twisting, contortion, tension;
intensity, force, stress;
tresses;
—ք բարեկամութեան, ties of friendship.
Ոչ ինչ յայլոց ախտից այնպէս գիտէ քակել զոլոր սիրոյն աստուծոյ՝ որպէս զագահութիւնն։ Մի՛ պոռնկական երգոցն միտ դիցուք, զի մի՛ զոլոր ոգւոց մերոց մեղկիցեն։ Լուծանէ զոլոր մտացն, եւ զբարեկարգութիւն հոգւոյն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
Այսպէս ընթերցիր, որպէս գրեցի. զի ոլորով է բանն». իմա՛, իբր փակագծիւ, կամ շրջաբանութեամբ։
to be circumscribed, bounded, limited.
Լեառնն՝ ոլորտացեալ եւ ի մշակականն եւ ի զինուորութեանն եւ ի նաւաստութեանն ամենավայելուչ արհեստից. (Պիտ.։)
bounds, limits, extremities;
ring, circuit, circumvolution;
— երկրի, the universe;
— երկնից, airy space, the vault of heaven;
— բանից, ambages, circumlocution, tricks;
ընդ —տս մտանել (թռչնոց), to fly about or round;
to flap, to flutter in the wind, to wheel about;
to turn on one's hands and feet like a wheel, to tumble, to fall head over heels, to turn a somerset.
Եւ յայսոսիկ յարմար եւ զկնի կացցէ բանս, զի մի յոլորտս պրկել՝ այն սպրդեալ մտցէ։ Ոչ կարկատեցի զսա հագներգութեամբ, եւ շարամանեալ յոլորտս ստորասացութեամբ, այլ յայտնի եւ դիւրահաս. (Մագ. ՟Դ. ՟Ի՟Գ։)
fibula, perone, shinbone.
Եւ ընդ կոճեղս որ յոլոքին՝ զիս ի կապից խլեա՛ չարին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Ոխ;
revenge;
wrath, anger, indignation.
Անիծեալ ոխութիւն նոցա. զի խիստ էր. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 7։)
Սրտմտութիւն է՝ զի յոխութիւն փոխի. եւ զայս նշան յետ ոխութեան եղեալ գտցէ ոք. (Եւագր. ՟Դ։)
alas ! oh ! ah ! o !
վայեաց եւ ասէ, ո՜հ տէր, he cried out and said, oh! my Lord !
ո՜հ ինձ տէր, ah ! oh ! alas, oh dear ! woe is me !
ո՜հ անմտութեանն, ո՜հ կուրութեանն, oh what folly ! oh what blindness !
ո՜հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ, oh dreadful day !
ո՜հ հովիւք, woe to the shepherds !
ո՜հ մոլորութիւն, ո՜հ յիմարութիւն, oh what a mistake ! what nonsense !
ո՜հ թէ, would to God !
ո՜հ ո՜հ, ha ! ha !
ո՜հ, ո՜հ օր, woe, woe to the day !.
Ո՜հ, ո՛րչափ ի բարեաց զրկեցայ. ո՛հ, ո՛րչափ չարեօք զիս կապեցի. (Ոսկ. ղկ.։)
Ո՛հ, զի՞նչ արասցուք յորժամ ազդէ բարբառն ի մէջ գիշերին ահեղ. (Տաղ.։)
Ո՛հ, չարաչար մանեցեր, եւ աւերեցեր։ Ո՛հ, քանի՞ պակասութիւն է մեզ եւ երկրի՝ մեկնիլն ի մէնջ սրբոյն մեծին անտոնի։ Զկնի խոզիցն ընթացաք. ո՛հ, եւ զխոզս արածեցաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ո՛հ թէ թողոյր ոք զիս մերձ խաչիդ։ Ո՛հ, թէ առնես ինձ այցելութիւն. (Գանձ.։)
Ո՛հ ո՛հ օր, զի մերձ է օր տեառն, զի հասեալ է վախճան ազգաց. (Եզեկ. ՟Լ. 2։)
condoling, deploring with another.
Շուրջ զիւրեաւ հայեցեալ կինն՝ ոչ զոք ետես յողբակցաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ.։)
plaintive;
with a lamentable tone;
lamentation.
