stability, firmness;
lieutenancy;
vicegerency, vicariate;
substitution.
Ունելն հաստատութեամբ զտեղին. զտեղումն.
Ոչ բնական տեղակալութեամբ ի նմա գերակայեալ. (Անան. եկեղ.։ (որ եւ կարէ ըստ տեղւոյն նշանակել եւ Կուսակալութիւն. տեղապահութիւն։))
locomotion.
lieutenancy;
cf. Տեղակալութիւն.
Իշխանութիւն տեղապահի. յառաջնորդութիւն իբր լռելեայն. առաջնորդութիւն.
Զաթոռ եպիսկոպոսապետութեանն տեղապահութեամբ յառաջնորդեաց յովսէփ։ Զաթոռն տեղապահութեամբ խնամէր յովսէփ աշակերտ մեսրոբայ։ Յառաջ քան զվախճանելն սահակայ եպիսկոպոսի՝ տայր զտեղապահութիւն աթոռոյն գրիգորի՝ մեսրոպայ վարդապետի. (Խոր. ՟Գ. 67. եւ Յհ. կթ.։ Վրդն. պտմ.։ Մեսր. երէց.։)
Տայր զտեղապահութիւնն (պատրիարգութեան) գրիգորի աստուածաբանի մինչեւ զհաւաքել ժողովոյն. (Շիր. քրոն.։)
Եւ Կուսակալութիւն. վերակացութիւն ի դիմաց այլոյ.
Ոստիկան կարգեաց ի վերայ աշխարհին տեղապահութեամբ տիրել։ Ի դէմս աշոտոյ առնեմ տեղապահութիւն աշխարհիս. (Արծր. ՟Դ. 3։ ՟Ե. 1։)
reflux, ebb;
cf. Մակընթացութիւն.
ἑκδρομή excursio ἅφεσις demissio, remissio. իտ. calata, calare. Տեղատուութիւն կամ հատումն ի տեղւոջէն. այսինքն նուազութիւնզ եւ պակասումն ջրոց ծովու ձգելոյ աստի անդր ընդ լուսնի. ջրին քաշուիլը.
Կոհակաց մակընթացութիւն եւ տեղատութիւնք զքաղաքս եւ զցամաքն ծովացուցին, եւ գծով ցամաքեցուցին. (Արիստ. աշխ.։)
change of place, translocation, displacing, removal;
locomotion;
translocation;
cf. Տեղապահութիւն.
ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ ՏԵՂԱՓՈԽՈՒՄՆ. μετάθεσις translatio. Փոփոխութիւն տեղւոյ, փոխադրութիւն.
Զտեղափոխութիւնս աստեղաց։ Մասն լուսնի (ասի՝) անձնաչափ տեղափոխութիւն իւր. (Պիտ.։ Վանակ. տարեմտ.։)
ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ. իբր Տեղափոխանութիւն. փոխանորդութիւն ի մի աթոռ՝ փոխանակ սեպհականին.
Վերակացու կացուցանէին, զտեղափոխութիւնն ունելով մինչեւ ի ժողովն. (Սոկր.։)
information, knowledge, instruction, notice;
վեր ի վերոյ ինչ —, general information;
տալ —, to inform, to instruct;
— առնուլ, to inform oneself, to make inquiries.
γνώσις notitia ἑπιστήμη, ἑμπειρία peritia. Տեղեակն լինել. ծանօթութիւն. հմտութիւն. գիտութիւն. զեկուցումն.
Առ մեզ տեղեկութիւն տացես վասն իրացս։ Տուեալ ձեզ տեղեկութիւն. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 22։ ՟Բ. Եզր. ՟Դ. 21։)
Սկսաւ խօսել, եւ տալ տեղեկութիւն։ Արքայութեան երկնից տեղեկութիւն։ Կրթութեան յոյժ պէտք են արտաքնոց եւս տեղեկութեան զրուցատրութեանցն. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
Հմտաբար տեղեկութեամբ ղեկավարել։ Տեղեկութեամբ զհետ գալ մտացն տեսութեան. (Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Ոչ մարմնոյ զօրութիւն, եւ ոչ տեղեկութիւն պատերացմաց. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ գիտէին առաջինքն զտեղեկութիւն ճակատի ի մարտ պատերազմի. (Եփր. յես.։)
cf. Տենչումն.
Ադամ վասն տենչութեան կերակրոյ (անկաւ)։ Զինքնասիրութիւնսն, զնախագահիցն տենչութիւն. (Տօնակ.։ Նար. ՟Խ՟Ե։)
Յօրըստօրէ կենացն ընթացս առաւելու հուր ի հուր, եւ ջերմ ի ջերմն, եւ տենչումն ի տենչումն. (Կլիմաք.։)
bloody flux;
hemorrhoids or piles.
ῤύσις fluxus. Ախտ տեռատեսի. տկարութիւն դաշտանաւորի.
Կին մի էր ի տեռատեսութեան (յն. (ի հոսման) արեան. Մրկ. ՟Ե. 25։ Ղկ.։ ՟Ը. 43։)
optics.
scenography.
specification, qualification, formation.
εἱδοποιΐα efformatio. Տեսակագործելն. եւ տեսակագործեալ իրք. կատարողութիւն. կատարելութիւն.
Որքան ինչ բարւովն՝ անտեսակացն է գերունակականի տեսակագործութեան. (Դիոն. ածայ.։)
Տեսակ ասի (յիսուս) յանտեսակսն՝ որպէս յանմարմինսն, որպէս ամենայն տեսակագործութեան արարչագործ, եւ պետ ամենայն տեսակի. (Մաքս. ի դիոն.։)
visibility, contemplation.
Տեսականն գոլ, եւ Տեսութիւն (ըստ ամենայն նշ). տեսիլ եւ կերպարան. եւ Միտք.
Մի՛ անպտուղ լիցի տեսականութիւն պատկթերին. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Յորժամ ճանաչէ զնանրութիւն սնոտեացն, սկսանի տեսականութիւնն ըստ բնութեանն ներգործել. (Լմբ. սղ.։)
sowing.
Զկատարեալ զօրութեանն իւրոյ, որ ունի մասն, ի սերմնավարութիւն, արկցէ յերկիր ի սերմանէն. (Փիլ. սամփս.։)
power of conception;
act of procreation.
καταβολή σπέρματος jactio vel conceptio seminis. Արկումն եւ առումն սերման, հիմնարկութիւն ծննդեան. յղութիւն.
Հաւատովք սառա սերմնարկութիւն ընկալաւ տարաժամ չափօք։ Զի՞նչ իցէ սերմնարկութիւն. յընդունել զսերմն ընկալաւ զօրութիւն մեռեալն եւ ամուլն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
pollution;
gonorrhea.
cf. Սերմերթութիւն։
solidity, firmness, hardness, constancy;
fixation.
ἴδρυσις, ἰδραιότης constantia, firmitas, inficio, stabilitas. Պնդութիւն. հաստատութիւն. առաքինութիւն.
Յարակային նոցա սերտութեանն։ Անշարժ կայիցն եւ սերտութեան։ Աստեղաացն կարգաց եւ սերտութեանց. (Դիոն.։)
Երկինն վերին կալաւ սերտութեամբ զտարերս ընդ ինքեամբ. (Շիր.։)
Յիսուսի հետեւեալ բոլորն այրական սերտութեամբ. (Մագ. ՟Ա.։)
Անշարժ սերտութեամբ մնալով ի բեմն սուրբ. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Սեւաթորմի.
Որ ինչ է ի թոյրս սեւութեան, կամ սեւաւ գունով. սեւագոյն. թխագոյն. սեւաներկ. սեւորակ. սեւատեսակ.
ագռաւն սեւաթոյր է։ Սեւաթոյր է օդ (առանց լուսոյ). ոչինչ ունի յինքեան լուսաձեւութիւն։ Սեւաթոյր է կրկին կապուտակն. (Փիլ.։)
Տխրերանգ հաւն՝ բաղադրեալ յիւրում սեւաթոյր սարասին. (Պիտ.։)
Միաբանեաց ի սեւաթոյր գոյն ներկեալ մեղացն. (Եղիշ. ննջ.։)
Որոց խոյակքն՝ հնդիկ փայտ սեւաթոյր (եբենոս). (Պտմ. աղեքս.։)
Ի սեւաթոյր եւ ի խաւարաբորբ անիծեալ օձին դառնութենէ. (Թէոդոր. խչ.։)
երամք սեւաթոյր թռչնոց իջեալ ի գետ անդ՝ ելանէին սպիտակացեալ ի բուրաստանն. (Պտմ. վր.։)
Սեւաթոյր զգեստու զգածումն։ Ի սեւաթոյր տխրութենէ գործոց մերոց խեթիւ հայեցաւ ի մեզ արեգակն ճշմարիտ. (Յհ. կթ.։)
Ցանրացեալք ի սեւաթոյր գործոցն որպէս զկապար ստորաքարշեցան. (Լմբ. ժղ.։)
Որ սեւաթոյր (կամ սեւաթիւր) կերպարանօք ծածկեալ. (Համամ առակ.։)
black;
dark, gloomy, dismal, sullen, foul, base.
Սեւաթորմի դեւքն կուրացուցանեն զմտաց աչքն ի զղջմանէ. (Լմբ. առակ.։)
Սեւաթորմի ոգւով յայս յանդգնեցայ։ Ագռաւ սեւաթորմի. (Ի գիրս խոսր.։)
melancholy, black choler or bile, hyp, hypochondria.
ՍԵՒԱՄԱՂՁՈՒԹԻՒՆ կամ ՍԵԱՒԱՄԱՂՁՈՒԹԻՒՆ. μελαγχολία melancholia. Ախտ յաճախութիւն սեաւ մաղձին. տխրութիւն խոր, դառնութիւն իբր լեղւոյ.
Ի պարսաւ եւ ի սրտմութեան եւ ի սեւամաղձութան եւ անզգամութեան։ Զօրէն խելագարեալ բնութեանց ի չարախտականս ի սեւամաղձութենէ։ Ի սեաւամաղձութենէն լուսնոտք. (Փիլ. այլաբ.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)
brown-skinned;
blackman, moor, negro;
gipsy.
county, earldom;
order of knighthood.
ՍԵՒԱՍՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՍԵՒԱՍՏՈՍՈՒԹԻՒՆ. կոմսութիւն. ասպետութիւն.
Պատուեալ ի յունաց արքայէն սեւաստութեամբ. (Ժող. հռոմկլ.։)
cf. Սեւեռումն.
blackness, black or brown colour, swarthiness.
μελανία nigredo. Սեաւն գոլ. թխութիւն.
Սպիտակութիւն եւ սեւութիւն։ Դեղնութիւն կամ սեւութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
ածուխ սեաւ է քան զստուեր, եւ որ այլ ինչ սեւութիւնք իցեն։ Ի ծագել լուսաւորաց նոյնպէս կան մնան սեւութիւնքն. (Յճխ. ՟Զ։)
Վասն միագոյն սեւութեան սնարի բարձիցն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Տեսեալ զմարդկային բնութիւնս ի սեւութենէն գեղեցկացեալ։ Սպիտակացեալք ի սեւութենէ անգիտութեանն։ Զաղջամուղջին սեւութիւն գունոյն փոխարկել ի ձեան պայծառութիւն։ Զագռաւացեալ սեւութիւն մեղաց մերոց հրով ապաշխարութեամբ սրբեսցուք. (Նիւս. երգ.։ Արշ.։ Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. յովէդ.։)
horse-trapping, caparison.
• «ձիու վրայ գցելու օթոց» Ուռհ. առ Լեհ. որից սթարել «ձիու վրայ փռոց դնել» Իրեն. առ Լեհ. սթարեալ «ծածկած» Հին բռ. սթարումն «ծածկոյթ» Մագ. գա-մագ.-Անստոյգ բառ է սթարանալ, որ մի անգամ ունի Իրեն. ցոյցք 48. «Եմուտ յԵրու-սաղէմ սթարանալովն (սթարելով) և նստե-ւով նմա» (Վարդանեան ՀԱ 1910, 305)։
• = Արաբ. [arabic word] satr «ծածկել, պահել», օ ❇satara, օ ❇sitara «ծածկոյթ, քօղ». մանաւանդ պարսկացեալ ձևով [arabic word] sitār «սաւան, որ է ծածկոյթ գլխոյ կանանց»։
• «փոքր մի կշիռ՝ մօտ 26 գրամ» մէկ անգամ ունի Մխ. բժշ. 146. «Ա՛ռ ղա-ֆէթի քամուքս վեց դրամ, կարմիր վարդ, ռումպուլ երկու երկու. ըսթար, թառանկոյն վեց դրամ...»։
• Մխիթարի սոյն հատուածի մէջ, եր-կու բառից յետոյ մի կէտ ընկած լինե-լով՝ ըսթար անցել է յաջորդին և հա-մարուել է «բժշկական մի խոտ»։ Այս-պէս է ԱԲ, որ և Քաջունի, հտ. Գ. էջ 218 համառում է «caparaçon»։ Առաջին անգամ Seidel, Մխ. հեր. § 402 տալիս է վերի ուղիղ մեկնութիւնը։ Ըստ այսմ
• պատահական նմանութիւն ունի պրս. ❇ [arabic word] istarak «անուշահոտ մի արմատ, թրք. գարակիւնլիռ»։
• տե՛ս Թափ։
• -Կազմուած է ս սաստկականով՝ թափ արմատից։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։ Böttich. ZDMG 1850, 361, Arica 88, 432, Lag. Urgesch. 155 սնս. sthāpayati ձևի հետ՝ իբրև sthā արմատի անցողականը։ Մերժում է Հիւբշ. Arm. Stud. էջ 13։ Տէրվ. Նախալ. 53 դնում է հնխ. stap արմատից, որից նաև թափ. ուստև և ս աոմատական և յետոյ ընկած։ Այս մեր-ժեւով ուղիղ մեկնութիւնը տալիս է Լե-զու 1887, էջ 16, ինչպէս նաև Հիւնք.։
ԲԱՌ յն. լտ. ստրօ՛մա, ստրա՛դում. Սփռելի ինչ. օթոց. թամր. փռոց.
