gridiron;
trivet, tripod;
խորովել՝ եփել ի վերայ —ի, to broil, to grill, to cook upon the gridiron;
միս ի —է, broiled meat.
· Calfa
= Ասորական փոխառութիւն է, ինչպէս ցոյց է տալիս -այ վերջաւորութիւնը. բայց առոռերէնում այս նշանակութեամբ գոր-ծածուած չէ. կայ միայն [syriac word] ︎ kaskara «կողով», որ բնիկ սեմական բառ չէ և նոյն-պէս փոխառեալ է մի ուրիշ լեզուից։ «Կաս-կարայ» և «կողով» իմաստները տարբեր չեն իրարից և երկուսն էլ բխում են «հիւսկէն» գաղափարից. (կասկարան իր առաջին ձևով այն երկաթի հիւսկէն ցանցն է, որ դրւում է կրակի վրայ). հմմտ. լտ. craticula «կաս-կարայ», որ ծագում է cratis «հիւսկէն» բա-ռից. հյ. վանդակ, որ նշանակում է «ցանց, կասկարայ, կողով»։-Յայտնի չէ թէ ասո-րի բառը կապ ունի՞ յն. ἔ́σγάοα «վառարան, խարոյկ, կասկարայ» բառի հետ, որից փո-խառեալ են թալմ. [hebrew word] asqala և թրք. օ [arabic word] əsqara (ռմկ. ըսխարա) «կաս-կարայ»։ (Յն. բառը ըստ Boisacq 290 բնիկ հնդևրոպական է և կցւում է հսլ. iskra, ռուս. иcкрa, լեհ. skra «կայծ» բառերին։ Berneker 433 չի ընդունում այս համեմա-տութիւնը)։-Հիւբշ. 306։
ՆՀԲ թրք. իսգարա և յն. էսխա՛րա ձևերին է կցում։ Lag. Arm. St. § I116 դրաւ ասորի բառի հետ։ Տէրվ. Altarm. 106 և Նախալ. 112 յն. ἐσχάαα բառի և ուրիշ ձևերի հետ՝ դնում է հնխ. skar «խարել» արմատից. իբր բնիկ հայ (սրա վրայ տե՛ս խարել բառի տակ)։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 225 ասորի բառը դնում է հայերէնից փոխառեալ, իսկ կասկարայ կցում է կասկ «շագա-նակ» բառին։
Զոհ ի կասկարայից։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Զկաթսայս եւ զկասկարայս սեղանոյն։ Պատառ մի ի կասկարայից. (Ղեւտ. ՟Բ. 7։ ՟Է. 9։ ՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 11։ ՟Բ. Թագ. ՟Ղ. 19։)
Թոնիրք եւ կասկարայք քակեսցին։ Զկասկարայս եւ զբառնալիս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 35։ ՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 16։)
Ոչ ոք ի զօրականաց արկ զմեզ ի խարոյկ, եւ կացոյց ի վերայ կասկարայից. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
bier, coffin litter, sedan;
gridiron, grate.
· Calfa
, ի-ա հլ. (ընտիր հայերէնի մէջ միայն անեզական գործածութեամբ) «մեռել տանելու ճաղ» Գ. թագ. գ. 32, Ղուկ. է. 14, «մահճակալ կամ պատգարակ» Ճառընտ., «երկաթէ ճաղերով կասկարայ, որի վրայ մառո էին տանջում» Յայսմ. (գրուած է նաև դագեղ). որից՝ դագաղաւոր «մեռելի ճաղը տանող» ԱԲ, դագաղակիր (նոր գրականի մէջ)։
Մ. Մսեռեան, Ճռաքաղ, 1861, էջ 331 ստանաւորով մեկնում է՝ Դի մեռելոյն ի դագաղի, Իբր ի յարկեզ գոգցես գաղի, Եւ որ ի մէնջն ասի դագաղ, Ճշմարտու-թեամբ է դիաքաղ։-Lag. Beitr. bktr. Lex. 25 daž, սանս. dah «այրել» արմա-տից։ Տէրվ. Մասիս, 1881 մայ" 8 հնխ. dagh «այրել» արմատից. հետևցնելով բառիս «կասկարայ» նշանակութիւնից և հների մեռել այրելու սովորութիւնից։ Հիւնք. տճկ. թաճկիյրէ «պատգարակ»։
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
· Calfa
, ի-ա հլ. «թելից, ճիւղերից, չուանից, ուռուց, երկաթից հիւսուած որևի-ցէ բան. ինչ. ցանց, վարմ, ուռկան» ՍԳր. «կասկարայ» Ել. լ. 3. լէ. 16, «զամբիւղ, կո-ղով» Գծ. թ. 25, Բ. կոր. ժա. 33. «վանդա-կապատ, ճաղեր» Պտմ. աղէքս. «վերնատուն» Ճառընտ. Վրք. հց. (գրուած է վանդանակ Պտմ. աղէքս.), որից վանդակել «կապել» Եզեկ. իէ. 24, «զօրք հաւաքել» Բուզ. դ. 11 (այս բառը Հ. Գ. Նահապետեան, Բազմ. 1906, 398 ուղղում է բովանդակել), «կողովի մէջ դնել» Ճառընտ. վանդակագործ ՍԳը. վանդա-կակապ Ա. մկ. զ. 37. Եփր. մն. 469. ունինք նաև հրավանդ «կրակի կասկարայ» Նորա-գիւտ բ. մնաց. դ. 16, որ ցոյց է տալիս թէ պարզ արմատն է վանդ «կապել կամ հիւ-սել»։
δίκτυον rete, reticulum. (որպէս գործի վանդելոյ՝ թակարդելոյ պատելոյ պաշարելոյ. լծ. եւ պ. պէնտ ). Ցանց. վարմ, ուռկան. եւ Ամենայն ուռկանաձեւ կամ կասկարայաձեւ կազմած երկաթի՝ կամ փայտեղէն, հիւսուած չուանեալ, կամ յապաւանդակէ, եւ ի տերեւոյ, յոստոց. եբր. սէպէգա, րէշթ. թ. շէպէգի, թօր, աղ.
