Եղբայր համարեալ ըստ ազգականութեան.
Եղբայրաթիւ հեռաւոր էր. (Եփր. ել.։)
ὁνειρόμαντις Որ դիւթէ եւ հմայէ երազովք.
Եգիպտացիք երազադիւթք եւ հմայողք. (Վրդն. ծն.։)
• կամ իբր երկու բառ ԵՒ ԵԹ «միայն լոկ, սոսկ» ՍԳր. Մծբ. գրուած է նաև ևեթէ «միայն» Սարկ. քհ.։
• -Կառմուած է և շաղկապով՝ եթ անծանօթ բառից. սրա համար է, որ ՀՀԲ և ՆՀԲ նշա-նակում են նաև առանձին եթ ձևը, որ սա-կայն այսպէս առանձին գործածուած չէ։
• ՆՀԲ «ի բառիցս և, եթէ. լծ. գէթ կամ գեթ»։ Lag. Arm. Stud. § 740 զնդ. ai-wiϑyō «դուրս, հեռո՛ւ»։-Տէրվ. տե՛ս գէթ բառի տակ։ Հիւնք. և թէ։ Pedersen, Յուց. դեր. 60 և եթէ ձևից։
(ի բառիցս Եւ, եթէ) Միայն. լոկ, սոսկ. միան.
Պատուիրեցի քեզ անտի եւեթ չուտել։ Այնու եւեթ նմանեսցուք նոցա։ Բայց զի ուտիք եւեթ անցից։ Եւ նա լուռ եւեթ կայր։ Երթիցն արք եւեթ։ Բայց զայս եւեթ բանս արասցես ինձ. (եւ այլն.) յորս երբեմն չդնի ինչ ի յն. վասն որոյ ի մեզ ստէպ վարի ի զարդ որպէս թարմատար։
Եւեթ զբարիս խօսի. (Մծբ. ՟Թ։)
Ի ծննդենէն եւեթ մոլութեամբ լեալ». այսինքն մոլութեամբ եւեթ. (Խոր. ՟Բ. 58։)
Եթէ դու՝ եւեթ առ վայր մի (այսինքն առ վայր մի եւեթ) կարասցես յանձն առնուլ. (Փարպ.։)
Յամենայն ժամ եւեթ միայն զաստուծոյն առնել. (Կլիմաք.։)
Ոչ արժան էր ըստ մարմնոյն եւեթէ վերակացութիւնս օրինաւորիլ սմա՝ առանց խնամոյ անձնականի (այսինքն հոգեկանի). (Սարկ. քհ.։)
cf. Գէ՛թ կամ Գե՛թ. լծ. ընդ Եւեթ։
ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻ ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻՆ. ἐβδομηκοντάκις septuagesies գրի եւ ԵՕԹԱՆԱՍՆԱԿԻ, ԵՕԹԱՆԱՍՆԵԿԻՑՍ. Իբր Եօթանասուն անգամ. եօթանասնիցս.
Եօթանասնեկի երկակի լեզուաց. (Նար. առաք.։ (որ լինի եւ սեռական Եօթանասնեակ բառին։))
Զի թէ եօթն անգամ վրէժք խնդրիցին ի կայենէ, ապա եւ ի զամեքայ եօթանասնեկին եօթն. (Ծն. ՟Դ. 20։)
Ոչ ասեմ քեզ, թէ մինչեւ յեօթն անգամ, այլ մինչեւ յեօթանասնեկին եօթն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 22. (որ ի Մծբ. ՟Բ. ի մի ձեռ. գրի, եօթանասնեկից։))
Եօթն. եօթնեակ. կամ որպէս յոգնականն բառիս Եօթն.
Եօթնեան բանին մասունք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 110։)
Զեօթնեան շնորհս հոգւոյն սրբոյ». յն. եօթն. (Սեբեր. ՟Է։)
ի բառէս Զարթումն. cf. ԱՐԹՄՆԻ. այսինքն Արթնութիւն.
Անուրջք երազ էին յայտնի, արդ ծածկեցաւ ի զարթմնի. այսինքն յարթնութեան. (Շ. եդես.։)
φλυαρία nugae Զրաբանութիւն. բաջաղանք. բարբաջանք. եւ զրպարտութիւն. խենդուխելառ խօսք.
Դադարեցաւ ընդդէմ Քրիստոսի ի զրախօսութենէ։ Բե՛ր անցուսցուք ի մէջ զՆեստորի զրախօսութիւնսն. (Պրպմ.։)
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն (ընդդէմ) տէրունական գրոց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
Ես ոչինչ զարհուրիմ եւ զմտաւ ինչ ածեմ յաղագս դոցա զրախօսութեանդ. (Կաղանկտ.։)
ԸՄԲՌՆՈՂՈՒԹԻՒՆ կամ ԸՄԲՌՆՈՒԹԻՒՆ. κατάληψις comprehensio δραστήριον efficacitas որ եւ ԸՄԲՌՆՈՂԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Կարողութիւն ըմբռնելոյ ձեռօք կամ մտօք. ոյժ. ներգործականութիւն.
Որք զԱստուծոյ բնութիւնն ի ներքս առնեն իւրեանց հասանօղ ըմբռնողութեանն (կամ ըմբռնութեանն). (Նիւս. կազմ.։)
Եթէ երթալի է ի մեզ անհասութիւն բանիդ, ոչ էր սքանչելի, այլ ըմբռնութեան իրք. այսինքն դիւրըմբռնելի. (Ճ. ՟Գ.։)
Ուսս եւ բազուկս եւ ձեռս (հրեշտակաց՝ իմասջի՛ր) զարարողականութիւնն եւ զներգործութիւն բարեաց, եւ զըմբռնողութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Կարմիրն (գոյն երիվարաց նշանակէ) զհրատեսակութիւնն եւ զըմբռողութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
ԸՆՉԱԹԱՓ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Յընչից թափել, իլ. զրկել, իլ.
Մերկանան՝ ընչաթափ առնեն։ Ի ձեռս ապիրատ արանց անկանիցի, որք ընչաթափ առնիցեն զնա. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ ... ընչաթափ առնեն ի դէմս հարկի. (Գէ. ես.։)
Բազումք ի հրէից հաւատացելոցն ընչաթափք եղեն յընչիցն. (Ոսկ. գաղ.։)
Որ գործէ զթագ. խոյրարար.
Աղէ՛ ասա՛ ընդ դերձակսն եւ զթագագործսն. յն. մի բառ, կաշեհատ. σκυτοτόμος sutor (գուցէ եւ ի հյ. այլազգ գրելի էր). (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
Տարաձեւութիւն, եւ թախանձեցուցիչ անվայելչութիւն ծնանի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
ԹԱԽԾԱԼԻ ԹԱԽԾԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ թախծութեամբ. տխուր. տխրական.
Առնէ զսա թախծալից. (Եզնիկ.։)
Կացեալ ի վերայ ծնկաց իւրոց՝ թախծալից զղջմամբ, եւ արտասուօք դնէր աղերս ամենահաստիչ փրկչին. (Կաղանկտ.։)
Ուրախանային զառժամանակեայ թաղծալից ուրախութիւն կենցաղոյս. (Փարպ.։)
Թերացեալ ի հմտութենէ. որոյ թերի կամ նուազ է հմտութիւն.
Որոմնակեր՝ ցորեան ցուցանելով ... ստերիւրելով զթերահմուտսն. (Ոսկիփոր.։)
Աշակերտքն. ասեն, թերեցան (կամ թերացան յաւուր խաչելութեան). (Եփր. համաբ.։)
• տե՛ս Թատռ։
ԹԷԱՏՐՈՆ θέατρον theatrum, spectaculum գրի եւ ԹԵԱՏՐՈՆ. Բառ յն. թէ՛ադրօն. այսինքն Տեսարան. տեսլարան. տեղի հանդիսի խաղուց, կամ աշխարհաժողով բազմութեան. հրապարակ շրջափակ. cf. ԹԱՏՐ, որ է տեսիլ, եւ տեսարան.
Դիմեցին առ հասարակ ի թէատրոնն։ Մի՛ տալ զանձն ի թէատրոնն. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 29. 31։)
Պոմպէի թէատրոնն հրձիգ եղեւ։ Ի տեղի թէատրովնի։ Ընդ առաջ ի թեատրոն անդ ելեալ. (Եւս. քր.։ Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։)
Կան ի խաղս թէատրոնի։ Տեսանել զխաղս թէատրոնին. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ե.։)
Կամ γυμνάσιον gymnasium Տեղի մերկ ըմբշամարտից, եւ կրթարան. ուսումնարան.
exciting;
stimulating, spurring on.
Որ ընդոստուցանէ. ընդոստուցանօղ. մշտօղ, վեր ցաթկեցընօղ.
Խթան ընդոստուցիչ ամենայն հեղգացելոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յայնպիսւոյ ընդոստուցիչ եւ կսկծողական խթանէ իմաստայիղձն պակասեալ բանից. (Սկեւռ. լմբ.։)
to trample under foot;
to despise;
to dishearten, to humble, to subdue, to drive out, to push.
Զամենայն սրացեալ ընդոտնես։ Ընդոտնեա՛ ի սանձս կապոյ։ Ընդոտնեցաւ թշնամիք եկեղեցւոյ։ Ընկրկեցին ընդոտնեցին զլեռնակարկառ մոլութիւն։ Վեհն ի տկարէն ընդոտնի. (Նար.։)
Զանճառութիւն շնորհին ընդոտնեալ։ Զերկնաւորին պաշտօն ընդոտնեալ։ Փառաւորութիւն ընդոտնեալ. (Նար.։)
receiving, welcoming;
capable, susceptible;
acceptable, agreeable.
Ընդունա՛կ լեր աղօթից եւ մաղթանաց մեղուցեալ քոց ծառայիցս. (Գանձ.։)
ԸՆԴՈՒՆԱԿ. δεκτικός ad recipiendum aptus ἁντιλαμβανόμενος capiens, capax μέτοχος particeps Յարմար առ ընդունել. ենթակայ. արժանաւոր. ունակ. ընդունարան. ունօղ յինքեան. հաղորդ.
Մտաց եւ մակացութեան ընդունակ, որպէս մարդ. (Կիւրղ. գանձ.։ Սահմ. ՟Ա։)
Ընդունակ չարչարանաց եւ մահու. (Աթ. ՟Դ։)
Ընդունակ լինել շնորհաց մարգարէութեան։ Ընդունակ առնէ կենդանարար բանին. (Յճխ. ՟Ե։)
Ներհական խաւարի է լոյս. յայտ է թէ (եւ) ընդունակք լուսոյ իմաստութեան՝ ընդունակաց տգիտութեան խաւարի. (Սարկ. քհ.։)
Ընդունակ եղեւ ամենայն չարութեան. (Բրս. չար.։)
Անտես ինչ տեսակ եւ անկերպարան (նիւթն առաջին՝) ամենայնի ընդունակ (յն. մի բառ πανδεκές ). (Պղատ. տիմ.։)
Ի ձեռն սոցա ընդունակ եւ հաճոյական մաղթանաց հայցմա աղօթից. ա՛յլ ձ. ընդունական. (Նար. առաք.։)
Ոչ զայն ցուցանեմք, թէ յականջսն ազդեցաւ ձայնն, այլ՝ թէ կամացն ընդունակ եղեւ. (Խոսր.։)
romancing, prattling, chattering, prating;
chatterer, idle talker
Թողցուք ի բաց զընդունայնաբանս, եւ յաստուածաբան քարոզսն ընթասցուք. (Ճ. ՟Ժ.։)
vain, frivolous, foolish.
Ընդունայնամիտ զրախորհուրդ (յն. մի բառ) հեթանոսք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
to be vain or empty;
to vanish, to pass away, to come to nothing;
to seek vanities.
ματαίομαι vanus reddor Զհետ լինել ունայնութեան որպէս անմիտ. սնոտիլ. անմտանալ.
Ասաց, եւ ոչ ընդունայնացան բանք բերանոյ նորա. (Յուդթ. ՟Զ. 4։)
vain, proud, vain-glorious.
Ստգտանիցեն իբրեւ թեթեւ ոք եւ ընդունայնապարծ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Ընդունայնապարծ բռնութիւն ըմբշաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
cf. Զրաջան.