Արկանէ զոսկէթել սթարն ի վերայ սրագնաց երիվարին. (Ուռհ.։)
to harness a horse, to caparison.
Ի վերայ յաւանակի իշոյ նստեալ եմուտ յերուսաղէմ, սթարելովն եւ նստելովն ի նմա. (Իրեն. առ Լեհ.։)
awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
νήφων, νηφίλιος sobrius. Որ թափեալ է յիւրմէ զթմրութիւն, զքուն, զգինի. զգաստ. արթուն. ժիր. փոյթ. զւարթ. զօրաւոր, եւ ժուժկալ.
Հայեաց ի քեզ. սթափ լեր, խոհեմ, մօտակայիցն պահապան, նախահոգակ հանդերձելոցն. (Բրս. հայեաց.։)
Առ կեանս փոյթ, առ ողորմութիւն սթափ։ Սթափ մտօք եւ սրտիւ։ Այնոքիկ՝ որ սթափն են եւ սակաւապէտք, իմաստնագոյնք են. (իսկ շու այտեալքն անիմաստ. Նար. ՟Խ՟Դ։ Վրք. հց. ձ։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ելեալ սթափ ձիով՝ այր զընկեր յառաջէր։ (Լաստ. ՟Դ։)
Գնաց յինէն ծարաւն եւ կարճմտութիւն, եւ սթափ եղեն ոտք իմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զողորմութիւն նորա սթափ ի վերայ մեր ծագել. (Լմբ. պտրգ.։)
մարմնոյն պարկեշտութեամբ սթափ լինիցին. (Երզն. մտթ.։)
entertaining, diverting, amusing, recreative, distractive.
Զգաստական. զուարթական. եւ Զուարթարար բան. զւարճախօսութիւն սփոփիչ.
Թէպէտ եւ ձեզ ծիծաղելի այս, եւ կամ սթափական թուեսցի, սակայն իմ կեանս վտանգաւորք լեալ յայսպիսիեացս. (Արշ.։)
sprightliness, liveliness, sportiveness, entertainment, diversion, sports, relief;
watchfulness.
Զուարթութիւն. սփոփանք. եւ Արթնութիւն.
Մթին գիշերի՝ լոյս խարուկի՝ սթափանք են. (Ոսկ. ես.։)
Որ զպահպանութիւն վկայիցն հաւատացեալ էր, մօտ ի կրթութենէ իմեմնէ սթափանօք ակնունէր ապառնեացն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ոչ էր նոցա կենդանութիւն. բայց միայն մոլեգնութիւն եւ սթափանք նախանձու եւ սատակումն. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
Զբաժակն սրտմտութեան զոր արբերն, եւ սթափեցեր (կամ թափեցեր). (Ես. ՟Ծ՟Ա. 17.) (յն. դատարկեցեր, կամ ունայնացուցեր)։
Աստուած սթափեալ զինքն մարդ եղեւ։ կամաւ ըսթափեաց զինքն, եւ մարդացաւ. այսինքն ունայնացոյց, կամ խոնարհեցոյց զանձն. (Դամասկ.։)
Սթափեա (կամ թափեա) զինչն քո ի գանձանակն քրիստոսի. (Վրք. ոսկ.։)
Մակ յերկինն հայելով (մանկանց յըմպելն՝) ստորիջեալ ջուրն սթափի յէլիսնն։ Յորդեն յիշատակ տանջանացն. վասն զի ոչ յոք սթափին խորհուրդք անձիս։ բանն մինչ մարմնացաւ, ոչ սթափեցաւ ի բնական իւրն մեծութենէ. (Մագ. լ։ Իսիւք.։ Դամասկ.։)
ՍԹԱՓԵՄ, եցի. ն. ՍԹԱՓԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Թափել զթմրութիւն. զգաստացուցանել. զարթուցանել. զուարթացուցանել. արծարծանել զոգի. սփոփել.
Սթափեաց վաղվաղակի զտրտմեալ միտսն, եւ մխիթարեաց։ Սթափել կամէր զմիտս նոցա ի տրտմութենէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Եւ եթէ տրտմէր, թագաւորդ ողոքէր, մինչեւ սթափեցուսցէ զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 31։)
Սթափեցո զխելս մտաց քոց, եւ լու՛ր ինձ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։)
to awaken, to enliven, to inspirit, to refresh, to recreate, to revive;
to cheer, to exhilarate, to divert, —եցո զխելս մտաց քոց, awake from your mental stupor;
cf. Թափեմ.
ՍԹԱՓԵՄ ՍԹԱՓԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Թափել զթմրութիւն. զգաստացուցանել. զարթուցանել. զուարթացուցանել. արծարծանել զոգի. սփոփել.
Սթափեաց վաղվաղակի զտրտմեալ միտսն, եւ մխիթարեաց։ Սթափել կամէր զմիտս նոցա ի տրտմութենէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Եւ եթէ տրտմէր, թագաւորդ ողոքէր, մինչեւ սթափեցուսցէ զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 31։)
Սթափեցո զխելս մտաց քոց, եւ լու՛ր ինձ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։ 1)
to wake up, to be lively, renewed, to recover, to come to oneself again;
to brighten up, to be cheerful, to divert or amuse oneself;
— ի գինւոյ, to grow sober again, to get sober;
— ի քնոյ, to shake off sleep.
