as long as, during, whilst;
ցո՞րքան, until when ? how long ?
bull;
— վայրի, ure-ox, urus;
միս, մորթ ցլու, bull-beef;
bull's-hide;
բառաչ, պոչիւն or պոռոչիւն ցլու, bellowing, lowing;
— բառաչէ, the bull bellows;
զոհ ցլուց, taurobolium;
Taurus, the Bull;
Կովս քառասուն, ցուլս տասն։ Եթէ հարցէ ցուլ։ Ցուլ քարկոծ լիցի, եւ տէր ցլուն անպարտ լիցի։ Անդրանիկ ցլու գեղ նորա։ Ցուլք գէրք պաշարեցին զիս։ Զարիւն ցլուց եւ նոխազաց ոչ կամիմ։ Եւ զծովն իջոյց ի ցլուցն պղնձեաց երկոտասանեցունց. (եւ այն։)
cold;
cold, senseless, silly, stupid, insipid;
vain, frivolous, trifling;
cold, chill;
— մարդ, cold, frigid, unconcerned, indifferent person;
— ցաւ, piercing cold;
— պատճառք, poverty of argument;
— մահահամբոյր, chill of death;
— սաստիկ, a violent or biting cold;
սոսկալի, խիստ, անտանելի, թափանցող —, horrible, bitter, insupportable, piercing cold;
— է, it is cold;
սարսռացեալ դողալ ի ցրտոյ, to tremble all over with cold, to be benumbed with cold;
պատսպարիլ ի ցրտոյ, to provide against the cold;
վարժիլ ցրտոյ, to be inured to cold;
— առնուլ, to take cold, to catch cold;
դի — յերկիր ընկենուլ, to kill on the spot, to strike, a cold corpse, to the ground;
cf. Ընդարմանամ.
Որպէս ցուրտ եւ տօթ զի մինն զովացուցանէ եւ միւսն ջեռուցանէ։ Ցրտով եւ ջերմաւ զտունկս եւ զբոյսս ապականէ. (Յճխ. ՟Է։)
showing, indicating;
indicator, sign, mark, token;
catalogue, index, table, list;
repertory;
Ritual;
hand, index;
coefficient;
— վաճառուց, inventory;
— մեռելոց, table of mortality;
— կերակրոց, bill of fare;
— արգելեալ գրոց, index ex-purgatorius, list of prohibited books.
Զցուցակ եւ զյայտնիչ աշխարհի գանձուն մեծի (զխուժիկն)։ Ամենայն զգալւոյ բնութիւն սկիզբն ունի զիմանալին ի բնութեան ցուցակ։ Ըստ յայէլայ նախատիպ ցուցակին. (Փարպ.։ Փիլ. ել. ՟Բ. 52։ Միսայէլ խչ.։)
Տպաւորեա՛ յոգւոջ սոցա զձեւ մարմնոյ (կամ մարմնոց) ցուցակի. Պտրգ. այսինքն արտաքին տեսլեան կամ կերպարանաց սոցա, որք մարմնով խոնարհեալ կան յերկրպագութիւն։ Այսպէս մեկնէ ճոխագոյն եւ Լմբ. որպէս եւ ի յն. պարզ եւս գրի։ Այլ յաւելու Լմբ. զի թէ ոք իմասցի զայդ վասն մարմնոյն Քրիստոսի, իմացեալ լինի սուրբ խորհուրդն յանդիման երեւեցուցիչ մեզ զՔրիստոս ընդ զգալի տեսակօք.
demonstrative, indicative;
— առնել, to demonstrate, to evince, to evidence, to prove, to show;
cf. Մատն;
— դերանուն, demonstrative pronoun
Զի՞նչ է իմացական, զի՞նչ է ցուցականն. ոչ ինչ է ընդունայն, այլ՝ ամենայն ինչ օրինակաւ եղեւ. (ՃՃ.։)
ՑՈՒՑԱկԱՆ ՄաՏՆ. Մատն այն՝ որով ցուցանեմք զոք կամ զիմն, երկրորդն յետ բութամատին.
ostentatiously, with vain show.
Ոչ ցանկալ զիւր զբանն ցուցանկանապէս առաջի արկանել. (Բրս. թղթ.։)
exposition;
indication;
demonstration, proof.
to debauch, to lead into wrong courses, to corrupt, to vitiate, to pervert.
