improper and offensive words, abuse names, insult, contumely.
αἱσχρολογία turpis memoratio, obtrectatio. Յիշումն զազիր իրաց ի նախատել զոք, զազրաբանութիւն անարգական. բան թշնամանագիր. լուտանք. նախատինք. իշոց, յիշունց. (սեռ. յիշընցաց) հայհոյանք. ա՛յլ է եւ Հայհոյութիւնն. քիւֆիւր, սէօյմէք սայմագ (պ. եատզիշդ, եազզիշթ, այսինքն յիշումն անարժան բանից)
Այլ վասն յիշոցաց զի՞նչ պարտ է ասել. յիշոցն հայհոյութիւն է Աստուծոյ (ըստ որում հայհոյի մարդ՝ որ է ի պատկեր Աստուծոյ)։ Յիշումն առնէ ամենայն չարեաց, ուստի եւ յիշոց անուանեցաւ. (Կանոն.։)
cf. Յիշոցնատու.
Առաւել զգուշացարո՛ւք ի պիղծ եւ յանօրէն յիշոցնատուէն. զի որդնալից լիցի բերան յիշոցնատուին յաւուրն դատաստանի. (Կիր. խր.։)
using improper language, insulting, abusive, taunting, outrageous;
— լինել, to call names, to abuse, to insult, to outrage, to injury, to revile, to use like a blackguard.
Առաւել զգուշացարո՛ւք ի պիղծ եւ յանօրէն յիշոցնատուէն. զի որդնալից լիցի բերան յիշոցնատուին յաւուրն դատաստանի. (Կիր. խր.։)
mention, commemoration, memory, remembrance.
Յիշումն է տեսութիւն ի ներքս մնացեալ։ Վերըստին յիշումն ասի, յորժամ մոռացումն ընդմիջէ զյտշումն. քանզի է վերստին յիշումն՝ յիշման տկարացելոց զարգացումն. (Նիւս. բն.։)
Անուն Զաքարիայ՝ յիշումն Աստուծոյ (ի զիքր, եւ եա) ... Եղիսաբէթ, Աստուծոյ իմոյ եօթներեակ (ի էլի, եւ շաբաթ). (Մեկն. ղկ.։)
captain of fifty.
πεντηκόνταρχος quinquagenarius princeps, qui quinquaginta militibus praeest. Պետ եւ գլուխ յիսուն արանց, կամ զինուորաց. իտսուն մարդու վրակեցու. ... եբր. սար խամիլիմ.
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
πεντηκοστός, -στη, -στον quinquagesimus, -ma, -mum, pentecoste. Յիսնեակ. յիսնակ. յինունք. միջոց յիսուն աւուրց, եւ թիւն յիսուն. ըստ յն. ասի, պետեկոստէ, կամ բենդիգօսդի՛, -դօ՛ս, -դօ՛ն . այսինքն յիսներորդ. եւ ըստ եբր. յոբելեան, կամ եօպէլ, այսինքն թողութիւն, կամ արձակումն, ազատութիւն՝ ի յիսներորդ ամի ըստ օրինաց. զի եօթնիցս եօթն է քառասուն եւ ինն, որ եւ ասի եօթն եօթներորդ մինչեւ ցամն թողութեան.
Ըննսուն եւ ինն ամացն թիւ բաղկացեալ է ի յիսնեկէ եւ յեօթն յեօթնեկաց. քանզի յիսներեակն թողութիւն անուանի յօրինադրին՝ ամենեցուն ազատեցելոց, անշնչից եւ որ շունչն ունին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 39։)
fiftieth;
the Advent;
ամն —, the fiftieth year, jubilee.
πεντηκοστός, -στή, -στόν quinquagesimus, -a, -um;
pentecoste. եբր. խամիզիմ. Վերջինն յիսուն թուոց. յիսնակ. յիսներեակ. պենտեկոստէ. յոբէլեան.
Սրբեսջի՛ք զամն յիսներորդ՝ տարւոյն, եւ քարոզեսջի՛ք թողութիւն ի վերայ երկրին. զի տարի թողութեան եղիցի։ Ամն յիսներորդ եղիցի ձեզ տարեկան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 10։)
to try, to strive, to tax one's ingenuity.
Կախարդս յիրարկեալ՝ ջանացաւ վնասել զիս. (Վրք. հց. ձ։)
justly, deservedly;
in truth, truly, surely, certainly, and indeed, in fact, yes.
Ճշմարտութեամբ եւ յիրաւի ածեր զայս ամենայն ի վերայ մեր վասն մեղաց մերոց։ Յիրաւի է տալ նմա։ Որոց դատաստանքն յիրաւի են։ Յիրաւի խոնարհեցուցեր զիս։ Յիրաւի կոչեցաւ անուն նորա Յակոբ, զի այս երկիցս խաբեաց զիս։ Յիրաւի չարչարեցան ըստ իւրեանց չարութեանն։ Եւ մեք յիրաւի, զի արժանի որոց գործեցաքն՝ առնումք զհատուցումն.եւ այլն։
to attach, to connect, to unite;
to stretch or hold out;
to fix.
Աճեցունս գործելով՝ ընդարձակս եւս եւ անոլորտս զիւրեանցն յիրեցուցանել սահմանս. (Պիտ.։)
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
Յղացաւ, եւ ծնաւ զկային։ Եմուտ առ նա, եւ յղացաւ ի նմանէ։ Յղացաւ եւ ծնաւ արու։ Յղասցիս եւ ծնցիս որդի։ Գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչչեւ յղացեալ էր զնա յորովայնի։ Տարայց զնա ի տուն մօր իմոյ, եւ ի սենեակ յղացելոյն զիս։ Յղացաւ զցաւս, եւ ծնաւ զանօրէնութիւն։ Յղանան զցաւս, եւ ծնանին զանօրէնութիւն։ Յղացաք եւ որոճեցաք ի սիրտս մեր զբանս անիրաւութեան.եւ այլն։
Լեզու ըստ բազում օրինակի հայելի է խորհրդոց. քանզի զոր նայն յղանայ. սա բղխեալ ծնանի. (Իսիւք.։)
to send to, to forward, to despatch;
— զումեքէ, to send for, to send to search after.
Յղեաց կոչեաց զորդի իւր։ Յղել զնա առ արքայ։ Ե՛կ այսր, յղեցից զքեզ առ արքայ։ Եւ յղեցի, զի զարծաթ քո տացես ինձ։ Զպատգամն՝ զոր յղեա՛ց արքայ.եւ այլն։
cf. Յղանամ.
Ասի կին, զի յղենայ եւ ծնանի։ Ոչ յղենալ, եւ ոչ ծնանել հնար է. (Փիլ. լին. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 49։)
Պատրաստեցար յղենալ (այսինքն երկնել ի սրտի), զի տեսցես զպատկեր մեռելոյ. (Եփր. թագ.։)
jubilee;
jubilee, festivity, rejoicing;
— ամ, year of jubilee.
ՅՈԲԵԼԵԱՆ կամ ՅՈՎԲԵԼԵԱՆ. ἱωβέλ, ἅφεσις jobel, dimissio, remissio, annus jobeleus կամ jubileus. Յիսնամեայ ժամանակ, որ եւ եօթնիցս եօթնեակ, կամ յիսներորդ ամ. որպէս մեծ շաբաթ եւ հանգիստ. յիսներեակ մի ամաց. ամ թողութեան առ իսրայէլացիս. զի յեբր. էօպէլ ՝ է թողութիւն, արձակումն, ազատութիւն.
Ամն յոբելեան, զի նա ինքն է ամն յիսներորդ. (Եփր. ել.։)
obelisk.
Յորում եւ զյոբելիկսն ետես, որք մինչեւ ցայժմ կան ի սարապեան տաճարին։ Հարցանէր, թէ զի՞նչ են յոբելիքս (կամ յոբելիքն). (Պտմ. աղեքս.։)
numerous, many;
often.
Քո յօրինիչ ձեռն՝ յոգնաբուն վկայից կազմեաց խորան։ Ի միում պարտիզի յոգնաբուն ծառք. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Է։)
very importunate, tiresome, troublesome.
numerous, many;
plural.
Եղիջիք իբրեւ աստուածք. Ուստի՞ եգիտ օձն զյոգնական անունս՝ զաստուածս. իբրու զի մի է ճշմարիտ Աստուած, լինելոց էր ի մարդկանէ բազմաստուածութեան կարծիք. (Փիլ. լին. ՟Ա. 36։)
Յոքնական նշանօք զբազմորիշ չարին ցուցանէ զիրս. (Նիւս. երգ.։)
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
very talented;
polymathic.
devouring, voracious.
Փախիցո՛ւք ի գազանէս յայսմանէ (ի սնափառութենէ) յամենայն ժամ. (վասն զի բազմազան է եւ յոքնաճարակ. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
polyonomic.
Ցեղացեղ եւ բազմակարօտ մեր բնութիւնս եւ յոքնանուն՝ երբ պարզի եւ մաքրի, անկարօտ լինի. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Բազմաչարչար.