Մինչեւ յառաւօտն ողբաձայնիւ զայս ասէր, որ ստեղծերդ զիս՝ ողորմեա՛ց ինձ. (Վրք. հց. ՟Դ. ձ։)
singing plaintively;
singer of laments;
tragedian, tragic author.
Զողբերգակացն դաս։ Եւրիպիդէս ճանաչի ողբերգակ։ Զողբերգակսն յողբերգութեան շահս, եւ զիմաստասէրս ի վարժապետութեան. (Պիտ.։)
Մանաւանդ ողբերգակքն։ Առ յողբերգակացն, եւ մանաւանդ առ ի կատակերգացն։ Ողբերգակ քերթող ասի (եւ հոմերոս), զի զոմանս յաստուածոցն առասպելաբանէ թշուառականս գոլ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211։)
to sing in a plaintive voice, in a lamentable tone, to deplore, to lament;
to compose a dirge, an elegy or a tragedy.
Ոչ այնքան զիմ թշուառութիւնս ողբերգեցից, որչափ զծերունոյ հօրն զանմխիթարականն սուգ։ Եւ ոչ գիտեմ, զիա՛րդ ողբերգեցից զպատերազմս զայս։ Ո՛րպիսի ողորմելի բանս ոչ ողբերգեսցէ. (Պիտ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Ճ. ՟Գ.։)
in clusters, in bunches.
βοτρυδόν sicut botrus, modo uvae densae. Զօրէն ողկուզի՝ բազմաթիւ եւ խիտ առ խիտ (հատիւք). հոծութեամբ. բազմութեամբ. միախուռն.
to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
Մի՛ հոսանք ուղխից կենցաղոյս զիս ողողեսցեն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Ի բաց ողողէ եւ զպատարագացն սպասաւորեալ անօթսն, որպէս զի մի՛ այլ իրիք եղիցի. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Ողողանամ.
effusion;
shriek, loud scream, tears.
Եւ որպէս Ողողանիլն լալեօք. ողբ. բողոք. ճիչ. գոչիւն. աղաղակ. (լծ. յն. օլօլիզի՛, օլօլիզմօ՛ս. լտ. ուլուլա՛դուս) ոզիկ ոզիկ գալն, ողբ լաց.
sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.
to smooth, to level, to plane;
to curry, to polish, to set a gloss upon, to make smooth or polished;
to smoothen;
to iron, to hot-press, to satin;
cf. Շողոմեմ.
pity, compassion;
pity-stirring, piteous, pitiable, moving, touching, miserable, unhappy, unfortunate, sad, deplorable, dismal;
—, —ս, — —, touchingly, humbly, in a suppliant manner;
miserably, piteously, pitiably, deplorably, lamentably;
compassionately;
— խօսել, to speak pitifully or deplorably;
յաղերս եւ յ— խոնարհեցուցանել, to touch, to excite or move to compassion, to inspire pity;
անկցի — իմ առաջի քո, have compassion on me ! have mercy on me !.
cf. Ողորմ.
Ողորմաբար ածէր զաչսն, զի տեսցէ զհայրն. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Դ.։)
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
Վասն մեր յիւր շնչական եւ ի մարմնական մարմին ընդունի զհոգին զիմաստութեան եւ զհանճարոյ. (Ոսկ. ես.։)
Է մեռելութիւն մարմնական, գոյ եւ շնչական։ Շնչականն մեռելութիւն քանզի կամաց է՝ ընդ պատժօք է. (Ոսկ. եփես.։)
breathing together;
of the same mind or feeling, unanimous.
Միաւորութիւն է պատճառ շնչակցութեան եւ կրակցութեան. քանզի եւ միննզ ըստ մասին՝ այսպիսի է մի, միաւորեալ ըստ մասանց, եւ շնչակից՝ ըստ հաղորդութեան առաջնոյ պատճառի. (Մաքս. ի դիոն.։)
respiring, breathing, living, animal;
carnal, sensual, gross;
spiritual;
— գործիք, wind instruments.
Շնչաւորք կոչին մարդիկ եւ անասունք, գազանք եւ թռչունք. զի ամենայն որ թոք ունի, եւ տուրեւառ օդոյ, նա կոչի շնչաւոր. (Շ. բարձր.։)
act of breathing, respiration, animation, vitality;
sensuality.
