companion, fellow, comrade, mate;
school-fellow, fellow-student;
associate, partaker;
accomplice, party, abettor, follower.
Ո՛չ անպարտ ջանայ զանձն երեւեցուցանել, այլ զի կարիցէ զովօղս իւրոյ պատուհասիցն գտանել. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)
Լե՛ր ընդ իս հաղորդ եւ զովող ի գործս (չարութեան) զոր գործեմ ես։ Զի (Աստուած) զովօղս եւ հաղորդս արասցէ զմեզ ի մեծութեան անդ իւրում։ Որպէս զի եղիցուք հաղորդք եւ զովօղք ողջունին ձերոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Տեսեալ զդաշտ՝ յորում վարեն հարկիք եղանց, զիա՛րդ թուի քեզ հանդերձ զովողաւն իւրով. (Շիր.։)
cf. Զովող.
(Աստուած) չունի զոք ընդ իւր զովողակից՝ իբրեւ զեղբայր կամ իբրեւ զընկեր, կամ իբրեւ զօտար ոք գործակից, այլ միայն զիւր զօրութիւնն եւ զիմաստութիւնն (զորդի), եւ զիւրոյ զբնութեանն զհոգին. (Եզնիկ.։)
bullock, steer;
ox;
bull;
Taurus, the Bull.
ԶՈՒԱՐԱԿ որ եւ ԴՈՒԱՐ, ՏՈՒԱՐ. ռմկ. տավար, սէվր, սըղըր. վր. եւս՝ զուարակի. Արջառ. եզն փոքր. որթ մեծ. եւ Ցուլ. եզ, հորթ, մոզի. տանա. որպէս յն. μόσχος (լծ. մոզի) juvencus βοΐδων vitulus βοῦς bos ταῦρος taurus եբր. ֆար, դօր (լծ. ընդ դուար, զուարակ)։
Շուրջ եղեն զինեւ զուարակք բազումք։ Հանցեն ի սեղան քո զուարակս։ Ի ժողովս զուարակաց, եւ ի դասս երնջուց. (Սղ.։)
cf. Ցլագլուխ.
ԶՈՒԱՐԱԿԱԳԼՈՒԽ. βουκέφαλος bucephalus, taurino captie praeditus որ եւ ՑԼԱԳԼՈՒԽ ասի. Մակադրական մեծի երիվարին Աղեքսանդրի, զի գլուխն ասի լինել մեծ՝ նման գլխոյ զուարակի կամ ցլու, արջառոյ, եզին. կամ ըստ այլոց՝ ի սրունս երիվարին գոյր նիշ նման գլխոյ զուարակի.
cf. Զուարակափակ.
տեսանէին ի զուարափակի քաղաքորմի միոջ, զի խոտ համբարս մթերեալ էր. (Ագաթ.։)
cf. Զուարթ;
joyfully, gaily;
— են աչք նորա ի գինւոյ, his eyes are merry with wine.
Զուարթագին երեւէին ամենեցուն։ Զուարթագին զինքն ցուցանէր ամենեցուն։ Զուարթագին դիմօք տային պատասխանի. (Եղիշ.։)
bright, shining splendidly, fulgid.
Որպէս փեսայ՝ զի ելանէ յառագաստէ իւրմէ. զի զուարթաճաճանչ եւ քաղցրանուագ յառաջին իւրոյ լուսոյն ի մարդիկ նկարելն՝ ի սաղմոսարանն երեւեալ. (Կոչ. ՟Թ։)
sweet or good tempered, gay, sprightly;
joyful, merry.
generous, liberal;
— տուրք, liberality.
Քանզի զտուրս զուարթառատս սիրէ Աստուած. յն. լոկ, զուարթս. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 7։)
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
Հեղձոյց զխոզս նոցա, զի զմիտս նոցա զուարթացուսցէ, զի ելցեն առ նա յակամայ կամս. (Եփր. համաբ.։)
cf. Զուարթակից.
Որպէս զի լինիցիք զուարճակիցք պատշաճագոյն եւ դուք իմում զարմանալի տեսութեանց. (Պիտ.։)
to agree, to be of one mind.
equal, companion;
equally.
combination, mixture, medley, miscellany;
cf. Զուգախառնումն.
even, alike, equal;
counterpart.