Մի՛ մեզ դնիցէք, եթէ ընդունայնաջան լինել չկամիցիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
vase, vessel, receptacle;
recipient, reservoir;
asylum, refuge, shelter;
well, tank, cistern;
— օդոյ, air-box;
— շոդւոյ, steam-chamber;
— ջերմջրոյ, hot-water well.
ἑκδοκείον, δοχεῖων, ὐποδοχή receptaculum, capax Տեղի կամ աման ընդունիչ՝ նիւթական եւ բանական. պարունակիչ. բնակարան.
Եօթնարփին շնորհաց հոգւոյն ընդունարան գոլ. (Շար.։)
Յոսկիակիր կորբան՝ տապանակին ընդունարան։ Ընդունարան մտաց, կամ խելագարութեան։ Ընդունարան Աստուծոյ Բանին, կամ երկնից արքային, կամ կամաց անբաւին. (Նար.։)
acceptable, admissible;
agreeable, welcome;
obtainable;
that accepts, that receives.
Աղօթիւք ընդունելւովք Աստուծոյ. (Սարկ. քհ.։)
Ընդունելի իմ է։ Ընդունելի է մեր Աստուած Յակովբայ։ Աստուած ընդունելի փրկութեան իմոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. ՟Խ՟Ա. ՟Խ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ։)
Ընդունելի իմ է. ո՛չ թէ ես ընդունիմ զնա, այլ թէ նա զիս ընկալաւ յինքն. քանզի ի յոյնս յայտնի նշանակէ Անտիլիփտօռմու, այսինքն զօրավիգն իմ. (Լմբ. սղ.։)
to receive, to take, to admit, to embrace, to accept, to make welcome;
to gather together;
to derive;
to impetrate, to obtain;
to suit, to agree;
to approve, to confess, to consent, to acknowledge;
ոչ —, to deny, to disavow, to disapprove;
— զոք յաւազանէ, to stand godfather, godmother to a child;
մեղս —, to fall into sin;
— մտաց աչօք, to conceive, to seize mentally;
պատուով — զոք, to receive with honour;
ոչ բարւոք — զոք, to give a bad reception;
— յինքետն, to learn by heart;
յաստուածս ընդկալաւ զնոսա, he has made of them his gods;
ի քէն ընդկալայ զկեանս, I owe you my life.
(ի Ունիմ, կալայ) δέχομαι, εἱσδέχομαι, ἑκδέχω, -ομαι (ի διά , եւ ἕχω ) λαμβάνω, ἁναλαμβάνω suscipio, recipio, accipio κομίζω fero, porto եւ այլն. Յինքն առնուլ հաճութեամբ. յանձն առնուլ. հաւանիլ. հաճիլ. ըմբռնել. առնուլ. բառնալ. հիւրընկալել. իրեն կամ իր քովը առնել.
Որ ընդունի զձեզ, զիս ընդունի։ Խնդութեամբ ընդունին զբանն։ Ոչ ընկալան զնա։ Ընկալցին զիս ի տունս իւրեանց։ Ընկալեալ բաժակ՝ գոհացաւ։ Զաղաչանսն ընկալաւ։ Ընկա՛լ զծառայս քո ի բարի։ Ընկալարո՛ւք զխրատ նորա։ Ընկալցի զնա խաւար։ Ի բազուկս իւրեանց ընկալցին զքեզ.եւ այլն։
Ընկալեալ լինի զկենդանութիւն. (Եփր. ղեւտ.։)
Ընդունօղ ի մկրտութենէ. (Դիոն. եկեղ. ստէպ։)
Գտանի եւ Ընդունեցայ կամ Ընդունեցի, ընդունեա՛, ընդունեալ, եւ այլն, որ առ մեօք է ռամկական։ (ՃՃ.։ Շ. թղթ.։ Լմբ. առ լեւոն.։ Ոսկ. լս.։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ժ՟Զ։ Մաշկ.։ Վրդն.։ Երզն. եւ այլն։) Կրկին առմամբ ասի.
