազմաց.