bolt, lock, padlock;
lever, bar;
traverse, cross piece of timber;
trabs, trabeculae (a meteor);
— փայտեղէն, mortar;
փակել նգօք, to bar, to bolt, to fasten with a padlock.
· Calfa
Արասցես նիգս յանփուտ փայտից. հինգ նիգ առ մի սիւն. եւ նիգ մի ի մէջ սեանցն թափանցանց ի միոջէ կըողմանէ ի միւս կըողմն. եւ արասցես օղս ոսկիս՝ յորս ագուցանիցես զնիգսն։ Օդամանեակս պղնձիս՝ ագոյցս նգացն։ Թափեաց զդրունս քաղաքին հանդերձ նգովքն։ Քաղաքս ամուրս պարսպօք, եւ դրամբք եւ նգօք։ Նիգք երկաթիք։ Նիգք դրանց. եւ այլն։
Որով բարձրութեամբ մտաց ծանրն եւ հողեղէնն իբրեւ նգաւ յարուցեալ լինի. (Նիւս. կազմ.։)
μοχλός vectis, repagulum. Երկաթ կամ փայտ ձողաձեւ. փակաղակ դրան. աղխ. պարզունակ. դռնափակ. լծակ. գործի ամրացուցանելոյ, կամ խախտելոյ.
ՆԻԳ ասի նմանութեամբ ձողաձեւ կամ գերանաձեւ նշոյլ յօդս երեւեալ. (որպէս տեսի անձամբ ի հհռովմ. 1817. ի մէջ ամպոց) Ճաճանչքն ասացեալ լինին, եւ բոցքն ոստուցեալ ի նմա լինին, եւ նիգքն, եւ խորափիտքն. Արիստ. աշխ. յն. գերանիկք. δοκίδες trabeculae.
cf. Նիզակաբեկք.
· Calfa
Նիզակաբեկորքն զեօթն ամ լտուցկի եղեւ ժողովրդեանն. (Լմբ. զքր.։)
ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՔ եւ ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՈՐՔ. κοντός contus, remus, hasta. Բեկորք կամ փայտք նիզակաց՝ պակասեալ ի տիգէ. բուն գեղարդեան.
broken spears.
· Calfa
Նիզակաբեկորքն զեօթն ամ լտուցկի եղեւ ժողովրդեանն. (Լմբ. զքր.։)
ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՔ եւ ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՈՐՔ. κοντός contus, remus, hasta. Բեկորք կամ փայտք նիզակաց՝ պակասեալ ի տիգէ. բուն գեղարդեան.
spear-staff or spear-shaft.
· Calfa
Կարկառ զնիզակաբունն իւր, եւ թաթաւեաց ի մեղու անգ. (Եփր. թագ. (որ ի սուրբ գիրս ասի ծագ գաւազանի)։)
fellow-soldier, comrade;
ally, confederate;
allied, leagued, confederate.
· Calfa
Գրել ձեզ զմեզ նիզակակիցս եւ բարեկամս։ Նիզակակից բարեկամք։ Բարեկամք նիզակակիցք։ Թիկունք եւ նիզակակիցք։ Պատրաստել զէն, զի լիցի նա նիզակակից նորա։ Նիզակակից զերկնաւորն ողորմութեամբ իւրով յանձինս ընկալեալ.եւ այլն։
σύμμαχος socius belli, commilito, adjutor. Կցորդ նիզակաց՝ որպէս զինուց, կամ զինուք գործակից. պատերազմակից. մարտակից. զինուորակից. ընկեր եւ օգնական. որպէս եւ Նիզակակից բարեկամ՝ է ուխտակից եւ դաշնակից ի գործ պատերազմի եւ խաղաղութեան.
to subjugate with lance and spear.
· Calfa
Նիզակակուր զաշխարհս եւ զքաղաքս արասցէ՝ վասն նիզակին, որ էր յերազին. (Պտմ. աղեքս.։)
ՆԻԶԱԿԱԿՈՒՐ ԱՌՆԵԼ. δορυαλώτον ποιέω hasta vel bello capio. Կուր եւ ճարակ նիզակի առնել. նիզակաւ առնուլ եւ տիրել, սատակել՝ նուաճել.
fight together;
to be allied, leagued, to form a coalition with, to enter into an alliance, to league together;
to help, to succor, to aid.