Արծաթ անպիտան ո՛չ ընդունի եւ կամ համբարի ի գանձ տէրունի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Ընդունէին հիւրք երեկօթիւք։ Հիւրք անծանօթք ոչ ընդունէին. (Խոր. ՟Բ. 63։ ՟Գ. 20։)
who receives, receiver, acceptor;
recipient.
Որ ընդունիչդ ես պատարագաց. (Յհ. կթ.։)
Որ աղօթիցն է վարդապետ, եւ ընդունիչ. (Խոսր.։)
Գթութիւն՝ խլիչ ագահութեան, եւ ընդունիչ սակաւապիտութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
griming, grimacing, mimicking;
grumbling.
Որ ինչ լինի ընդ ունչս արկանելով, շարժմամբ ընչաց միմոսաբար, կամ կախարդական մրմնջանօք. քիթուպոչ ընելով եղածը.
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի շնչմանց, եւ ընդունչսարկու քըրթընջմանց խօսսն՝ որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօսս. (Փարպ.։)
to abandon, to despise;
to compel to walk;
to vex, to harass.
Մի՛ ընդպահկեսցես զդեդեւեալն. (Նար. ՟Ձ՟Է.) որպէս թէ ընդբախել, սանձակոծելով շարժել զտկարն ի վտանգ կործանման։
in vain, uselessly;
— հարկանել, to throw away, to abandon, to despise;
— յածիլ, to run here and there, to rove, to wander;
— խօսել, to talk in vain right or wrong, at random;
— պայթարումն, idle dispute.
wild, savage.
Զարմատսն ընդվայրաբոյսս՝ վնասակարս. (Ագաթ.։)
cf. Ընդվայրաբեր.
Ոմանք զորդիս իւրեանց ոչ խրատեն, այլ խակ եւ ընդվայրագնաց թողուն. (Մանդ.։)
Զընդվայրագնաց բնութիւնս մեր դադարեսցուք. (Եփր. գող.։)
seeking vain and foolish things;
inquisitive.
Միշտ աներեւոյթ ինչ իրաց ցանկայ գիտակ լինել բնութիւն մարդկան. զի քննօղ իմն է եւ ընդվայրախոյզ. (Ոսկ. ես.։)
abject, vile, despicable, useless, vain.
Առեալ զմարգարէ սուրբ անունն՝ կարդալ սուտ եւ ընդվայրահար քրմանցն. (Ագաթ.։)
vagabond;
prating, chattering.
Լռեալ դադարեսցեն ընդվայրայած եւ անամօթ բերանք նոցա. (Բուզ.։)
ill-bred, rough, rude;
idle, lazy, sluggish, unoccupied.
ἁνείμενος remissus ἅφετος dissolutus. Դատարկասուն. դատարկապորտ. թուլամորթ. թողեալ ի կամս անձինն.
Ոչ այլուստեք են շնութիւնքն եւ պոռնկութիւնքն, այլ յընդվայրասուն լինելոյ մատաղ մանկըտւոյ։ Իբրեւ զմանկտի ընդ վայրասուն եւ շատխօսս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
to be dragged along the ground, to be fastened to the ground.
Ստորաքարշ՝ գետնաքարշ լինել. յերկրաւորս թարթափիլ.
Զառ ի մեղաց ապականեալ (զոգի) եւ զընդվայրաքարշեալն ապաշխարութեամբն վերստին նորագործէ. (Բրս. ապաշխ.։)
curious, that seeks after useless things.
Որ բանիւ է աւելորդ, եւ ընդվայրաքնին։ Փախիցուք ի քոց ընդվայրաքնին ընդդիմութեանցդ. (Առ որս. ՟Ա. ՟Գ։)
Այսպիսի հաւաստի ցուցումն ունելով՝ ընդվայրաքնին լինել յոյժ անմտութիւն է. (Պրպմ. ՟Լ։)
to debase, to vilify;
to despise.
Աղքատութիւն, անարգութիւն, արհամարհիլ, ընդվայրընկէց զանձն առնել. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
haughtiness, pride.
Ընդվզելն. ըմբոստութիւն.
Ամբարհաւաճութիւն եւ ընդվզանքն՝ ի վերայ դիմաց երեւեալ լինին. (Փիլ. լին.։)
to twist, to wring the neck.
