scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
σκορπίος scorpio, -ius. որ եւ ԿԱՐԻՃ. զի եւ եբր. է ագրէպ. Փշոտ գաւազան ի հարկանել զպատժապարտս.
cf. Քերսոն.
Բառ յն. խէռօ՛նիսօս. այսինքն Ցամաք կղզի. տե՛ս եւ ՔԵՐՈՆ.
Երկրի հատածք անբաւ, ցամաք կղզիք, եւ քոնեսոս. իսկ ջրոյ՝ ծով եւ գետք եւ ջրաշիղջք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
purser, agent, major-domo, steward.
հազարապետ քսակակալ ի վերայ արծաթոյն արար զնա, զի մի՛ եղիցի նա վասն արծաթոյն մատնիչ Եփր. (համաբ.։)
twenty.
Թէ գտցի անդ քսան, ոչ կորուսից վասն քսանիցն։ Այս քսան ամ է, զի է ընդ քեզ։ Քաղս քսան, խոյս քսան, էշս քսն։ Վաճառեցին զյովսէփ իսմայէլացւոցն քսան դահեկանի.եւ այլն։
sextary;
pitcher, jar;
measure of bushels, or English gallons.
Քսեստ մի իւղոյ՝ տասնրորդ սափորոյն. զի տասն քսեստն է սափոր մի։ Քսեստ մի իւղ ըստ հացին։ Երրորդ մասն քսեստի. (Եզեկ. ՟Խ՟Ե. եւ ՟Խ՟Զ։)
plants, vegetables.
Բառ անյայտ, որպէս Բոյս ինչ, կամ մետաղ. զի ուր գրի ըստ հյ. Մաքս. ի դիոն.
tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.
Զքսուն եւ զերկխօսն առ հասարակ անիծանիջիք՝ զի բազում խաղաղակեացս կորոյս. (Սիր. ՟Ի՟Ը. 15.)
christian.
Անուանել նախ յանտիոք զաշակերտեալսն՝ քրիստոնեայս։ Փոքու իմն հաւանեցուցանես զիս լինել քրիստոնեայ։ Իբրեւ զքրիստոնեայ։ (Գծ. ՟Ժ՟Ա. 26։ ՟Ի՟Զ. 28։ ՟Ա. Պետ. ՟Դ 16։)
christian;
*catechism.
christianism, christianity;
christendom.
Թերի է քիստոնէութենէ, զի ոչ քրիստոս ի նմա բնակի, եւ ոչ նա ի քրիստոս. Ըստ քիստոնէութեան եւ գործքն վկայեսցեն. Շիջուցանել զհաւատ քիստոնէութեան։ Գնալ ամենայն կարգաւորութեամբ վարուց քիստոնէութեան. (Մանդ. ՟Ա։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։ Խոր. ՟Գ. 13։ Սարկ. աղ.։)
Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.
Կոչի Քրիստոս, այսինքն օծեալ։ Քրիստոսն անուն օծեալ կոչի, այսինքն աստուած եւ մարդ. զի քրիստոս ոչ սոսկ մարդկութեան է անուն, եւ ոչ լոկ աստուածութեան. (Խոսր.։ Տե՛ս եւ Պրպմ.։ Սարգ. եւ այլն։)
like Jesus Christ.
Պետրոս յոյժ ախորժէր զսիրելին քրիստոսի (զյովհաննէս) վասնզի քրիստոսաբար հեզութեան նորա. (Տօնակ.։)
cf. Քրիստոսազգեստ.
Անուն իմ Քրիստափոր, այսինքն Քրիստոսազգեաց, զի զքրիստոս զգեցեալ եմ. (Ճ. ՟Բ.։)
strengthened by J.-C.;
called to be a soldier of Christ.
Քրիստոսազօր զինուորաց (կրօնաւորաց) համախմբօղ ի հոգեւոր պատերազմին. (Շար.։)
Christipara, Mother of Christ.
