Զոր ատեամն՝ զայն գործեմ։ Որ զիս ատեայ, եւ զհայրն իմ ատեայ։ Ոչ ատեայր յերէկն եւ յեռանդ։ Ատեայր եւ թշնամութեամբ կայր ընդ կողմն իսկայէլի. (Հռ. ՟Է 15։ Յհ. ՟Ժ՟Ե 23։ Օր. ՟Ժ՟Թ 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Է 26։)
Զորս իւրեանց իսկ բնութեան բարքն կշտամբեն, այնու զի արարչախնդիր եւ աստուածախոյզ են. (Եզնիկ.։)
Նա ինքն նոյն է (սատանայ), որ արուեստագործեաց զիրսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. (յն. արուեստ զիրն արար)։)
Որդիքն գաւթի էին աւանապետք. (ի լս. խոռապետք. որպէս քորիսկոպոս)։ Աւան այն ասի, որ յանդէ ոք մասն ի շինուած գրաւիցէ. բայց աստ աւանապետ զիշխանութիւնն ասէ, որպէս զի աւանապետքն դասապետք ասացին. (Կիւրղ. թագ.) (զի յն. χώρος կամ χώρα , է գաւառ, կողմն ինչ երկրի. եւ χορός , դաս։)
Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս, զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս. (Փարպ.։)
Մեղքն, որ (ի) հին բազմօրեայ ժամանակեաց հնազանդեն զիս. (Եփր. հռ.։)
cf. Քերովբիմ.
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
cherub;
cherubim.
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
chersonese, peninsula, (Crimea).
ՔԵՐՍՈՆ կամ ՔԵՌՍՈՆ. (ի յն. խէ՛ռսօն, խէ՛րրոն. թ. գըռ, խըռ. այսինքն չոր եւ ցամաք, ամայի. յորմէ քէռսօ՛նիսօս, կամ քէրըընիսըս. խըռըմ, գըրըմ ). Ցամաք կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի, այլ կից ընդ ցամաք երկիր միով ծայրիւ. որպիսի են խըռըմ, եւ մօռա.
Ծովուն պոնտոսի առ քեռսոնիւ։ Զքերսոն ցամաք կղզի ... զպեղոպոնիսոս ցամաք կղզի. (Խոր. աշխարհ.։)
to drive away, to repulse.
Խռովեսցին կղզիք ծովու ի քերքերլոյն քումմէ. այսինքն ի հերքմտնէ, ի ելք կամ տարագրութիւն. ἕξοδος, ἑξοδία.
rancour inveterate hate, spite, ill-will, resentment;
revenge;
— ի վրիժուց, out of or from hatred;
— պահել, ի —ս մտանել, to bear or owe a grudge, to bear malice or ill-will, to bear hard;
— ի մտի ունել, to keep alive resentment for an injury;
— ունել ընդ ումեք, to have a grudge or spite against;
հանել զվրէժ քինու, խնդրել զ— վրիժուց, to by revenged, to revenge oneself.
պ. քին, քիյն, քիյնէ. ἑκκότημα ira, odium βασκανία invidia. Ոխ. ոխակալութիւն. ատելութիւն. վրէժ. ոգի չարչար վրէժխնդրութեան՝ հանդերձ մախանօք. (զի եւ քանա, ըստ երբ. է նախանձ)
winking, blinking of the eye;
twinkling, trice.
Խելայեզեալ՝ ոչ գիտէ զի՛նչ խօսի. (Գր. հր.։)
Դաւիթ իմացեալ զխեղճ մեղացն։ Խեղճ յանցանաց իմոց հեղձուցանէ զիս հանապազ. (Սեբեր. ՟Զ։ Մանդ. ՟Ա։)
Չի՛ք նոցա խեղճ կամ խեթ յետ մկրտութեան յօրինաց անտի։ Նա արդարացուցանէ զիս ի մէջ խղճի եւ խեթի. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
χοιρώδης porcinus. Նման խոզի. խոզակերպ. խոզաբարոյ.
Խրոխտականն՝ անձնահաճական եւ սիգանձն լսի, որ ինքն զինքն ամբառնայ ի դսրով. (Երզն. քեր.։)
Գոգցես խրոխտական իմն կարծեօքն եւ ձեւով մարմնոյն այսպէս ցուցանէր զինքն ամբարտաւանութեամբ լի փքացեալ. (Պիտ.։)
Մանի անուն եդ անձինն ... քանզի խօսօղ իսկ էր. (Կոչ. Զ։) (իբր մեկնաբան, կամ երգիչ. մանա, մանի։)
Քանզի է ճշմարտապէս ի վերուստ, եւ խօսող տատրակ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Տեսէ՛ք, զի՛նչ հատուցումն ընկալան բեհեզազգեստքն, ծիրանակիրքն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Քանզի աստուած ծննդեամբ ի միշտ կուսէն ի փրկութիւն մեզ յայտնեցաւ. եւ այլն. (Շար.։)
Քանզի էր հեզ յոյժ (մովսէս), եւ յաղագս այսորիկ ասի կամարար աստուծոյ. (Դիոն. թղթ.) յն. θεράπων պաշտօնեայ։
ԿԱՄԱՐԱՐ ասի եւ Աստուած, զի առնէ զկամս երկիւղածաց իւրոց. կամ որպէս անվրէպ կատարօղ զկամս իւր, զի կամաց նորա ոչ ոք կայ հակառակ.
