featherless, stripped of feathers, plumeless, bare, plucked;
— առնել, to pick, to shake the feathers, to pluck;
— լինել, to moult, to change feathers.
plumosity.
moulting;
ժամանակ փետրափոխութեան, moulting-time.
cf. Փերեւերտեմ.
piece, bit.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «կտոր» Վրք. հց. ա. 703. Վստկ. 156. Առաք. պտմ. 290 (գրրի հա-տոր կամ թիւ ցոյց տալու համար). որից փերթել «պատառոտել (մարմինը)» Բոս-մրկ. միափերթ «միակտուր, միաձոյլ» Մխ. այրիվ. 8, Թղթ. դաշ. 27 կամ միափերթի Մին. համդ. 134. սեկափերթ «կաշիի կտոր» Մարթին. փերթկար «հնակարկատ» Վրդն. առակ. 172. հմմտ. փերթ Ակն. Ալշ. «կար-կատան անելու կտոր (կաշի կամ շոր)»։
• -Բնեև հայ բառ՝ հնխ. sper-կամ spher-«պատռել» արմատից. հմմտ. հհիւս. splgrr (<*sperro) «պատռած կտոր շորի», յն. τπαράσσω, ատտ. σπαμάττω «պատռել», οπά-ραγμα «պատռած կտոր», οπαραγμός «պա-տառուածք» (Boisacq 891, Pokorny 2, 668)։ նոյն արմատի spher-eg-(կամ հյ. -եկ) ձե-ւից է յառաջանում հյ. փեռեկ, որ տե՛ս ա-ռանձին. ըստ այսմ երկուսի արմատն է *փեր (թ-մասնիկի համար հմմտ. հյ. թերթ. արմատը թեր)։
• ՆՀԲ յիշում է իտալ. parte, pezzo «կտոր»։ Scheftelowitz BВ 29, 23 սանս. sphafati, հբգ. spalten, գերմ. spalten «ճեղքել», արմատը հնխ. sphel, որ տե՛ս վերը փեղկ։ Ուղիղ մեկ-նութիւնը տուաւ Persson Beitr. 1, 418 և 869։ Տե՛ս և փրկել։ Պատահական նը-մանութիւն ունի հյ. փրթիլ «պոկուիլ»։
• ԳՒՌ.-Ալշ. փերթ, Մշ. փերթ, փերտ, Ախց. Սեբ. փէրթ, Պլ. փէռթ, Հճ. փէյթ, Մրշ. փէյթ «մեծ կտոր (մսի, ապուխտի, կաշիի ևն)».-յատկապէս Ակն. «կաշիի կտոր՝ կօ-շիկ կարկատելու համար» և Ալշ. «շորի կր-տոր՝ կարկատանի համար»։
• ՓՈԽ.-Justi, Dict. Kurde 75 հայերէնի հետ է դնում քրդ. pərti և pərtik «մանր իրեր, կտորտանք», որոնք բնականաբար թրք. [arabic word] pərtə «մանը մունր իրեր, կարա-սիք» բառից են փոխառեալ։ Բայց արդեօք թրք. pərtə ևս հայերէնից փոխառեալ չէ՞։ (Будaговъ 1, 313 ո՛չ միայն ալթայական ուրիշ ձևեր չի յիշում, այլ և չի յիշում նոյն իսկ օսմ. բառը)։
Մասն. բաժին. պատառ. կոտոր. կտոր. փարչէ. (իտ. փարթէ, փէցցօ).
Միայն փերթ ինչ քրձոյ եդեալ ունէր ի վերայ ամօթոյ իւրոյ. (Վրք. հց. ՟Թ։)
to tear, to rend, to lacerate.
Խզեն զհերս, եւ փերթեն զերեսս. (Բրսղ. մրկ.։)
in full bloom.
Փթթեալ զարդուք.
Փթթազարդ բուրաստան ծաղկեալ։ Ոսկի փթթազարդ, արփի հրաձեւ. (Գանձ.։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
կր. իբր ձ. ἁνοίγω aperio βλαστάνω produco, germino, pullulo. (որպէս Բանամ, բացի. եբր. ֆէ՛թ 6 որ է բացի՛ր) Բանալ զծաղիկս. ծաղկեցուցանել. արձակել տերեւս. ծաղկիլ. բողբոջել. ստեղնիլ. ընձիւղիլ բուսոց. բղխել. կոկոն կամ ծաղիկ բանալ, բացուիլ, բուսցընել, բուսնիլ.
Հողմ ելանէ, եւ փթթէ զծաղիկն. (Տօնակ.։)
Վարդ կարմրերփեան փթթեա՛ ինձ զսէր։ Փթթեալ վարդից նման թերթից։ Նշին կանխագոյն զբողբոջս ծաղկին փթթէ. (Վրք. հց. ՟Է՟Զ։ Շ. եդես.։ Լմբ. ժղ.։)
Զառաքելականն ի քեզ փթթել բուրաստան. (Խոր. հռիփս.։)
Գնացք ջուրցն յերկրէ փթթեն զանազան բոյսս։ Որպէս ջուրն յագեցուցանէ եւ փթթէ զիւրաքանչիւր բոյս ի վերա իւր արմատոյն. նոյնպէս սուրբ հոգւոյն ազդմունքն փթթէ ի մեզ զողջախոհութիւնն, զխոնարհւոթիւնն, զհաւատն եւ զսէրն՝ իբրեւ զքրքումս եւ զմանիշակս. (Լմբ. առակ.։)
Ի ժամանակ գարնայնոյն բուսանին եւ փթթին։ Փթթեալ ողկուզոյ, եւ ազնիւ գինւոյ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զհաւատս կնոջն, որ այն ինչ փթթեալ էին, մի՛ խամրացուսցէ սաստ աշակերտացն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)
Զկնի սուղ ժամանակի թուփդ այդ փշալի ծաղկեալ փթթի վարդուք. (Պտմ. վր.։)
Նա՝ որ անսկիզբն, ի քէն փթթի մարմնով, սաղարթ տարածէ ընդ տիեզերս երկրի։ Լուսոյն սաղարթք ի հոգեւոր գարունս փթթեալ. (Շ. տաղ.։)
Ցանկ փթթեալ, հանապազ կանաչացեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
to sprout, to germinate, to shoot;
to blow, to bloom, to blossom, to open;
cf. Ընդ.
beautifully flowering, bloomy.
Ծայրից վարդից փթթինազարդ. (Նար. տաղ.։)
Ծառդ կենաց.. . փթթինազարդ կանաչացեալ. (Տաղ ի քրիստոսատրոյ.։)
shoot, sprout, blossoming, blooming;
blossomed, flowered;
ի —ս հարկանիլ, to blow.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վը-կայութեան) «ծաղկիլը, ծաղիկների և բող-բոջների բացուիլը» Ագաթ. (գրուած է փը-թոյթ Լմբ. ածած. հրտր. ՀԱ 1925, 450), որից փթթել «ծաղիկ բանալ, ծիլ արձակել» Ագաթ. Ոսկ. մ. բ. 25. փթթազարդ Գնձ. կամ փթթինազարդ Տաղ. զանազանափթիթ ԱԲ մշտափթիթ Պիտ. Խոր. հռիփս. յարափթիթ Խոր. վրդ. ծաղկափթիթ Պիտ. ծառափթիթ Պիտ. համափթիթ Զքր. կթ. լուսափթիթ Ճառընտ.։
• ՆՀԲ (տե՛ս փթթել և ծաղկափթիր) լծ. եբր. և արաբ ֆէթ, ֆաձաթ, ֆա-թահ «բանալ», որից եփփաթա «բա-ցի՛ր»։ Հիւնք. փտիլ բայից։ Աճառ. ՀԱ 1899, 233բ կրկնուած *փիթ պարզա-կանից։
• ԳՒՌ.-Վն. փըթըթէլ «ծաղկիլ. 2. ման-կիկը քնից արթնացած ժամանակ՝ երեսը կարմիր ու սպիտակ փայլիլ», Մշ. փտպտիլ. -Rivola, բառ. հայոց2 376 ունի փթըթրիլ «ծաղկիլ»։
Փթթելն. փթթումն, եւ փթթեալ.
ԱՐբուցանէ զստեղն յուրախութիւն, զի զփթիթսն (կամ զփթիթն յուրախութիւն) զուարթութեան, կրկին պահանջէ՝ զգոհութիւն տալեացն շնորհողի. (Ագաթ.։)
Մերձ ի փթիթս մօրուաց. (Վրդն. պտմ.։)
Ի հովիտս նորա փթիթ դալարի. (Նիւս. կազմ.։)
Վարդն կարմրերփեան՝ փթիթ ցնծութեան՝ անմահ փթթեցաւ. (Լմբ. վերափոխ.։)
Գորշ, ծաղկաձեւ, վարդագոյն, խայտ, փթիթ, եւ այլ զանազան տեսակք. (Պիտառ.։)
dried cow-dung for fuel.
powder, dust, sand, etc.
• «մանր փշուր, մճիր, աւազ» Հին բռ. Գաղիան. (Բառ. երեմ. էջ 323 փթոար), որից փթրանք «փշրանք, կտորտանք» Պի-տառ. փթրիլ «փխրիլ, փշրուիլ» Ոսկ. հերոդ. 618. փթրտուկ «փխրուն, դիւրափշուր» Վստկ. 159. գրուած է նաև փթուղ, փթութ։ Թերևս այստեղ պատկանի նաև փթրումն (անյայտ իմաստով) իրեն. հերձ 100 (փթրո-մամբ տառապանաց չարչարանս կրելով կազմեն)։
• ՆՀԲ յիշում է գւռ. փթիր «թրիք»։
• ԳՒՌ-Նոյն է փթուր Ղզ. «կտոր, ծուէն» (շորի, փայտի, թղթի ևն), փթռակ Ղզ. «փը-տած», փթռանք Ղրբ. «մէջը փուտ, փուճ». երևի թէ նոյն է և փթիր «վառելու աթար» Պտմ. ԺԹ դարից (Դիւան ժ. էջ 128), որի գաւառական ձևերն են Երև. փթիր, Խլ. փը-թեր, Շմ. փիթիր, Մշ. պտրուկ (իմաստի յա-րաբերութեան համար հմմտ. ցանել «սփռել» և ցան «թրիք»)։
(գրի եւ ՓԹՈՒՂ, ՓԹՈՒԹ. ) μαρίλη pulvis carbonum, favilla. Մանր մասունք փխրեալք՝ իբր փոշի, աւազ, մոխիր. աճիւն. մճիր. (որպէս եւ ռմկ. փթիր ՝ է քակոր եղանց չորացեալ)։ (Հին բռ.։ Գաղիան.։)
particle, fragment, grain.
Փշրանք. փխրանք. փրթեալ մասն.
Ի ժամ սոսալի պատարագին փթրանքն, եւ ի բաժակէն նոյնպէս անկանելն. (Պիտառ.։)
to dry up, to fall to dust.
διαθρύπτομαι diffringor, comminuor, conteror. Լինել. որպէս զփթուր. փխրիլ. ցաւատիլ. մանրիլ. դառնալ ի փոշի.
Ի ժամանակս սովոյն, յորում ամենայն երկիր առ հասարակ երաշտացեալ փթրէր. (Ոսկ. ի յհ. մկ.։)
reducible to powder, friable, frangible.
Հողն թէ փաղ լինի, եւ շաղախն փթրտուկ, աղէկ է. (Վստկ. ՟Մ՟Կ՟Գ։)
lint, scraped lint.