· Calfa
Նիզակակից լինել. Սմա բազումք նիզակակցեալ։ Որոց եղեւ նիզակակցեալ։ Ընդ քեզ բազումք նիզակակցեալ. (Շ. վիպ.։ Վահր. ոտ.։ Գանձ.։)
adj. adv. poising a javelin or brandishing a spear.
· Calfa
Գուպարայողթ նահատակք ընդ նիզակաճօճ խրախուսանացն, եւ այլն. (Գր. տղ. թղթ.։)
the dart or the head of a lance.
· Calfa
Տէգն նիզակի (որպէս թէ նիզէք դիքէնի ). երկաթն նիզակի, որպէս սլաք փշատեսիլ. եւ Նիզակն հանդերձ տիգաւ իւրով.
Տէգք եւ նիզակատէգք, սուսերք, եւ սլաք նետից։ Տէգս եւ նիզակատէգք նուիրէին. (Եղիշ. յես.։)
lancer, pikeman, halberdier;
— աստղ, lance-shaped meteor.
· Calfa
ՆԻԶԱԿԱՒՈՐ. Նիզակաձեւ գիսաւոր.
Նիզակաւոր աստղն երեւեցաւ յաւուրս հնձոցն։ Նիզակաւոր աստղն կրկին անգամ երեւեցաւ. (Ասող. ՟Գ. 1. եւ 24։)
surrounded or hemmed in by pikemen.
· Calfa
Հատեալ զնիզակափակ գիշերոյն պահապանացն, եւ զբազումս ի նոցանէ կոտորեալ՝ գնացին ողջանդամք. (Փարպ.։)
to throw down one's arms and desert, to abandon one's post, to flee.
· Calfa
ՆԻԶԱԿԸՆԿԷՑ ԼԻՆԵԼ. λειποτάκτη desertio. Ի բաց ընկենուլ զնիզակն առ ահի. լքանել զդաս, եւ փախչել ի պատերազմէ.
thin, lean, meagre, gaunt, spare, skinny, scraggy.
· Calfa
Վտիտ. հիւծեալ. մաշեալ եւ նուազեալ յանսուաղութենէ.
Տեսանիցէ զերեսս ձեր նիհար, եւ սպանանէ զիս։ Հ. (մարտ. ՟Է.։)
Թէ այծն գէր լինի ... թէ այծն նիհար լինի։ Թէ եզինքն գէր լինին, եւ թէ նիհար. (Ոսկիփոր.։)
sign, mark;
spot, speckle;
point;
այս —, այն —, such a one, such;
so and so;
յայս — աւուր, in such a day;
բանից նիշ, cf. Նշանաբան.
· Calfa
Ո՛վ քառաթեւ լուսածին գերապանծ նիշ. (Շար.։)
Նիշ նշանակի իմն ի վերայ նորա։ Ասէ գաւազան, ի նիշ նշանի խաչին տեառն մերոյ երեւեալ լինի յերկինս։ Տեսանեն յերկինս զնիշ նշանի խաչի նորա. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ. աւետար.։)
Ետ բանից նիշ ի զօրապետն եւ առ իշխանսն։ Ետ գրել ողջոյն, եւ բանից նիշ (ա՛յլ ձ. նշանաբան). (Մամիկ.։)
ԱՅՍ ՆԻՇ. Այս ինչ (տեղի կամ ժամանակ) առանց անուան նշանակեալ իւիք նշանաւ. այն ինչ. այսպիսի. եղմոնի փեղմոնի. ... իսկ Այս անուն՝ ասի զմարդոյ եւ զտեղւոյ.
Յայս նիշ տեղւոջ բնաւ ջուր ոչ էր, եւ զիա՞րդ ցորդագոյնս գնայ. (Ճ. ՟Գ. (այսինքն յայսպիսում անջրդի վայրի)։)
breath, puff;
destiny, fate, fortune;
վեհ —, high destiny;
վայելել ի —, to prosper, to lead a happy life.
· Calfa
ՆՍԵՀ կամ ՆՍԻՀ, կամ ՆԻՍ. Թուի Շունչ. շնչիւն. փչումն. ոգի. եւ նմանութեամբ՝ Բախտ, բաժին. որպէս նէֆէսշ էսմէսի կամ նասիպ.
cf. ԳԵՂԵՑԿԱՆՍԻՀ, եւ ԱՅՍ։
cf. Նսեհ.