Դեւքն յորժամ խորհրդօքն տեղւոջէ ի տեղի փոփախեսցեն զքեզ, յայնժամ դարձեալ զղջանալ տան. զի յամենայն կողմանց ցոփացուսցեն զմեզ. (Եւագր. ՟Ժ։)
to graze, to rub the skin off, to scratch, to bruise, to notch, to jag;
to make incisions, to cut;
to wrest, to extort, to carry off;
to scarify, to cup;
— զհերս, to tear out one's bair.
ՑՏԵՄ ՑՏԻՄ. κατατέμνω, -ομαι concido, disseco, -or ἑντομίδας ποιέω incisiones facio κάπτω, -ομαι lugeo ξαίνω rado, carmino, carpo, pecto διασπάζω divello. Ցաւատել (կամ ծուատել) զերեսս եւ ցայլ մարմինն՝ կոծելով. կտրատել, հերձոտել. պատառոտել. խզել, եւ փետել. ճղքրտել, բզըքտել, ծեծկուիլ՝ պատռտելով զինքը, արիւնոտել, փետտուիլ .... Տե՛ս եւ ՎԷՏՍ ՀԱՏԱՆԵԼ.
cf. Ցիրդ.
Պետրոս ննջէր ի մէջ երկուց զինուորաց, եւ եղիա ի ներքոյ ցրդենւոյն վասն չարչարելոյն յաքայաբէ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ցիրդ.
Պետրոս ննջէր ի մէջ երկուց զինուորաց, եւ եղիա ի ներքոյ ցրդենւոյն վասն չարչարելոյն յաքայաբէ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ցրուեմ;
to transgress, to violate, to break, to infringe;
— զխորհուրդս, to reveal secrets;
to thwart the projects, to counteract the designs, to baffle the devices of a person;
— ցինչս, to lavish, to waste, to squander, to run through, to dissipate;
— զմիտս, to distract, to divert, to call off;
— զխաւար, to dispel the darkness.
Ցրելոյ զծածկեալ խաւարն։ Ցրել զինչս։ Ոչ ոք կարէ արգելուլ (զհողմ), այլ բազում իշխանութեամբ ցրի. (Ոսկ. յհ.։)
dispersedly, here & there;
— արկանել, to scatter about.
Հրամայեաց գանձ բազում արկանել ցրիւ, զի զայնով անկցին. (Ճ. ՟Ժ.։)
to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.
Զխելս եւ զիմաստութիւն ցրուեաց. (Վրդն. ծն.։)
dispersion, diffusion, scattering;
— մտաց, distraction;
— ուխտի, violation, transgression.
to jest or talk sillily or insipidly, to talk nonsense.
Մի՛ փանդռնահարաց նմանեսցուք՝ հրճուեցուցանօղս եւեթ (ձայնս) ցրտաբանելով, զի գովեստ շահեսցուք, այլ զի զլսօղսն շահեսցուք. (Ոսկ. գծ.։)
to rend, to tear or lacerate.
Կապեալ ոք եւ տանջեալ, եւ ի բազում գազանաց ցրցտեալ։ Ժանեօք ցրցտել (կամ ցըցտել) զիւր ոտս տեառն եւ զնորայն հօտի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
dispersion,
Զանուն տեղւոյն՝ ուր բնակեցաւն, կոչէ ցրօնս. զի անդ զառաջինն սկիզբն եղեւ բաժանելոյ որդւոց նորա. (Խոր. ՟Ա. 5։)
to thrust down, to drive in, to fix, to plant, to set up, to erect, to raise.
Նա զինուն (նետիւ կնոջն) յաղթեալ՝ յիւր սիրտն ձգել ցցեաց։ Ոչ կարաց սատանայ ցցել զգեղեալ նետս իւր ի միտս նորա։ (Փիլ. սամփս.։)
Հմուտ մշակք այգւոյ ձողս մերձ ցցեն, եւ զորթն ի վեր կապեն, զի անվնաս պահեսցի պտուղն. այսպէս Աստուած օրինօքն ձողաբարձ արար զիմանալի այգին. (Գէ. ես.։)
curl, ringlet, lock;
egret, tuft of feathers, plume.
fine or gentle dew.
Ցօղ հեզիկ եւ քաղցրիկ, կամ թեթեւ։ (Գանձ.։)
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
Զօրէն ցօղնոյ հալածին իբրեւ հողմով ի ձայնէ թագաւորին։ Ներէ սերմանողն ցօղնոյն մինչ ի կալն, զի սնուցիչ է ցորենոյն. (Շ. մտթ.։)
Բարւոք լուա զցօղունդ (զկանեփ ծեծեալ). զի վանշ իցէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.