• = Արևել. թրք. [arabic word] pilta «պատրոյգ» բա-ռից, որ K. Shaw, A. Sketch համարում է պրս. [arabic word] pitila հոմանիշից փոխառեալ։ (Չարաչար սխալւում է Vámbery, Etvm Wört. որ չաղաթ. [arabic word] pitte ձևը իբր բնիկ թաթարական բառ՝ հանում է bel «մէջք» ռառից)։ Պրս. բառն էլ ծագում է արաբ. [arabic word] fatil, ռմկ. fitil, չրջմամբ՝ [arabic word] filīta «պատրոյգ» բառից։ Բառս բնիկ սե-մական է. հմմտ. ասոր. ❇ fətilā «պատ-րոյգ» և թալմ. [hebrew word] ftiā «պատրոյգ». արմատն է արաբ. [arabic word] ︎ ftl, եբր. [hebrew word] ftl, ասոր. ❇ fətal, եթովպ. [other alphabet] fatala «ոլորել, հիւսել», ասուր. patālu «փաթա-թուիլ, գալարուիլ», որոնցից նաև արաբ. [arabic word] taftil «հիւսել», [arabic word] maftul «հիւ-սուած թել» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 310), եբր. [hebrew word] pātil «թել, կապ». բառիս ծայ-րը հասնում է մինչև եգիպտ. petira (Gese-nius17, 668)։ Թուրքերէնի միջոցով բառս տարածուած է ամբողջ Արևելքում. ինչ. վրաց. ფილთა փիլթա, უთილა փթիլա-ურთილა փրթիլա, քրդ. fitil, ftil, fetil, pil-te, ավար. pilta, չեչէն. milt, նյն. φητιλιν, φυτίλιον, բուլգար. fetil, սերբ. fitilj, ուկր. fytyl, ռուս. фитиль, ուտ. filtá բոլորն էլ «պատրոյգ» (Berneker 282)։
• ԳՒՌ.-Երև. Ջղ. Տփ. փիլթա, Սլմ. փիլ-թm, փըլթm, Շմ. փիթլm, միւսները նոր փոխառութեամբ ֆիթիլ.
philosophy.
Յորոց մի ոմն ի նոցանէ վարժեալ փիլիսոփայութեամբ ասէր այսպէս. (Խոր. ՟Ա. 5։)
φιλοσοφία phiosophia, sapientaie studium, eloquentia, vita ascetica. Իմաստասիրութիւն. հմտութիւն գիտութեանց բնականաց, մանաւանդ բարոյական վարդապետութեան. եւ Առաքինի քաղաքավարութիւն.
Հելլենացւոց փիլիսոփայութեամբ խաւարեալ. (Ճ. ՟Բ.։)
Անուն փիլիսոփայութեան՝ կատարեալ իմաստիցն նշանակ է. (Շ. բարձր.։)
Կատարեալ փիլիսոփայութիւն է այս, ոչ ծածկել զիւր դսրովանսն. (Նչ. եզեկ.։)
Ես առ նա երթալոց եմ, բայց նա իս չէ գալոց. այն է փիլիոսփայութեան, նոյն՝ գթոյ խնամոց. (Ոսկ. կող. ՟Ը։)
lazy, cowardly, pusillanimous.
• «թոյլ, անարի, վախկոտ». մէկ ան-գամ ունի Երզն. քեր. «փիւրիւ ասելն փլիթ զթոյլ և զանարի մարդն նշանակէ. և բենիւ ասելն. զբլիթ հացի և կամ զայլ իրի նշանա-կէ»։
(լծ. իտալ. փօլթրօնէ) Յոյլ. ծոյլ. վատ. վատասիրտ.
Փիւրիւ ասելն փլիթ՝զթոյլ եւ զանարի մարդն նշանակէ. եւ բենիւ ասելն զբլիթ հացի եւ կամ զայլ իրի նշանակէ. (Երզն. քեր.։)
cf. Փծանք.
որ եւ ՓԾԱՆՔ. μίασμα inquinamentum. Փիծ եւ պիղծ գոլն. աղտեղութիւն. շաղախումն. փիսութիւն. (յն. միասմա. լտ. ինքուինամէբդում.
Մաքուր է ոգւով եւ մարմնով եւ լեզուով. (պահելով զսոսին՝) զոմն յանօրէնութենէ, զոմն ի փծութենէ, եւ զոմն ի հայհոյութենէ։ Իբրեւ զհասարակ փծութիւն ի բաց հալածելով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
dirty, filthy.
• «կեղտոտ, զզուելի» Մարթին. Սմբ. դատ. 6, 123. կրկնաբա՞ր փնթնթի տահական վրիպակ)։
• =Կազմուած է հյ. փին «աղբ» և թի բա-ռերից, իբր «աղբի թի». այսպիսի պատկե-րաւոր բացատրութիւններ սովորաևան ևն ժողովրդական լեզուի մէջ. հմմտ. Պօլսի ար-դի հայ ժողովրդական բարբառով՝ քաքի քիւրէք (թրք. kurek. «թի», որով ամբողջը փին-թի), հարկաւորի կամ գործարանի կամ քէնէֆի (թրք. kenef «արտաքնոց») աւել (որ է «արտաքնոցի աւել»). ևն. այս ձևերը գոր-ծածւում են իբր ածական կամ մակդիր, «կեղտոտ, անպիտան, զզուելի» և նման իմաստներով։ Յատկապէս մեր փնթի բառի նազմութեան համար կարևոր է յիշել Ղրբ. փնթիփարախ «կեղտոտ, փնթի» ձևը, ուր փարախ կարող է կապուել միայն փին «աղը» բառի հետ (իբր թէ «ախոռի աղբի թի»)։-Աճ.
• ՆՀԲ ուզում է հանել փին բառից։ Bugge, Btrg. 33, 75 յն. πίνος, πιναρδς բառերի հետ։ Մառ, Արաքս 1890 ա, էջ 109 վրաց. փինթի ձևի հետ՝ կցում է հյ. պիղծ, բիծ բառերին և բոլորը դը-նում է սեմականից։
• ԳՒՌ.-Երև. Շմ. Պլ. Ջղ. Սլմ. Տփ. փնթի, Ասլ. Ախց. Սեբ. փինթի, Ալշ. փնտի, Սվեդ. փնթա, Ննխ. փնթի կամ փինթի, Ղրբ. փնթէ «կեղտոտ, անճարակ, թափթփած»։ Նոյն բառը ունին նաև Ագլ. Ակն. Խրբ. Վն. Չրս. «կեղտոտ» և Արբ. «տգեղ, չար և գէշ» նշա-նակութեամբ։ Նոյնպէս Ատն. և էնկ. փինթի «կեղտոտ» (Արևելք 1888 նոյ. 9 և Բիւր. 1898, էջ 865)։ Նոր բառեր են փնթիկ Վն. և փնթիփարախ. Ղրբ. «կեղտոտ»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ფინთი փինթի «զզուելի, կեղտոտ, կեղտ, կղկղանք!» (Չուբինով 130։ համարում է հայերէնից փոխառութիւն), թրք. [arabic word] plnti «գձուձ, զազիր», որից [arabic word] ︎ pintilemek «գձձիլ, վատթարանալ». -ըստ Будaговъ, Cpaв. cлов. 1, 319 թրք. [arabic word] pinti նշանակում է «կեղտոտ. 2. ժը-լատ» և ո՛չ միայն չունի թուրքական ար-մատներով ստուգաբանութիւն, այլ և ցեդա-կից ուրիշ թաթարական լեզուների մէջ էլ չկայ։ (Ըստ Pedersen, Հայ. դը. լեռ. 2ՈՈ թուրքերէնը հայերէնից է փոխառեալ)։ Թուրքերէնի երկրորդ իմաստի համար հմմտ. Ջղ. փնթի փողաւոր «շատ հարուստ»։ -Թուրքերէնի միջոցով և կամ ուղղակի հա-յերենից է փոխառեալ նոր ասոր. p'int'ii «կեղտոտ, թափթփած»։
made of thorn;
— պսակ, crown of thorns.
Որոյ նիւթն է փուշ. փշեղէն. փշեայ.
Տե՛ս ի դմա զփշանիւթ պսակին նախատինս. (Լմբ. պտրգ.։)
fold, plait, gather;
wrinkle.
ՓՈԹ որ եւ ՓՈԹՈՒԱԾ. Ծալք. խորշոմութիւն. կնճիռն.
Լուք թաքչին ի պատատուածս փոթից հանդերձին, եւ ի կարուածսն մտանեն. (Լծ. նար.։)
to be folded or plaited;
to wrinkle, to pucker, to shrink, to shrivel up;
to fold, to plait;
to wrinkle, to contract.
Կնճռիլ. խորշոմիլ. փոթ փոթ ըլլալ.
Մովսէսի երեսքն ոչ փոթեցան. (Վրդն. ել.։)
cf. Փոթոթային.
ՓՈԹՈԹ կամ ՓՈԴՈԴ ՓՈԹՈԹԱՀԱՄ. στρυφνός, στυπτικός, πληκτικός acerbus, constringens, pungens. Տտիպ. տտպեցուցիչ բերանոյ. իբր փոթոտ, որ տայ փոթ ի լեզուն. փոթտօղ, փոթտահամ.
Համք հիւթոցն են այսոքիկ, քաղցր, դժուար (կամ բարկ ), թթու, փոթոթ։ Փոթոթն (կամ փոդոդն ) յաւելուած ցրտութեան է, եւ կծու՝ յաւելուած հրոյ. (Դամասկ.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
Ի սկզբան երեւելոյ պտղոցն՝ թթուք, դաժտնք, եւ փոթոթահամք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Փոթոթ գինի։ Գինի փոթթահամ։ Մուստառ՝ որ փութթահամ լինի, ունուշ լինի գինին. (Վստկ.։)
Հովոյն եւ չորոյն նոյնպէս, եւ փոթոթին՝ փոթոթ։ Նախ հով եւ փոթոթ հիւթ տայ յերկրէ. եւ զայդ իմանաս ի խակ պտղոցն։ Փոթոթ համ եւ կամ եւ հով սերկեւելի. (Ոսկիփոր.։)
Վասն միօրեայ ջերմանն, որ պատճառն ի փոթոթ ջորյ լուանալոյն լինի (որպէս ծծմբային ջուրն է )։ Կերակուր փոթոթ եւ կապող տաս, որպէս աղտորի մուզավարայ, եւ նռան. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Փոթոթային.
ՓՈԹՈԹ կամ ՓՈԴՈԴ ՓՈԹՈԹԱՀԱՄ. στρυφνός, στυπτικός, πληκτικός acerbus, constringens, pungens. Տտիպ. տտպեցուցիչ բերանոյ. իբր փոթոտ, որ տայ փոթ ի լեզուն. փոթտօղ, փոթտահամ.
Համք հիւթոցն են այսոքիկ, քաղցր, դժուար (կամ բարկ ), թթու, փոթոթ։ Փոթոթն (կամ փոդոդն ) յաւելուած ցրտութեան է, եւ կծու՝ յաւելուած հրոյ. (Դամասկ.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
Ի սկզբան երեւելոյ պտղոցն՝ թթուք, դաժտնք, եւ փոթոթահամք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Փոթոթ գինի։ Գինի փոթթահամ։ Մուստառ՝ որ փութթահամ լինի, ունուշ լինի գինին. (Վստկ.։)
Հովոյն եւ չորոյն նոյնպէս, եւ փոթոթին՝ փոթոթ։ Նախ հով եւ փոթոթ հիւթ տայ յերկրէ. եւ զայդ իմանաս ի խակ պտղոցն։ Փոթոթ համ եւ կամ եւ հով սերկեւելի. (Ոսկիփոր.։)
Վասն միօրեայ ջերմանն, որ պատճառն ի փոթոթ ջորյ լուանալոյն լինի (որպէս ծծմբային ջուրն է )։ Կերակուր փոթոթ եւ կապող տաս, որպէս աղտորի մուզավարայ, եւ նռան. (Մխ. բժիշկ.։)
astringent, rough, harsh, sharp, acerb.
Որ ինչ է փոթոթ, կամ ունօղ փոթոթութեան.
Լուանիլ ծծմի ջրով, կամ շպլեղի ջրով. եւ այլ ամենայն ցեղ փոթոթային ջուր. (Մխ. բժիշկ.։)
astringency, acrity, acerbity.
Փոթոթն գոլ. տըտպութիւն.
խցկին մարմնոյն գաղտ շնչահանքն ջրին փոթոթութեամբն. (Մխ. բժիշկ.։)
top, whipping-top.
Սեպաձեւ, տանձաձեւ. կոնոնաձեւ. որ ինչ ի լայնութենէ յանգի ի սրածայր.
Հեղգն որպէս փոթոթ՝ եթէ ոչ բախի, ոչ շարժի. (Պիտ. առ Լեհ.։) Յորմէ եւ Փոթորել՝ է ի ձեւ այնպիսի յօրինել.
Զկոնոս փոթորեա. (Մագ. ոտ. առ Լեհ.։)
to spin round.
tempest, storm, hurricane, whirlwind;
—ս յարուցանել, to raise a tempest;
— ել, a tempest burst, a storm arose;
cf. Մրրիկ.
