extensive, spacious, vast.
Ընդարձակ եւ մակագաւիթ կանոնաւ սփիռ տարածէր լիասահման եւ անխտրոց. (Նար. յիշ.։)
to fill up, to fill with;
to satiate, to fill to overflowing, to load with;
to satisfy;
to perfect, to finish, to ultimate.
Սերմանել զերկիր, եւ զհասարակաց պէտս լիացուցանէ. (Խոսր.։)
Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն. (Յհ. իմ. ատ.) (որ հայի եւ ի ՟Բ նշ)։
Որ զմեզ կերակրեաց, եւ լիացոյց. (Ժմ.։)
full, abounding with;
wealthy, opulent.
ապականեցին զերկիր անարժան գործով ի վերայ նորա, եւ այն՝ ոչ պակասաւոր, այլ լիաւոր. (Վրդն. ծն.։)
frank-incense;
cf. Կնդրուկ.
Տային զամեննայն եւ զլիբանոն. (Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 5. 9։)
to lick;
to lap;
to devour, to consume;
to destroy, to annihilate.
Տ. ԼԵԶՈՒԼ, եւ ԼԱՓԵԼ.
to lick up, to devour, to exterminate.
Սովովն եւ ախտիւն լիզաջլնջ արար զամենայն ազգս մարդկան. (Եւս. պտմ. 8։)
Տարածեցաւ մահ, եւ լիզաջինջ արար զասքանազեան ազն Նկանակն գեդէոնի հոլովեալ ի բանակս այլազգեացն, եւ լիզաջինջ զնոսա արարեալ. (Յհ. կթ.։)
Եկն սաղմանասար, եւ լիզաջինջ արար զտասն ցեղս. (Գէ. ես.։)
cf. Լիզանեմ.
ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.
Լիզեսցեն զհող իբրեւ օձք, որ սողին ընդ երկիր. (Միք. ՟Է. 17։)
Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)
Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Լիզանեմ.
ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.
Լիզեսցեն զհող իբրեւ օձք, որ սողին ընդ երկիր. (Միք. ՟Է. 17։)
Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)
Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
wash-hand basin.
Գառագղի, եւ կտրկնի, եւ սկտեղ եւ լկան նմանեցուցանել զերկիր. (Ոսկ. ես.։)
lake, mere, pool, pond;
— լուսոյ or արտասուաց, lake of tears, eye;
— հրոյ, lake of fire, hell.
διώρυξ fossa λίμνη lacus. Ծովակ անոյշ ջրոյ. Ժողով ջուրց. փոս ջրալից. ասի եւ ԼԻԿ. կէօլ. լտ. լա՛գուս. արաբ. լիւճճ, լիւճճէ. որ եւ ԽՈՐՔ ԾՈՎՈՒ.
Ի վերայ գետոց նոցա, եւ ի վերայ լճաց նոցա. (Ել. ՟Է. 19։)
Ի լիճս աղեղանց եւ նիզակաց ձերբակալ արարեալ զոմանս. (Արծր. ՟Դ. 7.) (Միջոց աղեղան լարելոյ. ուստի եւ Լայնալիճ)։
lemon, citron;
օշարակ —ի, or —աջուր, lemonade.
Պտուղ մշտադալար տնկոյ՝ ձուաձեւ, դեղին, թթու ախորժ, որոյ խոշորն կոչի կիտր կամ կիտրոն. իլիմոն, լիմուն. յն. լտ. լիմօնիօն, լիմօնիում։ (Բժշկարան.։ Վստկ.։)
lyncurium, tourmalin.
ԼԻՆԳԻՐՈՆ կամ ՂԻՆԳԻՐՈՆ, որ եւ ԼԻԳԻՐՈՆ, ԼԻԳՐՈՆ, ԼԻԳՐԻՈՆ, ԼԻՒԳՐԻՈՆ. λυγκούριον, λιγγούριον lyncurium;
electrum, quod e lyncis urina concrescit. Բառ յն. լինգուրիօն (որպէս թէ մէզ կամ ագի լինգս կենդանւոյ, կամ յովազի). Քար ինչ պատուական որպէս ազգ սաթի. նոյն կամ նման ընդ եղնգնաքարի.
Յերրորդ կարգն՝ առաջին ակն լինգիրոն։ Ղիւնգիրոն, որ է եղենգնաքար. զսորա գիւտն ոչ ուրեք ի պատմագրաց ուսաք. յայտ է թէ յակունթն է սա։ Թարգմանի ղիգորոսն անասուն ղիգիրոն կոչեցեալ, եւ սեաւ երնջոյ. իսկ ագի սորա փոքրիկ գոլով՝ ունի սակաւ կորկոտիճս դեղնագոյն. վասն որոյ եւ ղինգուրոս կոչի, որ եղին ագի. եւ է քարս այս եղընգան (կամ եղեգան) գունով. (Տօնակ.։)
Սուտակ՝ լիգիոն ասի, զորոյ զգիւտն ոչ ոք գիտէ, նման կապուտակ աւազոյ. եւ բերի յամազունուց ի կանանց աշխարհէ. (Նչ. եզեկ.։)
gum;
ցաւել լնդաց, to have sore gumes.
οὕλον gingiva. գրի եւ ԼԻՆՏ. Միսն՝ որ յարմատս եւ ըստ մէջ ատամանց. լինտ.
Ատամանց ըստ կարգի դասեալք՝ բուսանելովի լինդսն։ Զի մի՛ քանցեսցի քերեալ խստաւ կերակրովն լնդացն փափկութիւն. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։)
Անճաշակ անկիրթն լնդաց ծասքողական մանրեալ ատամամբք խուզման. (Սկեւռ. լմբ.։)
genesis, genealogy.
Ընդէ՞րի լինելաբանութեան ադամայ ոչ եւս յիշեցեալ է զկային, այլ զսէթ. (Փիլ. ՟Ա. 81։)
future, coming, inevitable;
the future, time to come.
Տեսանէ զամենայն զեղեալսն, եւ զլինելոցն, եւ զոր ենն. (Շ. ընդհանր.։)
Այս սովորութիւն իմն է մարգարէիցն, իբրեւ զեղելոց՝ զլինելոցն պատմեն (այսինքն զլինելեաց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Մի՛, ոչ էիցն եւ ոչ լինելոցն՝ որպէս ի ձեռն գոյիցն զվայելսն դիցես. (Բրս. հայեաց.։)
being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.
Լինելն. եղանիլն. ստեղծումն. արարչութիւն. որ եւ ասի ԱՐԱՐԱԾՔ. γένεσις (որ է եղանութիւն). եւ γέννεσις creatio եւ genesis, generatio, ortus. Գոյաւորութիւն. ծնունդ. ծագումն.
Այս գիր լինելութեան երկնի եւ երկրի ... որ զաշխարհարարութիւնն պարունակէ. (Փիլ. ՟Ա. 1.)
Փիլոնի այնոցիկ որ ի լինելութեանն (այսինքն ի գիրս ծննդոց) խնդրոց եւ լուծմանց։
Ամենայն իրի անհնար է առանց պատճառի ի լինելութիւն հասանել։ Հոգի է ամենեցուն գերագոյն որչափ լինելութեան հաղորդեալ են, եւ անմահ իսկ, եւ իշխան ամենայն մարմնոյ. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Պատմօղ լինելութեան երկնի եւ երկրի։ Երկին թէպէտեւգեղեցկութեամբ եւ մեծութեամբ առաւելեալ ցուցաւ քան զերկիր, այլ ոչ եթէ լինելութեան սորա է պատճառ. (Պիտ.։)
Յետ գալստեան անակայ, եւ լինելութեան սրբոյն գրիգորի. (Խոր. ՟Բ. 71։)
Շարժութիւն, աճելութիւն, եւ այլն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Եւ լինելութիւնքն լնուն զտեղի ապականելոցն, եւ ապականութիւնքն թեթեւացուցանեն զլինելութիւնսն. (Արիստ. աշխ.։)
Արիստոտելէս զայլոց զլինելութիւնն՝ այլում ապականութիւն գոլ ասէ. եւ զայլոց ապականութիւնն՝ այլում լինելութիւն. (Նիւս. բն.։)
ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Լինելն որ եւ է իրիք. կազմութիւն. γένεσις.
ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Իբրեւ ի թանձրացեալն, Եղական ինչ. էակ գոյացեալ. առէք. գոյք. որ եւ Եղանութիւնք ասին. արարածական բնութիւնք.
Ի վերայ բոլորն ստորակաց լինելութեանց։ Ամենայն ի ներքոյ երկնիս լինելութեամբք։ Ամենայն բարի եւ գեղեցիկ լինելութիւնք իմանալեաց եւ զգալեաց։ Քան զբնաւ երկրաւոր լինելութիւնս. (Պիտ.։)
Երկինք եւ երկիր, եւ որ ի սոսա լինելութիւնք. (Գր. հր.։)
procreation.
Ի սեղան, ի մահիճս, եւ ի լինումն որդւոց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
plentifully, abundantly, copiously, fully;
completely;
amply, largely;
diffusely.
Լիով ի գերեզմանին, եւ բաւանդակ յերկինս ընդ աջմէ հօր. (Տօնակ.։)
Եւ եղեն երկու չոկանքն սպանանելոյ, եւ մի չուաննն լիով ապրեցուցանելոյ. (Կիւրղ. թագ.։)
plenty, abundance, fulness;
repletion;
riches;
կեալ ի լիութեան, to live in abundance;
ի —, in abundance, profusely;
ի — բաւականի, sufficiently, enough.
Հնչեսցէ ծով լիութեամբ բռան միոյ (կամ բուռն մի) հանգստութեամբ՝ քան զլիութիւն երկուց բռանց ջանալով եւ յօժարութեամբ ոգւոյ. (Ժղ. ՟Դ. 6։)
Կարօղ է եւ զքաղցութիւն իւր դարձուցանել ի լիութիւն. (Շ. մտթ.։)
Լուսինն, որ յերեսուն օրն լիութիւն եւ պակասութիւն կրէր. (Վրդն. ել.։)
full, copious;
abundant;
fully, plentifully, abundantly.
Լիուլի լինել եւ գոհունակութեամբ. (Եփր. կող.։)
Յետ բղխելոյ՝ լիուլիկացեալ, եւ ոչինչ պակասեալ. (անդ. 13։)
axle-tree;
whirl put to a spindle;
shin or shin-bone, the tibia.
Որպէս Սեռն անուոյ՝ առաւել ռամկօրէն վարի։ Իսկ ի գիրս դնի որպէս Ոսկր սրունից եւ ոտից, եւ ողնայարի. ինճիք. ... κνήμη tibia σφόνδυλος vertebra, rotula, vertigo.
pound (16 ounces);
litre.
յն. լիդրա. լտ. Լի՛պրա. λίτρα libra. Չափ ՟Ժ՟Բ ունկեաց, մեծի կամ փոքու. իբր զի մեծ ունկին է ՟Ժ՟Բ տրամ, եւ փոքրն ՟Ը. ուստի մեծ լիտրն լինի իբր ՟Ճ՟Խ՟Դ տրամ. եւ փոքրն՝ ՟Ղ՟Ղ։ Թո՛ղ զպէսպէս առմունս ձայնիս ըստ գաւառաց յայլեւայլ ժամանակս.