Ւ, կամ ւ. Տառ՝ անուանեալ Հիւն, սիւն. ըստ տեղւոյն ձայնաւոր երկբարբառ, իբր Եու, իյո՛ւ, եւ ըստ տեղւոյն բաղաձայն՝ որպէս մեղմ վ. յար եւ նման մի նոյն նշանագրի լատինացւոց, որ կրկին ձեւով գրի, U որպէս ձայնաւոր ու, կամ ըստ գաղղիացւոց իւ. եւ V, որպէս բաղաձայն վ. հետեւողութեամբ տառիս յունաց Υ, υ . որ կոչի ի՛ փսիլօն. եւ վերածի յերիս տառս լատինացւոց. i, u, y. Նոյնպէս եւ վաւ տառն արեւելեան ազգաց՝ է ւ եւ վ. որ ըստ տեղւոյն առընթեր այլոյ ձայնաւորի լինի՝ ու, եւ ո։ Վասն այսորիկ որպէս ի մեզ աւ, է զի օ՛, եւ է զի՝ իբր ավ հնչէ, նոյնպէս է ամենեւին եւ առ եբր. արաբ. պ. թ. եւ գաղդ. տե՛ս ի տառն Օ։
Իբրու ձայնաւոր յայտնի տեսանի առ նախնիս յանխտիր գրութեան բառիցդ Եգիւպտոս, եգիպտոս, եգւպտոս։ Եթէովպացի, եթիովպացի, եթւովպացի։ Կիւպրոս, կիպրոս, կւպրոս. կիւրակէ, կւրակէ։ Սոյնպէս գրի, կւպարիս, կւրոս, կրիւսոս. իբր կիպարիս, կիւրոս, կրեսոս կամ կրոյիսոս։ Վասն որոյ մի եւ նոյն բառ են Կիվոս, կիբիկոն, կիւբիկոն, քուեայ. այն է ըստ յն. գի՛վօս կամ գի՛ւվօս. լտ. գու՛բուս։ Թո՛ղ զի յոյնք զիփսիլոնի իբր ձայնաւորի զձայն այժմ կորուսեալ՝ հնչեն ի՛, ուր ուրոյն ունին եւ զտառդ ի։ Իսկ ի մեզ մի օրինակ հնչեն գրութիւնք նոր եւ հին, մեւս կամ միւս. հիւր կամ հեւր. աղբիւր կամ աղբեր. առիւծ կամ առեւծ, եւ այլն։
Իբրու բաղաձայն՝ ի մեզ լծորդ է ընդ վ. զի անխտիր գրի, վաւաշ, վավաշ. օթեվան, օթեւան. իջեվան, իջեվան, իջեւան, իջաւան, իջավան, եւ այլն. եւս եւ ու եւ ո, լծորդ գտանին. զոր օրինակ լուաղակ, լուղել. կամ լողակ, լողալ. կցուրդ, կամ կցորդ. եւ այլն։
Իսկ յոյնք զի՛փսիլօն իւրեանց որպէս բաղաձայն շփոթեն ընդ վի՛դա տառի իւրեանց ի սկզբան բառից, որպէս եւ ընդ ու. զոր օրինակ, որ առ հինս գրի վասիլիոս, ուաղէս, յետինք գրեն ւասիլիոս, ւաղէս, եւ այլն.
իսկ ի հին քերականութեան յն. եւ հյ. ի բաց ձգի մերս տառ բաղաձայն վ, եւ դնի միայն բ. զի β տառն յն. փոխադրի ի բ. զոր օրինակ վասիլիոս՝ է ըստ մեզ բասիլիոս կամ բարսեղ. եւ ի կարգի ձայնաւորաց միայն դնի υ , ւ, որպէս սուղ, եւ ստորադաս. ուր առաջադիր անուանին ա, ե, է, ը, ի, ո. պատճառն ի վերայ բերի ըստ համեմատութեան յունին՝ այսպէս.