Իբրեւ զփոշի անուոյ ի փոթորկէ մրրկեալ։ Փոթորիկ իբրեւ զխռիւ առցէ զնոսա. (Ես. ՟Ժ՟Ե. 13։ ՟Խ. 24։)
Որպէս փոթորիկ յանտառէ տերեւաթափ։ Ի բախմանէ փոթորկաց. (Խոր. ՟Գ. 37։ Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Հողմք ցուրտք եւ շրջապատեալք ջերմ օդով՝ թռչին ի վեր. զոր փոթորիկ անուանեն. (Ոսկիփոր.։)
Ձմեռային հողմոյն՝ ձիւնախառն անհնարին փոթորիկ յտրուցեալ. (Կաղանկտ.։)
cf. Փոթորկիմ.
Կայծակնահար առնէր զբաղումս, եւ զօրէն հրոյ ընդ եղէգն փոթորկայր. (Օրբել.։)
to whirl, to whirl round;
to rush on like a tempest, impetuously;
—կեալ, stormy, tempestuous;
impetuous.
Իբրեւ զփոթորիկ բերիլ. խաղալ կամ դիմել որպէս զմրրիկ.
Մրրիկ փոթորկեալ եթէ յարիցէ, ոչ եկեսցէ ի վերայ մեր. (Ես. ՟Ի՟Ը. 15։)
Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին։ Իբրեւ հողմավար փոթորկեալ յանկարծակի դիմէր գայր։ Փոթորկեալ որպէս խռիւ զգունդն անօրինաց ի փախուստ դարձուցանէին.. . Ընթացեալ՝ որպէս զհուր ընդ եղէգն անտառի փոթորկէին. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։)
very deep.
Որ ինչ է իբր Փոթոր, կամ իբր պտոյտքեալ.
Որ ի փոթորուն փոս անկանի, հազիւ ելանէ անտի. (Եփր. առ Լեհ.։)
cf. Փոթութիւն.
ῤυσσότης rugositas. Փոթ. փոթութիւն. փոթոյթ, ծալք. խորշ. ոլորք. կնճիռն. խորշոմութիւն. փոթ փոթ կամ փոթիկ ըլլալը՝ եղածը, ծալուածք, քունճ, կռինճ.
Ոչ որպէս զսփռեալ կտաւ, այլ որպէս ընկեցալ կտաւ՝ յոլով ունելով փոթուածս. (Սկեւռ. յար.։)
Ոչ դադարէ այն՝ որ արտաքոյ որոշման զատութեան է, յիւր ի փոթուածսն ձգելով։ Զամենեսին՝ որ յիւր փոթուածքն են՝ առ ունջ շնչաբեր երակին բերանաբացեալս ունի։ Զարգելեալ ի փոթուածսն զշունչն ի հարկէ ճնշելով՝ ի դուրս յղէ. (Նիւս. կազմ.։)
folding, plaiting, fold.
Լնլով որոշմամբ մեկնելոյ ի միմեանց զփութութիւնսն. (Նիւս. կազմ.։)
to irritate or bite the tongue or palate.
cf. Փոխաբերումն.
ՓՈԽԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆ ՓՈԽԱԲԵՐՈՒՄՆ. κατάλλαξις, καταλλαγή commutato μεταφορά translatio. Փոխաբերելն եւ իլն. յեղանակումն. այլոփոխութիւն. եւ Այլաբանութիւն. նմանութիւն.
Որ զերկրաւս եւ երկնովքն բերին փոխաբերութիւնք. (Պղատ. տիմ.։)
Արձանական ասացաւ ի փոխաբերութենէ արձանին։ Ասի շնական ի փոխաբերութենէ շան ցամաքայնոյ։ Եւ աստ զնոյն եդեալ փոխաբերութեամբ, ասելով՝ եթէ ընդ այլ ելանէ. (Նոննոս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
emigration.
Հասանել այնմ՝ որ կամեսցի ի փոխաբնակութիւն.. . Մանկանցն փոխաբնակացն շինօղք ելով, եւ լինել ամաց հնգետասանից փոխաբնակւթեանն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Փոխաբնակութիւն յերկիր աւետեացն յետիպտական տղմոյն. (Նիւս. երգ.։)
transmigration.
μετάβασις, διάβασις transitio, migratio, gressus. Փոխումն ի տեղւոջէն՝ գնալով ուրեք. երթ. գնացք. քայլափոխութիւն. փոխադրութիւն.
Ո՞վ այսպէս լուաւ փոխագնացութիւն, կապեալ եւ պարաւանդեալ ոտից յուղի անկանելով շուել տեղւոջէ ի տեղի։ Ոչ կարացին արգելուլ զփոխագնացութիւն ոտիցն. (Նանայ.։)
taking a copy, copying.
Փոխադրեալ զպատկերն զայն՝ ետ եւ նմա ի փոխագործութիւն, որք կամեցան նկարագրել։ Վասն զի քաջութիւն է՝ զբնաւորականսն փոխագործութեամբ՝ պարտել զայն, որ իւր կամաւորութեամբ ընդ բարւոյն բնացաւ. (Ճ. ՟Ա.։ Թէոդոր. մայրագ.։)
reciprocity;
compensation.
ἁντιστροφή reciprocatio ἁνταπόδοσις retributio. Փոխանակաւ յետս դարձուցանելն. եւ Հատուցումն. փոխարինութիւն. փոխադարձ.
Առնեն փոխադարձութիւն գաւառաց եւ բերդից ի մէջ երկոցունց. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Թէ համբառնայցեմք զձեռս, գտանեմք մեծ բարեւաց փոխադարձութիւն։ Մեծապարգեւին Աստուած խոնարհել, եւ փոխադարձութիւն ընդունելիւրով անկարօտութեամբն ի մեր ամենանուազ զանգուածոյս. (Խոսր.։)
Փրկեալքն ոչ են բաւական հատուցման զփոխադարձութիւն երախտեացն Աստուծոյ. (Լծ. կոչ.։)
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
Բժշկեցաւ ախտն փոխադրութեամբ տեղեացն։ Ի լաւն կոյս փոխադրութիւն։ Փոխադրութեան էաք կարօտ ըստ ախտից։ Սա մեզ ի մահուանէ ի կեանս առնի փոխադրութեան առիթ։ Փոխադրութիւն երկանցն խնդրեմ։ Խորհրդոց ոչ խոստումն, եւ ոչ փոխադրութիւն բարուց (Վրք.հց. ձ։ Դիոն. երկն.։ Աթ. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ Նար. ՟Ի՟Դ։ Շար.։)
Փոխադրութեան ըստ որակութեան եղելոյ. (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)
Որպէս Յեղումն. այլայլութիւն. փոխարկումն.