· Calfa
ՆՍԵՀ կամ ՆՍԻՀ, կամ ՆԻՍ. Թուի Շունչ. շնչիւն. փչումն. ոգի. եւ նմանութեամբ՝ Բախտ, բաժին. որպէս նէֆէսշ էսմէսի կամ նասիպ.
cf. ԳԵՂԵՑԿԱՆՍԻՀ, եւ cf. ԱՅՍ։
the first month of the Hebrews, Nisan (March).
· Calfa
Չէէր իսկ ժամանակ պտկեն եւ ծաղկեն. (Բրսղ. մրկ.։)
to invent, to contrive to frame, to hatch, to plot.
· Calfa
Ընչիցն ցանկութիւն՝ եւ արիւն մարդկեղէն նիտայ, եւ ի սպանութիւն հայի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
διαπέμπω transmitto. լծ. եւ որպէս թէ Նետել, այսինքն ձգել. եւ Նիւթել. ի դէպ եկեալ ոստայնանկութեան, որ ձգելով զկկոցնլ նիւթէ.
light sleep, drowsiness, sleepiness, dozing.
· Calfa
Մի՛ տար նիրհ արտեւանաց, այսինքն մաքուր բրօք լինել որպէս անմարմին ի մարմնի. (Համամ առակ.։)
Սակաւ մի նիրհ առնոյր. եւ զայն եւս՝ յոտն կալով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Սփռի քուն, եւ նիրհ յաչաց։ Մինչդեռ զառաւօտին կատարէին պաշտօն ի յոտն կալով, նիրհ անկանէր մատթէ երիցու. (Ճ. ՟Գ.։)
νυσταγμός dormitatio κάρος sopor cum gravedine ὔπνον somnum. Նինջ թեթեւ. թմբրութիւն քնոյ. մրափ, բարեւտուք.
cf. Նիրհեցուցանեմ.
· Calfa
Փոքր մի ննջիցես, փոքր մի նիրհիցես։ Ոչ նիրհեսցես, եւ ոչ ննջեսցեն։ Յերազանան յանկողինս իւրեանց, սիրեն զնիրհել։ Նիրհէր ի քուն թանձրութեան. յն. տարբերեալ լինէր խոր քնով։
ՆԻՐՀԵՄ եւ ՆԻՐՀԻՄ, եցայ. ձ. νυστάζω dormito καθυπνόω obdormio, -isco. Նիրհ առնուլ. թմբրիլ ի քուն. ննջել. մրափել, բարեւտել.
Ի բազում հոգոց եւ ի տրտմութենէն նիրհեցաւ ի քուն։ Յորժամ նիրհիս, ննջեսցնես։ Զի մի՛ երբէք նիրհեսցի յաղօթս. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ը. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Նիրհ.
· Calfa
Վայրապար եւ անչափ նիրհումն ուստի՞ գայցէ։ Այսպիսի նիրհումն լինի, յորժամ դանդաղկոտ ոգին լինիցի ի պատուիրանս տեառն. (Բրս. հց.։)
Մի՛ քունն ինձ կորուստ լիցի, եւ մի՛ նիրհումնն ապականութիւն գործեսցէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Գլխածանրեալս, եւ ցնորիւք թմբրութեանն բանդագուշեալս, լքանելով յանվայելուչ նիրհումն. (Պիտ.։)
s. bot. wild-turnip.
· Calfa
Քաղեն զնիւ լերինն, եւ թթուեցուցանեն աղիւ եւ ջրով եւ զոպայիւ. եւ որպէս ինքեանք ասեն, կարի յոյժ օգտակար է ի տապ աւուրց խորշակի. (Եղիշ. երէց.։)
to spin.
· Calfa
Որոց նիւթելն հոգ է՝ ո՛չ անկանեն. եւ որք անկանենն՝ ոչ նիւթագործեն. (Փիլ. լիւս.։)
material.