Առաջադիրք ասին, վասն զնախադասելով զինիւն եւ զհւնիւն (այսինքն զինի տառիւ, եւ զհիւն տառիւ), շաղաշար կատարեն. որպէս աւ, աի։ Եւ ստորադասք ն ի նոցանէ երկու, ի, ւ. եւ ինդ է՛ ուրեք, ուր վաղդասական է, քան զհեւնդ (այսինքն զհիւնդ). որպէս յիմաստութիւնդ եւ յարդիւն. ուր յայտ է թէ գործիականն բառիս յարդ, յարդիւն, ոչ է շփոթելի ընդ ձայնդ յարդիւնս, յարդւնս։ Իսկ յարդիւք յոքնակ՛՛. ո՛չ է հնչելի յարդիվք, այլ՝ այլ՝ յարդեուք։
Շունքըն զին պատեալ կային, անել ւանմուտղիս առնէին։ Արդ զի դու յիս՝ ոչ խնայեցեր, ւողորմութեամբ ոչ ներեցեր. (Շ. եդես.։)
Պսակ ետուր դու յաղթողին, ւառողջութիւն յոյժ հիւանդին։ Ի յօրինակ աղբեր կողին, ւառաքելոցըն քարոզին։ Յանփուտ փայտից պատեալ ոսկին, անապական մարմնոյ քոյին՝ ւաստուածութեան օրինակին։ Աներեւոյթ հակառակաց, ւերեւելի մարդկան չարաց. (Յիսուս որդի.։)
the thirty fifth letter of the alphabet, and the twenty ninth of the consonants;
eight thousand, eight thousandth.
Բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. քանզի քան զմենն եւ զպէն խաժ է, եւ ՟Ք զփիւրն բարակ։
փ. Լծորդ լինի ի մեզ երբեմն ընդ բ. զի նոյն են փաղառութիւն, բաղառութիւն. դերփել, գերբել. կարապ, կարափ. պոր, փոր. պայքար, փայքար, սեպհական, սեփհական, սեփական, եւ այլն։
phagrus or pagrus, sea-bream.
Փագրոս փեռեկեալ զինքն։ Կէտք վեհ գոլով քան զփագրոս եգիպտացի։ Պաշտել եգիպտացւոց զնեղոս գետ. եւ ի նա գոլ փադրոս ձկան, զոր պաշտէին. եւ կերպարան զանդրիս նորա կերպացուցանելով ի մէջ քաղաքին զոհէին. (Մագ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ա. ՟Խ՟Դ։)
cf. Փախչիմ.
Կացուցանէր զջուրսն, զի յայնկոյս փախնուցուն. (Մագ. եզեկ.։)
cf. Փախուստ.
Որպէս զի կշտամբեալ յանդիմանեսցի փախչութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)
fugitive, deserter, runaway;
fugitive, fleeing;
fleeting, transient;
— ծառայ, runaway slave;
— առնել, արկանել, հանել, վարել, տալ, to put to flight;
— լինել, գնալ, երթալ, դառնալ, անկանել, դիմել, to take to flight, to turn tail, to run away.
Փախստական արկանելով ի կղզի ինչ. (Խոր. ՟Ա. 13։)
flight, escape.
cf. Սփածանելի.
Զփածանելին՝ որ ունէր զիւրեաւ, մերկանալ։ Իսկ նորա փածեալ զիւր արկանելին. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Սփածանիմ.
Զփածանելին՝ որ ունէր զիւրեաւ, մերկանալ։ Իսկ նորա փածեալ զիւր արկանելին. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Փականք.
Բե՛կ զփականդ (ամբարոցդ ի պէտս աղքատաց), զի բացցի քեզ դրախտն. (Եփր. պհ.։)
to shut, to close;
to shut up, to enclose, to fence in, to bar;
to shut, to lock;
ի ներքս —, to shut up, to beset, to hem round, to encircle, to surround, to encompass;
— բանտի, to imprison, to put in jail;
— զբան, to conclude, to close, to end;
— ինչ յումեքէ, to prohibit, to forbid;
— զարգանդ (կնոջ), to procure sterility;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to deliver up, to betray;
ի ներքս փակեալ, herein enclosed;
փակեալ էին ընդ իշխանութեամբ մահու, they were subject to death;
փառքն աստուծոյ զքեւ փակեսցին, may divine glory encompass you !
cf. Դուռն, cf. Յոյս.
Փակեցից զճանապարհս նորա պատնիշօք։ Փակեցի զծով դրամբք։ Փակելով փակեաց տէր արտաքուստ զամենայն արգանդ։ Եւ տէր փակեաց զարգանդ նորա, զի ոչ ետ նմա որդի։ Եւ դու Դանիէլ փակեա՛ զբանսդ, եւ կնքեա՛ զգիրդ։ Փակիցէ զգութ իւր ի նմանէ։ Եւ փառք Աստուծոյ զքեւ փակեսցին։ Փակեսցէ զքեզ տէր այսօր ի ձեռս իմ.եւ այլն։
to attach, to stick, to cement.