Զիա՞րդ բանն մարմին եղեւ. արդեօք որպէս բանին փոփոխո՞ւմն կրեալ՝ ի մարմնոյ փոխադրութիւ, եւ յոդւոյ նմանութիւն։ Ո՛չ Աստուածութեան փոխադրութիւն ցուցեալ, այլ մարդկութեանս նորոգումն գործեալ. ո՛չ մարդ ի փոխադրութենէ Աստուածութեան երեւեալ։ Ոչ կրեալ շփոթումն կամ փոխադրութիւն յոր ինչ ոչն էր. եղեւ մարմին բանն, ո՛չ ըստ փոխադրութեան կամ յեղման. (միթէ ) այլայլութիւն ինչ եւ փոխադրութիւն եղեւ ի նմա. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Որպէս Փոխաբերութիւն. նմանւթիւն. այլաբանութիւն.
Սահման ասի (ըստ տրամաբանից՝) ի փոխադրութենէ գիւղից եւ ագարակաց սահմանացն. (Սահմ. ՟Դ։)
Որպէս Փոխադարձութիւն. հակադարձութիւն.
Կարելոյն ոչ գոլ, եւ ներընդունականումն ոչ գոլ, որք են ի փոխադրութենէ ստորասութիւնք. հետեւանան դարձեալ ի փոխադրութենէ անկարին եւ հարկաւորին բացասութիւնքն, ոչ անկարն ոչ գոլ, եւ ոչ հարկաւորն ոչ գոլ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
transformation, metamorphosis, change;
trope.
Վասն Աստուածային փոխակերպութեան՝ մի աւետարանիչն զկնի ութ աւուր ասէ, եւ միւսն վեց աւուր. (Դամասկ.։)
metamery;
allelogony;
allelobasy.
mutation, change.
Փոխադարձութիւն. փոփոխութիւն.
Վերահասու լինել վտանգից եւ փաղառութեանցն փոխայաղութեանց. (Երզն. քեր.։)
cf. Փոխանակատուութիւն.
Դատօղ փոխանակավարձութիւն տնօրէն արանց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
remuneration, recompense.
Եւ ոչ բարեացնփոխանակատուութիւն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
change, exchange, barter, counter-change;
supplying the place, substitution;
succession, permutation;
turn, vicissitude;
— բդեշխի, vice-consulship;
proconsulship.
διαδοχή successio. Փոխանակելն, իլն. յաժորդութիւն.
Յերեկոյէ մինչեւ յառաւօտ հրամայէ այրել բազմակս.. . փոխանակութեամբ տունջենական լուսոյ. (Փիլ. բագն.։)
substitution, succession;
vicarship, vicariate;
permutation, exchange;
compensation.
διαδοχή successio. Յաջորդութիւն. պայաղատութիւն. տեղակալութիւն.
Որդեծնութեամբ խնամելով զմեր փոխանորդութիւնսն։ Ծնունդքն՝ որ փոխանորդութիւն մարմնոյն լինին։ Յաղագս փոխանորդութեան զաւակի։ Ի փոխանորդութիւն ամենայն ազգի կատարի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Նանայ.։ Պիտ.։ Նիւս. բն.։)
Սա երկայն աղօթիցն է պտուղ, սա փոխանորդութեանց շառաւիղ. (Առ որս. ՟Դ։)
Ազգին շառաւիղ, փոխանորդութեան ոստ. (Նիւս. կազմ.։)
Նաւատիանոսաց եպիսկոպոսն վախճանի, եւ ունի զփոխանորդուին քրիւսանթոս ... բազում հակառակուի լինէր ըստ ընտրութեան ի տեղի նորա զփոխանորդութիւն ունել. (Սոկր.։)
Զի այնպէս ունիցին եւ նոքա տալ՝ որոց յետ նոցա փոխանորդութեամբ լնուն զնոյն պաշտօն. (Իգն.։)
ՓՈԽԱՆՈՐԴՈՒԹԻՒՆ. փոխարինութիւն. փոխանակումն. փոխումն, եւ փոփոխումն յիմիք կարգի.
Ի յաղթողէն ծանօթանայր պատու ասիրական փոխանորդութեամբ մասանորդութիւն. (Պիտ.։)
Սրինկ նորոգ՝ այլ իմն տասակաւ առեալ մեզ՝ ընդ հնոյն փոխանորդութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Եւ ոչ յոյս ինչ ելից զձեզ փոխանորդութեան եւ լուծման ըստ կենացս. (Յհ. կթ.։)
Ոչ ոտից փոխանորդութեամբ յառաջ կոյս մատուցանելով. (Նիւս. կազմ.)
Ի մկրտութեան, հանդերձի փոխանորդութիւնն յայտնէր զմաքրեցելոցն կենաց համբարձումն. (Դիոն. եկեղ.) յն. ἅμειψις immutatio.
cf. Լազուարթ.
ultramarine
that weeps, plaintive, mournful, dreary, sad;
groaning, moaning, wailing;
—ք, female mourners, hired female weepers at funerals, mutes;
—ն, faculty of weeping.
Աչօք լալական դառնութեամբ կոծին. (Գանձ.։)
ԼԱԼԱԿԱՆՆ. գ. Կարողութիւն լալոյ եւողբալոյ. Եթէ էր ծիծաղականն գոյեղ ի մեզ բաղկացական, ապա եւ լալականն. վասն զի եւ նա մնայնում մարդոյ գոյ։ Իսկ ծիծաղականն եւ լալականն ընդդիմակք միմեանց են. Անյաղթ պորփ.։
crying (like a child).
Հնչումն ձայնի մարցն աղէխորով որբոց, եւ տղայոցն լալականչ առ ահաբեկութեան գոչումն. (Հ. կիլիկ.։)
broken by sighs and sobs, groaning, moaning, wailing.