· Calfa
Սուտակն՝ խոստովանութեան յեղանակն, քանզի յուդա դրեալ էր ի նմա, որ է անմարմին. վասն որոյ ո՛չ ասաց քար, զի աննիւթ է. եւ ակն գահանակ՝ նիւթակ. (Վրդն. ծն.։)
Հուր աննիւթ, եւ նիւթական հրոյ արարօղ. (Յճխ. ՟Բ։)
Իմաստասէրք գոլով՝ կամեցան յամենեւիմբ նիւթականացն յաննիւթականսն ամբառնալ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է. յորմէ եւ Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Հրամայէ մովսէսի առնել օձ նիւթական, եւ զնիւթոյն անուն ի մէջ ոչ բերէ. (Եղիշ. խաչել.։)
materiality.
· Calfa
Երեւելիդ նիւթականութիւն։ Վասն մերոյ թանձրութեան եւ նիւթականութեան. (Նար. ՟Խ՟Զ։ Վահր. երրդ.։)
avaricious, grasping.
· Calfa
Հաւաքօղ երկրաւոր նիւթոց եւ ընչից. ընչաքաղց.
Այլ ոմն արծաթասէր եւ նիւթահաւաք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
idolater;
materialist.
· Calfa
Ոչ նիւթապաշտ եւ պատկերապաշտ լինել. բայց զհայհոյիչս եւ զանարգիչս սուրբ պատկերաց յիմարս կարդասցուք եւ շամբշեալս. (Սարկ. հանգ.։)
the subject proposed.
· Calfa
Մկրտութեան նիւթարկութիւն, եւ թլփատութեանն վերծանութիւն։
յորմէ եւ (Տօնակ.)
to give a material form or existence, to create, to produce.
· Calfa
Տարրացուցանել իբրեւ զնիւթ. գոյաւորել զգալապէս.
զաննիւթն նիւթացոյց աստհուած։ Նիւթ անմարմին, զոր նիւթացոյց եւ տեսակացոյց. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
material;
liquid, fluid;
worldly-minded.
· Calfa
Նիւթաւորք գոն, որպէս փայտ, քար, եւ այլք ամենայն ի տեսանելեաց։ Ոչ գոյ կարողութիւն նիւթաւո՛ր իմանալ զհոգի։ Ուսումնականն նիւթաւոր է որպէս բնաբանականն, եւ աննիւթ որպէս աստուածաբանականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Բանայ զբերան շօշափելի, եւ շարժէ զլեզու նիւթաւոր. (ՃՃ.։)
Զի՞նչ այլ աստեղացն պարք, անկենդանք են եւ նիւթաւորք. (Մաշկ.։)
Ձէթ կամ ջուր կամ գինի, եւ կամ զինչ եւ իցէ ի նիւթաւոր իրաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ՆԻՒԹԱՒՈՐ. Սիրօղ նիւթոց. յարեալ ի նիւթ. եւ Ունայնասէր.
to be formed, to be composed of matter, to exist, to be.
· Calfa
Ի կաւոյ՝ խեցի եւ աղիւս նիւթաւորի. (Ճ. ՟Գ.։)
material, corporeal.
· Calfa
Զի մի՛ գուցէ կարծեսցուք աթոռս նիւթեղէնս։ Զինքն գիտելով աստուածայինն իմաստութիւն՝ գիտասցէ զամենայն, աննիւթաբար զնիւթեղէնս, եւ զբազումս միեղինապէս. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. ածայ.։)
Ծանի՛ր եւ իմացի՛ր ստացական նիւթեղինօքս զաննիւթականն. (Ճ. ՟Ա.։)
Աշխարհ նիւթեղէն է, եւ նիւթքս որիշ որիշ են։ Ծանոյց զնիւթեղէն աշխարհս իբրեւ զարարածս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Թողլով զզգալիսս եւ զնիւթեղէն լեզուի ընդ թիւ արկանել. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
materially;
sensually.
· Calfa
Եւ ոչ զբազմացն ասեմ կթարծիս զբանաստեղծից՝ նիւթեղինապէս եւ ախտաւորաբար մնալն, եւ զարարածս՝ եւ ոչ զարարիչն՝ պաշտելն. (Դիոն. թղթ.։)
materiality;
sensuality.
· Calfa
Նիւթականութիւն. եւ Յարումն ի նիւթս եւ ի նիւթեղէնս. τὸ πρόσυλον materialismus, carnalitas.
to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.