Առեալ լիտր մի իւղոյ նարդեան ազնուի մեծագնոյ։ Եբեր զմուռն խառն ընդ հալուէս իբրեւ լտերս հարիւր. (Յհ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Ժ՟Թ. 39։)
Այլ է եւ լիտր աշխարհին հայոց, իբր վեց հօխա, այսինքն 2400 տրամ։
Այլ է եւ դրամ ինչ փոքրիկ, որպէս սիկղ, այն է տրամ ՟Դ. կամ կէսնփոքր ունկւոյ.
fulness, plenitude;
— արկանել, to fill a ditch;
լրիւ իւրով, totally, entirely, completely;
ապականել զերկիրն լրիւ իւրով, to lay waste the land;
to desolate the land in the fulness thereof;
Տեառն է երկիր լրիւ իւրով, the earth is the Lord's and all that therein is.
Քառասնից երեք՝ լիր. ըսկիզբն, եւ մէջ, եւ վախճան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 91։)
Ամենայն լրից եւ երանականաց բարութեանց. աննախանձ բաշխումն. կա՛մ իմա՛, ամենայն լիութեանց, եւ կամ ընթերցի՛ր, ամենալից. զի յն. է ամենապատիկ։
ԼԻՐ ԱՐԿԱՆԵԼ. χαυνόω, χυάνυμι χῶμα aggero, aggerem duco. Լնուլ զխրամ կամ զփոս կամ զձոր եւ բարձրացուցանել.
յարեւելից կողմանէ քաղաքին լիր արկեալ՝ մեծացոյց զքաղաքն։ Լիր արկեալ միջի տեղւոյն՝ խառնէր ի քաղաքն։ Սա արկ լիր անջրպետութեան, որ ընդ քաղաքն եւ ընդ մեհեանն արամազդայ էր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
impudent, insolent, impertinent, brazenfaced, bold;
immodest, indecent, shameless;
cynic.
Երեսք լիրբք լէզլեզու գրգռեն։ Ազգ լիրբ եւ այլալեզու։ Իբրեւ շունք իրբ եղեն յանձինս իւրեանց. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 24։ Բար. ՟Դ. 15։ Ես. ՟Ծ՟Ղ. 11։)
Ո՛վ լիրբ եւ կատաղի գազանք. (Պիտ.։)
Անամօթ եւ լիրբ ձաղանաց. (Նանայ.։)
stuffing;
any thing used to fill up a vacancy;
knuckle-bones;
dice;
— խաղալ, to play at knuckle-bones.
ἁστράγαλος, κύβος talus, cubus, alea. Ոսկրն՝ որ լնու զմիջիայլոց սրունից եւ ոտից, եւ լինի խաղալիկ տղայոց. ... եւ Քուեայ. զար.
Իբրեւ զմանկաւոյ խաղ համարին, եւ իբրեւզանիւս, եւ իբրեւ զլիցս, եւ զգունդս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
տայցէ նմա ճակգարանս, որ է լից ոսկրեայ, եւ կոճ որով տղայքն խաղան. (Կեչառ. աղեքս.։)
Կէսք ի մէնջ ի լիցս ընթանան, եւ կեսք ի տապելուղունս. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Լող.
Ի վերայ մկանացն ի լիւղ անցանէր ընդ գետն եփրատ։ Անկեալ էր (ի ծով), եւ ի լիւղ երթայր. (Ագաթ.։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
vexation, torment, oppression, ill usage;
anguish, sorrow, affliction, trouble.
Գիտել զամպարշտի զուրախութիւն, եւ զլլկանս եւ զծփանս։ Ո՞ կացուցանէր ի վերայ մտաց իմոց լըլկանս. (Ժղ. ՟Է. 26։ Սիր. մերթ. ի խորշակէ. Եզնիկ.։)
Զո՞ր չարչարանս եւ զլլկանս թողին թշնամիք ժողովրդեանն աստուծոյ. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Լլկանօք եւ քերականօք զարեան վտակսն հոսեցին. (Շար.։)
to vex, to torment, to oppress, to torture, to maltreat;
to afflict, to trouble, to molest;
to be possessed by devils;
to violate, to deflower, to dishonour;
to ravish.