ἑκνήφω, ἁνανήφω, ἁφυπνίμαι , ψυχαγώγεσθαι sobrius fio, evigilo, resipisco, refocillor. Թափել յանձնէ եւ փարատիլ զթմրութիւն. յինքն գալ. անձին զգալ. զգաստանալ. զարթնուլ. զւարթանալ. խելաբերիլ. ուշաբերիլ. զբօսնուլ. սփոփիլ. ոգի առնուլ.
Սթափեցաւ նոյ ի գինւոյ անտի իւրմէ։ Արի՛ կե՛ր հաց, եւ սթափեա՛ց (յն. անձինդ լեր)։ Սթափեսցին յորդայթից սատանայի. (Ծն. ՟Թ. 24։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 7։ ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 26։ Տե՛ս եւ Յովէլ. ՟Ա. 5։ Ամբ. ՟Բ. 19։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 37։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Է. 34։)
Սթափեա՛ ո՛վ մարդ ի տրտմութենէդ. (Ոսկ. ննջ.։)
Սթափեցի՛ր ի քնոյ քումմէ գոնէ սակաւ ինչ անագան. (Եփր. դատաստ.։)
Սթափեցի՛ր յանզգայ մոլորութենէդ, եւ ե՛կ ի քեզ. (Եփր. խոստ.։ եւ Մանդ. ՟Ա։)
Փոքր ինչ սթափեցաւ ի դառն սգոյ. (ՃՃ.։)
Եղեւ շարժումն, զի սթափեցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 30։)
Թէ կամիցիս սթափիլ, Ե՛րթ ի բուրաստանս ուրեք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Հարցանէր առ ի սթափելոյ՝ ամբարապետն զխուժիկն յաղագս գեղջն նորա եւ ծնողացն. (Փարպ.։)
cf. Սթափումն.
ՍԹԱՓՈՒԹԻՒՆ ՍԹԱՓՈՒՄՆ. Սթափ գոլն. Սթափեցաւ նոյ ի գինոյն. տեսանել ստուգապէս կարէ սթափութեամբն։ Սթափումն զգաստութեան է, ի նմա. (Փիլ. լին. ՟Բ. 73։)
Կենաց եւ վայելչութեան եւ սթափութեան։ Յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
awaking;
refreshment, distraction, diversion, pastime;
sobering.
ՍԹԱՓՈՒԹԻՒՆ ՍԹԱՓՈՒՄՆ. Սթափ գոլն. Սթափեցաւ նոյ ի գինոյն. տեսանել ստուգապէս կարէ սթափութեամբն։ Սթափումն զգաստութեան է, ի նմա. (Փիլ. լին. ՟Բ. 73։)
Կենաց եւ վայելչութեան եւ սթափութեան։ Յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
wild nard, azarum, valerian.
haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.
κόμπος jactatio, gloriatio, ostentatio, insolentia. Սէգ դոլն. սիդալն. պերճութիւն. սոնքութիւն. շքեղութիւն. խրոխտումն . հպարտութիւն.
Խոնահք հանեն ընկենուն ի միջոյ իւրեանց զսիգութիւն։ Ոչ հաղորդի բարձրութիւն առ խոնարհութիւն, եւ ոչ հեզութիւն առ սիգութիւն. (Մծբ. ՟Թ։)
ՍԻԳՈՒԹԻՒՆ. μαλακία mollities. Կնատութիւն. զեղխութիւն. թուլամորթութիւն. փափկասիրութիւն. իգացեալն գոլ.
Անարութիւն եւ սիգութիւն։ Անարգեալ խառնակութիւն, եւ սիգութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յորժամ աւելի զգեստիւք զինքն պճնիցէ եւ փերեւետիցէ՝ սիգութեան եւ փափկութեան պարապով. (Կանոն.։)
cf. Սիմոնեան ախտ.
senatorial dignity.
Պատիւ սինկղիտոսաց. աւագութիւն։ (Պիտառ.։)
lovewinged.
cf. Լաւակամութիւն.
կամք բարեսէր. . մարդասիրութիւն. բարեխոհութիւն.
Բազում լաւակամութիւն եւ սիրակամութիւն պարտի շնորհել այնպիսւոյն. (Կանոն.։)
love-struck, falling in love;
lovesuit.
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
ἁγάπησις, φιλία, φίλτρον, διάθεσις dilectio, amor, amicitia, studium. Սիրելն. սէր. ընտանութիւն. բարեկամութիւն. ներգործութիւն եւ գործ սիրելոյ, եւ սիրելի գոլն.
Կամի՝ զի զմիմեանս սիրելութեամբ արժանի լիցին աստուածութեան (սիրոյ). (Ագաթ.։)
Որս անուամբ ... բազում է եւ ըստ սիրելութեան որսալն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Սիրելութիւն եւ հակառակութիւն։ Հակառակութեան եւ սիրելութեան։ Աստուածային տարփանօք յաղթէր ամենայնի, որ ինչ միանգամ ազգակցութեան եւ ծծնդոց անուանք, եւ սիրելութիւնք. (Փիլ.։)
Զքրիստոս ընդունելով՝ գործովք զսիրելութիւնն յանդիման կացուցանէ։ Զգեստ ամպարշտութեան նոցա սիրելութիւն գրոյն։ Զատելութիւն, եւ զսիրելութիւն. (Ածաբ. աղք. եւ Առ որս. ՟Է. ՟Ծ՟Գ։)
Եւ հայր ի վերուստ ասէ զսիրելութիւն որդւոյ։ Ուր առ հայր աղաչանս մատուցանէր, զկատարեալ սիրելութիւն յուզանէր. (Յճխ. ՟Ի։ Մամբր.։)
Հաւանեցուսցէ զնա խրատու սիրելութեան որպէս զազգային. (Խոր. ՟Գ. 64։)
Ի սիրելութիւն եւ ի բարեկամութիւն եկեսցէ։ Մի ընդունայ եւ դատարկ լիցի սիրելութիւն քո առ իս. (Յհ. իմ. ատ.։ Արծր. ՟Գ. 3։)
վասն սիրելութեան, որպէս զի ախտացեալ անդամն ի կարգ առողջիցն պահեսցի. (Շ. ընդհանր.։ տես եւ Պիտ. ստէպ։)
Խօսակցութիւն կանանց, եւ սիրելութիւն, եւ ընդելութիւն. (Տօնակ.։)
Զխորհուրդ՝ զոր ի ժամանակի սիրելութեան լուար, ի լուծման սիրելւոյն մի յանդիմանեսցես. (Ոսկիփոր.։ 23)
friendly, agreeing together.
Ընթացակից ի սէր. համակամ. բարեկամական.
