created;
invented, factitious, forged;
plastic.
(Անեղն աստուած) ո՞րպէս ստեղծականին զինքն օրինակ դնիցէ. (Ագաթ.։)
to create, to produce from nothing, to form, to figure;
to find out, to invent, to contrive, to forge.
Աստուած ի բարիս եստեղծ (կամ էստեղծ) զիս. (Իսիւք.։)
cf. Ստեղծող.
Միթէ ասիցէ՞ ստեղծուածն ցստեղծիչն իւր, թէ ոչ դու զիս ստեղծեր։ Ոչ ծանեաւ զստեղծիչն իւր. (Ես. ՟Ի՟Թ. 16։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 10։)
creature;
invention, production.
perjurer;
taking a false oath, perjuring.
Այսմ եւս պարտաւոր, զի ստերդմունք էին. (Երզն. մտթ.։)
to lead astray, to turn aside, to put out of the right way, to cause to err, to pervert;
to distort, to wrest, to misinterpret, to misconstrue.
Չկարէ ըստերիւրել յիրաւանց զիրաւագէտն. (Եզնիկ.։)
of camel's hair.
Հանդերձ ստեւ եղէն զգեցեալ էր յովհաննէս, զի չեւ եւս էր կտրեալ սուրբ ոչխարին մերոյ. (Եփր. համաբ.։)
to press, to constrain, to oblige, to force, to necessitate, to pursue closely;
to solicit, to urge, to hasten, to hurry, to expediate.
Եթէ մի օր ստիպեմ զդոսա, մեռանին ամենայն խաշինքդ։ Բանն արքայի ստիպեաց զիս։ Ստիպեաց զնա, եւ ոչ կամեցաւ երթալ։ Ստիպեաց զաշակերտսն.եւ այլն։
Ստիպեցի՛ր յամենայն զօրութենէ քումմէ, եւ ճգնեա՛ց, որպէս զի ամենայն գործ ներքին մարդոյն աստուածային եղիցի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Ծեր ոմն ի սկիտէ գտաւ զաւազակս՝ զի կողոպտէին զտուն նորա. եւ ասէ ցնոսա. ստիպեցէ՛ք փութով եւ գնացէ՛ք, զի մի՛ գայցեն եղբարք եւ խափանեսցեն զձեզ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է. ձ.) (տպ. փութո՛վ գնացէք)։
cf. Ստնդիաց.
cf. Ստնդիաց.
cf. Ստնդիաց.
cf. Ստնդիաց.
cf. Ստնդիաց.
cf. Ստնդիաց.
true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.
Զի՞ կոչես զիս բարերար. ես ստոյգ եմ. այլ առ կինն մեղաւոր՝ ստոյգն բարերար եղեւ. (Եփր. համաբ. ստէպ։)
Այնպէս ասէ ստոյգ գիտեմ զնա, որպէս եւ նա զիս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
to subdivide.
Կենդանին զի բաժանի յանբան եւ ի բանաւոր, ստորաբաժանեսցուք դարձեալ զբանականն յանմարմին յարարեալ, եւ ի մարմնաւոր. (Սարկ. պատկ.։)
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
subscription;
signature;
description.
to be subdued, subject to.
Որով բաժանին յիրերաց, նովին եւ ի թիւ ստորակային։ Որպէս նիւթ ստորակայի կին. քանզի առ սա լինի գործ նորա. (Դամասկ.։ Նիւս. բն.։)
comma.
Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ (։), միջակ (), ստորակէտ(,)։ Ստորակէտ է՝ տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ՝ եւս կարօտեցելոյ նշան։ Ի՞ւ առանձնանայ կէտ ի ստորակիտէ. ամանակաւն. զի ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն, իսկ ի ստորակիտէն ամենեւին նուազ. (Թր. քեր.։)
to shorten, to dock, to cut, to retrench.
Տե՛ս զիարդ ստորակտուր առնէ զդովն իւր։ Ստորակտրէր զերկիւղն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33. եւ 26։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Մի՛, որք վասն չարչարանաց են բանք՝ վնասեսցեն զքեզ, եթէ զիարդ աստուած ստորանկի ընդ չարչարանօք։ Մի՛ ոք կարծիցէ զգեր ի վերոյն էութիւն ընդ մահուն չարչարանօք ստորանկիլ. (Լծ. ածաբ.։ Լմբ. հանգ.։)
Ոչ իբր օգնական, քանզի ստորանկեալ է, այլ իբրեւ առ տէր. (Փիլ. լին. ՟Ա. 49։)
to affirm, to say yes, to consent, to confirm.