Որ ինչ լինի լալագին հառաչմամբ կամ հեծութեամբ. կականաւոր.
place for weeping.
Ել հրեշտակն ի գաղդաղայ ի լալետեղն եւ ի բեթէլ. (Դատ. ՟Բ. 1։)
cf. Լալետղ.
Ել հրեշտակն ի գաղդաղայ ի լալետեղն եւ ի բեթէլ. (Դատ. ՟Բ. 1։)
cf. Լալիւն.
Ձայն կրկնակական եղերերգութեան լալեաց բազմութեան։ Թէ զլալեացս ձայն հատես. (Նար. ՟Խ՟Ե. ձ։)
ամենայնփեսայից լի էին բերանք ողբոց լալութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 28։)
Եղեւ լալումն եւ ողբումն մեծ. (Յուդթ. ՟Ե. 18։)
Laconic;
Spartan;
Lacedaemonian
զառ տնկին արկանելի, եւ զերեւելի (այսինքն զթափանցիկ կտաւ) լակոնացի. (Ես. ՟Գ. 22։)
to weep, to shed tears, to cry;
— դառնապէս, to weep bitterly, to shed bitter tears;
— վայրապար, զ— կեղծաւորիլ, to have tears at command;
— ի ծաղուէ, to cry with laughing;
— զմեղս իւր, to mourn for, or bewail one's sins;
— զոք or ի վերայ ուրուք, to weep, to bewail, to deplore some one;
cf. Լալիւն.
Ձայն բարձեալ մանկանն՝ լայր։ Ամբարձ զձայն իւր եսաւ, եւ ելաց։ Ելաց զնա հայրն իւր։ Լայի զժողովուրդս զայս։ Մի՛ լայք ի վերայ իմ։ Լալ լալիւն մեծ, կամ ի լալիւնմեծ. եւ այլն։ Զայսպիսի լուսաւոր կեանս յիսարութիւն լալ եւ սգալ. (Մանդ. ՟Է։)
Զանցեալ աւուրս հեղգութեան մերոյ լացցուք. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Ելաց առ նմին եւ զերուսաղէմ մոլեալ։ Հեծութեան լալոյ։ Ապաքինեա՛ ի լալոյս. (նար։)
torches, flam-beaux;
a sort of meteor like a torch.
Բառ յն. լամբատես. λαμπάδες lampades. այսինքն զամպարք, ջահք. նմանութեամբ Ջահանման լոյս երեւեալ յօդս.
Բազում եւ այլ երեւութացեալ տեսակք լինին՝ լամբատք կոչեցեալ. եւ այլն. (Արիստ. աշխ.։)
to bear, to carry.
ԼԱՄԲԵԼ. Որպէս թէ ունելով զլամբէն ի վեր կամ ի վերայ առնուլ. որ եւ ՁԱՆՁԵԼ. այսինքն Ըստանձնել. որպէս յն. լամվանօ, λαμβάνω , այսինքն առնուլ. բառնալ. (Հին բռ.։)
Չա՛ր են (մենք) այնոցիկ, որ լամբեալ յինքեանս՝ զիւրեաւ ունին. եւ դիւրին այնոցիկ են, որ ապաշխարութեամբն ի բաց թօթակեն. (Կոչ. ՟Բ.) (հին տպ. բարձեալ)։
large, broad, ample, vast, spacious, extensive;
գետ ի — ծաւալեալ, a mighty mass of flowing water, an immense, or over flowing river;
բարձր եւ — հասակաւ, a tall and stout man, fleshy, corpulent.
πλάτος latus, -a, -um. Ընդարձակ ըստ աջոյ եւ ձախոյ տարածութեան. տարածեալ ըստ կողմանցն, իրօք կամ նմանութեամբ. լան.
Բարձր եւ լայնհասակաւ. (Ագաթ.։)
Որպէս Լայնաբար, կամ ճոխաբար. Ղուկասլա՛յն եւ ընթարձակ գրեաց, զի եւ պօղոս յորդառատ էր ի բանս. (Տօնակ.։)
wider, more ample, very extensive;
—ս, largely, copiously, amply.
լայնագոյնս եւս վասն այլորիկ պատմէ մեծ քերթողն. (Արծր. ՟Ա. 2։)
having a bloated face, whose features are too large.
Ժանգատեսիլ ժպրհերես լայնապէմ անհուն բազմութեանն. (Կաղանկտ.։)
high chested, broad chested;
— երասանակք, rudders, helms.
որոյ լանջք են լայն, իրօք կամ նմանութեամբ.
Ի ծովս ընթանային, ի թեւս թեթեւս թռչէին, յերիվարս փայտակերտս ելանէին (ի նաւս), զերանակս լայնալանջս (զղեակս) ըմբռին. (Ճ. ՟Ը.։)
well-bent (bow);
a well-braced bow, a great and strong bow, a far-shooting bow.
Լայնալիճ աղեղամբ։ Ի լայնալիճ աղեղնաւորաց նետից։ Զնետաձիգս ի լայնալիճ աղեղանց. (Յհ. կթ.։)
Առեալ զհաստաբեստ աղեղն իւր, եւ լայնալիճ գըրկօք կորովակի փրթուցեալ. (Ուռպել.։)
that has great longanimity, or great forbearance, very patient.
cf. Լայնասփիւռ.
եդեմականաղբերնբղխիչ լայնածաւալ ընթացիւք. (Երզն. լուս.։)
Ընդ բազմացլայնածաւալս գիտական բանի. իմա՛, ընդարձակ գրութիւնս։
cf. Լայն.
Նմանութեամբ ասի.
long-drawn, far stretched, long and large;
—ք երկրի, the immense size of the earth.
լայնաձիգ հեռաւորութեամբ, եւ ընդարձակ միջոցաւ. (Նար. կուս.։)
ԼԱՅՆԱՁԻԳՔ. գ. Ընդարձակ տարածութիւն.
having a large forehead.
Լայնաճակատ, լայնապատկեր. (Աղթարք.։)
spacious, extensive, vast.
Լայնանիստ ծով, ալիք կամ դաշտ, կալ, կամ բրգունք. (Խոսր.։ Ագաթ.։ Վրդն. պտմ. եւ լս։ Արծր. ՟Ե. 7։)
Լայնանիստ մեծութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Լայնադէմ.