Ոչ զատէր զինքն ի սիրընթաց մտերութենէ կայսէրն. (Յհ. կթ.։)
cf. Սիրումն.
ՍԻՐՈՂՈՒԹԻՒՆ ՍԻՐՈՒՄՆ. cf. Սիրելութիւն. ἁγάπησις.
Սկիզբն անփառութեան՝ պահպանութիւն բերանոյ, եւ ան անպատուութեան սիրողութիւն. (Կլիմաք.։)
Եթէ խնդրեալ էր աւազակն ամբարշտութեամբ, ոչ էր առեալ զմեծ պարգեւս իւր սիրողութեամբ. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Ը.։)
peristyle.
cf. Սլացումն.
ՍԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ՍԼԱՑՈՒՄՆ. սլանալն. սլացք. թռիչք. խոյացումն. խաղացումն.
Օդագնաց սլացութեամբն թեթեւս թռուցեալ։ Զթեթեւաբար վերաբերութիւն, զարտագնաց սլացութիւն. (Թէոդոր. խչ.։ Շ. հրեշտ.։)
Արծուոյ իմն սլացման (կամ սլացեալ) թեւոք։ Ի սլացմանէ գիշակեր արծուեաց. (Խոր. ՟Ա. 25։ Փարպ.։)
fallibility.
Զի վերայ բուսեալ առաքինութեան զօրութիւն որ յոգւոջն էր՝ քակեաց հնութեան սխալականութիւննն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 7։)
cf. Սխալակումն.
ՍԽԱԼԱԿՈՒԹԻՒՆ ՍԽԱԼԱԿՈՒՄՆ. Դանդաչումն յարբեցութենէ.
Դեռ երեք ժամ է, եւ ոչ աղայոց է ժամ ուտելոյ, թող թէ կատարեալ արանց արբեցութեան եւ սխալակութեան. (Տօնակ.։)
Զոմանս տեսի ... պատճառաւ արամունեան յարբեցութիւն եւ ի սխալակումն խոտորեալ. (յն. լոկ, յարբեցութիւն). (Բրս. յուդիտ.։)
cf. Սխալանք.
Սխալութեանց ինչ ուղղիչ։ Պահեա ի մասնաւոր սխալութեանց, ի մեծագոյն գայթագղութեանց. (Մագ. քեր.։ Նար. ՟Զ՟Ա։)
Ազատ ի մեղայ մնալով՝ յաղթօղ մարմնականաց սխալմանց արար։ Որ առ իս կրին կրկին սխալմունք. (Խոսր. պտրգ. Նար. ՟Ժ՟Է։)
gigantomachia, war of the giants.
Զորս ի ծնունդսն (ի գիրս ծննդոց) սկայամարտութիւնս. (Դիոն. թղթ.։)
walking like a giant.
Որ ընթանայ որպէս սկայ.
Արուսեակն սկայընթաց եւ վայելչագեղ. (Նար. առաք.) (ըստ Սղմ. ՟Ժ՟Ը. 6)։
load-stone, magnet;
diamond.
Ի խանդումանդ քարէ տաճար է շինած (ի կրետէ). եւ զօրութիւն խանդումանդ քարին ի վերայ քարշէ. (Երզն. յղ. երկն։ Տօնակ.։)
cf. Խանծ.
ԽԱՆՁ կամ ԽԱՆԾ. δέλεαρ esca. որ եւ ԽԱՅԾ ասի. կեր եդեալի կարթ. խածանելի պատառ որսալոյ. նմանութեամբ Լուցկիք. եէմ.
Կարթ ոչինչ սքանչելի խանձիւք պատեալ իբր զկերակուր կլանէ։ Զականջսն խանձիւ որսալ. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
Զճարպն խանձ արար ձիթոյն եւ մազոյն, զոր ոչ էր սովոր ուտել։ Խանձ, որով սովորաբար սատանայ կերակրէր. (Վրդն. դան.։)
Խանձ ի ներքս դնէ զչար խորհրդակցութիւն, եւ բորբոքէ զախտն։ Խանձն ի ներքս դնէ զտծտմութիւն. (Շ. ՟բ. յհ. ՟Ժ՟Ա։ Եւագր. ՟Ե։)
Ի տոչորեալս հասաք խանձառ (անուն՝ տեղին). զի ստուգատէս ըստ անուանս մեզ թուի թէ եղեալ խանձ առ՝ յաւէտ տոչորմամբ. (Մագ. ՟Կ՟Ա.)
swaddled;
— լինել, to be wrapped in swaddling clothes.
Ի կուսէա սրբոյ խանձարրապատ յանբանից մսուր։ Այժմ խանձարրապատ արաւի ազգի մարդկան. (Զքր. կթ. ծն.։)
Խանձարրապատ ի նիւթականաց. (Գանձ.։)
Զիարդ եւ տղայ երեւալ, կամ տղայացեալ խանձարրապատեցաւ. (Յհ. իմ. երեւ.։ գր. տղ. թղթ։ ՃՃ.։)
to swalddle, to swathe.
Խանձարրեաց զնա, եւ եդ կամ ընկողմնեցոյց ի մսուր։ Խանձարրեաց զարկողն զլոյս որպէս զօթոց։ Խանձարրեաց զխմբագործօղն ամենայն արարածոց. (Ոսկ. ծն.։ ՃՃ.։)
to allure, to entice;
to familiarize, to attach, to attract, to draw with.
brand, fire-brand;
live-coal;
lava.
ԽԱՆՁՈՂ. μύδρος massa ignita, globus candens, rudis. Շանթացեալ կամ հալածոյ նիւթ քարեղէն կամ երկաթի.
that has an odour or flavour of burning, having a burnt taste or smell.
Խանձրահոտ մուրն եւ ծուխն այրեցածոյն. (Ագաթ.։)
cf. Խանձրահամ.
Խանձրահոտ մուրն եւ ծուխն այրեցածոյն. (Ագաթ.։)
to be puffed up, proud, swollen with pride.
Ոչ ամբարտաւանութեամբ ի վերայ (կամ ի վեր) խանչացեալ. (Նիւս. երգ.։)
to roar, to bellow;
to bray;
to grunt.
Միթէ տարապարտու՞ց խանչիցէ ցիռ. (Յոբ. ՟Զ. 5։)
Եւ թագաւորն խոզացեալ մեծաձայն ճչեալ կանչեալ խանչեալ. (Ագաթ.։)
roaring, bellow-ing;
hraying;
grunting.