Սա զերկուց ցլուց վայրենեաց միով ձեռամբ կալեալ զեղջերէն՝ թափեաց, հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
Յաղագս այսպիսի մախանաց նենգութեան՝ ընդվզեալ մեռուցանէր զնա. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
to copy, to take a copy, to transcribe.
Որք մտաւորաբար ընթեռնոյք զվարս սրբոյն, եւ կամ ընդօրինակէք գրչութեամբ. (Գր. վկ. յիշ. վարուց ոսկ.։)
cf. Ընձախոտ.
ԸՆԾԱԽՈՏ կամ ԸՆՁԱԽՈՏ. cf. ԱՆՁԽՈՏ. Ըստ ոմանց է եւ Ակոնիտոն՝ խոտ թունաւոր. ἁκόνιτων aconitum, pardalianchis ռմկ. ընծու կամ ունծի խոտ .... (Բժշկարան.)
Ընձախոտ. անթառամ ծաղիկն։
present, gift, offer, offering;
— առնել՝ տալ՝ մատուցանել, to give, to make a present.
Երթային ընծայքն յառաջ քան զնա։ Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց։ Մատուցին նմա զընծայսն՝ զոր ունէին ի ձեռս իւրեանց։ Ետ ամենայն Յուդա ընծայ Յովսափատայ։ Ի մթերից իւրեանց արկին յընծայսն Աստուծոյ։ Զոհ նաշհւոյ եւ գինի ի նուէր, ընծայ ի հոտ անուշից Տեառն։ Դիցէ զձեռն ի վերայ գլխոյ ընծային (որ ունի լինել ողջակէզ)։ Այց արարից ընծայից ձերոց (այսինքն երախայրեաց).եւ այլն։
Մարդիկ ի բազմութիւն ընձայիցն հային եւ փորձեն. իսկ Աստուած յոգւոցն ճշմարտութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 61։)
Պատուասիրութեան ընձայքն յայտնի է. (Մաշկ.։)
that carries presents or offerings;
— լինել, cf. Ընծայաբերեմ.
Եւ դու ընթա՛ ընդ մոգսն ընծայաբեր. (Լծ. ածաբ.։)
Յընծայաբերացն ոմն, զորս ընտանիս կոչէ թագաւորն. իմա՛ նիզակակիր թիկնապահ. եւ այս վասն հոմաձայնութեան յն. բառիցս, տօ՛րօն, ընծայ. եւ տօ՛ռի, նիզակ։
Ընծայաբեր լինել ճշմարիտ հաւատով՝ ամենասուրբ Երրորդութեանն։ Ընծայաբեր լինել Տեառն ըստ միոյ միոյ պարգեւին. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
Գրեթէ բոլոր իսկ տարերքս ի միասին լեալ ընծայաբերք. (Խոր. վրդվռ.։)
to carry presents, to offer, to make a present.
Ընդ մոգսն ընծայաբերեսցուք։ Ի քո հրաշափառ ծննդեան ընծայաբերեցից. (Զքր. կթ.։)
Ընծայաբերել զանմարմնոցն զօրհնաբանութիւն. (Գանձ.։)
Նախ դու ընծայաբերեցի՛ր Քրիստոսի. (Յհ. կթ.։)
Մերթ շփոթի ընդ յն. δωρυφορέω որ է Նիզակակիր լինել, սպասահարկել, վրիպակ գրչութեամբս δωροφορέω , որ է ընծայաբերել.
that offers;
that is offered.
Զհաշտութեան ձերոյ ընծայամատոյց. (Երզն. լս.։)
to be presented, given.
ՅԱստուածեղէն գրոց նմա վարդապետութիւն ընծայանայր. (Եզնիկ.։)
cf. Ընծայաբեր.