Աստուածածին ոչ գոլ ասելով (նեստորի) զսուրբ կոյսն, այլ քրիստոսածին, յաւէտ զի մարդածին։ Աստուածածին է ծնօղն. իսկ քրիստոսածին ոչ երբէք ուրեք ասելի է։ Որպէս ի դէմս քրիստոսի՝ փոխեցաք զքրիստոսածին, եւ ասացաք աստուածածին. (Պրպմ. ձ։ Դամասկ.։ Լմբ. առ յոյնս.։)
fond of J.-C., loving J.-C, devout, pious.
Ի մէջ քրիստոսասիրաց զքրիստոսէ խոստացայ ճառել. զի եւ եւս ըստ իմում չափու քրիստոսասէր եմ։ Առն քրիստոսասիրի։ Որ քրիստոսասիրացն յայտնելոց է։ քրիստոսասէր զօրաց եւ զօրապետաց։ Կեղծաւորին լինել քրիստոսասէրք։ Զմիմեանս ատեն, եւ քրիստոսասէրք այնու զանձին վարկանին. (Սեբեր. ՟Ա. Կորիւն.։ Սարգ. Շար.։ Կոչ. ՟Զ։ Լմբ. սղ.։)
having received J.-C.;
bound up in J.-C.
sharing in the spirit and knowledge of J.-C.
Աստուածիմաստ. ունօղ յինքեան զիմաստ քրիստոսի՝ ըստ պօղոսի.
cf. Քրիստոսեան.
Քրիստոսս գիտեմ զքրիստոսինս։ Տեսե՛ք զմեծութիւն մերոյ պատուոյս, քանզի քրիստոսիք անուանիմք։ Որ (պօղոս) զքրիստոսիսն վասն քրիստոսի սիրէր, եւ վասն նոցին չարչարիւր. (Աստուածաբ եւ Խոր. առ արծր.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։ Խոսր.։)
clothed in hair-cloth;
— լինել, to put on, or to wear;
sack-cloth.
մ. Զգածալ այսինքն զգեցեալ՝ արկեալ զիւրւ՝ ածեալ զմիջով՝ զքուրձ. որպէս եւ ՔՐՁԱԶԳԱԾ ԼԻՆԵԼ՝ Քուրձ զգենուլ. περιβάλλω կամ περιζωννύω σάκκους operior կամ induor saccis, accingor ciliciis. խարար՝ ջուլ՝ քուրջ հագնել. գրի եւ ՔՐՋԱՍԳԱԾ, ՔՐՁԱՍԳԱՑ.
sudoriferous, sudorific, diaphoretic.
Բերօղ զիրտն. պատճառ քրտանց.
cf. Քրտնիմ.
Քրտնեցաւզի զքիրտն երեսացն ադամայ ջնջեսցէ. (Շ. թղթ.։)
cf. Քրքիջ բառնամ;
to itch excessively, to tickle.
Չէ՛ աստ թատր ծաղու, եւ ո՛չ վասն այնորիկ ժողովեցաք, զի քրքջեցեմք։ Քրքջեցե՞ր մեծեմեծս. ի միտ առ զնորա լալն եւ զհեծելն։ Սքօղարկեալ զգլուխ ծածկեալ քրքջեն. ով կին դու՝ որ նստեալ կակրաջիցես եւ այլն. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. կող. Ոսկ. եբր.։)
looseness, dissoluteness, softness.
to search or dive into, to investigate carefully, to examine with care;
to agitate, to undo, to destroy;
— զմիտս, to excite, to rouse up or awake the mind, to stimulate;
— զախորժակ, to sharpen, to quicken the appetite.
Ասելովն՝ եթէ ի ձեռս մեղաւորաց՞ քրքրէ զմիտս նոցա, յայտ արարեալ՝ թէ նոցա չարութեանն է գործն։ Տե՛ս զիա՛րդ յաջորդօքն քրքրէ զմիտս նորա։ Քրքրէ զմիտս նոցա փրկիլ ի վտանգից. Քրքրէ զմիտս նոցա յանձնարարութեան աղօթիւքս առ գութ իւր։ Զաշակերտելոցն միտս քրքրէ յուսովն ի տէր։ Նմին իրի եղեւ շարժումն, զի քրքրեսցին եւ սթափեսցին։ Զի այս խրատելով զիւր միտս քրքրէ։ Քրքրեաց զուարթացոյց զմիտս նորա. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. եբր. Ոսկ. տիմ.։)
to moan, to howl, to sigh;
to be agitated, confused;
to laugh out loud;
cf. Քրքուիմ.