frying-pan;
cf. Վահանակ.
· Calfa
-Պհլ. [arabic word] tāpak «տապակ», բելուձ. t'āfaγ «փուո», պրս. [arabic word] tāba, օ︎ tāva «տապակ», քրդ. tā̄vá, tavε, զազա ta'uk «տապակ»։ Ծագում են իրան. tap, tāp «տա-քացնել» արմատից, որի վրայ ընդարձակ տե՛ս տապ. հմմտ. սանս. [other alphabet] tapaka-«ջեռուցանող», taptaka «տապակ»։ Իրանա-կանից են փոխառեալ նաև ասոր. ❇ ta-baqa «տապակ, կասկարայ», արաբ. ❇ tabiq, [arabic word] tābāq, ❇ tabaq «մէջը իւղ հալեցնելու տապակ», թրք. օ [arabic word] tava, արևել. թրք. [arabic word] tava, [arabic word] taba, թուրքերէնի միջո-ցով էլ նյն. ταβας, բուլգ. tavi, սերբ. tava, ռում. tgvç «ձուկ խորովելու տապակ» ևն։--Հիւբշ. 252։
Զոհ ի տապակէ՝ նաշիհ զանգեալ իւրով։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա։ Տապակ երկաթի։ Ջեռուցեալ տապակսեւ կառսայս։ Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր.եւ այլն։
cf. Վահանակ.
· Calfa
-Պհլ. [arabic word] tāpak «տապակ», բելուձ. t'āfaγ «փուո», պրս. [arabic word] tāba, օ︎ tāva «տապակ», քրդ. tā̄vá, tavε, զազա ta'uk «տապակ»։ Ծագում են իրան. tap, tāp «տա-քացնել» արմատից, որի վրայ ընդարձակ տե՛ս տապ. հմմտ. սանս. [other alphabet] tapaka-«ջեռուցանող», taptaka «տապակ»։ Իրանա-կանից են փոխառեալ նաև ասոր. ❇ ta-baqa «տապակ, կասկարայ», արաբ. ❇ tabiq, [arabic word] tābāq, ❇ tabaq «մէջը իւղ հալեցնելու տապակ», թրք. օ [arabic word] tava, արևել. թրք. [arabic word] tava, [arabic word] taba, թուրքերէնի միջո-ցով էլ նյն. ταβας, բուլգ. tavi, սերբ. tava, ռում. tgvç «ձուկ խորովելու տապակ» ևն։--Հիւբշ. 252։
Զոհ ի տապակէ՝ նաշիհ զանգեալ իւրով։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա։ Տապակ երկաթի։ Ջեռուցեալ տապակսեւ կառսայս։ Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր.եւ այլն։
s. pl. lever;
porringer;
handle.
· Calfa
Եւ զկասկարայս, եւ զբառնալիս, եւ զսանսն. իմա՛ ընդունարան՝ որ տանի ինչ յինքեան, որպէս սկաւառակ, եւ այլն։ (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 16.)
to cook, to dress, to do;
— ի փռան, to bake;
— ի տապակի, to fry;
— ի Կասկարայի, to broil.