μαστιγόω flagello σκύλλω vexo παρενοχλέω perturbo, molestiam fero ταπεινόω humilio եւ այլն. (արմատն է Լլուկ, ի յանգս բարդութեանց). Խոշտանգել. տանջել. չարչարել. նեղել. աշխատ կամ նկուն առնել. չարչըկել.
Լըլկեսջիք զանձինս ձեր։ Լլկեաց զնոսա եգիպտոս։ Յոյժ լլկեաց զնա (դեւն)։ Զի՞ լլկեցեր զիս՝ ելանել ինձ։ Ոչ ոք իցէ՝ որ լլկիցէ զնա. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 29։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ը. 15։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 27։)
ՈՐ լլկենն զձեզ եւ հալածեն, եւ լլկեն չարաչար։ Ի լլկեն զմեզ չար խորհրդովք. (Մանդ. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։)
Եւ Բռնաբարել՝ ապականել զաղջիկ կամ զկին. որ եւ ասի ՏԱՌԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. ըստ յն. խոնարհեցուցանել.
that which vexes, torments, oppresses, troubles.
Լլկիչ եւ հալածիչ զկրօնիցս մերոց հակառակսն ասէ. (Երզն. մտթ.։)
Ոչ եւս ապաստան լինիցին ի լլկիչսն ( ի սուրբ գիրս ՝ ի զրկիչսն) իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ եւս յուսասցին ի լլկիչս ի կուռս. (Գէ. ես.։)
cf. Լլկանք.
Զառաջին զեղեալ լլկութիւնս։ Բազում լլկութեամբ եւ չարչարանօք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 19։ ՟Է. 3։)
Զանօրինութիւն սկարեացն՝ որ եւ զմեզ յուղիւքն ցանկութեան լլկութեան լլկէին՝ շիջոյց. (Ոսկ. ես.։)
Զբորոտս սրբել, եւ զամնայն ցաւս, եւ զլլկութիւնս (այսահարաց) հալածել. (Ագաթ.։)
that bears the yoke;
obedient, submissive.
Սուրբեւ ամբիծ. ի տղայութենէն լծաբարձ, եւ բարեպաշտ. (ՃՃ.։)
Որպէս եզն հեզութեամբ եւ խոնարհութեամբ լծաբարձ եղեալ. (Երզն. մտթ.։)
that imposes a yoke;
— լինել, to suhject, to place under the yoke.
Որ դնէ լուծ ինչ ի վերայ այլոց, այսինքն ծանրութիւն, հարկ եւ այլն. իշխօղ, նուաճօղ. ծառայեցուցիչ.
Զընդ լծով կացեալսս բազմաց եւ հարկապահանջս կացոյց։ Ամենեցունց նոցա լծադիր եւ հարկապահանջ լինէր. (Խոր. ՟ա. 23։ Յհ. կթ.։)
bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married.
(letters) of similar sounds.
σύζυγος, ὀμόζυγος conjunctus, socius. Ձգօղ զլուծ զոյգ ընդ այլում. ամոլակից. մանաւանդ նմանութեամբ՝ Վաստակակից, գործակից, ընկերակից՝ որ եւ է օրինակաւ. սրտակից. զուգական. հաջորդ. հաւասարորդ.
Տեսի երբեմն եւ ես զեզն արտասուելով՝ ընկերակցի նորա եւ լծակցի նորա մեռելոյ. (Բրս. յուդիտ.։)
Մտերիմ իմ, եւ լծակից. (Փիլիպ. ՟Զ. 3։)
Լծակից իմ, այսինքն հալածական եւ ծեր իբրեւ զիս. (Եփր. փիլիպ.։)
Պետրոս, եւ լծակիցն իւր պօղոս. (Տօնակ.։)
Մի՛ լինիք լծակիցք անհաւատից. յն. որպէս լծել ի մի զաննման անասունս, զարջառ եւ զձի, եւ այլն։
ԼԾԱԿԻՑ. Նմանութեամբ ասի եւ զանանձն իրաց.