Զմարդն լինել ինքեան հաստատէ, զի եւ քրքուեցաւ, եւ արտասուեցաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17.) (որ ի Ճ. ՟Գ. գրի, քրքուեցաւ)։
he-goat, buck.
Արի՛ գնա՛ քօշ հասեալ, զի չես նման թագաւորի, այլ քօշի ունիս պարանոց եւ մորուս. (Պտմ. վր.։)
"the thirty seventh letter of the alphabet, the eighth of the vowels. It was introduced in the Armenian alphabet towards the end of the XIIth century to facilitate or distinguish the two different pronunciations of the syllable աւ, which is generally pronounced ""av"" when followed by a vowel, as աւետարան;
on the contrary, when followed by a consonant, it is pronounced like the English ""o"", as աւգնեմ, աւրհնեմ, աւրէնք."
Նշանագիր նոր, հնարեցաւ յետ ժբ դարու առ ի դիւրութիւն՝ փոխանակ երկբարբառ գրութեանս աւ, ի փոխ առեալ ի յունէ եւ ի լատինէ. o. որ կոչի ըստ յն. օ՛ միքրօն. այսինքն փոքրիկ կամ սուղ. զի է որպէսօ, փակ եւ բոլորեալ՝ առ առաւել արձակ հնչիւն բացմամբ շրթանց. իսկ մեծ օ, կամ օ՛ մէկա ՝ յունաց, այսինքն երկայն ամանակաւ . ω , է եւ ձեւով նման երկուց տառից . αυ կամ կրկին οο տառից։ Արդ օ փոքրիկ ըստ յունաց՝ միշտ վերածի ի մերս. ո, եւ աւ ՝ որպէս օ. զոր օրինակ՝ յն. πόλις. բօ՛լիս լինի ի մեզ պոլիս, կամ պաւլիս. πέτρος , բէ՛դրոս, պետրոս. ὁνία , օնիա, ոնիա կամ աւնիա. ὅφνι , օֆնի, ոփնի. σοφία , ὁρθοί , սօֆի՛ա, օրթի՛, սոֆիա՝ որթի, կամ սաւֆիա աւթի. κρόνος , գռօ՛նօս, կռոնոս կամ կրաւնոս. եւ այլն։ Իսկ մեծ օ. կամ ω յունաց փոխադրի ի մեզ ով. զոր օրինակ՛ ἱωσήφ, πλάτων, ἱώτα , յովսէփ, պղատովն, յովտ. եւ այլն։
Այլ քանզի կրկնաձայն եւ հոմաձայն է մեզ աւ, զի նախ քան զայլ ձայնաւոր՝ կամ ի վախճան բառից թաւ հնչէ որպէս մօտ ի ավ, զոր օրինակ աւագ, աւազան, աւետիք, աւիշկ, հարաւ, ցաւ. եւ այլն. առ ի գիտել՝ թէ եբր գրի իբր օ՛, սկսան ոմաք ի վերայ տառիս աւ ՝ դնել զյունական ω , օ՛մեկա. Վասն զի տեսին առ հինս եդեալ զայն երբեմն ի վերայ վանկիս ով, ի նշանակ՝ թէ այն վանկ ըստ յունաց գրի տառիւս . ω , օ՛մէկա։ Այլ ելին եւ անհմուտ գրիչք, որ կարծելով թէ ձեւդ օ, յամենայնի լնու զտեղի տառիցս աւ, փոխանակ գրելոյ՝ Դաւիթ, զաւակ, ցաւ, եւ այլն. Գրեցին՝ Դօիթ, զօակ, ցօ, եւ այլն. որպէս համառոտագրութիւն։