ԽԱՆՉՈՒՄՆ. ὅγκημα, ὅγκος, οἵδημα tumor, inflatio, moles, fastus. Խանչանալն կամ խանչացումն. այսինքն փքումն. փքացումն. այտումն. ուռոյց. տարածումն. կուտոց. մեծութիւն. ծանրութիւն.
Որովայն մինչչեւ ընկալեալ իցէ, զառ ի կերակրոյն խանչումն։ Ի վերայ նստելոց է որովնյնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ։ Ի բաց հատանել զխանչումն հպարտութեան։ Խանչումն եւ խրոխտանս. (Փիլ.։)
Յանդիմանելով զամբարտաւանից խանչումն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Մի եւս ծանրութիւն մարմնոյն ի վայր կողմ հակել, եւ յերկիր ունել զխանչումն։ Զայն՝ որ առաւել այտուցեալն է մարմնոյն խանչումն։ Զմարմնոյն խանչումն եւ կերակուր՝ եկամուտունի. (Նիւս. կազմ.։)
ԽԱՆՉՈՒՄՆ (լծ. խանձումն) Բորբոք հրոյ. եւ ախտի, բարկութեան եւ այլն. καῦσις ustio, crematio, ardor φλεγμόνη inflammatio.
cf. Խանչիւն;
inflation, distension;
swelling, puffing up, pride;
inclination, propensity.
ԽԱՆՉՈՒՄՆ 2 Խանչանալն կամ խանչացումն. այսինքն փքումն. փքացումն. այտումն. ուռոյց. տարածումն. կուտոց. մեծութիւն. ծանրութիւն.
Որովայն մինչչեւ ընկալեալ իցէ, զառ ի կերակրոյն խանչումն։ Ի վերայ նստելոց է որովնյնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ։ Ի բաց հատանել զխանչումն հպարտութեան։ Խանչումն եւ խրոխտանս. (Փիլ.։)
Յանդիմանելով զամբարտաւանից խանչումն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Մի եւս ծանրութիւն մարմնոյն ի վայր կողմ հակել, եւ յերկիր ունել զխանչումն։ Զայն՝ որ առաւել այտուցեալն է մարմնոյն խանչումն։ Զմարմնոյն խանչումն եւ կերակուր՝ եկամուտունի. (Նիւս. կազմ.։)
տարած եւ սփիռ խանչումն լուսոյ. (Փիլ. ի գ. մանկ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։) ԽԱՆՉՈՒՄՆ (լծ. խանձումն.) Բորբոք հրոյ. եւ ախտի, բարկութեան եւ այլն. καῦσις ustio, crematio, ardor φλεγμόνη inflammatio.
dishonest, lewd, lascivious.
αἱσχρός turpis, foedus. (որպէս Խանձեալ ի մեղս ամօթալիս) Գարշ. ամօթալի. խայտառակ.
Որպէս բոզքն չարատեսք, խանտք, եւ երեւոյթք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Խանդամ.
Խանտայ ընդ թագաւորութիւնն քրիստոսի։ Եթէ խանտայցէ, բազում դեղնութիւն եւ գունատութիւն հեղու զերեսօքն. (Ոսկ. մ. 7։ ՟Բ. 9. եւ 14։)
cf. Խանդանք.
Խանտանք նախանձու ոչ եղիցի ինձ առ այլ կին։ Առ անկարծութիւն խանտանաց նախանձու. (Փիլ. իմաստն.։)
Անիծիւք եւ թշնամանօք, խանտաւորութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Յստակ եւ սուրբ միտս ունի ի խանտաւորութենէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
sheperd
Հովիւս եւ խաշնաբոյծս, որոց ոչինչ փոյթ է զուսմանց. (Սարկ. մարդեղ.։)
cf. Խաշնաբոյծ.
Հովիւս եւ խաշնաբոյծս, որոց ոչինչ փոյթ է զուսմանց. (Սարկ. մարդեղ.։)
shepherd;
կին, աղջիկ —, shepherdess;
մանուկ —, shepherd boy.
Զերկրագործ մշակս եւ զխաշնարածս. (Յհ. կթ.։)
cf. Խաշնարած.
Անարդ համարեալ էր եգիպտացւոց ամենայն հովիւ խաշնարօտ խաշանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։) (մարթ է իմանալ եւ իբր Արօտական։)
Եւ նոքա ի ժողովրդենէ մերմէ եւ ի խաշնարօտէ մերոյն էին. (Յհ. կթ.։)
rich in flock.
Ունակ յաւէտ բազմութեան խաշանց
broth;
decoction.
Տու՛ր կերակուր՝ խաշելոյ, որ յուլոյ մսէ։ Կերակուր՝ խաշուի ջուր տալ ի թեթեւ մսէ. (Մխ. բժիշկ.։)
Արգանակ զխաշոյն անուանէ. (Նչ. եզեկ.։) (Չէ պարտ շփոթել ընդ բառդ. Խաւշիւն, որ է վերծանելի Խօշիւն. այսինքն ձայն տերեւոց։)
cf. Խաշոյ.
Տու՛ր կերակուր՝ խաշելոյ, որ յուլոյ մսէ։ Կերակուր՝ խաշուի ջուր տալ ի թեթեւ մսէ. (Մխ. բժիշկ.։)
Արգանակ զխաշոյն անուանէ. (Նչ. եզեկ.։) (Չէ պարտ շփոթել ընդ բառդ. Խաւշիւն, որ է վերծանելի Խօշիւն. այսինքն ձայն տերեւոց։)
cross;
crucifix;
cross, sorrows, tribulation;
սուրբ —, the Cross, the Holy Rood;
ի — հանել, կախել զ—է, to crucify;
ի — ելանել, to be crucified;
— առնել, հանել, to make the sign of the cross, to cross one's self.
σταυρός crux. (յորմէ այլազգ. հաչ, խաճ. որպէս թէ խէչ, նեցուկ բարձօղ. որպէս եւ յն. ստաւռօ՛ս, է կանգնեալ փայտ կամ ցից) ... Փայտ պատուհասի՝ եռաթեւ կամ քառաթեւ, ուղղորդ կամ խոտորնական. զզորօրինակ T. +. X. ուր բեւեռէին կամ կախէին զմահապարտս. եւ զայսպիսի նահատական մահ կրեաց վսն մեր անպարտական գառն աստուծոյ. եւ յայնմ հետէ խաչն եղեւ հարծանք քրիստոնէից։ Եւ լայնաբար Խաչ անուանին ամենայն վիշտք եւ չարչարանք՝ մանաւանդյանձն եռեալք ի սէր փրկչին.