Նոյն եւ յընծայատարելոյ եւ առ թագաւորսն երեւելագոյն. (Պիտ.։)
Զի ամենեքին օժտաբեր ընծայատար լիցին մեծի հարսանեացն. (Ագաթ.։)
place of offering, altar
Սեղան ընծայից. մատուցարան. որպէս խորան պատարագի, եւ որպէս փոքրիկ սեղան առընթեր ի պէտս պատրաստութեան.
to offer, to present, to sacrifice, to give, to dedicate, to attribute, to lend, to propose, to refer, to confer, to devote, to render, to ascribe;
to make, to furnish;
to impose, to inscribe;
ի լոյս —, cf. Լոյս;
— զոք ի կեանս, to give life to;
to vivify;
— զոք առատ պարդեւօք, to load with presents;
to confer great services.
Խաչի կամաւ ընծայեաց։ Աճման հասակի զնոյն ընծայեցեր։ Յայտս մաքուրս՝ հերս ընծայես (իբր ընձիւղել)։ Ի մարմնոյս անօրինելոյ ընծային պտուղք դառնութեան։ Աչաց ընծայեաց զվերստին լոյս (ետ, շնորհեաց)։ Ընծայեալ մարմնոյս զմրաշարս գիծ (գրեալ, համարեալ) եւ այլն. (Նար.։)
Ընծայի ի նմա խորհուրդ լուսատեսակ խոստովանութեանն. այսինքն ի վեր երեւի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
Առատ պատարագօք ընծայեալ զնա. (Յհ. կթ.։)
Ընծայեալ զնոսա ոսկւով եւ արծաթով։ Զիւրաքանչիւր ի թագաւորացն ընծայեաց նմանապէս։ Ընծայեալ զնորածին արքայն. (Եպիփ. ծն.։)
to offer, to present;
to show, to expose, to place in sight;
to recommend, to introduce;
զանձն —, to pass one's self off for another, to counterfeit;
այլ իմն միտս —, to possess, or bear another meaning;
սիրելի զանձն, to make one's self beloved.
Զառ ի նոցանէ վկայութիւնսն ընծայեցուցանել։ Մի ըստ միոջէ մեկնութիւն ընծայեցուցանէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԸՆԾԱՅԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. συνίστημι commendo Գովելի ընծայել վկայութեամբ. յառաջ մատուցանել իբրեւ ընդունելի. յանձնել գովութեամբ.
Սկսանիմք այսուհետեւ վերստին զանձինս ընծայեցուցանել։ Զի ոչ եթէ որ զանձն իւր ընծայեցուցանէ, նա է ընտրեալ, այլ զոր տէրն ընծայեցուցանէ. (՟Բ. Կոր. ՟Գ. 1։ ՟Ժ. 18։)
that presents;
producing, productive.
Աւելորդ ստացուածք՝ ամենայն վատթարի առիթք, եւ ընծայեցուցիչք մեղաց. (Փիլ. լին. ՟Դ. 172։)
act of offering, of dedicating one's self;
presentation;
offering, present.
Յանապականութիւն Աստուածութեանդ քո փոխարկես զընծայումս. (Խոսր. պտրգ.։)
ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԸՆԾԱՅՄԱՆ, այսինքն ընծայութեան. իբր Կնքահայր։ (Դիոն. եկեղ.։)
to rise, to shine, to blaze forth, to glitter, to sparkle, to glare, to be bright.
Եթէ ոչ լոյս արեգական ընծուէր, զիա՞րդ մարմնոցն անբաւ եւ անճառ որակութիւնք երեւեալ լինէին։ Երկիւղ բարի ի վերայ եհաս, այն՝ որ ընծուի մերկացելոց զգայութեանցն խորհրդոց։ Աստեղքն յերեկորեայ մինչեւ յառաւօտ ընծուին։ Է՛ որ ի վերայ երկրի, եւ է՛ որ ընդ երկրաւ՝ կենդանաբերին կէսքն ընծուին. (Փիլ. քհ. ՟Ե։ եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 22։ ՟Բ. 104. 109։)
Զաստեղս ի լուսնոյ ասեն ընծուիլ, եւ զլուսինն արեգակամբ ուռճացեալ։ Զանցնիւր գօտիսն ի ձեռն արեգականն ընծուիլ. (Խոր. ՟Գ. 6։ (Ի Հին բռ. վրիպակաւ Ընծուիլն շփոթի ընդ Ընձիւղիլ։))
that receives;
betrothed, husband;
խօսեալ —, affianced wife;
receiver.