Լոյս ծագեաց արդարոց, եւ սորին լծակիցն ուրախութիւն։ Ոչ էր կարողութիւն միտումն լինել՝ ի պակասութեանն լծակցին (այսինքն բժշկութեան առանց հաւատոց). աստուածաբ. մկրտ։ (Առ որս. ՟Ե։)
Զանձինս (զհոգիս), եւ զլծակից մարմինս. (Դիոն. ածայ.։)
Առաքինութիւն առանց մարմնոյ կցորդութեան ոչ վճարի, այլ լծնկցաւն միշտ կատարին գործիական բարեզարդութիւնք. (Խոսր.։ որպէս եւ Պիտ. ՟Է. ստէպ։ Շ. յկ. ՟Լ՟Է. ՟Կ՟Ե։)
Լիցի այրն լծակից ում եւ կամեսցի. (Մխ. դտ.։)
Քանզի քէ եւ դիմ լծակիցք են. (Երզն. քեր.։)
to quarrel (among yoke-fellows);
to fall out with one's companions, to make a quarrelsome household;
to litigate, to contend, to dispute.
Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)
Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)
cf. Լծակռուիմ.
Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)
Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)
yoke-fellow war, dispute among persons subject to the same authority;
a quarrelsome household;
controversy, dispute, quarrel;
law-suit.
Ասեմ զլծակռուութիւն (կամ զլծակռութիւն) եղբայրական, որով եւ՛ աստուած անպատուի, եւ՛ մարդն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
to place under the same yoke, to harness together;
to conjoin, to join, to league, to unite, to confederate;
to couple, to pair;
to unite in marriage.
եւ չ. ԼԾԱԿՑԵՄ ԼԾԱԿՑԻՄ, եցայ. ձ. συζεύγνυμι, -μαι conjungo, -or. Առնել կամ լինել լծակից (ըստ ամենայն առման). զուգել. զուգակցել. կցորդել. հաւասարել. ընդ միմիանս կապել, իլ. միացուցանել, միանալ.
Ընդ իրին գոյի եւ զօրինակն լծակցելով։ Զինքն ընդ հասարակաց բնութեան լծակցեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Յարեալ լծակցի ընդ սմին եւ ահաւոր բարբառ։ Ընդ երկրագործութեան լծակցի երբեմն եւ չարաչար վտանգ անբերութեան. (Պիտ.։)
ԼԾԱԿՑԵԼ. Ամուսնացուցանել. եւ Ամուսնանալ.
conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.
Մարմնակցութեանն լծակցութեամբ օրինադրեալ անլուծանելի։ Զլծակցութիւնն ոչ արձակեաց։ Աղտեղացուցանեն զգործ ամուսնութեան, եւ զլծակցություն առնեն իւրավի. (Մխ. դտ.։)
ԼԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Որպիսի՛ եւ է կապակցութիւն։ ընտանութիւն. գործակցութիւն. կապ, եւ ընկերութիւն. միաբանութիւն.
Ի բաց պատառեսցէ ի խաւարային լծակցութենէս։ Զլծակցութիւնս, եւ զերկպառակութիւնս (կամ զսիրելութիւնս). (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Մախսաւորն ընդ անօրէնութիւն լծակցեալ՝ յառաջագոյն ժամանեաց եւ անց զփարիսեցւոյն լծակցութիւնն. (Ոսկ. ղկ.։)
Լծակցութիւն իմանալեաց կամ զգալեաց ի մարդն. կամ սրտի ընդ բերանոյ, կամ հոգւոյ ընդ մարմնոյ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
ԼԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Ըստ քերականաց՝ Լծորդութիւն բայից, կամ լծորդ գոլն տառից, որք փոխանակեն զտեղի իրերաց ի յունական բայս. (զոր հայ թարգմանն եւ մեկնիչք յայլ եւ այլ միտս ձգեն)
yoked;
that draws.