Մերկացաք ի զբաղանաց աշխարհիս. գօտէմարտեսցո՛ւք ընդ թշնամութիւնն. զի ոչ կարէ փակուցանել զմատունս իւր ի մերկացեալ անդամս մեր յախտից կենցաղականիս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to devour, to consume;
to burn.
Առիւծք եւ արջունքն եկեալ՝ զոտսն լիզուին, սուրբքն աղերսէին նոցա զինքեանս փաղաղել. (Տաղ ի յակոբայ.։)
Որ զիմ տղայս վայելչական՝ փաղաղեցեր զերդ զգազան. (Շ. եդես.։)
Զօրէն ցոլացեալ բոցոյ անյագաբար զերկաքանչիւրոցն փաղաղէ դարմանս որովայնամոլ շուայտութեամբ։ Էր զի ի տար աշխարհի գտեալ զայրն՝ զարարսն փաղաղէր. (Պիտ.։)
univocal;
synonymous;
synonyma.
Էակն ստուգաբար փաղանուն ոչ կարէ գոլ. վասն զի ի փաղանունսն ոչ գոյ առաւել եւ նուազ. . . եւ դարձեալ փաղանունքն հասարակաբար տան անուան եւ իրի հաղորդութիւն. իսկ էակն ոչ հասարակաբար տայ. (Անյաղթ պորփ.։)
Փաղանուն ասի, որ անուամբ այլ, եւ բնութեամբ մի. եւ մի իր գոլով՝ բազում անուամբ անուանի. որպէս սուսեր՝ զի կոչի խարբ, նրան։ Եւ այլ եւս՝ անիւ, ճըղուց. . . կապերտ, եւ գորգ. . . բիր, եւ մահակ. որոց բնութիւն մի, եւ անուանք այլք. (Երզն. քեր.) (այսինքն են նոյնանշան բառք)։
cf. Փաղանունապէս.
Եւ թէպէտ զամենայն ոք էակս կոչեսցէ, հոմանունաբար ասէ կոչեսցէ, եւ ոչ փաղանունակի. քանզի եթէ մի էր ամենեցունց հասարակ սեռ՝ էակն, փաղանունաբար ապաքէն ամենայն էակքն ստորոգէին. (Պորփ.։)
Կէտ եւ որոշումն փաղանունաբար զնոյն նշանակեն. տրոհութիւն՝ սակս զիմացուածս զատուցանելոյ ասի փաղանունակի կիտի. արուն փաղանունապէս ինչ ի նմանէ (յիգէն) այլ ինչ կոչմամբ զնոյն նշանակեալ. (Երզն. քեր.։)
cf. Փաղանունապէս.
Եւ թէպէտ զամենայն ոք էակս կոչեսցէ, հոմանունաբար ասէ կոչեսցէ, եւ ոչ փաղանունակի. քանզի եթէ մի էր ամենեցունց հասարակ սեռ՝ էակն, փաղանունաբար ապաքէն ամենայն էակքն ստորոգէին. (Պորփ.։)
Կէտ եւ որոշումն փաղանունաբար զնոյն նշանակեն. տրոհութիւն՝ սակս զիմացուածս զատուցանելոյ ասի փաղանունակի կիտի. արուն փաղանունապէս ինչ ի նմանէ (յիգէն) այլ ինչ կոչմամբ զնոյն նշանակեալ. (Երզն. քեր.։)
univocally;
synonymously.
Եւ թէպէտ զամենայն ոք էակս կոչեսցէ, հոմանունաբար ասէ կոչեսցէ, եւ ոչ փաղանունակի. քանզի եթէ մի էր ամենեցունց հասարակ սեռ՝ էակն, փաղանունաբար ապաքէն ամենայն էակքն ստորոգէին. (Պորփ.։)
Կէտ եւ որոշումն փաղանունաբար զնոյն նշանակեն. տրոհութիւն՝ սակս զիմացուածս զատուցանելոյ ասի փաղանունակի կիտի. արուն փաղանունապէս ինչ ի նմանէ (յիգէն) այլ ինչ կոչմամբ զնոյն նշանակեալ. (Երզն. քեր.։)
syllable.
Քանակ է բան. զի ստորաչափի փաղառութեամբ՝ սղիւ եւ երկարաւ։ Ի քերականութեան տառքն նախկինք են քան զփաղառութիւսն. (Արիստ. ստորոգ.։)
flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.