Զուգական Աստուծոյ կամեցաւ լինել (Ադամ)։ Լինել զուգական Աստուծոյ տենչային. (յն. զուգաստուած. այսինքն հաւասար Աստուծոյ։) Զի՞նչ այլ ինչ զուգական կայցէ այնպիսի խնամոց։ Զի ամենայն ուրեք զզուգական հաւասարութիւնն զիւր ընդ Հօր յայտ առնիցէ. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 15։)
likeness, equality;
equivalent.
alike, equal, same;
spouse (man or woman).
Ո՞ր վիշապ զիւր զուգակիցն կամի թէ կորիցէ. (Ոսկ. հերոդ.։)
Քանզի շանց է՝ ոչ զուգակցաւ վարիլ. (Վրդն. ել.։)
equivalent, equipollent;
just, equal;
equilibrium;
compensation.
Դնել յիւրեանց կողմանն կշռին, զի զուգակշիռ լիցի չարեացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
participation, equality;
coupling, match, union.
to agree with, to correspond;
to sing in concert.
Զուգաձայնեա՛ ընդ Պետրոսի, զի ընդ նմին եւ երանեսցիս. (Խոսրովիկ.։)
exact proportion, symmetry.
տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ՝ է զուգաչափութիւն առ ի յունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Հանգիտապատիւ.
Ոչ եթէ զուգապատիւ զինքն դնէ (Քրիստոսի Յովհաննէս). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
equally, alike, likewise.
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
Կանա՛յք սիրեցէ՛ք զարս ձեր, իբրեւ զի մի մարմին էք զուգաւորութեամբ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
Եւ զիղձս փափագանաց ընդ աղօթելն ոչ զուգեսցուք. (Լմբ. պտրգ.։)
Ցուցանէ զինքն զուգեալ ընդ ծնողին, եւ ոչ բնաւ լինել խտրոց ի միջի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Զմարմնաւոր հիւանդութիւնս պէսպէս տեսանեմք, եւ զուգեմք նմա դեղս։ Արար զկէս ձկանն խարշատեալ, եւ զկէսն կարի ազնիւ, եւ յուտելն՝ ասաց աւերելոյն, լա՛ւ է հա՛յր. եւ երբ զազնիւ զուգեալն ուտէին, ասաց. կարի զազիր եւ աւե՛ր է հա՛յր. (Վրք. հց. ձ։)
Մի՛ աղօթեր քոց կամացդ կատարել. քանզի ո՛չ իսկ զուգին կամացն Աստուծոյ». յ. ձայնակցիլ. (Նեղոս.։)
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
Երրեակն առաջին հաստատ եցոյց զուգութիւն, սկիզբն կալեալ եւ միջութիւն եւ վախճան. զոյգ (այսինքն հաւասար) են ամենեքեան. եւ ութերեակն՝ առաջին քուեայ, զի յայլսն զուգութիւն դարձեալ նախ երեւեցոյց։ Բանիւքն զուգութիւնն, զայն՝ որ ի ձեռն գործոցն անզուգութիւնն ծնցի. իսկ անզոյգն աղբիւր է չարեաց։ Զուգութիւնն արդարութիւն ծնաւ. զի աստուածասէր ազգն զուգութեամբ եւ արդարութեամբ զարդարեալ է. (Փիլ.։)
Պատարագեցաւ զուգաւորութեամբ տատրակաց ... զի զզուգութիւն հոգւոյ եւ մարմնոյ մերոյ պատարագեսցէ. (Կամրջ.։)
Տեղի ետ կցորդութիւն զուգութեան կենցաղոյս կենդանութեան։ Միասնական զուգութեամբ ըստ մեզ իսկ կցորդեցեր ... ընդ իրին գոյի եւ զօրինակն լծակցելով։ Իսկ հուր՝ զի յամենայն տարր արարածոց հաւասարապէս ունի զուգութիւն։ Որ խեթկիչ եղջերօք քառալծորդ զուգութեամբ՝ յագեցուցանես զցասումն աստուծոյ. (Նար. ՟Հ՟Գ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
Զանձն անիծանէ. եւ զոփայ։ Զանձն ստգտանէ, եւ զոփայ։ Զի՞ լայցես եւ զոփայցես։ Վասն որոյ եւ յոյժ իսկ զոփամ, զի որք հրեշտակաց՝ մանաւանդ թէ տեառն իսկ հրեշտակաց առաք հրաման նմանօղ լինել, մեք սատանայի նախանձաւորք լինիմք. (Ոսկ. մտթ.։)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
Այնքան զչարացան հրէայքն, մինչեւ զի սպանանել զնա կամէին. (Նանայ.։)
cf. Զչարանամ.