Փոխեաց զձեռսն ի նմանութիւն խաչի, եւ եդ ի վերայ կրսերոյն. (Կիւրղ. ծն.։)
Փոխանակ կաթին եւ մեղու տղայոց՝ բեւեռք եւ խաչ կատարելոց. (Եփր. համաբ.։)
ԽԱՉ. Սուրբ նշան կամ օրինակխաչափայտին քրիստոսի կազմեալ յորմէ՛ եւ է նիւթոյ.
Խաչն ի ջուրն իջանելն, զի խաչիւն խաչեալն մկրտի. Զխաչն մկրտութիւն քրիստոս ասաց. (Տօնակ.։)
Ի ԽԱՉ ՀԱՆԵԼ. այսինքն Խաչել. σταυρόω crucifigo. տե՛ս (Մտթ.։ Մրկ.։ ՂԿ։ Յհ. ստէպ։ Գաղ. ՟ե. 24։)
Ի ԽԱՉ ԵԼԱՆԵԼ. այսինքն Խաչիլ։ (Մտթ. ՟իզ. 2։ Մկր. ՟ժե. 15։ 8կ. ՟իդ. 7։ Յհ. ՟ժբ. 16։ ՟ա. 13։ ՟բ. 2։ Գաղ. ՟գ. 1։ ՟զ. 14։)
Վասն մեր մեղս արար զնա, այսինքն խաչ արար զմարմին նորա. իմա՛, ի մահ խաչի մատնեաց որպէս զզոհ վասն քաւութեան մեղաց։
cf. Խաչազգեաց.
Խաչազգեստք թագ ի գլուխ պարծին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Ետ թողութիւն, եւ արար խաչազգեստս բազում քրիստոնէայս. (Մարթին.։) որք կոչին անդ եւ Խաչաբարձք։
desk or rest for a crucifix.
Օրհնութիւն բազմոցի կամ աստիճանի, զոր հայք խաչակալք ասեն. (Մաշտ. ջահկ.։)
crucial, that appertains to the cross.
Զտեառն զխաչական զփրկութեանն զպատարագն. (Բուզ. 3։)
Տեառնագրութեան խաչական փայտի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զխաչական վկայն քրիստոսի յիւրաքանչիւր հանգիստս փոխեցին. (Ագաթ.։)
cruciferous;
cruciferous plant;
cross-bearer;
crusader;
—ք, the crusades, the crusaders.
Քրիստոսագունդ եւ խաչակիր առաքելոցն։ Զկնի խաչակիր գնդին քրիստոսի։ Ի խաչակիր գունդն քրիստոսի խառնէր։ Հրեշտակերամք եւ խաչակիրք. (Ագաթ.։ կորիւն։ Շ. եդես.։)
Խաչակիր հետոցն։ Խաչակիրնժուժկալութեամբ։ Խաչակիր վարուք. (Նար. խչ. եւ Նար. գանձ.։)
companion in crucifixion;
crucified together;
— լինել, cf. Խաչակցիմ.
Փրկէ զաւազակն զխաչակից. (Առ որս. ՟Գ։ Ագաթ.։)
suffering for Christ's sake, patient, austere;
christian.
Խաչակրօն վկայք, կամ կրօնաւորք, կամ միանձունք, կամառաքինիք. (կորիւն։ Մագ. ՟Ա։ Շ. թղթ.։ Տօնակ.։)
Խաչակրօնիցն կենցաղ լի է յոգնապատիկ երանութեամբ. (Տօնակ.։)
Խաչակրօն սաղմոսերդութիւնք. (Յհ. կթ.։)
Խաչակրօն անդադար սաղմոսերգութեամբ։ Տօնեմք զխաչակրօն քո սուրբ զյիշատակս. (Շար.։)
Խաչակրօոն քահանայութիւն. (Տօնակ.։)
to be a companion in crucifixion, to be crucified with another.
Ընդ նմին եւ խաչակցեսցի իսկ. (Յհ. կթ.։)
Ժուժկալեալ՝ քեզ խաչակցեցաւ։ Խաչակցեալք ընդ քրիստոսի, եւ ընդնմին թագաւորեալք. (Շար.։)
crucifer.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
Լուիցեն հեթանոսք, եւ հրէայք խաչահանունք. (Ոսկ. խչ.։)
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Խաչահան.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
Լուիցեն հեթանոսք, եւ հրէայք խաչահանունք. (Ոսկ. խչ.։)
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
cruciform, crossed;
cross-wise;
— դնել, to place across.
Զմատանին իմ խաչաձեւ. (Թղթ. դաշ.։)
Ըստ խաչաձեւ տեսակի դրանցն դրութեան. (Լմբ. յայտն.։)
cross-like.
Ապրեցուցեր խաչանման փայտիւն. (Ագաթ.։)
Ի նմանութիւն խաչի. խաչի ձեւով.
Զմեռոնն խաչանման ի ջուրն կաթեցուսցէ. (Մաշտ.։)
Խազեն (այսինքն գծեն) ի գագաթն խաչանման սրովն փոքր ինչ. (Մաշտ. ջահկ.։)
crucified, tortured on the cross.
Շաբաթն հանգիստ ի խաչաչարչար մահուանէն իջեալ ի գերեզման՝ հանգեաւ յաւուր շաբաթու. (Տօնակ.։ Ոսկիփոր.։)
in form of a cross, crosswise;
— դնել առ իրեարս զձեռս, to cross the arms.
Ընդ ոզիէլի անտուստ սատակէ, եթէ ոչ խաչապէս յոգի բերիցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Շրջեցաւ ի մէջ մարմնոց (կամ մարմնոյ) խաչապէս, զի ոք լկտութեամբ մի՛ գնասցէ նովաւ. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Տօնակ.։)
wood of the cross, cross;
crucifix;
peony;
anemone.
Փոխանակ աշտարակին ինքնին տէրն կանգնեաց զխաչափայտն. (Ագաթ.։)
Օրինակ մեծի փրկութեան խաչափայտին. (Կիւրղ. ել.։)
ԽԱՉԱՓԱՅՏ. Ըստ Բժշկարանի, Խոտ ինչ. որոյ սերմն եւ արմատն կարծի դեղ լուսնոտութեան. ֆուանիա, յօտ սալիպ, այը գուլազը, շաքայիք, որպէս peonia. այլ paeonia. παιωνία ասի ո՛ր եւ է բժշկական դեղ կամ դեղթափ. մանաւանդ Մատուտակ. պիյան քեօքիւ.
discovery of the Holy Cross.
Գիւտ խաչին քրիստոսի. եւ Տօն գիւտի նորին։ Տօնացոյց.։ Յայսմաւ.։ Եւս եւ Տեղի գիւտի խաչին ի գողգոթա.
crucified.