· Calfa
Ամենայն կին իմաստուն մտօք՝ նիւթէր ձենռօք իւրովք, եւ բերէր մանեալ։ Ի կարմրոյ մանելոյ, եւ ի բեհեզոյ նիւթելոյ։ Շուշանն վայրենի՝ ո՛րպէս աճէ, ոչ ջանայ, եւ ոչ նիւթէ.եւ այլն։
լեզու քո նիւթէր զնենգութիւն։ Ի սրտի իւրում նիւթէ զնենգութիւն։ Անիրաւութիւն ձեռք ձեր նիւթեն։ Մի՛ նիւթեր բարեկամի քում չարիս։ Որ նիւթէ զբարիս, խնդրէ զշնորհս բարութեան.եւ այլն։
Զոր եւ (զձեռնարկութիւնն) զմեղսն՝ նիւթէ հիւանդին զմահ. (Բրս. հց.։)
ՆԻՒԹԵԼ. παρασκευάζω, κατασκευάζω, συγκατασκευάζω praeparo, molior, nitor, probro, conscisco συρράπτω , ἁναπλάττω, σύστημι consuo, struo, comminiscor եւ այլն. Հայթայթել, որպէս թէ հիւթելով հիւթել. նօթճել. կազմել. պատրաստել. մեքենայել. հնարիլ. ջանալ. ճարտարել. յարմարել. յերիւրել. կարկատել. կցկցել. խոխոտել. պատճառել. առթել.
cf. Թրծուն.
· Calfa
Զկէս պարսպացն ի նիւթծուն աղիւսոյ, եւ ի նաւթէ շինէր. (Եւս. քր. ՟Ա.)
materiality.
· Calfa
Ջրեղէն են նիւթութիւնքն (սառին), եւ քարեղէն են զօրութիւնքն. (Կոչ. ՟Թ։)
machination, plot.
· Calfa
Նիւթելն. եւ Մեքենայելն.
Ատելութիւն դորա, եւ բոլոր նիւթումն կորստեան՝ ոչ այլ ինչ, եթէ ոչ տրտմութիւն տեառն աստուծոյ. (Մագ. ՟Լ՟Բ։)
to push with force, to drive or thrust in, to fix.
· Calfa
Էառ նա ցուպ մի մեծ, եւ եհար նխոթ (կամ նըխո՛թ) զորովայն եւ զդանձակ նորա, եւ անդէն սատակեաց. (Եւս. պտմ. ՟Ղ. 46։)
ՆԽՈԹԵՄ διωθέω protrudo, intrudo, transfigo. որ եւ ԸՆԽՈԹԵԼ. ռմկ. խօթել. այսինքն Խթել. առխթել. մխել. մղել. (յն. տիօթէ՛օ.).
hearth-cake or griddle-cake;
loaf.
· Calfa
Փութա եւ արա՛ երիս չափս նկանի. (Փիլ. իմաստն.։)
Նկանքն իբրեւ ամուլք եւ անորդիք աճեցին օրհնութեամբք նորա. (Եփր. համաբ.։)
Զնուաստագոյն զնկանակսն՝ հիւրոցն պատրաստեսցուք։ Ի ձեռն անոյշ նկանակացն (այսինքն) արհամարհել զնկանակսն (հացի) իբրեւ զնուաստս. (Նոննոս.։)
ՆԿԱՆ ՆԿԱՆԱԿ. (լծ. եբր. ուկա, օկկա, մաօկ ). ἑγκρυφίας panis subcineritius ἅρτος panis μαγίς torta. Բլիթ հացի. պան բաղարջայ. գրտակ. շօթ. պլակինդի. ... տե՛ս (Նկան, Ծն. ՟Ժ՟Ը. 6։ Ել. ՟Ժ՟Բ. 39։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 8. եւ այլն։ Նկանակ. Դատ. ՟Ե. 8։ ՟Ե. 13։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 17։ Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 17. եւ այլն։ Կամ Նկանակ հացի. ՟Ա. Թագ. ՟Բ. 39։ ՟Ի՟Ա. 3։ Առակ. ՟Զ. 26։ Երեմ. ՟Լ՟Է. 20։)
roll, manchet;
քանի՞ —աց ունիք, how many loaves have you?.