Բայց իմաստունք անգամ ստէպ վարանէին եւ ցարդ եւս վարանին, թէ ուր դնի ըստ հին գրչութեան, Աւնան, Սաւսան, Սաւսակիմ, Լաւոդէ, եւ այլն, արդեօք իբր աու՞ վերծանելի իցէ, եթէ իբր օ՛. զոր դիւրին է որոշեալ՝ հայելով յայլ լեզուս. զի հիշելի է ըստ նոցա, անուան, սօսան, սուսակիմ, լօոդէ, եւ այլն։ Որպէս եւ վիպակ սովորութեամբ գրեալքն կամ իբր ռամկօրէն հիշեաւ արտաբերեալքն՝ օգոստոս, աւրեղիոս, պաւղոս եւ այլն։ Եւ չեն ինչ զարմանք. զի եւ իտալացիք՝ որոց լեզուն է ռամկականն լատինականի, ասեն օ՛ռօ, կօտէ՛րէ, բա՛օլո կամ բօ՛լօ, ուտիռէ կամ օտի՛ռէ. փոխանակ լատին ձայնիցս՝ աւռում, կաւտէ՛րէ, բաւլուս, աւտի՛րէ, եւ այլն։
Ի յայտնութիւն իրացս գիտեա՛, զի եւ եբրայեցիք գրեն աւր, աւհ, ատւն, էզւպ, ելւն, եագւպ. եւ ընթեռնուն, օր (լոյս), օ՛հ, ատօն, եզօպ, էլօն, եագուպ. Թուրք զբառսդ օտուն ... գրեն՝ աւտն կամ աւտւն ...
Սովիմբ լուծանի եւ այն տարակոյս, թէ զիա՛րդ ի հին մատեանս անխտիր գրին ամենայն հոլովք ներկայ ընդունելութեանց՝ ող, կամ աւղ. սիրող, ի, աց. սիրաւղ, ի. սիրաւղք, ղաց, եւ այլն. ուստի եղեւ առ մեօք ոմանց միշտ գրել օղ, եւ ոմանց միշտ ող. այլ ըստ կանոնի երեւի գրել յուղղականն օղ, եւ ի հոլովականն ող. քանզի եւ ի յն. ուղղականն է . -ων , հոլովականն է -οντος, -οντα, -ωντες, -οντων եւ այլն. վասն զի ω , է երկար, եւ ο , սուղ. որպէս եւ ի մեզ օ կամ աւ է երկար, եւ ո ՝ սուղ։
Յայտ է ի վախճանի, զի որք սկսանն նախ քան զաւուրս իսկ լամբրոնացւոյն գրել օ՛, իբր աւ, ոչ մուծին նոր հնչիւն, այլ նոր նշանադիր համառօտեալ. գիտելով՝ թէ ամենայն ժողովուրդն գիտէ զնշանակութիւն բառիցս՝ օր, օրհնութիւն, օգնել. հօր, մօր, եղբօր եւ այլն. եւ ոչ ոք այլազգ ընթեռնոյր զգրեալսն յառաջնոց՝ աւր, աւրհնութիւն, աւգնել, հաւր, մաւր, եղբաւր եւ այլն։
Աւրհնեամբ ըզմեզ հա՛յր անսկիզբն. այսինքն արտասանելով՝ Օրհնեմք ըզմեզ եւ այլն։ Յայտնի է եւ գրեալն ի Վարս հարանց, զի փոխանակ օ տառի յունաց՝ զոր գրէր երանելին մարկոս աշակերտն սիլովանէի՝ ի հյ. գրի աւ, դնելով ի վերայ զօմեկայ յունաց. որ ի տպ. ուղիղ բացատրութեամբ դնի՝ օ.
aiding, assisting, helping, auxiliary;
aid, helper, assistant, adjutant, coadjutor, colleague;
— զորք, auxiliary forces, reinforcements, auxiliaries;
— լինել, to help, to aid, to give help to, to succour;
— լինել միմեանց, to help one another;
— իւր առնուլ, to profit by, to avail oneself of զխաւար — առեալ, under cover or favour of the darkness.
Մանաւանդ զի զգիշեր եւս իւր օգնական գործակից գտանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 7։)
Օգնական առնիցեն զիւրեանց զամուրսն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
cf. Օգնութիւն;
alliance, league cooperation, collaboration.