Անօրինացն չիք յիշեցուցիչ առաջի տեառն. զի հեռի է ի նոցանէն հոգին սուրբ, զի շնչաւորութեամբ թաղին. (Մծբ. ՟Զ։)
wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
Շնչափողն ի ծածուկ ի ներքս ամրացեալ՝ զիա՞րդ անդադար ունի զօդոցն եւ զշնչոց տալ եւ առնուլ զմատակարարութիւն։ Ի մենակ հողոյ լինել ոսկերացն կարծրութիւն, եւ շնչափողոյն փափկութիւն. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։)
to breathe, to respire, to puff;
to blow;
to inspire;
to exhale, to emit;
— զօդ, to breathe, to take breath, to respire;
զհուր —, to send forth or emit fire, to break into a volcanic eruption;
— չարախօսութիւն, to whisper in the ears, to accuse in secret;
շնչեսցեն հողմք, let the winds blow;
let the storm rage;
շնչէ հողմն ուժգին, the wind blows hard;
շնչեաց հողմն աջողակ, a fair or favourable wind arose.
Վեսուբ լեառն ի գլխոյ շուրջ զդեղսն եւ զքաղաքսն այրեաց։ Յողիացւոց կղզիսն հուր շնչեալ երեւեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
artery;
— թոքային, pulmonary -.
Շնչերակքն ի խոնարհ կողմն զմարմինն ճնշէ, զի որ ի ներքսն իցէ՝ բռնադատեալ ուժով ի վայր բերցի. (Շիր.։)
blowing, whistling;
hissing, hiss.
breath, puff, wind;
whistling;
respiration, breathing;
inspiration.
Տեսանէ ինձ մի, զի ելանէր ի լեառն ստէպ շնչմամբ (ռմկ. (Քշալով). Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
storax;
cf. Շեր.
Գաւազանօք ընկուզի, եւ սօսի, եւ շրշի՝ ծնանէր ի ջուր աւազանին նկարէնս. (Վրդն. լս.։)
to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.
vapour, exhalation;
breath;
cf. Ընդունարան.
Ծուխ, եւ շոգի երկրի, եւ բոց հրոյ՝ քանզի թեթեւք են, ի վեր կողմն գնան. (Եզնիկ.։)
Ոչ ոք յղփացեալ կարէ զխոնարհութիւն զգենուլ. վասն զի ծանրացեալ շոգոյս ի շարժմունս մարմնոյս՝ յաղթէ մատցս. (Եփր. ի յովսէփ.։)
evil or malicious reports, delation, story, tale, report, backbiting, slander, scandal;
flattery.
Պատրող բանիւք եւ խորամանգութեամբ եւ շոգմոգութեամբ՝ յաչս մարդկան թուին հեզ քան զիոչխար, եւ քաղցր քան զթուզ եւ զխաղող. (Մեկն. ղկ.։)
to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.
Փայլիւն զինու, շողալ սուսերի։ Ի վերայ իմ շողան աղեղն եւ սուսեր. (Նաւ. ՟Գ. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 23։)
to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.
Զերկաթ շողացուսցուք, զի զաչս խարեսցուք զարքային հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
Երկրաւոր բժիշկ զերկաթն ի հուրն շողացուցանէ, մինչ զի կայծակունս հատանէ. (Եղիշ. երէց.։)
ՇՈՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. ἁφίημαι vibro. Տալ շողալ զինու կամ սրոյ. շրջշրջելով՝ տալ նշոյլս արձակել. ճօճել.
Զսնափառութեանն սուսեր շողացուցանէր։ Ոչ է այս արութիւն զինուորի՝ յիւր ապարանս թուր շողացուցանել, եւ զօդ հարկանել. (Արիստակ. մկրտ.։ Լմբ. առ լեւոն.։)
Զմի մի ոք (ի հոգեւոր զինուց) շարժեալ շողացուցանէին ընդդէմ թշնամեաց ճշմարտութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
splendour, brightness, blaze, flash;
heat, red heat.
ՇՈՂԻՒՆ որ եւ ՇՈՂՈՒՄՆ. στίλψις splendor σπάσμα acies nuda gladii σπασμός extractio. Շողալն սրոյ եւ զիուց. փայլիւն ի շրջշրջելն. ճօճումն.
to flatter, to palaver, to cajole, to wheedle, to coax;
to caress, to fondle.