Այնքան զչարացան հրէայքն, մինչեւ զի սպանանել զնա կամէին. (Նանայ.։)
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
to clear, to cleanse, to fine, to refine;
to clarify, to filter, to purify;
to rectify;
to revive.
cleaning, fining, refining, purification;
filtration.
Եւ այն զի ասէ իբր զտութիւն երկնից, հեբրայեցի՝ իբրեւ զտեսիլ երկնից, այսինքն սուրբ. (Եփր. ել.։)
cf. Զտութիւն.
Եւ այն զի ասէ իբր զտութիւն երկնից, հեբրայեցի՝ իբրեւ զտեսիլ երկնից, այսինքն սուրբ. (Եփր. ել.։)
that thinks uselessly, vain, foolish.
cf. Զրաբան.
Զրախօսք են, զի ոչ ճշմարտութիւն գոյ ի նոսա, եւ ոչ զօրութիւնս եւ նշանս գործեն։
Զրախօսացն, եւ ընդ վայր խօսողացն, որ յորովայնէն բարբառին. զի զկնի յիշին եւ որովայնակոչք։
to arm one's self with a cuirass.
Զրահս զգենուլ. զրահիլ. սպառազինիլ.
Որոց ընդդէմ սպառազինապէս զրահաւորեալ. (Արիստակ. յայտն.։)
to cuirass, to arm with a cuirass.
θωρήσσω thorace munio, lorico, armo Զրահիւք ամրացուցանել՝ զայլս կամ զանձինս. վառել. սպառազինել. սրտապնդել. զըրխ հագցընել, հագուիլ.
Աստուած զրահեալ զօրացոյց զմեզ ընդդէմ ախտիցս։ Եւ զի ելեր պատերազմել ընդ նոսա, արդ եւ նոքա զրահեալ են. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
to terminate, to finish;
— ի կենաց, to kill, to take away life, to put to death, to slay, to cut the thread of one's days.
Սրով ի սիրտ խոցեալ՝ իւրովի զինքն զրաւէ ի կենացս. (Յհ. կթ.։)
extortion, exaction, encroachment, injustice, insult, rapine;
breach, diminution, loss, grief, wrong, injury, hardship;
despoiling, privation, degradation, exclusion, dispossession.
ԶՐԿԱՆՔ. στέρησις, ἁποστέρησις privatio Զրկումն. զիրկ մնալն. զուրկ մնալը.
Ջերմեռանդ արտասուօք ողբասցեն զզրկանս, զի ի հոգեւոր հարսանեացն արտաքս վարեցան. (Խոսր. պտրգ.։)
to deprive, to rob, to despoil, to commit rapine;
to defraud, to frustrate;
to vex;
to strip, to displace, to depose, to leave destitute;
— զանձն, to deprive, to debar one's self from.
cf. Զրկանք.
Կոչեաց զանուն ջրհորոյն զրկումն, քանզի զրկէին զնա. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 20։)
cf. Զրկանք.
Կոչեաց զանուն ջրհորոյն զրկումն, քանզի զրկէին զնա. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 20։)
who brings news;
— լինիմ, to bring news.
recital, discourse, narration, dialogue.
calumnious, unjust;
false;
calumny;
— առնել, cf. Զրպարտեմ.
calumniator, imposter;
slandering, defaming.
calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.
Փրկեա՛ զիս ի զրպարտութենէ մարդկան. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 134.)
Զրպարտութիւն ասի, քանզի ոչինչ յանձանց նոցա կամ՛ի կամաց ունէր նիւթ մարտին, այլ ի զուր պարտաւորէր եւ չարչարէր զերանելիսն։ Փրկեա՛ զիս ի զրպարտութենէ մարդկան. այսինքն ի չարչարանացն, զոր՝ ի զուր պարտաւորեալ զմարդկային բնութիւնս, յարուցանէ թշնամին ի վերայ մեր։
Ոչ զի զմարմինս իւրեանց ի տանջանաց երկրակոխաց ի զրպարտութենէս ապրեցուսցեն։
to tie, to bind, to fasten, to attach;
to salder.
immodest, impudent;
filthy, shameful.
cf. ԶՈՇ;
պ. զիշտ;
ուստի յաջորդ ածանցք։
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
Վասն իւրեանց զօշաքաղութեան, զի պիղծ են ամենայն շահք նոցա. զի մարդկան մահուամբ գտանեն նոքա զօգտութիւնսն իւրեանց. (Եփր. տիտ.։)