Այլուստ լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէից։ Մի՛ հեռի առներ զօգնականութիւն քո յինէն։ Օգնականութեամբ լցեալ բարձրելոյն։ Յուսացեալ յօգնականութիւն տեառն։ Զօրէնս յօգնականութիւն ետ։ Հազիւ կարացաք ըմբռնել զմակոյկն, զոր առեալ՝ յօգնականութիւն կապէին ընդ նաւն. եւ այլն։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
imperial.
Մատուցեալ ի յօգոստաբնակ պաղատ զինուորէր. (Նար. խչ.։)
august, majestic, grand, magnificent.
Զօգոստոսական եւ զինքնակալ թագաւորսդ. (Յհ. կթ.։)
utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
— or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.
Զի՞նչ շահ է, կամ զի՞նչ օգուտ, զի հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ պարզեսցես զճանապարհս քո։ Զի՞նչ օգուտ է քեզ յարենէ իմմէ։ Օգուտ ոչ եղեւ քեզ (ի դեղոյ)։ Ոչինչ են քեզ աւետիքն յօգուտ՝ երթալոյ (յն. երթողի)։ Խօսիւք՝ որ ոչ իցէ յօգուտ։ Զի այն ո՛չ յօգուտ ձեր է։ Այրն այն ո՛չ օգտի եւ խաղաղութեան բանս խօսի։ Առնուն ակն երեսաց՝ վասն օգտի։ Վասն օգտի հասարակաց եւ շինութեան. եւ այլն։
usefully, advantageously.
Մեկնեցան օգտաբար, զի մին առնիցէ, եւ միւսն իշխանեսցէ։ Այլեւ օգտաբար եղեւ այն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 66։ Երզն. մտթ.։)
cf. Օգտաժողով.
Որ խնդրէ զիւր կամ զայլոց օգուտ եւ զշահ.
to profit, to boot, to be advantageous or profitable, to fructify.
Մի՛ համարիր ասէ, եթէ յապաղումն օգտեսցէ ինչ զպատժաւորն։ Զձեզ ինքն եւ զընկերսն օգնել։ Ոչ զի ի մէնջ օգտի (աստուած), այլ զի զմեզ օգտիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
to interest, to give an interest, to advantage, to profit, to benefit, to improve.
Օգտիմ, զի եւ զիմ հոգիս ի հանգուցելոցն խառնեմ. եւ օգտեցուցանեմ՝ զի վկայեմ ճշմարիտ հատանելոյ հանգուցելոցն. (Եղիշ. ննջ.։)
profit, to derive use or advantage from, to take advantage of, to turn to account, to reap benefit from.
cf. Օգուտ.
Յայսպիսի օգնութիւն զարթուցեր, զի հրեշտակաց լիցուք երգակիցք. (Խոսր.։)
Վասն զի աստուած է, ոչ գոն նորա ընդդէմք, այլ յամենայն կողմանց ամենայնիւ օգտութիւնք երեւին. (Եղիշ. խաչել.։)
aerial, etherial;
raised in the air.
civil, political, civic;
citizen, cf. Քաղաքավար;
politics.
Եւ զի քաղաքականք էին, բազում փոյթ յանձին կալեալ (զուսմանց). (Երզն. քեր.։)
cf. Քաղաքական;
—ք, citizens, townspeople.
Որոշեալ զինքն ի քաղաքայնոց իրաց՝ յանապատ փութայր։ Սեղեւկոս ի քաղքասն՝ զոր շինեաց, հրէայս բնակեցոյց, քաղաքային կարգաց արժանի արար զնոսա։ Քաղաքային իրաց հմուտ լինիցի. (Վրք. ածաբ.։ Եւս. քր. ՟Բ։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
towns.
Քաղաքանին ապաստանի բերեն զօրինակ եկեղեցւոյ. քաղաքանին ՟Խ եւ ՟Ը՝ քառասուն եւ ութօրեայ պահքն են ... զի մի՛ հրեղէն սուրն գտցէ զմեզ արտաքոյ քաղաքանոյս. (Եփր. քրզ.։)
cf. Քաղաքավարիմ.