Կերբերոս առասպելեալ շուն՝ զիջեալսն ի դժոխս ողոքելով շողոմէ, իսկ զելեալսն խափանէ եւ ոչ թողացուցանէ շողոմելով ի ժողովս. իսկ յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
cf. Շոճի.
Պարտ եւ արժան էր ողբալ շոճոյն, վասն զի անկաւ մայրն։ Ոչ իսթմիական շոճի, ոչ նեմէական լախուր. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Շոճի ծառ զտեւակութեան ունի զնշանաւ եւ զիմաստասիրութեան, յամարանի եւ ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ եւ զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ շոճի ուտովք պսակէին. (Նոննոս.։)
pine, pine-tree, fir-tree;
պիստակ շոճւոյ, pine-cone;
—ք, —իք, pine-grove.
Պարտ եւ արժան էր ողբալ շոճոյն, վասն զի անկաւ մայրն։ Ոչ իսթմիական շոճի, ոչ նեմէական լախուր. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Շոճի ծառ զտեւակութեան ունի զնշանաւ եւ զիմաստասիրութեան, յամարանի եւ ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ եւ զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ շոճի ուտովք պսակէին. (Նոննոս.։)
quick, light, prompt, active, swift, nimble, agile, brisk, alert;
quickly, promptly, speedily, quick, fast.
Շոյտ պատուէր (տուր) իմոյ գնդին, գան զիս տեսանեն. (Շ. տաղ.։)
show, ostentation, pompous display, parade;
շոշականս առնել, to be given up to ostentation.
ՇՈՇԱԿԱՆՍ ԱՌՆԵԼ. ἑγκαλλωπίζω, -ομαι orno faciem, fucum facio, glorior, placeo mihi. որ եւ ՇՈՇՈԿԵԼ. Ջանալ զօշոտել զաչս այլոց. ցոյցն առնել. նազիլ. գեղապանծ լինել.
cf. Շոպշոպեմ.
ἁφαιρέω aufero, intercipio, demo, detraho. որ է ՇՈՊՇՈՊԵԼ. Յափ արկանել. յափշտակել (զուտելիս եւ զզգենլիս, զինչս), կորզել. ձրձել. ի բաց հանել. շորթել. կապտել. եւ Ճողոպրել. փրծուցանել. ափ ձգել, փրցընել, փաշել առնել տանիլ.
Ի բաց զինքն ի նոցանէն շոպեալ ճողոպրէր. (Յհ. կթ.։)
to assume wrongfully, to usurp, to appropriate, to take forcible possession of, to ravish, to ascribe or impute to oneself.
low debauchery, guttling, intemperance, surfeit, excess, orgies, drunken revelry.
Ի սաստիկ խահակերութենէ, շուայտութենէ խառնակութեան (ըստ մարմնոյ՝) մոռասցին միտքն զինքն. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Շուարումն.
Շուարեցաւ ի միտս, ոչ գիտելով՝ թէ զինչ արասցէ. (Հ. սեպտ. ՟Ի՟Գ.։)
consternation, dismay, surprise, amazement, giddiness.
Շուարեցաւ ի միտս, ոչ գիտելով՝ թէ զինչ արասցէ. (Հ. սեպտ. ՟Ի՟Գ.։)
to be stunned, astonished, surprised, baffled or puzzled, embarrassed, bewildered, not to know what do or what way to turn.
Շուարեցաւ ի միտս, ոչ գիտելով՝ թէ զինչ արասցէ. (Հ. սեպտ. ՟Ի՟Գ.։)
breath, puff;
wind, breeze;
respiration;
spirit, soul, life;
"միով շնչով, unanimously, with one accord;
— կլանել, առնուլ, to breathe, to take breath, to recover one's breath, to respire, cf. Ոգի առնուլ;
to repose, to rest, to take a little breath or respite;
— առնուլ լիաբերան, to breathe freely;
to draw a long breath;
հատանիլ շնչոյ, to lose breath;
ի վախճանին հասանել, to be near to one's last breath;
ի մի — կլանել, to swallow in one gulp, at a draught;
ամենայն — կենդանի, all that has life;
every living soul;
ց— վախճանին, to one's last gasp;
մինչեւ ի վերջին —ն, to the last moment;
ի յետին —ն հասեալ է, he is at his last breath, in the pangs of death;
ցյետին — կենաց իմոց, to the last moment of my life;
— վախճանին չեւ էր հասեալ, he had not yet yielded his last breath;
ընդ վախճանել շնչոյն, while expiring;
ի — հողմոյ գեղածփեալ, at the mercy of the winds;
cf. Ընդ աղօտ;
cf. Ժահահոտ."