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
Յոլով գտանէր զիւր անկեալս քան զհայոց գնդին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յոլովք ի նախարարաց։ Զյոլովից կորզելով զիշխանութիւն. (Խոր.։)
Ոչ միայն զիւրեանցն, այլեւ յոլո՛վս անգամ (այսինքն յոլով իսկ) զթշնամեացն զարգաւանդահողն վտարեն երկիր. (Պիտ.։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
ՅՈԼՈՎԱԳՈՅՆ կամ ՅՈԼՈՎԱԳՈՅՆՍ. մ. πλεῖον, ἑπὶ πλεῖον, πλεῖστον, ἑπὶ τὰ πλεῖστον plus, plurimum, pluries, majori ex parte, saepe μειζόνως, μᾶλλον majus, maxime, nimis. Յոլովակի. աւելի. առաւելապէս. բազում այն է՝ զի. իբր ի բազումս. մեծապէս. մեծաւ մասամբ. յաճախ. յերկար. ստէպ.
cf. Յոլովեմ.
Աճեցուցանէ զահն, յոլովէ զկասկածն։ Քանզի եցոյց զվնասն՝ եթէ մեծ է, յոլովէ ե՛ւս զհրամանն։ Անձանց շահս յոլովեմք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ եւ փիլիպ. յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Դ։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
Աճեցուցանէ զահն, յոլովէ զկասկածն։ Քանզի եցոյց զվնասն՝ եթէ մեծ է, յոլովէ ե՛ւս զհրամանն։ Անձանց շահս յոլովեմք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ եւ փիլիպ. յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Դ։)
great number or quantity, multitude, abundance;
plurality, multiplicity.
Յոլովութիւն տղմոյ, կամ փշոց, կամ զինուց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Իգն.։ Գէ. ես.։)
not firm, weak, tottering, unstable, unsteady;
inconstant, mutable, vacillating, wavering, versatile, fickle, volatile.
Բեկմամբ բնրձիցն եւ յօդուածին՝ զիմըս պնդեա՛ յողդողդ մարմին. (Յիսուս որդի.։)
inconstancy, instability, levity, versatility, unsteadiness.
Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
Ի յոյն լեզու զիւր աշխատութիւնն ժողովեաց։ Վարժ քաղդէացի եւ յոյն գրով։ Մի՛ ոք իշխեսցէ յոյն խօսել եւ թարգմանել. (Խոր. ՟Ա. 1. 7։ ՟Գ. 36։)
big, fat, plump, fat and lusty;
aspirate.
Զյոյրսն եւ զուռուցեալսն։ Զպարեգօտսն ի կուրծսն ժողովեսցէ ըստ նմանութեան վարձակացն, զի մի՛ կարի յոյր թուիցին. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
to become wicked or contemptible, to grow or get worse and worse, to be deteriorated;
to debase, demean, degrade or disgrace oneself, to degenerate, to fall away.
Որպէս զի եւ կուսութիւնն պատուեսցի, եւ ամուսնութիւնն մի՛ յոռասցի. (Բրս. ծն.։)
wicked, bad, defective, paltry, wretched, low, vile, sorry;
unseemly, detestable.
Յիշեա՛, զի յոռի է ակն չար. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 14։)
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
Եթէ մերկութիւնն յոռութիւն ինչ էր բնութեամբ, ապա ոչ մերկս թողոյր զնոսա ի սկզբանէ։ Յորժամ ասէ՝ թէ զղջացայ, ո՛չ զի զոր ասեն՝ կրիցէ, այլ զյոռութիւնն՝ որ լինի, յայտ առնէ. (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Յորդորիչ.
Յորդորական հրաման տէրութեանդ քո միշտ մտրակեաց զիրաւացի հեղգ երկչոտութիւն մտաց իմոց. (Արշ.։)
full of ardour, eager, desirous, ardent, prompt, ready;
— առնել, to exhort, to persuade;
— լինել, to be eager, desirous.
cf. Յորդորումն;
cf. Յորդութիւն.
Չիք ինչ ասել, եւ ոչ զպատճառս դնել. քանզի եւ նոցա բազում յորդորութիւնք են աստուածգիտութեան. (Ոսկ. ես.։)
exhortation, persuasion, incitement, stimulus, spur, incentive, encouragement.
Ոչ այնպէս մարդիկ դիւրաւ յորդորմանէ բանիցն, որպէս յառաքինի դիմաց քարոզին՝ զօգտութիւն ընդունել սովորին. (Սարկ. քհ.։)
abundance, affluence, superabundance, exuberance;
outflow, overflowing, discharge, torrent, inundation;
յորդութիւն արեան, rivers of blood;
յորդութիւնք պատուհասից, plagues upon plagues;
յորդութեամբ, in torrents, abundantly, copiously.
Սիրոյն նուազի յորդութիւն։ Բարեբախտութեանն զեղանի յորդութիւն. (Պիտ.։)
Երանելիս կոչէ, զի սաստիկ յորդութեամբ զէջս հոգւոյն նոցա պարգեւեաց. (Ներս. մոկ.։)
when;
since, as;
— or յո՞րժամ, when ?