Մեծաւ ճռխութեամբ եւ յաղթութեամբ բազմաւ քաղքավարէր զիշխանութիւնն ամս ՟Գ։ ըստ ամբիծ հաւատոյ քաղքավարեցեր զտնտեսութիւնն։ Այսպէս քաղքաքվարեաց զկեանսիւր սուրբ հայրապետն։ Զկեանս քո՝ որ առաջի նորա է, ուղղութեամբ քաղքավարէ՛. (Յհ. կթ.։ Գանձ.։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ժղ.։)
Մարդ եղեալ՝ քաղաքավարեցաւ ընդ մարդկան։ Սուրբք կոչին՝ որք ըստ հաճոյիցն Աստուծոյ քաղաքավրիցիմք ի կենցաղումս։ Արիստոտէլ ասէ, թէ զիարդ քաղաքավրեցան առաջինքն. իսկ պղատովն ասէ, թէ զիա՛րդ պարտ է քաղաքավարել։ Յաշխարհիս քաղաքավրի ըսի աշխարհիս բերմանց. (Աթ. ՟Ը։ Խոսր.։ Սահմ. ՟Ի։)
to behave well, to conduct oneself honestly;
to rule with wisdom.
Մարդ եղեալ՝ քաղաքավարեցաւ ընդ մարդկան։ Սուրբք կոչին՝ որք ըստ հաճոյիցն Աստուծոյ քաղաքավրիցիմք ի կենցաղումս։ Արիստոտէլ ասէ, թէ զիարդ քաղաքավրեցան առաջինքն. իսկ պղատովն ասէ, թէ զիա՛րդ պարտ է քաղաքավարել։ Յաշխարհիս քաղաքավրի ըսի աշխարհիս բերմանց. (Աթ. ՟Ը։ Խոսր.։ Սահմ. ՟Ի։)
behaviour;
policy;
police;
good breeding, civility, urbanity, courtesy, politeness, affability;
— կենաց, personal conduct;
անսագիւտ —, unimpeachable morality or integrity;
ծայրացեալ —, deep policy.
Զէգ ազգն ի քաղքավարութիւն անկար համարեալ։ Է որ քաղքավարութիւն է տնտեսութիւն առ ի քաղքա։ Արկանել զիս ի մեծալայնութիւն ծովու ի քաղաքավարութեան հոգս։ Պատրաստ առնելով զքաղաքավարութեան քանունսն. (Փիլ.։)
Որ առատապարգեւ բնաւորաբար զքաղաքավարութեան ունիս զիշխանութիւն՝ առ ի յանդիմանել զվատթարացեալսն, եւ ի փառաւորել զլաւագոյնսն. (Քերթ. տաղ ի տրդատ.։)
to make like a city.
Քաղաքացուցեր զանապատս մարդարէ քարոզիչ Ժմ. յն.։
wall of a town, fortification, rampart;
interval between two lines of defence.
Պարսպեալ փակեցին. եւ ապա զամենայն երէս եւ զգազանս հրամայեաց ժողովել թագաւորն, եւ լնուլ զքաղաքորմսն, զի լիցին նոցա տեղիք որսոց. (Բուզ. ՟Գ. 8։)
Chaldean;
caster of nativities;
astrologer, soothsayer.
Բաղտասար՝ իշխան քաղդէից։ ի քաղդէից ճարտարութիւն իմաստութեան պատմէր։ Քաղդեայ էր աբրահամ։ Չիէք քաղդեայ, եւ ոչ աստեղագէտ։ Հնար գոլ նմա արհեստ աստեղաբաշխութեան. վասն զի քաղդեայ էր։ Քաղդէ սովին զծնունդս նուիրէ բախտից, եւ բազում ինչ առնու յանմտից. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ Եւս. քր.։ Վեցօր. ՟Է։ Մագ. ՟Ե։ Եփր. նին.։)
Chaldean;
—ք, the Chaldeans.
Տեսցուք զառ ի քաղդէացւոց զիւրեանց նախնեաց պատմեալ զժամանակագրութիւն։ Քաղդէացւոց իմաստութեանն աղագաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ոչ եթէ նա (դանիէլ) իշխան էր քաղդէացւոցն. քանզի ո՛չ դիւթ էր, ոչ կախարդ էր, եւ ո՛չ մոգ էր. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)