· Calfa
Փութա եւ արա՛ երիս չափս նկանի. (Փիլ. իմաստն.։)
Նկանքն իբրեւ ամուլք եւ անորդիք աճեցին օրհնութեամբք նորա. (Եփր. համաբ.։)
Զնուաստագոյն զնկանակսն՝ հիւրոցն պատրաստեսցուք։ Ի ձեռն անոյշ նկանակացն (այսինքն) արհամարհել զնկանակսն (հացի) իբրեւ զնուաստս. (Նոննոս.։)
ՆԿԱՆ ՆԿԱՆԱԿ. (լծ. եբր. ուկա, օկկա, մաօկ ). ἑγκρυφίας panis subcineritius ἅρτος panis μαγίς torta. Բլիթ հացի. պան բաղարջայ. գրտակ. շօթ. պլակինդի. ... տե՛ս (Նկան, Ծն. ՟Ժ՟Ը. 6։ Ել. ՟Ժ՟Բ. 39։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 8. եւ այլն։ Նկանակ. Դատ. ՟Ե. 8։ ՟Ե. 13։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 17։ Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 17. եւ այլն։ Կամ Նկանակ հացի. ՟Ա. Թագ. ՟Բ. 39։ ՟Ի՟Ա. 3։ Առակ. ՟Զ. 26։ Երեմ. ՟Լ՟Է. 20։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
· Calfa
Նկատեսցես քեզ զճանապարհն։ Գնացին նկատել զերկիրն. Գիտէ զառաջինն եւ զհանդերձեալսն նկատել։ Հազիւ նկատեմք զերկրաւորս։ Բաւական լինիցին նկատել զաշխարհս։ Զօրհաս մահուն դէմ յանդիման առ ի դժոխս նկատէին։ Զնա՝ նկատեալ խորհրդով եւ կանխագիտութեամբ աստուծոյ. եւ այլն։
Ոչ տեսանել ասաց, այլ նկատել. զոր օիրնակ որք զմեծամեծ քաղաքս եւ գեղեցիկս կամեսցին երթալ զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով նկատել. (Ոսկ. գղ.։)
Յերկրի մարմինն, եւ ագիքն նկատեն զերկինս. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Մի՛ զտեսանելիս եւեթ նկատէք հաց եւ գինի, այլ զմեծ խորհուրդն՝ որ ծածկեալն է ի մարմնաւոր աչաց տեսութենէ. (Ճշ.։)
Նկատել որսալ զյաջոյութիւն։ Նկատեալ որսացան զաջողութիւն։ Նկատելով զնշոյլս արեգական եւ լուսնի եւ աստեղաց. (Խոր. ՟Ա. 12։ ՟Գ. 50։ եւ Խոր. աշխարհ.։)
Հրամայեաց երկնից, եւ իջոյց զեղիա. նկատեաց երկրի, եւ վերականգնեաց զմովսէս. (Եփր. այլակերպ.։)
Ի կիր արկ յիս զամենայն մեքենայս՝ զինչ եւ առ միտս քո նկատեսցի. (Ճ. ՟Ա.։)
σκέπτομαι, ὀράω, ἑφοράω, θεωρέω, ὅπτομαι specto, aspicio, aspecto, intueor, contueor, considero, cerno, video οἱκάζω conjicio στοχάζομαι conjecto ἁπείδω prospicio ἁκριβόω diligenter exploro ἑμβατέω, ἰστορέω exploro եւ այլն. Նայել. դիտել. տեսանել. աչօք բացօք կամ մտօք՝ դէմ յանդիման. յառել զաչս. ակնարկել. զննել. լրտեսել. քաջ նշմարել եւ որոշել. (նկատ. լծ. թ. նիյաթ, նիյէթ, դիտումն մտաց. իսկ նկատել աչօք, նազար էթմէք ... պ. նիկեահ քէրտէն .... cf. ԴԻՏԵՄ. պ. տիտեն)
cf. Նկատումն.
· Calfa
ՆԿԱՏՈՒԹԻՒՆ ՆԿԱՏՈՒՄՆ. Նկատելն. նկատ. դիտողութիւն. տեսութիւն. հայեցուած աչաց եւ մտաց. դիտաւորութիւն, եւ նպատակ.
Եթէ ախորժելով եւ նկատմամբ է։ Յաղագս նորա լինել նկատմանն, եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Կատարեա՛ զնկատումնս իմ, յաջողեա՛ զյօժարութիւնս իմ։ Որ եբաց զաչս իմ ի նկատումն սքանչելեաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
Լուա՞յք զառակս, ծանեա՞յք զնկատումն (զդէմյանդիման տեսութիւն)՜ Ամենեւին լուսաւորութիւն, եւ նկատումն փրկութեան (այսինքն ակնարկութիւն կամ նայեցաք փրկարար). (Նար. ՟Խ. ՟Հ՟Զ։)
observation, contemplation;
regard, consideration.