Շուչ այժմ յայտնի զօդս կոչեաց. զշունչ իմ ասէ. քանզի իւրաքանչիւրոք զայս ծծելով՝ ունի զկենդանութիւն. (Իսիւք.։)
Մարմինն բնութեամբ իւրով չարչարեցաւ՝ չարչարելեաւն շնչովն հանդերձ. զի շունչ զգայ զչարչարութիւնն. (Եփր. համաբ.։)
Հասարակ լռութիւն եղեւ, մինց զի եւ ոչ անգամ ումեք իշխել բարբառել, եւ կամ շունչ կլանել սաստկագոյն. (Փիլ. տեսական.։)
Զտրտմականսն յերկարէ. եւ զի փոքր մի շունչ կլցեն, խառնէ եւ զխնդալիսն։ Զհզօրսն գերիս վարեսցեն, զի տնանկքն սակաւ մի շունչ կլցեն. (Գէ. ես.։)
sesame.
Ձիթենի եւ ընկուզի եւ բեւեկնի եւ շուշմայի, զոր մեք կնջիթ ասեմք. (Սանահն.։)
cf. Փութով.
Ստիպէին, զի շուտով կորուսցէ զնոսա։ Մկրտեալ զտղայս շուտով ութօրեայ. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Զ։ Հ. յնվր. ՟Ի՟Ե.։ Հ. փետր. ՟Ժ՟Գ.։)
lip;
edge, orifice;
tongue, word, mouth;
lip;
վերին —, upper-lip;
ստորին —, under-lip;
նուրբ, ուռոյց, թաւ, կարմրերփեան —, small or thin, swelled or blubber, thick, rosy lips;
ունել լայնշի, շրջեալ, բոլորածիր շրթունս, to have flat, turned up, well-formed lips;
— գետոյ, river-side.
Շրթունք իւր ոչ շարժէին։ Իբրեւ լար կարմիր են շրթունք քո։ Ըստ ուխտելոյ շրթանց իւրոց։ Ելանիցէ ի շրթանց իւրոց։ Ելանիցէ ի շրթանց նորա, կամ ընդ շրթունս իւր։ Ժողովուրդս այս շրթամբք պատուէ զիս, եւ սիրտ իւրեանց հեռացեալ մեկուսի է յինէն.եւ այլն։
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
περί (լծ. պար) ἁμφί circa, circum. Մերձ յամենայն կողմանց. պատելով. պարառութեամբ իւիք ի շրջանակն. որ եւ Զ պարառականի. զի նոյն է ասել, Զնովաւ, կամ Շուրջ զնովաւ. բոլորտիքը, քովերը.
Վառեցից հուր, եւ կերիցէ շուրջ զերուսաղէմաւ։ Շուրջ զգովաւ բրեցից։ Ժողովուրդն շուրջ զնովաւ նստէր։ Հայեցաւ շուրջ զիւրեւ յաշակերտսն։ Շուրջ եղեն զինեւ։ Շուրջ զգետով, կամ զբանակաւ.եւ այլն։
Շուրջ պատեալ զինեւ՝ շունք բազումք եղեն. (Ժմ.։)
Շուրջ եկեալ տապանակի ուխտին տեառն զքաղաքաւն։ Շուրջ եկի ես եւ սիրտ իմ խնդրել զիմաստութիւն. (Յես. ՟Զ. 11։ Ժղ. ՟Է. 26։)
Ոչ հոլովելով ընթանան, այլ պտուտաբար շուրջ գալով, որպէս թէ շուրջ զմեօք երեւեսցին գալ եւ այնպէս թուեսցին՝ թէ շուրջ գայցեն։ Արբելոց նմանեցաք անզգայից, որ զիւրեանց ախասն հաստատնոցս վարկանին, եւ շուրջ գալ թուի նոցա աշխարհ. (Շիր.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)