Երկաց ասէ աստղն, զի կայիւքն ցուցցէ զթագաւորին ծնունդն. (Ճ. ՟Գ.։)
Աստուածաբան ասէ, ել ջուր ի կողէն քրիստոսի, զի ցուցցէ՝ թէ մեռեալ է. կայլակեաց արիւն, զի ցուցցէ՝ թէ կենդանի է. (Տօնակ.։)
Ասէր ցկասեցուցիչսն, զի՞նչ գործէք, զ՞ի լայք եւ ճմլեցուցանէք զսիրտս ի ներքս. (Սեբեր. ՟Թ։)
Յառնեմք ի մկրտութիւն ընդոստուցանէ զիս հոգին, յօժա՛ր եմ կատարիչս. (Ածաբ. մկրտ.։)
Փառաւորեմք զկարգիչն նոցա եւ զօրինիչ, զի մեզ ի պէտս են, եւ կարգչին իւրեանց ի փառս. (Եզնիկ.։)
(ի բայես կափուցանել. լծ. եւ խուփ. թ. գափագ ). Ծածկոյթ բերանոյ գրոյ կամ գերեզմանի. (ըստ յն. վէմ ասի, զի լինի վիմեղէն. որպէս եւ կեփաս ըստ եբր. է վէմ. թ. գայա)
Եդին կափարիչ զվէմն, յորոյվերայ զինաւ. (Ճ. ՟Բ.։)
Հրամա՛ն տուր վասն տան քո, զի մեռանելոց ես, եւ չես կենցական. (Ոսկ. ես.։)
Կիզիչ. կիզողական. էրօղ.
Մեղադիր եղեն ոմանք կղբու, եթէ զիա՛րդ ի ջուր յաճախ դեգերիս. եւ ասաց, զի ոչ շատանան զերկուորիս առ կենօք առնուլ, այլեւ մահուամբ մերկ ի մորթոյ առնեն. (Մխ. առակ. ՟Ղ՟Զ։)
Մաքրեցի կտաւեցի զնա ի գործոյն ամուրհացւոցն։ Լքից զայգի իմ, զի մի՛ կտաւեսցի. (Մծբ. ՟Ե. ձ։)
Յիմար է, որ ընդ վեհս քան զինքն հակառակէ։ Ոչ հակառակել ընդ փարթամին. (Պիտ.։)
ἁναντάω, συμπίπτω occurro, incurro, incido. Հանդէպ ելանել կամ գալ. պատահել. ընդ առաջ ելանել. դիպիլ. գտանել զիրեարս. մերձենալ. հպիլ. զուգիլ. բախիլ. պատահիլ, դպչիլ.
Սահմանք նոցա հանդիպեսցին ձորոյ։ Զի՞նչ օգուտ, զի հանդիպեսցուք նմա։ Հանդիպեցան միմեանց ի հովիտն սկայից. (Յես. ՟Ժ՟Թ. 11։ Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 15։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Դ. 4. 15։)
Տե՛ս զիա՛րդ հենգնէ։ Հենգնեաց զերկրպագութիւն կռապաշտելոցն. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
Քանզի (ի) հերուն հետէ կամեցարուք առնել. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Հարցականն. ո՞ւստ, ե՞րբ, ի՞բր, զի՞բար, հի՞զան. (Թր. քեր.։)
Զոր հիւղն կոչեն, որ թարգմանի նիւթ. միթէ եւ զինքն ընդ հիւղին ի զա՞րդս ածէր։ Զհիւղեայն ասեն։ Հարցցուք զհիւղեայն։ Զհիւղեայն խնդիր թողեալ։ Զհիւղեայն աստուածացուցանել. եւ այլն. (Եզնիկ.։)
Ի զինուորութեանցն հոյլս։ Ի հոյլս քերթողական պարուց։ Զիմաստակացն հոյլսն։ Զբազում հիւանդաց հոյլս։ Հոյլք չարաց, կամ անզգամաց, կենդանեաց, ասպականեաց. (Պիտ.։)
Ընթանաս, զի զմիւսն (կամ զմիմոսն) հտպիտս տեանիցես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Ամենայն ուրեք հրաշագործէ զիւր զօրութիւնն։ Երկինք հրաշագործեցան յական թօթափել. (Ճ. ՟Ա.։)
Իբրեւ զիմաստուն հելլենացիս ճարտարաբանեն. (Լմբ. ստիպ.։)
Միտել ընդ բազումս առ ի խոտորելոյ զիրաւունս։ Յովաբ միտեալ էր զհետ ադոնիայ. (եւ ոչ միտեցաւ զկնի սողոմոնի։ Միտեցաւ սիրտ նոցա զկնի աբիմէղեքայ. Ել. ՟Ի՟Բ. 2։ ՟Գ. Թագ. ՟Բ. 28։ Դտ. ՟Թ. 3։)
Ասէ, ի մանկութենէ մարդիկ ի խնամս չարին միտեալ են. զի ցուցցէ, թէ որ միտին՝ կամօք միտի, եւ ոչ ուրուք բռնութեամբ. (Եզնիկ.։)