Տաղաւարի նահապետին արդարոյ Աբրահամու՝ ընկալուչ եղելումն հիւրութեանն Աստուծոյ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զկոյսն՝ յորմէ ծնաւ, եւ զընկալուչն՝ որում զկոյսն էր խօսեալ։ Կին աստ զխօսեալն կոչէ, որպէս եւ փեսայս յառաջ քան զամուսնութիւնն սովոր են կոչել գիրք զընկալուչս. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
ԸՆԿԱԼՈՒՉ. որպէս Ընդունելի. արժանի ընդունելութեան.
companion, comrade, partner;
female companion;
consort;
fellow;
agent;
neighbour;
partaker;
peer;
clerk;
assistant;
չիք իմ —, I am peerless, I have no equal;
— զընկեր, այր զ—, one to another, mutually;
երդուան այր —ի իւրում, they bound themselves by mutual oaths.
Եւ զի ասաց ցնա՝ թէ լո՛յծ զկօշիկս քո, այս ընկեր է այնր՝ որ զսուսերն ցոյց նմա։ Գիրք՝ ընկեր է ձայնին. (Եփր. ել. եւ Եփր. համաբ.։)
Արուսեակն (արեգակն) ... լծակցութեամբ ընկերին իւրոյ լուսնոյ. (Նար. առաք.։)
Չէ՛ գրեալ ի սմա (ի սմին թղթի), որպէս եւ յայլ ընկերս իւր. եւ ոչ ինքն իսկ տիպք կերպարանաց սորին թղթոյ նման ինչ է ընկերաց իւրոց. (Եփր. եբր.։)
Ի շղթայսն ընկեր զընկերն պնդեալ է. (Կլիմաք.։)
companion, comrade, colleague;
associate, partner;
fellow-member, friar.
ἐταῖρος socius Կցորդ յընկերութեան. ընկեր.
Ընկերակիցք են մերոյ բնութեանս. (Եղիշ. միանձն.։)
Ամենեւին չերդնուլն՝ սուտ չերդնլոյն ո՛չ եթէ ընդդէմ ինչ է, այլ յոյժ ընկերակից. (Եզնիկ.։)
Արասցես զիս ընկերակից անմահիցն. (Զքր. կթ.։)
Վա՛յ ինձ եղբա՛յր իմ եւ ընկերակից իմ բագոս։ Ե՛կ եւ հանգի՛ր յարքայութիւն ընդ ընկերակցին քում. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Է.։)
to accompany one's self, to associate one's self, to become a partner.
Եթէ ընդ բարիսն շրջին եւ ընկերակցին գործովք, նոյնպէս լինին եւ նոքա. (Բրսղ. մրկ.։)
that suffocates his neighbour;
annoying, molesting one's friends.
that loves his neighbour, charitable;
sociable, companionable.
Անձնասէրն ընկերասէր ոչ լինի. (Ագաթ.։)
to accompany, to escort, to follow;
to pair;
to associate;
to convoy;
to aid, to assist.
Աստուած յօգնել ինձ նայեա՛, եւ Տէր յընկերել ինձ փութա՛։ Օգնական ընկերելի է նոցա. (Սղ. ՟Կ՟Թ. 2. ՟Ճ՟Ժ՟Գ. 10։)
to associate with, to conspire, to plot.
Ընկերութիւն հաստատել իբր սակիւ, սակարկութեամբ, հանգանակաւ, համախոհութեամբ. (յն. այլ ազգ)
thrown away, cast, off, flung off;
abject, vile;
exposed, abandoned;
projectile;
— շարժումն, projection;
— ինչ, refuse;
— առնել զմանկունս ի զետ, զկարասին ի ծով, to throw the children in the river, merchandize in the sea;
— առնել զմանուկ, to expose a child;
— լինել, to be thrown out, abandoned.
Ընկեցիկ եղեն յերկրէն, զի մի՛ զհրէայս խոտորեցուցանեն. (Երզն. մտթ.։)
cast, projection, outcast;
projection.
Զօրէն անպիտան անօթոյ ընկեցումն՝ զիմ զմարմինս ձգեալ (ի ծով). (Փիլ. յովն.։)