· Calfa
ՆԿԱՏՈՒԹԻՒՆ ՆԿԱՏՈՒՄՆ. Նկատելն. նկատ. դիտողութիւն. տեսութիւն. հայեցուած աչաց եւ մտաց. դիտաւորութիւն, եւ նպատակ.
Եթէ ախորժելով եւ նկատմամբ է։ Յաղագս նորա լինել նկատմանն, եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Կատարեա՛ զնկատումնս իմ, յաջողեա՛ զյօժարութիւնս իմ։ Որ եբաց զաչս իմ ի նկատումն սքանչելեաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
Լուա՞յք զառակս, ծանեա՞յք զնկատումն (զդէմյանդիման տեսութիւն)՜ Ամենեւին լուսաւորութիւն, եւ նկատումն փրկութեան (այսինքն ակնարկութիւն կամ նայեցաք փրկարար). (Նար. ՟Խ. ՟Հ՟Զ։)
painter.
· Calfa
Որ գծագրէ զնկարս եւ զպատկերս.
Որպէս նկարագիծքն այլ ինչ քան զկենդանի տպաւորէն, օրինակօք ձեւեալ զկերպարանսն, այլ ոչ բնութեամբ. (Լծ. ածաբ.։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
· Calfa
Որ է լոյս փառաց, եւ նկարագիր էութեան նորա. (Եբր. ՟Ա. 3։)
Խելամուտ լիցուք, թէ որո՛ց նկարագրաց են գաղափարք, եւ որո՛ց աներեւութից են պատկերք. (Դիոն. եկեղ.։)
Նիւթքն եւ նկարագիրն (դահեկանի) յարգուն իցէ. (ռմկ. սիփկէ. Փիլ. քհ. ՟Ը։)
Անեղծական քո նկարագիր։ Կնիքն, եւ նկարագիրն իւր. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Ը։)
Եւ ոչ զերեսն ապականեաց, այլ ամբողջ եւ անարատ իսկ պահէր զնկարագիրն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Նկարագիրս ոչ միայն զայն գուշակէ՝ որ երեւինն, այլ՝ եւ այլ ինչ բազում։ Երկու անուանք (սառայի եւ հագարու) էին ի նկարագիրն, եւ յանուանն ցուցանէր բազում ինչ. (Ոսկ. գղ.։)
Նկարագրաւն ... իսկ առ ի միտս։ Ըստ նկարագրին ... իսկ ըստ մարգարէութեան, եւ այլն. (Նախ. առակ. եւ Նախ. ես. եւ Նախ. եզեկ.։)
Իբրեւ ետես թագաւորն զգեղապանծ վայելչութիւն պատկերակերպ եւ նկարագիրն հռիփսիմեայ. (Ագաթ.։)
Կոչեաց նկարագիրս, եւ ասաց հանել զճշմարիտ զնմանութիւն պատկերին՝ զոր ետես. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)
ՆԿԱՐԱԳԻՐ. ա. ζωγραφήμενος pictus ad vivum. որպէս Նկարագրեալ. կենդանագրեալ. օրինակեալ. եւ Նովին բառիւ գրեալ.
Բանք նկարագիրք, որպէս եւ անդ ասացեալ է, գրեաց նա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 8.) յն. αὑτολεξεί iisdem verbis.
Եւ զայս տհեսանելով յանշունչս եւ ի մարդս՝ զգեղեցկութեան նկարագրաց զգործս. (Փիլ. նխ. ՟բ. (յն. մի բառ, գեղեցկագրաց).)
Ի ձեւ խաչի բազում կերպարանք են յօրինեալք ի նկարս նկարագրաց. (Շ. թղթ.։)
διαγραφή, ὐπογραφή descriptio χαρακτήρ character, nota insculpta. Նկար գրեալ, գրուած նկարեալ. նկարագրութիւն. ստորագրութիւն. պատկթեր. նմանութիւն. կնիք. տիպ. կերպարան. օրինակ հարազատ. բուն գաղափար, եւ գաղափարեալն.