Զոր ստորասեացն ոք, ապասոցել. եւ զոր ապուսեացն ոք, ստորասել (կամ ստորասոցել)։ Կամ որ ստորասեացն՝ ճշմարտէ, եւ կամ որ ապուսեացն։ Այսպէս ունի իրքն, թէպէտ եւ ոմն ոչ ստորասիցէ, ի ոմն ոչ բաց ասիցէ. քանզի ոչ՛ վասն ստորասելոյն կամ բացասելոյն, եղիցի կամ ոչ եղիցի. (Պերիարմ.)
liable to submersion.
ՍՏՈՐԱՍՈՅԶ ՍՏՈՐԱՍՈՒԶԱԿԱՆ. καταδύνων qui, quod subit, latitans եւ κατάδυσις recessus, latibulum. Սուզեալ կամ սուզիչ ի ստորս՝ ի խորս. յոգն. Սոյզք ստորինք. ներքին խորշք.
affirmation.
Ոչ եդաք յառաջնում ստորասութեանն զնզովականն արիոսի, զի եւ ոչ զթագաւորին թուղթս. (Սոկր. ՟Բ. 1։)
cf. Գետնաքարշ.
Ստորաքարշ ընթադրութեամբ զկեանս սրբոյն (գրիգորիսի) սպառէին։ Մինչ զի ի ստորաքարշ ընթադրութեանն զնոյնս աղօթէր. (Երզն. լս.։)
inferior, low;
lower part or end, bottom;
subterranean;
tartarus, hell;
— հայք, Lower Armenia;
— ասորիք, Coelesyria;
—ք երկրի, bowels of the earth;
ի —ս մտանել, to set, to go down, to disappear.
Աշխարհի՝ զոր կոչեմք ստորին. եւ սորին՝ որ է ստորինս, է ինչ մասն գէջ՝ զոր գետս եւ ծովս սովոր եմք կոչել. եւ մասն ինչ չոր՝ զոր ցամաք եւ կղզիս անուանեմք. (Արիստ. աշխ.։)
under garment.
Ընդէ՞ր կրկին կապուտակեայ պատմուճանն ստորնակ ասի։ Ստորնակ յիրաւի ասացեալ է, զի յետ այնր՝ որ ի վերայ լանջացն էր՝ զգեստն կայր։ Յիրաւի եւ ի ստորնագոյն կողմն ստորնակին նռնաձեւն է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 117. 119։)
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
որ է որպէս յն ըստոգել, κατηγορέω praedico, dico, tribuo, adscribo. Ստորասել՝ մանաւանդ տրամաբանօրէն. ընծայել ումեք կամ հաստատել զյորջորջումն ինչ զիմեքէ. յայտնել։ Տե՛ս Արիստ. ստորոգ. ստէպ։
predicament, class;
category, kind.
Ամենայնքն ի սոցայցն ստորոգութիւնք կա՛մ զանհատիցն ստորոգին, կամ զտեսակացն, քանզի զառաջնմէ գոյացութենէն եւ ոչ մի ինչ է ստորոգութիւն։ Երեւեցուցեալ զայլսն ստորոգութիւնս։ Եւ ոչ յայլոց ստորոգութեանցն յարմարեալ պատկանի ընդ անիրաւութեանն. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Չորեքդիմի.
Մանասէ զչորեքդիմի զկուռսն ի տաճարին աստուծոյ եդ. զի ուստի՛ արդեօք եւ եկեսցէ ոք, կռոցն երկիրպագցէ. (Բրս. ապաշխ.։)
four-faced.
Մանասէ զչորեքդիմի զկուռսն ի տաճարին աստուծոյ եդ. զի ուստի՛ արդեօք եւ եկեսցէ ոք, կռոցն երկիրպագցէ. (Բրս. ապաշխ.։)
having four sides, extremities or parts.
Բաժանեաց եւ քրիստոս զերկոտասան առաքեալսն չորեքծագեան աւետարանին ընդ ոլորտս տիեզերաց։ Ետես զչորեքծագեան աւետարանն, զի յընդհանուր աշխարհս հոլովեալ անխափան ընթանայր։ Զքր. (կթ.։ Փոտ. առ զքր. կթ.։)
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
Եգիտ զնա չորեքօրեայ ի գերեզմանի։ Արդ հոտեալ իցէ, քանզի չորեքօրեայ է. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 17. 39։)
the number four;
four.