Իբրեւ զուարակ լծաձիգ. (Նար. առաք.։)
unharnessed, detached;
separated, divorced.
partial divorce, separation.
Աղտեղազուզանեն զգործ ամուսնութեան, եւ զլծարձակութիւն աձնեն իւրովի, եւ ոչ ըստ օրինադրութեանն սահմանի. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
to yoke;
to couple, to join;
— զկառս, to harness the horses to a carriage, to get a coach ready, — զերիվարս, to match two horses;
to put horses to a coach;
— զանձն յինչ, to apply oneself to;
to substitute one letter for another.
երկու երկու լծեցան, եւ առին ի քարշ (զսուրբսն). (Եղիշ. ՟Ը։)
եւ զտարերաց,
ԼԾԵԼ. որպէս Կապակցել, զուգել, յարել ընդ միմեանս զինչ եւ է իրս.
Կարօտացաւ բազում օրինակս ընդ միմեանս լծել։ Երկուս կարգս առաջի դնէ, եւ ընդ միմեանս լծէ զնոսա. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Կամի, զի ընդ օրհնեալն եւ այս լծեսցի։ Կցորդեալ մարմնով լծեսցուք եւ զիղձս հոգւոց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ եթէ ընդ հարկաւ զվարս եւ զգնացս լծէ. (Երզն. մտթ.։)
Րէ եւ ռայ լծին փոխանակ միմեանց։ Զոյն երկբարբառ ասէ, զի ընդ ւիւնի լծի ի բազում տեղիս։ Յորժամ եչ եւ այբ բազում անգամ լծին ի բազում տեղիս. (Երզն. քեր.։)
contumacious, rebellious, stubborn, wilful, disobedient.
that shakes off the yoke, disobedient, refractory, froward, rebellious;
— լինել, to shake off the yoke, to obtain liberty;
to be refractory.
Իբրեւ երինջ լծընկէց եղեւ ինձ իսրայէլ. (Ովս. ՟Դ. 16։)
Մի թուիցիմք այնուիկ լծընկէցք։ Լծընկէց եւ հակառակ խրատուց. (Յհ. կթ.։ Շ. բարձր.։)
capable of bearing the yoke (oxen).
Ունեաք զբազում անդեայս՝ լծկան, եւ կթան. (Առաքել պտմ.։)
ԼԾԿԱՆ որ գրի եւ ԼԾԱՆ.
Աստուած օրհնէ՛ ձեր դասական, եւ ըզլծկան եւ ըզկթան. (Ոսկիփոր.։)
united under the same yoke;
joined, associated, allied;
equal, matched;
cf. Լծակից.
Որ ի դրութիւն դիմակացն քառակուսեան լծորդացն. (որպէս մասանց աշխարհի, տարերաց, քառաթեւ խաչի եւ այլն) (Նար. խչ.։)
Ըստ քերականաց՝ Տառք մօտաւորք ձայնիւ, որք փոխան իրերաց մտանեն ընդ լծով լծորդութեանց բայից առ յոյնս, երբեմն եւ ի մեզ. կամ որք դնին երբեմն ի տեղի միմեանց յոր եւ իցէ բառս ըստ այլեւայլ լեզուացն յատկութեան.