Փաղաքշական խորհրդովք ախտի։ Պէսպէս պատրանս փաղաքշական բանից տայ նմա։ Քանզի փաղաքշական է ազգ իգաց. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Վրդն. ծն.։)
Փաղաքշականն է աղջկական (ըստ յն). եւ զի ոչ ասացաւ ի մերումս վասն պատկառանաց. վասն զի այնպիսեացն բնութիւն սովորեաց ըստ անկատարութեան տիոցն եւ զխօսն անկատար ասել. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Է եւ փաղաքշականն՝ մօր առ որդի գորովով գթոյ կոչումն, ձագիկ, գառնիկ, լուսիկ։ Այլեւ զնուազութիւն գաղափարին առանց բաղդատելոյ եւ համեմատելոյ յայտնէ. ո՛րգոն, այրիկ, քարիկ, ծովիկ. զի ի բառիցն յայտ լինիցի նուազութիւն իրին. (Մովս. քերթ. եւ այլն. առ Երզն.։)
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
Սկսաւ փաղաքշել անդամալուծին, զի ո՛րպէս մարթասցէ տանել զնա առ սուրբն Անտոն. (Վրք. հց. ձ։)
caressing, coaxing, wheedling;
flatterer, fawner, toadeater, adulator, smooth-tongued fellow, sycophant.
Ի փաղաքշի տասն օգտի հարկաւոր է զծանունսն եւ զպատուականսն առնուլ ի մէջ անուանս թախանձանաց, զի դիպեսցի խնդրոյն. (Մագ. քեր.) (ուր Երզն. պարզելով դնէ, ի փաղաքշելն)։
to conjoin, to unite.
Փաղանուն ըստ քերթողացն ասի բազմանուն, իբրու թէ իրն զբազում անուանս ունի զիւրեաւ բարդեալ. իսկ ըստ իմաստասիրաց է փաղանուն, զի կենդանին զբազում բնութեանց անուանս փաղեաց. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
period of a discourse.
Հզօր ի վերծանութիւն.. . զի ըստ մասին իւրաքանչիւրն աւարտիցէ զկիտիցն, եւ տրոհակաց, եւ զփաղութիւնսն աւարտակիտովք եւ ստորակիտովք յարդարել. (Մագ. լ։)
Phaeton.
ՓԱՅԵԹՈՆ կամ ՓԱՅԻԹՈՆ. Բառ յն. Ֆաէ՛թօն. Φαέθον Phaeton. Անուն արքայի եգիպտացւոց, առ օրով եղեւ հրդեհ մեծ. այլ ըստ քերթողաց անուանի որդի արեգական. վարի եւ որպէս արեգակն, եւ լուսնթագ. զի ստուգաբանի լուսափայլ. հրափայլ.
cf. Փայլատակեմ.
to lighten;
to throw out sparks, to scintillate, to sparkle, to gleam, to shine;
to cause to flash or sparkle;
— զփայլատակունս, to make the lightning flash;
բոց աստուածային յաչաց նորա —կէր, divine fire flashed from his eyes;
—կէ, it lightens.
Յանկարծակի շուրջ զնովաւ փայլատակեաց լոյս յերկնից։ Զմիջաւուրբն յանկարծակի յերկնից փայլատակեալ լոյս սաստիկ զինեւ. (Գծ. ՟Թ. 3։ ՟Ի՟Բ. 6։)
to shine, to glitter, to gleam, to flash, to sparkle, to glisten, to be resplendent;
to cause to shine, to give a lustre or brightness to, to polish, to furbish, to burnish;
խնդութիւն փայլէ յաչս նորա, joy shines in his looks.
Որ ի հօրէ ասի ելանել, քանզի ի բանէն՝ որ ի հօրէ ասի ելանել, քանզի ի բանէն՝ որ հօրէ խոստովանեալ, փայլէ, առաքի եւ բաշխի. որդի ի հօրէ առաքի, իսկ որդի զհոգի առաքէ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
Ուր արեգակն քո փայլեաց զիմանալի լոյսն. (Վրդն. սղ.։)
brightness, lustre, refulgence, brilliancy, splendour.
Ի փայլուն փայլատականաց զինուց։ Փայլիւն զինուն։ Զփայլիւն զոսկեղէն վառելոց։ Սուրն գեղեցկացաւ ի փայլիւն.եւ այլն։