Մեծապատիւ էր առ պիւթագորեանսն չորրեակդ։ Չորրեակ՝ թուոց է ամենայարմարագոյնն, իբրու կատարելագոյն։ Զչորրեակն ոչ առնու, զի թէ առնու, հարկաւորի հատանել զմիակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։ Փիլ. լին.։ Քեր. քերթ.։)
Զչորեակ թիւն ի քառասնեակն յաւելցուք, զի ոչ թուով երրեկաց ժամանակ չափեսցի, կամ չորրեկաց ծննդոց յանցելոց. (Միսայէլ խչ.։)
quaternity.
Որպէս զի լինել երկու որդիս. (որով երրորդութիւնն՝ չորրորդութիւն լինի. Խոր. ՟Գ. 61։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
twine, string, cord, rope;
line, halter.
Խզիլ պարանացն եւ ընկղմիլ նաւին ի տկարութենէ չուանացն էր։ Եւ զի՞նչ չուանքն՝ որ խզեցան. շաղկապ եւ շարամանութիւնք մեր առ աստուած հաւատոյ եւ սիրոյ. (Գէ. ես.։)
cord-twisting;
rope-maker.
Իւրում ձեռօքն գործէր, քանզի չուանաման էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cloth, woollen cloth, wool-stuffs.
useless, good for nothing, vile, bad, worthless;
—ս առնել, not to care for or about, to do without, to dispense with, not to mind, to neglect, to pass over, to omit.
Սպառնացաւ դժգմնելով՝ եւ ասէ. զի՞նչ զմտաւ ածելով՝ այսպէս չպէտս արարեր վասն մեր հոգալ. (ՃՃ.։)
not to need.
Չպիտոյանամ դատաւորի առ ի վճիռ վասն իմ հանելոյ. չպիտոյանամ դատախազիւք յանդիմանիլ. (Ոսկ. ղկ.։)
to come to nothing;
to be annihilated, to perish, to vanish, to disappear.
Կորեան չքացան անօթք զինու պատերազմի. (Եփր. թագ.։)
to reduce or bring to nothing, to annihilate, to dissipate, to destroy.
profitless, unprofitable.
Զգիշերս աշխատեալ՝ ոչինչ կալար. զի գիշեր չքաւորական՝ հրէական խորհրդածութիւնքն են. իսկ տիւ շնորհացն է. (Ոսկ. ղկ.։)
to grow poor, to become needy, to want, to be in need, in extreme want, without resources, in straitened circumstances;
ոչ չքաւորէր անենազօր ձեռն քո արձակել, it was not difficult for Thy Almighty hand to send.
Ո՞ւր են գանձք արդարութեան, զի այդպէս վաղվաղակի չքաւորեցար. (ՃՃ.։)
Վասն զի իմ չքաւորեալ գոլով ի բոլորից արգասեաց բարեմասնութեանց. (Սկեւռ. աղ.։)
want of necessary things, indigence, necessity, dearth, beggary, misery, poverty;
penury;
privation;
— գանձուց, embarrassed state of the finances;
չքաւորութեամբ կեալ, to live in straitened circumstances, in poverty;
ի չքաւորութեան կայ, he is in great want, he is very poor.
innocent, inculpable;
—ք, excuse, justification;
ի —ս առնել, to excuse;
ի չքմեղս լինել, ի չքմեղիկս լինել, to excuse or justify oneself, to dissemble;
to hide or conceal oneself.
Ոչ հանապազ ըստ առաւելութեան կամաց էր ցուցանել նշանս. քանզի պարտ էր երբէք եւ ի չքմեղս լինել». (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2.) յն. λανθάνειν . ծածկիլ, կամ զանխլանալ։
rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.
Բանն տեառն պատուական էր յաւուրսն յայնոսիկ. պատուականն՝ անօսր եւ չքնաղ, զի ոչ ստէպ պատասխանի առնէր աստուած։ Գիրք նշան զչքնաղ իրս սովոր են միշտ նշանակել. (Կիւրղ. թագ.։)
very charming, graceful, elegant.
Խնդրէր կին ... զի բնաւ չքնաղագեղ իցէ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Կ՟Բ։)