· Calfa
flesh;
meat;
— դնդերային, muscular flesh;
— մարդկային, human flesh;
— երէոց, venison;
— հաւուց, white meats, poultry;
— նապաստակի, brown meats, game;
— սպանդանոցի, coarse meat, butcher's meat;
— որսոց, fowls and game;
— պտղոց, pulp;
հում, պախ, խորովեալ —, raw, boiled, roast meat;
— ի կասկարայէ, broiled or grilled meat;
մսոյ ջուր, broth;
— ածել, to fatten, to make fat;
կաթսայ մսոյ, flesh-pot.
· Calfa
fire-place, hearth, heart-stone;
brazier, chafing-dish or chafing-pan;
stove, furnace;
chimney;
fire-temple.
· Calfa
πυρεία, πυρία igniarium, receptaculum ignis, acerva, focus. Անօթ ընդունարան կրակի. վառարան, եւ կասկարայ նորա. կրակի աման. մանղալ.
cf. Շանդ.
· Calfa
ՇԱՆԹ. (լծ. լտ. սչինթիլլա ). σπινθήρ scintilla ἑσχάρα focus, craticula. սրպէս Կայծակն հրոյ. եւ Երկաթ հրացեալ՝ որպէս կասկարայ, եւ այլն.
bit, slice;
mouthful;
piece, shred, strip;
պատառ պատառ, in pieces, in rags;
piecemeal;
— մի հացի, a bit or piece of bread;
բրդել —ս —ս, to cut in pieces or in bits;
ի մի — կլանել, to devour, to take in one mouthful;
— — կոտորել, to be lacerated, torn or cut to pieces, butchered;
— — երկիր անկանիլ, to fall off bit by bit, to decay gradually.
· Calfa
Բրդեսցես զայն (զբաղարջն) պատառս պատառս։ Զոհ ի պատառոյ։ Պատառով միով հացիւ։ Թացցես զպատառ քո ի քացախիդ։ Պատառ մի հաց։ Պատառ մի ի կասկարայէ։ Թացեալ զպատառն՝ տայ Յուդայի իսկարիովտացւոյ. եւ յետ պատառոյն ապա եմուտ ի նա սատանայ. եւ այլն։
hand-barrow, litter, sedan;
հրեղէն —, instrument of torture, gridiron.
· Calfa
κλίνη, κλινίδιον lectus, lectulus, lectica. Դագաղաձեւ մահճակալ ցաւագարաց. անկողին տախտակամած. եւ Երկաթի մահիճք կամ կասկարայ տանջանաց. թէճկերէ.
cake, bun, pastry, wafer, simnel, hearth-cake.
· Calfa
Շօթս բաղարջս զանգեալ իւղով, եւ քաքարս բաղարջս օծեալ իւղով։ Քաքար մի ի խանէ անտի բաղարջացն եդելոց առաջի տեառն։ Բլիթ մի հաց, եւ պատճառ մի ի կասկարայից, եւ քաքար մի ի տապակէ։ Քաքարացն բաղարջացն, եւ տապակին. (Ել. ՟Ի՟Թ։ Ղեւտ. ՟Բ. եւ ՟Է։ Թուոց. ՟Զ։ ՟Բ. Թագ. ՟Զ. 19։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Գ. 29։)
adj. s. that keeps a seat;
page of the hack stairs;
throne.
· Calfa
«գահ կամ դեսպակ». մէկ ան-գամ ունի Ագաթ. (ըստ ՆՀԲ). «բազմեցաք ի միում գերահրաշ գահաւորի»։ Սովորական ձևն է գահաւորակ, ի-ա հլ. «արքունի կամ իշխանական գահ, հովանաւոր մահճակալ, դեսպակ, պատգարակ» Երգ. գ. 9. Ագաթ. ե-ղիշ. Նար. էջ 206. Մագ. թղ. 9, 220. նաև «կասկարայ» (վկայութեան խորանի ևահե-րից մին) Ել. իէ. 4, 5։
cf. Սանական.
· Calfa
, ի հլ. (բայց Նորագիւտ բ. մն. լե. 13 ունի գրծ. սանուք, որ կարելի է ուղղել սա-նիւք) «մեծ կամ փոքր կաթսայ» ՍԳր. Պիտ. Մագ. որից սանակալ «կասկարայ» (Կ. Սա-ռաֆեան, Բանալի գիտութ. 1788 Սանկպ. էջ 226, ռուս. магант)։
kettle, boiler, caldron, saucepan, stewpanchem. still, cucurbite;
— պապենի, Papin's digestor, athanor, digesting-furnace.
· Calfa
, ի հլ. (բայց Նորագիւտ բ. մն. լե. 13 ունի գրծ. սանուք, որ կարելի է ուղղել սա-նիւք) «մեծ կամ փոքր կաթսայ» ՍԳր. Պիտ. Մագ. որից սանակալ «կասկարայ» (Կ. Սա-ռաֆեան, Բանալի գիտութ. 1788 Սանկպ. էջ 226, ռուս. магант)։