Որպէս Ի Խաչ ելեալն Քրիստոս. խաչեալն. ἑσταυρώμενος crucifixus. Տե՛ս (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 5։ Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 6։ կոր. ՟ա. 23։ Շար.։)
to crucify, to fix on the cross.
σταυρόω crucifigo. Ի Խաչ հանել, կամ բեւեռել ի խաչփայտ։ կր. ի խաչ ելանել. Տե՛ս (Ղկ. ՟Ի՟Գ. 33։ Գծ. ՟Բ. 36։ ՟Դ. 10։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 4։ եւ կր. Մտթ. ՟Ի՟Է. 23. 26։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 20. 41։ Յայտ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Ընդ քրիստոսի խաչեցան։ Խաչեայ աշխարհի։ Ընդ խաչեալն խաչեցայք. (Ագաթ.։ Խոր. հռիփս.։ Լմբ. համբ.։)
Ուր խաչ, եւ խաչեալն, անդ եւ խաչելութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Որ խաչեցողքն էին։ Ընդ խաչեցողսն տանջեսցի։ Հնչելով զխաչեցողսն. (Հց. աթ. կիւրղ.։ ՃՃ.։)
rope, cord, string;
iron collar.
Արկանելխառան ի պարանոց նորա, եւ ածել ունել զնա առ դուրս սենեկին. (Ագաթ.) (յն. թարգ. քսի՛լօն. այսինքն փաձտ, որպէս անուր)։
destruction, waste.
Զխառատումն քարանց եկեղեցւոյ սրբոյ. (Յհ. կթ.։)
to wring the neck, to twist, to wrench, to draw, to pull out.
Եթէ ի թռչնոց մատուցանիցէ ... ի տատրակաց կամ յաղաւնեաց ... քահանայն խառեսցէ զգլուխ նորա։ Խառեսցէ քահանայն զգլուխն յուլանէ, եւ մի՛ հատցէ. (Ղեւտ. ՟Ա. 15։ ՟Է. 8։)
licentious, dissolute, rakish, libertine.
Չարագործ, եւ խառնագնաց լեալ ի մանկութենէ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
Եթէ այր կնոջ ուրուք խառնագնաց իցէ, եւ անխտիր ի պոռնկութիւն. (Կանոն.։)
parti-coloured, variegated.
Բուսանի ծառ ոսկեգոյն, ոսկեթել, ստորմակերպ (կամ ստորակերպ), այսինքն խառնագոյն. եւ կոչի ծառ նէեսայ. (Վանակ. յոբ.։)
that speaks confusedly or impurely, confused;
unchaste, impure.
Խառն խօսօղ այլեւայլ բարբառս. եւ Խնռնախօսական. Զքնղնք՝ ուր բազում լեզուք խառնախօսք խուժադուժք բնակին սովորութեամբ գիրք բաբելոն անուանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ Զազրախօս. ամօթալիս բարբառօղ. որպէս αἱσχρολόγος.
Լեզու խառնախօս յամօթ առնէ զհոգին սուրբ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.
Դարձոյցզբնութիւնս ի խառնակ վարուց. (Մխ. երեմ.։)
μικτός mistus. Խառն. խառնեալ. շփոթ. անորոշ.
Որոշեալ զատեալ է մեկնեալ է յընդ արարածս ի խառնակ հաւասարութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Անթիւն խառնակ եւ շփոթեալ է. (Վրդն. թուոց.։)
Խառնակ անասուն, կամ կերակուր։ Խառնակ ձեռօք, այսինքն անլուայ ուտէինզհաց։ Խառնակ ինչ եւ անսութեամբ։ Զարիւն նորոյ ուխտին խառնակ համարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 50. 65։ Մրկ. ՟Ե. 2։ Գծ. ՟Ժ. 14. 28։ ՟Ժ՟Ա. 8։ Եբր. ՟ժ. 29։ Եկն եւ խառնակն եգիպտոսի, որ էին ընդ նոսա թլփատեալք. Եփր. յես.։)
Կամ Մեղսամարդ. անարժան. անխտիր ի գիջութիւն.
Եւ Խառնք. մերձաւորութիւն արուի ազգակցացն ելանեն իւրաքանչիւր ազգ կենդանեաց ի խառնակսն իւրեանց. գր. հր։
abusively;
improperly said.
Իբրեւորդի լուիցես, մի խառնակաբան համարիցիս զանունն, այլ՝ ճշմարիտ որդի բնաւոր. ոչ որեգրութեամբ, այլ ի բնութենէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Միաբանակեաց.
κοινόβιτης coenobita. Փոխանակ թարգմանելոյ Միաբանակեաց. այն որ կեայ ի հասարակաց վանս՝ խառն ընդ բազմութեան եղբարց.
Վայելսհեռացելոցն այս դժուարաւ պատահի։ Ո՛վթէ ո՛րպէս զլռութիւնստացողաց միայնակեցացն պատմէհոգին, եւ ոչ թէ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն. (Լմբ. սղ.։) Այլ է եւ ԽԱՌՆԱԿԵՑԻԿ, զոր տեսցես։
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
συγχέω confundo συμμίγνυμι, ἁναμίγνυμι commisceo μίγνυμι misceo. Խառնակ կացուցանել. չարաչար խառնել. շփոթել.
Որպէս խառնակեալ իցէ պղինծ եւ երկաթ եւ անագ ի հալոցի. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18։)
Ի մարդն լինել՝ ոչ կորոյս զբնութիւնն, եւ ոչ խառնակեաց զանձնաւորութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
Հերա խառնակեաց, եւ նաւակոծութիւնս արար ի ծովու. (Նոննոս.։)
ԽԱՌՆԱԿԻՄ եցայ, ձ. συγχράομαι, ἑπιμίγνυμαι, συγκαταμίγνυμαι (թո՛ղ զնախագրեալս իբր կր) Երբեմն նշանակէ՝ անխտիր հաջորդ եւ կցորդ լինել. անտանութիւն առնել. թարթափիլ. մասնակցիլ.
Խառնակիլընդ հեթանոսս, կամ ընդ ժողովուրդս, կամ ընդ պոռնիկս եւ ընդ մեղաւորս, ընդ անօրինին, ընդ պատրողին. (եւ այլն. Սղ. ՟ճե. 34։ Յես. ՟Ի՟Գ. 12։ Ովս. ՟Է. 8։ ՟Ա. Կոր. ՟Ե. ր. 11։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 14։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ի. 1. 19։)
Խառնակեցաք ընդ աղտեղութիւնսհեթանոսաց երկրիս. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 88։)