Գնչուք եւ թոթովատք ոչ կարէին ընտրութիւն առնել լծորդացն առ միմեանս ի խօսս իւրեանց, յաղագս մերձաւորութեան լծորդացն առ միմեանս, որպէս բենի, մենի, պէի, եւ փիւրի. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Լծորդութիւնս ձեռնտու ի գիւտս ստուգաբանութեան՝ փոխելով զլծորդն, մինչեւ հանդիպեսցիս ստուգութեան անուանն։ Ծախելով զբոլոր բաղձայնսդ ի լծորդսն, կամի արդ եւ զձայնաւորսդ ի նմին դասու լծոդացն շարել. (Նչ. քեր.։)
Լծորդք են՝ բամփ. գկքխ. գտթ. զսցձ. ժչշ. ծճջ. լղն. րռ։ Եւ լծոդացս զրոյցքս՝ անհմտաց սորին պատերազմ եւ անհաւատալի կարծին. (Երզն. քեր.։)
Քուեայն կիբիկոն է, երբ փոխես զլծորդքն, եւ կիվօսն է. (Գէ. ես. եւ Լծ. փիլ.։)
to join, to conjoin;
ի մի —, to unite in one;
— զզգաստութիւն պարկեշտութեան ընդ գեղոյ, to unite chastity with beauty;
to conjugate a verb.
Նոյնպէս լծորդին շա եւ սէ. որպէս՝ անգոսնեացն, եւ անգուշեաց. որպէս թարշիչ նոցա, եւ մեզ թարիս. (Երզն. քեր.։)
conjunction, yoke, union;
conjunction of two planets, syzigy;
conjunction.
Խորհուրդս երբեմն յարդարութիւն քո է, եւ երբեմն ի հողոյս լծոդութիւնն մերձենայ. (Լմբ. սղ.։)
Թողացուցին ասէ զլծորդութիւնսթեւոցն. (Ոսկ. գծ.։)
Լծորդութիւն է կարգաւոր խոնարհութիւն բայից։ Եւ են լծորդութիւնք շեշտոլոր բայից տասն ... եւ պարոյկ լծորդութիւնք են երեք. (եւ այլն. Թր. քեր.։)
Ուր հայ թարգմանն զյունական լծորդութիւնս բայից վերածէ յայլ կազմութիւն հայկական. ուստի ոչինչ իմաստ կարեւոր լինի քաղել, բայց զի ի բայս մտանեն տառք լծորդք, որպէս տեսանես ի բառն ԼԾՈՐԴ.
Լաւ եւս էր անդանօր նշանակել զչորեսին յանգս, յորս լծին ամենայն բայք հայկականք. այսինքն եմ, ամ, ու, իմ. զոր օրինակ գործեմ, կամ դիմեմ. իմանամ, կամ ընթանամ. թողում կամ սարտնում. դնիմ կամ թռչիմ։ Առ ի չգոյէ որոշմանս՝ նաեւ մեկնիչք հին քերականին զլծորդութիւնն վերածեն ի լծորդ տառս։
Լծորդութիւն ասի, յորժամ ելանէ մինն (ի լծորդ տառից) ի լծոյն. եւ մտանէ ընկերակիցն՝ բառնալով զլուծն. որպէս բենն զմենի, կամ մեն զպէի. նոյնպէս եւ այլքն կարգաւ. (Մագ. քեր.։ որպէս եւ Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր. ճոխագոյն։)
proportionally;
in pairs.
իբրեւ լծորդ իւիք օրինակաւ. միաբան. զոյգ զոյգ. զուգապէս.
Ադամայ որդիք՝ աւազանաւն աստուծոյ կոչին որդիք, եւ եղբարք քրիստոսի, եւ միանունքրիստոնեայք. որպէս առաքեալ լծորդօրէն արարեալ ադամայ եւ քրիստոսի. նա պատճառ մահու, եւ քրիստոս կենաց. (Տօնակ.։)
bridle, reins.
Բառ պ. լիկեամ. (յորմէ եւ վր. լագամի) Երասանակ. դանդանաւանդ. ուստի ԼԿԱՄԱՐԱՐ, հիւսիչ երասանաց։ Ոսկիփոր.։ cf. ԼՄԱԿ։