Կարող եմ այսօր, որպէս յորժամ առաքեաց զիս Մովսէս։ Եւ լինէր՝ յորժամ մտանէր արքայ ի տունն Տեառն։ Զոր արար Դաւիթ, յորժամ քաղցեաւն։ Յորժամ գտանիցէք, ազդ արասջիք ինձ։ Այժմ մերձ է մեզ փրկութիւն, քան յորժամ հաւատացաքն։ Յորժամ դարձցիս եւ յոգւոց հանիցես, յայնժամ կեցցես։ Յորժամ եկեսցէ, յայնժամ նստցի։ Յորժամ դարձցին առ տէր, ապա վերասցի առագաստն, եւ այլն։
շ. Կամ իբր շ. ὀπηνίκα postquam, quandoquidem. Մինչ. որովհետեւ. արդ քանզի. երբ. ուր. երբոր՝ որ. չիւնքի.
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Ալեաց յորձանն՝ յորժամ ոչ ունիցի տեղի ապականելոյ կամ վնասելոյ, զիջանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
Քանզի եւ Յովբայ իսկ ոչ վնասեցին յորձանք բանից նոցա։ Ընկալեալ զյորձանս նախատողացն՝ ի բաց մերժեաց համարձակութեամբ արդարութեանն. (Իսիւք.։)
jewish, judaical.
Քանզի Յուդայ ազգէն սերէր անուն Յուդայական, այսինքն հրէական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
as Judas, like a traitor, treacherously, traitorously.
Մարմնապէս, զի մի՛ ասացից յուդայապէս, եւ ոչ հոգեպէս աղօթէին. (Կլիմաք.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
Քանզի Յուդայ ազգէն սերէր անուն Յուդայական, այսինքն հրէական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
cf. Խուզարկու;
inventor, author;
inciter, agitator, instigator;
seditious;
— ալիք, agitated sea, heavy billows.
Որպէս Յուզիչ. խնդրակ. գտակ. եւ Որսօղ. գրգռիչ. շարժիչ. ἑφευρετής inventor եւ δελεαστικός inescans, alliciens.
cf. Յուզախնդիր.
Ի խորհուրդս մտաց քոց յուզաքնին լինէիր, թէ զի՞նչ լինելոց է յետ այսորիկ։ Այս ի մտացն յուզաքնին լինելոյ, եւ ի յայտնութենէ Աստուծոյ եղեւ. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
to seek, search or inquire after, to make search for, to ferret out, to hunt after;
to examine, to discuss;
to agitate, to move, to trouble;
to excite, to incite, to provoke, to stir up, to move sedition;
— զծով եւ զցամաք, to seek everywhere for, to ransack;
— խնդիրս, to breed disputes, to excite quarrels.
Յուզեաց, եւ եգիտ զսկիհն յամանի Բենիամենի։ Յուզեաց լաբան զամենայն տունն, եւ ոչ եգիտ զկուռսն։ Յուզեցեր զամենայն զինչս իմ։ Ո՞ արար զիրս զայս. եւ յուզէին եւ քննէին. եւ այլն։
Յուզէր զջուրսն ... ջուրքն յուզիցին։ Յուզեցաւ խնամք իմ։ Աղաղակէին յուզեալք ի քահանայապետիցն։ Ծովն ի սաստիկ հողմոյ շնչելոյ յուզէր։ Յոյժ յուզեաց զսրտմտութիւն բարկութեան Անտիոքայ ի վերայ անօրէն Շիմոնի։ Յուզեն հանապազ զժողով նոցա։ Որ մանաւանդ խնդիրս յուզեն.եւ այլն։
Ստէպ ստէպ հողմքն յուզեսցին ի վերայ միմեանց։ Որովք յուզի հոտ ապականութեանց, եւ բուրէ հոտ նեխութեան. (Իսիւք.։)
Դադարեցոյց զյուզեալ ալիսն։ Զայս ամենայն յուզէ, զի մերժեսցէ զմարգարէն. (Իգն.։)
Անդ ապա եւ գութք խնամոց յուզիցին արարչական սիրոյն. (Ագաթ.։)
search, research, perquisition;
trouble, agitation;
incitement, instigation;
turbulence, confusion, tumult;
— խորհրդոց, anguish, anxiety, affliction, pain;
— կրից, hastiness, outburst;
— սրտի, emotion, transport.
Շարժմունս յուզմանց ներհակականաց։ Թէ ի խռովութեանցս յուզմանց փոխեսցես զիս խաղաղարար. (Նար. ՟Ա. ձ։)
to cause to become idle, slothful, indifferent, to enervate, to demoralize.
ՅՈՒԼԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ յուլանալ. եւ Արհամարհոտ կացուցանել. առնել յուլն կամ յողն կալ եւ բարձրավզիլ.