Լայն պատկերաւդիմացն. լայնադէմ։ (Աղթարք.։)
cf. Ամոլաջիլ.
Յակոբ մարտեցաւ, եւ ընդարմացաւ լայնաջիլ ադամոյն առ ի մշանակ մարմնոյ տկարութեան. (Դամասկ.։)
far-spread, great, extensive, ample, vast, spacious;
ի — դաշտի, in the middle of a large plain.
Լուսաւորել առ հասարակ զամենայն լայնասփիւռ լուսաւորութեամբ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Հոգիանիւթ գործի լայնասփիւռ. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Լայնասփիւռ.
Լայնաարած եփրատ, կամ օդ, կամ գետին, կամ ընդարձակութիւն. (Խոր. ՟Բ. 76։ Խոսր.։ Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Ծ՟Գ։)
cf. Լայնասփիւռ.
Լայն եւ ընդարձակ տարերբք, այսինքն դրիւք, տարածութեամբ, մեծութեամբ. լանուարձակ.
to widen, to enlarge, to extend;
to dilate, to stretch;
to unfold, to unrol, to draw out, to spread, to open.
Ծով լայնացուցանէ զբերանն, բազում ինչ գոչէ, եւ թքանէ զփրփուրն արտաքս. (Պիսիդ.։)
cf. Լայնացուցանեմ.
Լայնեն զգրապանակս իւրեանց. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Եթէ լայնես նեղութեանս, անդորրիչ ես. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
Տրտմութիւն նեղէ զմարմինն, եւ ուրախութիւն լայնէ եւ ընդարձակէ. (Բրսղ. մրկ.։)
Լայնել քեւ բարի զնրբութիւն ծածուկս խորհրդոց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Որպէս եւ կր. պէսպէս նմանութեամբ.
Մի՛ լայնիր շրթամբք քով. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 28.) այսինքն մի ընդարձակեր զբանս շատախօսութեամբ, կամ մի՛ լինիր անդուռն բերան։
wide street;
of wide streets.
Ընթանան ամենեքին կամ ըստ լայնափողոցս, եւ կամ ըստ նեղափողոցս. (Նիւս. կազմ.։)
having wide nails (human), hoofs (horses).
Մարդ է ուղեւորագնաց լայնեղունգն, (կամ լայնեղունկն). (Սահմ. ՟Գ։ Անյաղթ պորփ. Դամասկ.։)
cf. Լայնացուցանեմ.
Լայնեցուցանել զբարբառ շրթանցն շատախօսութեամբն. (Լմբ. առակ.։)
to be widened, enlarged, extended;
— շրթամբք, to prate, to chatter, to blab, to croak;
— ամենայն անցաւորաց ճանապարհի, to abbandon, or prostitute one's elf to every passer by.
rather large, wide;
flat.
Թռչուն ջրասէր.. . ունի ոտս լայնշիս մշկեղէնս, զի լիցի նմա ի ջուրն ի նմանութիւն ղեկաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Լայնութիւն.
catalpa.
Նոճի ոչ բազում, եւ շոճի, եւ լայնատերեւի սակաւ թերեւս գացէ ոք. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
high breasted;
up to the breast.
Բարձր լանջօք. եւ բարձր ըստ նմանութեան լանջաց.
that ornaments the neck.
Որ ինչ դնի ի գեղեցկութիւն եւ ի զարդ լանջաց.
Միթէ մոռասցի՞ հարսն զզարդ իւր, կամ կոյս զլանջագեղ կամար իւր. (Երեմ. ՟Բ. 32. յն. մի բառ. լանջակապ, կա մկրծկապ.)
the shoulder (that part of a mountain which lies between the summit and the middle).
Այն կողմն լերին որ ըստ դրից կամ ըստ բարձրութեան ունի զնմանութիւն լանջաց.
Ի լանջակողմանսն, կամ ի սարահարթ տեղիս։ Ընդ քարաժեռ կողճուտ տեղիս լանջակողմանցն։ Ի վերայբարձրաւանդակի լանջակողմանս։ Ի փոքր լանջակողմանն։ Ի լանջակողմանն լերին. (Փարպ.։)
corselet, habergeon, cuirass, breastplate.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Բարձրապանօք մորթեղինօք, եւ լանջապանօք զմրմինս իւրեանց պնդէին. (Պտմ. աղեքս.։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
cf. Լանջապահ.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Բարձրապանօք մորթեղինօք, եւ լանջապանօք զմրմինս իւրեանց պնդէին. (Պտմ. աղեքս.։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
cf. Լանջապահ.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Բարձրապանօք մորթեղինօք, եւ լանջապանօք զմրմինս իւրեանց պնդէին. (Պտմ. աղեքս.։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
lungs, breast, chest;
throat, thorax.
Ձեռքն եւ լանջքն եւ բազուկքն իւր արծաթիւք։ Մէջք նորա եւ բարձք պղինձ։ Փոքր մի հանգուցանիցես զձեռն քո ի վերայ լանջաց։ անկեալ զլանջօքն յիսուսի։ Զվակաս զուսովք եւ զլանջօք։
Ի վերայլանջաց եւ որովայնի քո գնասցես։ Դու՞ ագուցեր ձիոյ զորութիւն, եւ փառս լանջաց նորա զյանդգնութիւն։ տե՛ս եւ ԵՐԲՈՒԾ։
Ընդ քայռս պերճութեան լանջացն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Յիսուսի թագաւորին վակաս լանջաց սուրբ յովհաննէս. (Շար.։)
cf. Լեշկամաշկ.
Շրջեցան լաշկամաշկօք եւ մորթովք այծենեօք. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 37։)
lantern-bearing.
Որ ունի եւ կրէ զլապտեր՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
to break, or take to pieces, or destroy a raft or ship;
to sink.
Ծանրաբեռն ծանրութիւն մղերն լաստակոտոր զգուբս մաղոցն առնիցէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
float or raft of timber;
ship.
յոյսաշխարհի ի լաստափայտն ապաւինեալ՝ եթող աշխարհի զաւակ լինելոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
to build or construct;
to put in a serviceable state;
to get ready.
Եթէ պօղոս զայսչափ վայրս լաստեաց, զմտաւ ած թէ եւ այլքն որչափ ինչ գործեցին. (Բրսղ. մրկ.։)